Summary — Nepali
AI-generated · not yet verified
The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.
ପର୍ଵତାଦୃଶ୍ଯମୂକାତ୍ତୁ ପୁପ୍ଲୁଵେ ଯତ୍ର ରାଘଵୌ ॥ 1 ॥
parvatādṛśyamūkāttu pupluve yatra rāghavau || 1 ||
महात्मा सुग्रीवको वचन जानेर हनुमान्ले ऋष्यमूक पर्वतबाट राघवहरू जहाँ थिए त्यहाँतिर हाम फाले। AI
ଭିକ୍ଷୁରୂପଂ ତତୋ ଭେଜେ ଶଠବୁଦ୍ଧିତଯା କପିଃ ॥ 2 ॥
bhikṣurūpaṃ tato bheje śaṭhabuddhitayā kapiḥ || 2 ||
मारुतात्मज हनुमान्ले वानररूप त्यागेर, कपिले शठबुद्धिले भिक्षुको रूप धारण गरे। AI
ଵିନୀତଵଦୁପାଗମ୍ଯ ରାଘଵୌ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଚ ॥ 3 ॥
vinītavadupāgamya rāghavau praṇipatya ca || 3 ||
त्यसपछि हनुमान्ले मधुर र मनोहर वाणीले विनयपूर्वक नजिक गएर राघवहरूलाई प्रणाम गरे। AI
ସମ୍ପୂଜ୍ଯ ଵିଧିଵଦ୍ଵୀରୌ ହନୁମାନ୍ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ଉଵାଚ କାମତୋ ଵାକ୍ଯଂ ମୃଦୁ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମୌ ॥ 4 ॥
sampūjya vidhivadvīrau hanumānmārutātmajaḥ |
uvāca kāmato vākyaṃ mṛdu satyaparākramau || 4 ||
मारुतात्मज हनुमान्ले ती वीरहरूलाई विधिपूर्वक सम्पूज्य यथावत् प्रशंसा गरे र सत्यपराक्रमी ती वीरहरूसँग मृदु वचन बोले। AI
ଦେଶଂ କଥମିମଂ ପ୍ରାପ୍ତୌ ଭଵନ୍ତୌ ଵରଵର୍ଣିନୌ ॥ 5 ॥
deśaṃ kathamimaṃ prāptau bhavantau varavarṇinau || 5 ||
राजर्षि र देवतासमान, तपस्वी, कठोर व्रतधारी, उत्तम वर्ण भएका हजारू यो देशमा कसरी आइपुग्नुभयो? AI
अरू मृगहरू र वनमा विचरण गर्ने प्राणीहरूलाई त्रास दिँदै। AI
ଇମାଂ ନଦୀଂ ଶୁଭଜଲାଂ ଶୋଭଯନ୍ତୌ ତପସ୍ଵିନୌ ॥ 7 ॥
imāṃ nadīṃ śubhajalāṃ śobhayantau tapasvinau || 7 ||
पम्पाको तीरमा उम्रेका वृक्षहरूलाई चारैतिर हेर्दै, यो शुभ जल भएको नदीलाई शोभा दिँदै ती तपस्वीहरू। AI
ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୌ ଵରଭୁଜୌ ପୀଡଯନ୍ତାଵିମାଃ ପ୍ରଜାଃ ॥ 8 ॥
niḥśvasantau varabhujau pīḍayantāvimāḥ prajāḥ || 8 ||
धैर्यवान्, सुनौलो वर्णका, चीरवस्त्र धारण गरेका, उत्तम भुजा भएका, निश्वास फेर्दै यी प्रजाहरूलाई पीडा दिँदै तिमी दुई को हौ? AI
ଶକ୍ରଚାପନିଭେ ଚାପେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଶତ୍ରୁସୂଦନୌ ॥ 9 ॥
śakracāpanibhe cāpe gṛhītvā śatrusūdanau || 9 ||
सिंहजस्तो दृष्टि भएका, वीर, महान् बल र पराक्रम भएका, इन्द्रको धनुषसँग मिल्दोजुल्दो धनुष लिएका, शत्रुहरूको संहार गर्ने ती दुई जना ॥ ९ ॥ AI
ହସ୍ତିହସ୍ତୋପମଭୁଜୌ ଦ୍ଯୁତିମନ୍ତୌ ନରର୍ଷଭୌ ॥ 10 ॥
hastihastopamabhujau dyutimantau nararṣabhau || 10 ||
श्रीसम्पन्न, रूपले सम्पन्न, उत्तम वृषभजस्तो पराक्रम भएका, हात्तीको सुँडजस्ता भुजा भएका, कान्तिमान् र नरश्रेष्ठ ती दुई जना ॥ १० ॥ AI
ରାଜ୍ଯାର୍ହାଵମରପ୍ରଖ୍ଯୌ କଥଂ ଦେଶମିହାଗତୌ ॥ 11 ॥
rājyārhāvamaraprakhyau kathaṃ deśamihāgatau || 11 ||
तिमीहरूको प्रभाले यो पर्वतश्रेष्ठ (ऋष्यमूक) उज्यालो भएको छ । राज्यका योग्य, देवतासमान तिमीहरू कसरी यो देशमा आएका हौ ? ॥ ११ ॥ AI
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସଦୃଶୌ ଵୀରୌ ଦେଵଲୋକାଦିଵାଗତୌ ॥ 12 ॥
anyonyasadṛśau vīrau devalokādivāgatau || 12 ||
कमलपत्रजस्ता आँखा भएका, जटाको मण्डल धारण गरेका, एकअर्कासँग मिल्दाजुल्दा, वीर, मानौँ देवलोकबाट आएका ती दुई जना ॥ १२ ॥ AI
ଵିଶାଲଵକ୍ଷସୌ ଵୀରୌ ମାନୁଷୌ ଦେଵରୂପିଣୌ ॥ 13 ॥
viśālavakṣasau vīrau mānuṣau devarūpiṇau || 13 ||
मानौँ संयोगवश चन्द्र र सूर्य पृथ्वीमा आएका हुन्, विशाल वक्ष भएका, वीर, मानव भए पनि देवताको रूप भएका ती दुई जना ॥ १३ ॥ AI
ଆଯତାଶ୍ଚ ସୁଵୃତ୍ତାଶ୍ଚ ବାହଵଃ ପରିଘୋପମାଃ ।
ସର୍ଵଭୂଷଣଭୂଷାର୍ହାଃ କିମର୍ଥଂ ନ ଵିଭୂଷିତାଃ ॥ 14 ॥
āyatāśca suvṛttāśca bāhavaḥ parighopamāḥ |
sarvabhūṣaṇabhūṣārhāḥ kimarthaṃ na vibhūṣitāḥ || 14 ||
सिंहजस्ता काँध भएका, महान् उत्साह भएका, मदोन्मत्त दुई गोरुजस्ता देखिने, लामा र राम्ररी गोलो, परिघ (लौहदण्ड) समान भुजा भएका, सम्पूर्ण आभूषणले सुशोभित हुनयोग्य ती भुजाहरू किन विभूषित छैनन् ? ॥ १४ ॥ AI
ସସାଗରଵନାଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯମେରୁଵିଭୂଷିତାମ୍ ॥ 15 ॥
sasāgaravanāṃ kṛtsnāṃ vindhyameruvibhūṣitām || 15 ||
समुद्र र वनसहित, सम्पूर्ण, विन्ध्य र मेरु पर्वतले सुशोभित यो पृथ्वीको रक्षा गर्न यी दुवैलाई म योग्य ठान्दछु ॥ १५ ॥ AI
ପ୍ରକାଶେତେ ଯଥେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵଜ୍ରେ ହେମଵିଭୂଷିତେ ॥ 16 ॥
prakāśete yathendrasya vajre hemavibhūṣite || 16 ||
यी चित्रविचित्र, चिल्ला र अद्भुत लेप भएका धनुषहरू सुनले विभूषित इन्द्रका वज्रझैँ चम्किरहेका छन् ॥ १६ ॥ AI
र तीखा बाणहरूले भरिएका, शुभ देखिने तूणीरहरू (देखिन्छन्) ॥१७॥ AI
ମହାପ୍ରମାଣୌ ଵିସ୍ତୀର୍ଣୌ ତପ୍ତହାଟକଭୂଷିତୌ ॥ 18 ॥
mahāpramāṇau vistīrṇau taptahāṭakabhūṣitau || 18 ||
प्राण लिने, भयानक, सास फेर्दै गरेका सर्पहरूजस्ता (बाणहरूले भरिएका), ठूला आकारका, फराकिला, तपाइएको सुनले सुसज्जित (ती दुई धनुषहरू) ॥१८॥ AI
ଏଵଂ ମାଂ ପରିଭାଷନ୍ତଂ କସ୍ମାଦ୍ଵୈ ନାଭିଭାଷଥଃ ॥ 19 ॥
evaṃ māṃ paribhāṣantaṃ kasmādvai nābhibhāṣathaḥ || 19 ||
यी दुई तरवारहरू खोलिएका सर्पहरूजस्तै शोभा पाइरहेका छन्। यसरी म बोल्दै गर्दा तिमीहरूले किन मलाई जवाफ दिँदैनौ? AI
ଵୀରୋ ଵିନିକୃତୋ ଭ୍ରାତ୍ରା ଜଗଦ୍ଭ୍ରମତି ଦୁଃଖିତଃ ॥ 20 ॥
vīro vinikṛto bhrātrā jagadbhramati duḥkhitaḥ || 20 ||
सुग्रीव नामक एक धर्मात्मा वानर-समूहको नायक छ। वीर भए पनि आफ्नै भाइबाट ठगिएको र दुःखी भएर संसारमा भौतारिँदै छ। AI
ରାଜ୍ଞା ଵାନରମୁଖ୍ଯାନାଂ ହନୁମାନ୍ନାମ ଵାନରଃ ॥ 21 ॥
rājñā vānaramukhyānāṃ hanumānnāma vānaraḥ || 21 ||
महात्मा सुग्रीवले पठाएका हुँदा म, वानरहरूका राजा (सुग्रीव) द्वारा पठाइएको, हनुमान नामक वानर (हुँ) । AI
ତସ୍ଯ ମାଂ ସଚିଵଂ ଵିତ୍ତଂ ଵାନରଂ ପଵନାତ୍ମଜମ୍ ॥ 22 ॥
tasya māṃ sacivaṃ vittaṃ vānaraṃ pavanātmajam || 22 ||
धर्मात्मा सुग्रीव तिमी दुवैसँग मित्रता चाहन्छन्। उनका मन्त्री, वायुपुत्र, वानर (हनुमान) लाई (उनले पठाएका हुन्) । AI
ଋଷ୍ଯମୂକାଦିହ ପ୍ରାପ୍ତଂ କାମଗଂ କାମରୂପିଣମ୍ ॥ 23 ॥
ṛṣyamūkādiha prāptaṃ kāmagaṃ kāmarūpiṇam || 23 ||
सुग्रीवको प्रिय चाहना गर्दै भिक्षुको रूप धारण गरी, ऋष्यमूकबाट यहाँ आएको, इच्छाअनुसार गति गर्ने र इच्छाअनुसार रूप धारण गर्ने (हनुमान) ॥२३॥ AI
ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୌ ଵାକ୍ଯକୁଶଲଃ ପୁନର୍ନୋଵାଚ କିଞ୍ଚନ ॥ 24 ॥
vākyajñau vākyakuśalaḥ punarnovāca kiñcana || 24 ||
यसरी भनेपछि वाक्यका ज्ञाता ती वीर राम र लक्ष्मणलाई वाक्यकुशल हनुमानले फेरि केही पनि भनेनन् ॥२४॥ AI
ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵଦନଶ୍ଶ୍ରୀମାନ୍ଭ୍ରାତରଂ ପାର୍ଶ୍ଵତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ 25 ॥
prahṛṣṭavadanaśśrīmānbhrātaraṃ pārśvataḥ sthitam || 25 ||
यो कुरा सुनेर श्रीमान् रामले आफ्नो छेउमा उभिएका भाइ लक्ष्मणलाई प्रसन्न मुख गरी भने । AI
ତମେଵ କାଙ୍କ୍ଷମାଣସ୍ଯ ମମାନ୍ତିକମୁପାଗତଃ ॥ 26 ॥
tameva kāṅkṣamāṇasya mamāntikamupāgataḥ || 26 ||
यो महात्मा कपीन्द्र सुग्रीवको सचिव हो । उसैलाई चाहिरहेको मलाई भेट्न यो आएको छ । AI
ଵାକ୍ଯଜ୍ଞଂ ମଧୁରୈର୍ଵାକ୍ଯୈସ୍ସ୍ନେହଯୁକ୍ତମରିନ୍ଦମ ॥ 27 ॥
vākyajñaṃ madhurairvākyaissnehayuktamarindama || 27 ||
हे सौमित्र, हे शत्रुदमन, वचनका ज्ञाता र स्नेहयुक्त त्यस सुग्रीवको सचिव कपिलाई मीठा वचनले सम्बोधन गर । AI
ନାସାମଵେଦଵିଦୁଷଶ୍ଶକ୍ଯମେଵଂ ଵିଭାଷିତୁମ୍ ॥ 28 ॥
nāsāmavedaviduṣaśśakyamevaṃ vibhāṣitum || 28 ||
ऋग्वेदमा विनीत नभएको, यजुर्वेद धारण नगरेको र सामवेद नजान्ने मानिसले यसरी बोल्न सक्दैन । AI
ବହୁ ଵ୍ଯାହରତାଽନେନ ନ କିଞ୍ଚିଦପଶବ୍ଦିତମ୍ ॥ 29 ॥
bahu vyāharatā'nena na kiñcidapaśabditam || 29 ||
निश्चयै यसले सम्पूर्ण व्याकरण धेरै प्रकारले सुनेको छ । धेरै बोल्दा पनि यसले कुनै अपशब्द बोलेन । AI
ଅନ୍ଯେଷ୍ଵପି ଚ ଗାତ୍ରେଷୁ ଦୋଷସ୍ସଂଵିଦିତଃ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ 30 ॥
anyeṣvapi ca gātreṣu doṣassaṃviditaḥ kvacit || 30 ||
मुखमा, आँखामा वा निधारमा, तथा भौँतरीमा र अन्य अङ्गहरूमा पनि कतै कुनै दोष देखिएन । AI
ଉରସ୍ଥଂ କଣ୍ଠଗଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵର୍ତତେ ମଧ୍ଯମେ ସ୍ଵରେ ॥ 31 ॥
urasthaṃ kaṇṭhagaṃ vākyaṃ vartate madhyame svare || 31 ||
उसको वाणी विस्ताररहित, सन्देहरहित, ढिलाइरहित र शीघ्र नभएको, उरबाट उठ्ने र कण्ठमा रहने, मध्यम स्वरमा रहेको छ । AI
ଉଚ୍ଚାରଯତି କଲ୍ଯାଣୀଂ ଵାଚଂ ହୃଦଯହାରିଣୀମ୍ ॥ 32 ॥
uccārayati kalyāṇīṃ vācaṃ hṛdayahāriṇīm || 32 ||
उसले संस्कारको क्रमले सम्पन्न, न अति शीघ्र न ढिलो, कल्याणकारी र हृदयहारिणी वाणी उच्चारण गर्छ । AI
କସ୍ଯ ନାରାଧ୍ଯତେ ଚିତ୍ତମୁଦ୍ଯତାସେରରେରପି ॥ 33 ॥
kasya nārādhyate cittamudyatāserarerapi || 33 ||
यसको वाणी चित्र-विचित्र छ र तीन स्थानहरू (वक्ष, कण्ठ र शिर) बाट व्यञ्जन-वर्ण उच्चारण गर्ने स्वभावकी छ, त्यसले तरवार उठाइ बसेको शत्रुको पनि मनलाई कसले आकर्षित नगर्ला ? AI
ସିଦ୍ଧ୍ଯନ୍ତି ହି କଥଂ ତସ୍ଯ କାର୍ଯାଣାଂ ଗତିଯୋଽନଘ ॥ 34 ॥
siddhyanti hi kathaṃ tasya kāryāṇāṃ gatiyo'nagha || 34 ||
हे निर्दोष ! जस राजाको यस्तो प्रकारको दूत हुँदैन, उसका कार्यहरूको गति कसरी सिद्ध हुन्छ ? AI
ତସ୍ଯ ସିଧ୍ଯନ୍ତି ସର୍ଵାଽର୍ଥା ଦୂତଵାକ୍ଯପ୍ରଚୋଦିତାଃ ॥ 35 ॥
tasya sidhyanti sarvā'rthā dūtavākyapracoditāḥ || 35 ||
यसरी गुणहरूको समूहले युक्त, दूतका वचनले प्रेरित भई कार्य साधन गर्ने सेवकहरू जसका हुन्छन्, उसका सम्पूर्ण अर्थहरू सिद्ध हुन्छन्। AI
ଅଭ୍ଯଭାଷତ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞୋ ଵାକ୍ଯଜ୍ଞଂ ପଵନାତ୍ମଜମ୍ ॥ 36 ॥
abhyabhāṣata vākyajño vākyajñaṃ pavanātmajam || 36 ||
यसरी भनिएपछि वाक्यज्ञ सौमित्रि (लक्ष्मण) ले वाक्यज्ञ पवनात्मज (हनुमान्) लाई, जो सुग्रीवका सचिव थिए, सम्बोधन गरे। AI
ତମେଵ ଚାଽଵାଂ ମାର୍ଗାଵସ୍ସୁଗ୍ରୀଵଂ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରମ୍ ॥ 37 ॥
tameva cā'vāṃ mārgāvassugrīvaṃ plavageśvaram || 37 ||
हे विद्वान् ! हामी दुवैले महात्मा सुग्रीवका गुणहरू जानेका छौं। हामी दुवैले तिनै वानरेश्वर सुग्रीवलाई खोज्न जाऔं। AI
ତତ୍ତଥା ହି କରିଷ୍ଯାଵୋ ଵଚନାତ୍ତଵ ସତ୍ତମ ॥ 38 ॥
tattathā hi kariṣyāvo vacanāttava sattama || 38 ||
हे हनुमान् ! तपाईंले यहाँ सुग्रीवको वचनबाट जसरी भन्नुभयो, हे सत्तम ! तपाईंको वचनअनुसार हामी दुवैले त्यसै गरी गर्नेछौं। AI
ମନସ୍ସମାଧାଯ ଜଯୋପପତ୍ତୌ ସଖ୍ଯଂ ତଦା କର୍ତୁମିଯେଷ ତାଭ୍ଯାମ୍ ॥ 39 ॥
manassamādhāya jayopapattau sakhyaṃ tadā kartumiyeṣa tābhyām || 39 ||
तिनको निपुण वचन सुनेर प्रसन्न मुख भएका पवनात्मज वानर हनुमान्ले मनमा समाधान गरी विजयको सम्भावनाका लागि ती दुवैसँग मित्रता गर्न चाहे। AI