ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡമ് ।
അഥ തൃതീയസ്സര്ഗഃ ।
വചോ വിജ്ഞായ ഹനുമാന് സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
പര്വതാദൃശ്യമൂകാത്തു പുപ്ലുവേ യത്ര രാഘവൌ ॥ 1 ॥
കപിരൂപം പരിത്യജ്യ ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ।
ഭിക്ഷുരൂപം തതോ ഭേജേ ശഠബുദ്ധിതയാ കപിഃ ॥ 2 ॥
തതസ്സ ഹനുമാന്വാചാ ശ്ലക്ഷ്ണയാ സുമനോജ്ഞയാ ।
വിനീതവദുപാഗമ്യ രാഘവൌ പ്രണിപത്യ ച ॥ 3 ॥
ആബഭാഷേ തദാ വീരൌ യഥാവത്പ്രശശംസ ച ।
സമ്പൂജ്യ വിധിവദ്വീരൌ ഹനുമാന്മാരുതാത്മജഃ ।
ഉവാച കാമതോ വാക്യം മൃദു സത്യപരാക്രമൌ ॥ 4 ॥
രാജര്ഷിദേവപ്രതിമൌ താപസൌ സംശിതവ്രതൌ ।
ദേശം കഥമിമം പ്രാപ്തൌ ഭവന്തൌ വരവര്ണിനൌ ॥ 5 ॥
ത്രാസയന്തൌ മൃഗഗണാനന്യാംശ്ച വനചാരിണഃ ॥ 6 ॥
പമ്പാതീരരുഹാന്വൃക്ഷാന് വീക്ഷമാണൌ സമന്തതഃ ।
ഇമാം നദീം ശുഭജലാം ശോഭയന്തൌ തപസ്വിനൌ ॥ 7 ॥
ധൈര്യവന്തൌ സുവര്ണാഭൌ കൌ യുവാം ചീരവാസസൌ ।
നിഃശ്വസന്തൌ വരഭുജൌ പീഡയന്താവിമാഃ പ്രജാഃ ॥ 8 ॥
സിംഹവിപ്രേക്ഷിതൌ വീരൌ മഹാബലവിക്രമൌ ।
ശക്രചാപനിഭേ ചാപേ ഗൃഹീത്വാ ശത്രുസൂദനൌ ॥ 9 ॥
ശ്രീമന്തൌ രൂപസമ്പന്നൌ വൃഷഭശ്രേഷ്ഠവിക്രമൌ ।
ഹസ്തിഹസ്തോപമഭുജൌ ദ്യുതിമന്തൌ നരര്ഷഭൌ ॥ 10 ॥
പ്രഭയാ പര്വതേന്ദ്രോഽയം യുവയോരവഭാസിതഃ ।
രാജ്യാര്ഹാവമരപ്രഖ്യൌ കഥം ദേശമിഹാഗതൌ ॥ 11 ॥
പദ്മപത്രേക്ഷണൌ വീരൌ ജടാമണ്ഡലധാരിണൌ ।
അന്യോന്യസദൃശൌ വീരൌ ദേവലോകാദിവാഗതൌ ॥ 12 ॥
യദൃച്ഛയേവ സമ്പ്രാപ്തൌ ചന്ദ്രസൂര്യൌ വസുന്ധരാമ് ।
വിശാലവക്ഷസൌ വീരൌ മാനുഷൌ ദേവരൂപിണൌ ॥ 13 ॥
സിംഹസ്കന്ധൌ മഹോത്സാഹൌ സമദാവിവ ഗോവൃഷൌ ।
ആയതാശ്ച സുവൃത്താശ്ച ബാഹവഃ പരിഘോപമാഃ ।
സര്വഭൂഷണഭൂഷാര്ഹാഃ കിമര്ഥം ന വിഭൂഷിതാഃ ॥ 14 ॥
ഉഭൌ യോഗ്യാവഹം മന്യേ രക്ഷിതും പൃഥിവീമിമാമ് ।
സസാഗരവനാം കൃത്സ്നാം വിന്ധ്യമേരുവിഭൂഷിതാമ് ॥ 15 ॥
ഇമേ ച ധനുഷീ ചിത്രേ ശ്ലഷ്ണേ ചിത്രാനുലേപനേ ।
പ്രകാശേതേ യഥേന്ദ്രസ്യ വജ്രേ ഹേമവിഭൂഷിതേ ॥ 16 ॥
സമ്പൂര്ണാ നിശിതൈര്ബാണൈ സ്തൂണാശ്ച ശുഭദര്ശനാഃ ॥ 17 ॥
ജീവിതാന്തകരൈര്ഘോരൈ ശ്ശ്വസദ്ഭിരിവ പന്നഗൈഃ ।
മഹാപ്രമാണൌ വിസ്തീര്ണൌ തപ്തഹാടകഭൂഷിതൌ ॥ 18 ॥
ഖഡഗാവേതൌ വിരാജേതേ നിര്മുക്താവിവപന്നഗൌ ।
ഏവം മാം പരിഭാഷന്തം കസ്മാദ്വൈ നാഭിഭാഷഥഃ ॥ 19 ॥
സുഗ്രീവോ നാമ ധര്മാത്മാ കശ്ചിദ്വാനരയൂഥപഃ ।
വീരോ വിനികൃതോ ഭ്രാത്രാ ജഗദ്ഭ്രമതി ദുഃഖിതഃ ॥ 20 ॥
പ്രാപ്തോഽഹം പ്രേഷിതസ്തേന സുഗ്രീവേണ മഹാത്മനാ ।
രാജ്ഞാ വാനരമുഖ്യാനാം ഹനുമാന്നാമ വാനരഃ ॥ 21 ॥
യുവാഭ്യാം സഹ ധര്മാത്മാ സുഗ്രീവസ്സഖ്യമിച്ഛതി ।
തസ്യ മാം സചിവം വിത്തം വാനരം പവനാത്മജമ് ॥ 22 ॥
ഭിക്ഷുരൂപപ്രതിച്ഛന്നം സുഗ്രീവപ്രിയകാമ്യയാ ।
ഋഷ്യമൂകാദിഹ പ്രാപ്തം കാമഗം കാമരൂപിണമ് ॥ 23 ॥
ഏവമുക്ത്വാ തു ഹനുമാംസ്തൌ വീരൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ।
വാക്യജ്ഞൌ വാക്യകുശലഃ പുനര്നോവാച കിഞ്ചന ॥ 24 ॥
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചന്തസ്യ രാമോ ലക്ഷ്മണമബ്രവീത് ।
പ്രഹൃഷ്ടവദനശ്ശ്രീമാന്ഭ്രാതരം പാര്ശ്വതഃ സ്ഥിതമ് ॥ 25 ॥
സചിവോഽയം കപീന്ദ്രസ്യ സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
തമേവ കാങ്ക്ഷമാണസ്യ മമാന്തികമുപാഗതഃ ॥ 26 ॥
തമഭ്യഭാഷ സൌമിത്രേ സുഗ്രീവസചിവം കപിമ് ।
വാക്യജ്ഞം മധുരൈര്വാക്യൈസ്സ്നേഹയുക്തമരിന്ദമ ॥ 27 ॥
നാനൃഗ്വേദവിനീതസ്യ നായജുര്വേദ്ധാരിണഃ ।
നാസാമവേദവിദുഷശ്ശക്യമേവം വിഭാഷിതുമ് ॥ 28 ॥
നൂനം വ്യാകരണം കൃത്സ്നമനേന ബഹുധാ ശ്രുതമ് ।
ബഹു വ്യാഹരതാഽനേന ന കിഞ്ചിദപശബ്ദിതമ് ॥ 29 ॥
ന മുഖേ നേത്രയോര്വാപി ലലാടേ ച ഭ്രുവോസ്തഥാ ।
അന്യേഷ്വപി ച ഗാത്രേഷു ദോഷസ്സംവിദിതഃ ക്വചിത് ॥ 30 ॥
അവിസ്തരമസന്ദിഗ്ധമവിലമ്ബിതമദ്രുതമ് ।
ഉരസ്ഥം കണ്ഠഗം വാക്യം വര്തതേ മധ്യമേ സ്വരേ ॥ 31 ॥
സംസ്കാരക്രമസമ്പന്നാമദ്രുതാമവിലമ്ബിതാമ് ।
ഉച്ചാരയതി കല്യാണീം വാചം ഹൃദയഹാരിണീമ് ॥ 32 ॥
അനയാ ചിത്രയാ വാചാ ത്രിസ്ഥാനവ്യഞ്ജനസ്ഥയാ ।
കസ്യ നാരാധ്യതേ ചിത്തമുദ്യതാസേരരേരപി ॥ 33 ॥
ഏവം വിധോ യസ്യ ദൂതോ ന ഭവേത്പാര്ഥിവസ്യ തു ।
സിദ്ധ്യന്തി ഹി കഥം തസ്യ കാര്യാണാം ഗതിയോഽനഘ ॥ 34 ॥
ഏവം ഗുണഗണൈര്യുക്താ യസ്യ സ്യുഃ കാര്യസാധകാഃ ।
തസ്യ സിധ്യന്തി സര്വാഽര്ഥാ ദൂതവാക്യപ്രചോദിതാഃ ॥ 35 ॥
ഏവമുക്തസ്തു സൌമിത്രിസ്സുഗ്രീവസചിവം കപിമ് ।
അഭ്യഭാഷത വാക്യജ്ഞോ വാക്യജ്ഞം പവനാത്മജമ് ॥ 36 ॥
വിദിതൌ നൌ ഗുണാ വിദ്വന്ത്സുഗ്രീവസ്യ മഹാത്മനഃ ।
തമേവ ചാഽവാം മാര്ഗാവസ്സുഗ്രീവം പ്ലവഗേശ്വരമ് ॥ 37 ॥
യഥാ ബ്രവീഷി ഹനുമാന്സുഗ്രീവവചനാദിഹ ।
തത്തഥാ ഹി കരിഷ്യാവോ വചനാത്തവ സത്തമ ॥ 38 ॥
തത്തസ്യ വാക്യം നിപുണം നിശമ്യ പ്രഹൃഷ്ടരൂപഃ പവനാത്മജഃ കപിഃ ।
മനസ്സമാധായ ജയോപപത്തൌ സഖ്യം തദാ കര്തുമിയേഷ താഭ്യാമ് ॥ 39 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ കിഷ്കിന്ധാകാണ്ഡേ തൃതീയസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha tṛtīyassargaḥ |
vaco vijñāya hanumān sugrīvasya mahātmanaḥ |
parvatādṛśyamūkāttu pupluve yatra rāghavau || 1 ||
kapirūpaṃ parityajya hanumānmārutātmajaḥ |
bhikṣurūpaṃ tato bheje śaṭhabuddhitayā kapiḥ || 2 ||
tatassa hanumānvācā ślakṣṇayā sumanojñayā |
vinītavadupāgamya rāghavau praṇipatya ca || 3 ||
ābabhāṣe tadā vīrau yathāvatpraśaśaṃsa ca |
sampūjya vidhivadvīrau hanumānmārutātmajaḥ |
uvāca kāmato vākyaṃ mṛdu satyaparākramau || 4 ||
rājarṣidevapratimau tāpasau saṃśitavratau |
deśaṃ kathamimaṃ prāptau bhavantau varavarṇinau || 5 ||
trāsayantau mṛgagaṇānanyāṃśca vanacāriṇaḥ || 6 ||
pampātīraruhānvṛkṣān vīkṣamāṇau samantataḥ |
imāṃ nadīṃ śubhajalāṃ śobhayantau tapasvinau || 7 ||
dhairyavantau suvarṇābhau kau yuvāṃ cīravāsasau |
niḥśvasantau varabhujau pīḍayantāvimāḥ prajāḥ || 8 ||
siṃhaviprekṣitau vīrau mahābalavikramau |
śakracāpanibhe cāpe gṛhītvā śatrusūdanau || 9 ||
śrīmantau rūpasampannau vṛṣabhaśreṣṭhavikramau |
hastihastopamabhujau dyutimantau nararṣabhau || 10 ||
prabhayā parvatendro'yaṃ yuvayoravabhāsitaḥ |
rājyārhāvamaraprakhyau kathaṃ deśamihāgatau || 11 ||
padmapatrekṣaṇau vīrau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau |
anyonyasadṛśau vīrau devalokādivāgatau || 12 ||
yadṛcchayeva samprāptau candrasūryau vasundharām |
viśālavakṣasau vīrau mānuṣau devarūpiṇau || 13 ||
siṃhaskandhau mahotsāhau samadāviva govṛṣau |
āyatāśca suvṛttāśca bāhavaḥ parighopamāḥ |
sarvabhūṣaṇabhūṣārhāḥ kimarthaṃ na vibhūṣitāḥ || 14 ||
ubhau yogyāvahaṃ manye rakṣituṃ pṛthivīmimām |
sasāgaravanāṃ kṛtsnāṃ vindhyameruvibhūṣitām || 15 ||
ime ca dhanuṣī citre ślaṣṇe citrānulepane |
prakāśete yathendrasya vajre hemavibhūṣite || 16 ||
sampūrṇā niśitairbāṇai stūṇāśca śubhadarśanāḥ || 17 ||
jīvitāntakarairghorai śśvasadbhiriva pannagaiḥ |
mahāpramāṇau vistīrṇau taptahāṭakabhūṣitau || 18 ||
khaḍagāvetau virājete nirmuktāvivapannagau |
evaṃ māṃ paribhāṣantaṃ kasmādvai nābhibhāṣathaḥ || 19 ||
sugrīvo nāma dharmātmā kaścidvānarayūthapaḥ |
vīro vinikṛto bhrātrā jagadbhramati duḥkhitaḥ || 20 ||
prāpto'haṃ preṣitastena sugrīveṇa mahātmanā |
rājñā vānaramukhyānāṃ hanumānnāma vānaraḥ || 21 ||
yuvābhyāṃ saha dharmātmā sugrīvassakhyamicchati |
tasya māṃ sacivaṃ vittaṃ vānaraṃ pavanātmajam || 22 ||
bhikṣurūpapraticchannaṃ sugrīvapriyakāmyayā |
ṛṣyamūkādiha prāptaṃ kāmagaṃ kāmarūpiṇam || 23 ||
evamuktvā tu hanumāṃstau vīrau rāmalakṣmaṇau |
vākyajñau vākyakuśalaḥ punarnovāca kiñcana || 24 ||
etacchrutvā vacantasya rāmo lakṣmaṇamabravīt |
prahṛṣṭavadanaśśrīmānbhrātaraṃ pārśvataḥ sthitam || 25 ||
sacivo'yaṃ kapīndrasya sugrīvasya mahātmanaḥ |
tameva kāṅkṣamāṇasya mamāntikamupāgataḥ || 26 ||
tamabhyabhāṣa saumitre sugrīvasacivaṃ kapim |
vākyajñaṃ madhurairvākyaissnehayuktamarindama || 27 ||
nānṛgvedavinītasya nāyajurveddhāriṇaḥ |
nāsāmavedaviduṣaśśakyamevaṃ vibhāṣitum || 28 ||
nūnaṃ vyākaraṇaṃ kṛtsnamanena bahudhā śrutam |
bahu vyāharatā'nena na kiñcidapaśabditam || 29 ||
na mukhe netrayorvāpi lalāṭe ca bhruvostathā |
anyeṣvapi ca gātreṣu doṣassaṃviditaḥ kvacit || 30 ||
avistaramasandigdhamavilambitamadrutam |
urasthaṃ kaṇṭhagaṃ vākyaṃ vartate madhyame svare || 31 ||
saṃskārakramasampannāmadrutāmavilambitām |
uccārayati kalyāṇīṃ vācaṃ hṛdayahāriṇīm || 32 ||
anayā citrayā vācā tristhānavyañjanasthayā |
kasya nārādhyate cittamudyatāserarerapi || 33 ||
evaṃ vidho yasya dūto na bhavetpārthivasya tu |
siddhyanti hi kathaṃ tasya kāryāṇāṃ gatiyo'nagha || 34 ||
evaṃ guṇagaṇairyuktā yasya syuḥ kāryasādhakāḥ |
tasya sidhyanti sarvā'rthā dūtavākyapracoditāḥ || 35 ||
evamuktastu saumitrissugrīvasacivaṃ kapim |
abhyabhāṣata vākyajño vākyajñaṃ pavanātmajam || 36 ||
viditau nau guṇā vidvantsugrīvasya mahātmanaḥ |
tameva cā'vāṃ mārgāvassugrīvaṃ plavageśvaram || 37 ||
yathā bravīṣi hanumānsugrīvavacanādiha |
tattathā hi kariṣyāvo vacanāttava sattama || 38 ||
tattasya vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya prahṛṣṭarūpaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
manassamādhāya jayopapattau sakhyaṃ tadā kartumiyeṣa tābhyām || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tṛtīyassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ तृतीयस्सर्गः ।
वचो विज्ञाय हनुमान् सुग्रीवस्य महात्मनः ।
पर्वतादृश्यमूकात्तु पुप्लुवे यत्र राघवौ ॥ 1 ॥
कपिरूपं परित्यज्य हनुमान्मारुतात्मजः ।
भिक्षुरूपं ततो भेजे शठबुद्धितया कपिः ॥ 2 ॥
ततस्स हनुमान्वाचा श्लक्ष्णया सुमनोज्ञया ।
विनीतवदुपागम्य राघवौ प्रणिपत्य च ॥ 3 ॥
आबभाषे तदा वीरौ यथावत्प्रशशंस च ।
सम्पूज्य विधिवद्वीरौ हनुमान्मारुतात्मजः ।
उवाच कामतो वाक्यं मृदु सत्यपराक्रमौ ॥ 4 ॥
राजर्षिदेवप्रतिमौ तापसौ संशितव्रतौ ।
देशं कथमिमं प्राप्तौ भवन्तौ वरवर्णिनौ ॥ 5 ॥
त्रासयन्तौ मृगगणानन्यांश्च वनचारिणः ॥ 6 ॥
पम्पातीररुहान्वृक्षान् वीक्षमाणौ समन्ततः ।
इमां नदीं शुभजलां शोभयन्तौ तपस्विनौ ॥ 7 ॥
धैर्यवन्तौ सुवर्णाभौ कौ युवां चीरवाससौ ।
निःश्वसन्तौ वरभुजौ पीडयन्ताविमाः प्रजाः ॥ 8 ॥
सिंहविप्रेक्षितौ वीरौ महाबलविक्रमौ ।
शक्रचापनिभे चापे गृहीत्वा शत्रुसूदनौ ॥ 9 ॥
श्रीमन्तौ रूपसम्पन्नौ वृषभश्रेष्ठविक्रमौ ।
हस्तिहस्तोपमभुजौ द्युतिमन्तौ नरर्षभौ ॥ 10 ॥
प्रभया पर्वतेन्द्रोऽयं युवयोरवभासितः ।
राज्यार्हावमरप्रख्यौ कथं देशमिहागतौ ॥ 11 ॥
पद्मपत्रेक्षणौ वीरौ जटामण्डलधारिणौ ।
अन्योन्यसदृशौ वीरौ देवलोकादिवागतौ ॥ 12 ॥
यदृच्छयेव सम्प्राप्तौ चन्द्रसूर्यौ वसुन्धराम् ।
विशालवक्षसौ वीरौ मानुषौ देवरूपिणौ ॥ 13 ॥
सिंहस्कन्धौ महोत्साहौ समदाविव गोवृषौ ।
आयताश्च सुवृत्ताश्च बाहवः परिघोपमाः ।
सर्वभूषणभूषार्हाः किमर्थं न विभूषिताः ॥ 14 ॥
उभौ योग्यावहं मन्ये रक्षितुं पृथिवीमिमाम् ।
ससागरवनां कृत्स्नां विन्ध्यमेरुविभूषिताम् ॥ 15 ॥
इमे च धनुषी चित्रे श्लष्णे चित्रानुलेपने ।
प्रकाशेते यथेन्द्रस्य वज्रे हेमविभूषिते ॥ 16 ॥
सम्पूर्णा निशितैर्बाणै स्तूणाश्च शुभदर्शनाः ॥ 17 ॥
जीवितान्तकरैर्घोरै श्श्वसद्भिरिव पन्नगैः ।
महाप्रमाणौ विस्तीर्णौ तप्तहाटकभूषितौ ॥ 18 ॥
खडगावेतौ विराजेते निर्मुक्ताविवपन्नगौ ।
एवं मां परिभाषन्तं कस्माद्वै नाभिभाषथः ॥ 19 ॥
सुग्रीवो नाम धर्मात्मा कश्चिद्वानरयूथपः ।
वीरो विनिकृतो भ्रात्रा जगद्भ्रमति दुःखितः ॥ 20 ॥
प्राप्तोऽहं प्रेषितस्तेन सुग्रीवेण महात्मना ।
राज्ञा वानरमुख्यानां हनुमान्नाम वानरः ॥ 21 ॥
युवाभ्यां सह धर्मात्मा सुग्रीवस्सख्यमिच्छति ।
तस्य मां सचिवं वित्तं वानरं पवनात्मजम् ॥ 22 ॥
भिक्षुरूपप्रतिच्छन्नं सुग्रीवप्रियकाम्यया ।
ऋष्यमूकादिह प्राप्तं कामगं कामरूपिणम् ॥ 23 ॥
एवमुक्त्वा तु हनुमांस्तौ वीरौ रामलक्ष्मणौ ।
वाक्यज्ञौ वाक्यकुशलः पुनर्नोवाच किञ्चन ॥ 24 ॥
एतच्छ्रुत्वा वचन्तस्य रामो लक्ष्मणमब्रवीत् ।
प्रहृष्टवदनश्श्रीमान्भ्रातरं पार्श्वतः स्थितम् ॥ 25 ॥
सचिवोऽयं कपीन्द्रस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ।
तमेव काङ्क्षमाणस्य ममान्तिकमुपागतः ॥ 26 ॥
तमभ्यभाष सौमित्रे सुग्रीवसचिवं कपिम् ।
वाक्यज्ञं मधुरैर्वाक्यैस्स्नेहयुक्तमरिन्दम ॥ 27 ॥
नानृग्वेदविनीतस्य नायजुर्वेद्धारिणः ।
नासामवेदविदुषश्शक्यमेवं विभाषितुम् ॥ 28 ॥
नूनं व्याकरणं कृत्स्नमनेन बहुधा श्रुतम् ।
बहु व्याहरताऽनेन न किञ्चिदपशब्दितम् ॥ 29 ॥
न मुखे नेत्रयोर्वापि ललाटे च भ्रुवोस्तथा ।
अन्येष्वपि च गात्रेषु दोषस्संविदितः क्वचित् ॥ 30 ॥
अविस्तरमसन्दिग्धमविलम्बितमद्रुतम् ।
उरस्थं कण्ठगं वाक्यं वर्तते मध्यमे स्वरे ॥ 31 ॥
संस्कारक्रमसम्पन्नामद्रुतामविलम्बिताम् ।
उच्चारयति कल्याणीं वाचं हृदयहारिणीम् ॥ 32 ॥
अनया चित्रया वाचा त्रिस्थानव्यञ्जनस्थया ।
कस्य नाराध्यते चित्तमुद्यतासेररेरपि ॥ 33 ॥
एवं विधो यस्य दूतो न भवेत्पार्थिवस्य तु ।
सिद्ध्यन्ति हि कथं तस्य कार्याणां गतियोऽनघ ॥ 34 ॥
एवं गुणगणैर्युक्ता यस्य स्युः कार्यसाधकाः ।
तस्य सिध्यन्ति सर्वाऽर्था दूतवाक्यप्रचोदिताः ॥ 35 ॥
एवमुक्तस्तु सौमित्रिस्सुग्रीवसचिवं कपिम् ।
अभ्यभाषत वाक्यज्ञो वाक्यज्ञं पवनात्मजम् ॥ 36 ॥
विदितौ नौ गुणा विद्वन्त्सुग्रीवस्य महात्मनः ।
तमेव चाऽवां मार्गावस्सुग्रीवं प्लवगेश्वरम् ॥ 37 ॥
यथा ब्रवीषि हनुमान्सुग्रीववचनादिह ।
तत्तथा हि करिष्यावो वचनात्तव सत्तम ॥ 38 ॥
तत्तस्य वाक्यं निपुणं निशम्य प्रहृष्टरूपः पवनात्मजः कपिः ।
मनस्समाधाय जयोपपत्तौ सख्यं तदा कर्तुमियेष ताभ्याम् ॥ 39 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे तृतीयस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha tṛtīyassargaḥ |
vaco vijñāya hanumān sugrīvasya mahātmanaḥ |
parvatādṛśyamūkāttu pupluve yatra rāghavau || 1 ||
kapirūpaṃ parityajya hanumānmārutātmajaḥ |
bhikṣurūpaṃ tato bheje śaṭhabuddhitayā kapiḥ || 2 ||
tatassa hanumānvācā ślakṣṇayā sumanojñayā |
vinītavadupāgamya rāghavau praṇipatya ca || 3 ||
ābabhāṣe tadā vīrau yathāvatpraśaśaṃsa ca |
sampūjya vidhivadvīrau hanumānmārutātmajaḥ |
uvāca kāmato vākyaṃ mṛdu satyaparākramau || 4 ||
rājarṣidevapratimau tāpasau saṃśitavratau |
deśaṃ kathamimaṃ prāptau bhavantau varavarṇinau || 5 ||
trāsayantau mṛgagaṇānanyāṃśca vanacāriṇaḥ || 6 ||
pampātīraruhānvṛkṣān vīkṣamāṇau samantataḥ |
imāṃ nadīṃ śubhajalāṃ śobhayantau tapasvinau || 7 ||
dhairyavantau suvarṇābhau kau yuvāṃ cīravāsasau |
niḥśvasantau varabhujau pīḍayantāvimāḥ prajāḥ || 8 ||
siṃhaviprekṣitau vīrau mahābalavikramau |
śakracāpanibhe cāpe gṛhītvā śatrusūdanau || 9 ||
śrīmantau rūpasampannau vṛṣabhaśreṣṭhavikramau |
hastihastopamabhujau dyutimantau nararṣabhau || 10 ||
prabhayā parvatendro'yaṃ yuvayoravabhāsitaḥ |
rājyārhāvamaraprakhyau kathaṃ deśamihāgatau || 11 ||
padmapatrekṣaṇau vīrau jaṭāmaṇḍaladhāriṇau |
anyonyasadṛśau vīrau devalokādivāgatau || 12 ||
yadṛcchayeva samprāptau candrasūryau vasundharām |
viśālavakṣasau vīrau mānuṣau devarūpiṇau || 13 ||
siṃhaskandhau mahotsāhau samadāviva govṛṣau |
āyatāśca suvṛttāśca bāhavaḥ parighopamāḥ |
sarvabhūṣaṇabhūṣārhāḥ kimarthaṃ na vibhūṣitāḥ || 14 ||
ubhau yogyāvahaṃ manye rakṣituṃ pṛthivīmimām |
sasāgaravanāṃ kṛtsnāṃ vindhyameruvibhūṣitām || 15 ||
ime ca dhanuṣī citre ślaṣṇe citrānulepane |
prakāśete yathendrasya vajre hemavibhūṣite || 16 ||
sampūrṇā niśitairbāṇai stūṇāśca śubhadarśanāḥ || 17 ||
jīvitāntakarairghorai śśvasadbhiriva pannagaiḥ |
mahāpramāṇau vistīrṇau taptahāṭakabhūṣitau || 18 ||
khaḍagāvetau virājete nirmuktāvivapannagau |
evaṃ māṃ paribhāṣantaṃ kasmādvai nābhibhāṣathaḥ || 19 ||
sugrīvo nāma dharmātmā kaścidvānarayūthapaḥ |
vīro vinikṛto bhrātrā jagadbhramati duḥkhitaḥ || 20 ||
prāpto'haṃ preṣitastena sugrīveṇa mahātmanā |
rājñā vānaramukhyānāṃ hanumānnāma vānaraḥ || 21 ||
yuvābhyāṃ saha dharmātmā sugrīvassakhyamicchati |
tasya māṃ sacivaṃ vittaṃ vānaraṃ pavanātmajam || 22 ||
bhikṣurūpapraticchannaṃ sugrīvapriyakāmyayā |
ṛṣyamūkādiha prāptaṃ kāmagaṃ kāmarūpiṇam || 23 ||
evamuktvā tu hanumāṃstau vīrau rāmalakṣmaṇau |
vākyajñau vākyakuśalaḥ punarnovāca kiñcana || 24 ||
etacchrutvā vacantasya rāmo lakṣmaṇamabravīt |
prahṛṣṭavadanaśśrīmānbhrātaraṃ pārśvataḥ sthitam || 25 ||
sacivo'yaṃ kapīndrasya sugrīvasya mahātmanaḥ |
tameva kāṅkṣamāṇasya mamāntikamupāgataḥ || 26 ||
tamabhyabhāṣa saumitre sugrīvasacivaṃ kapim |
vākyajñaṃ madhurairvākyaissnehayuktamarindama || 27 ||
nānṛgvedavinītasya nāyajurveddhāriṇaḥ |
nāsāmavedaviduṣaśśakyamevaṃ vibhāṣitum || 28 ||
nūnaṃ vyākaraṇaṃ kṛtsnamanena bahudhā śrutam |
bahu vyāharatā'nena na kiñcidapaśabditam || 29 ||
na mukhe netrayorvāpi lalāṭe ca bhruvostathā |
anyeṣvapi ca gātreṣu doṣassaṃviditaḥ kvacit || 30 ||
avistaramasandigdhamavilambitamadrutam |
urasthaṃ kaṇṭhagaṃ vākyaṃ vartate madhyame svare || 31 ||
saṃskārakramasampannāmadrutāmavilambitām |
uccārayati kalyāṇīṃ vācaṃ hṛdayahāriṇīm || 32 ||
anayā citrayā vācā tristhānavyañjanasthayā |
kasya nārādhyate cittamudyatāserarerapi || 33 ||
evaṃ vidho yasya dūto na bhavetpārthivasya tu |
siddhyanti hi kathaṃ tasya kāryāṇāṃ gatiyo'nagha || 34 ||
evaṃ guṇagaṇairyuktā yasya syuḥ kāryasādhakāḥ |
tasya sidhyanti sarvā'rthā dūtavākyapracoditāḥ || 35 ||
evamuktastu saumitrissugrīvasacivaṃ kapim |
abhyabhāṣata vākyajño vākyajñaṃ pavanātmajam || 36 ||
viditau nau guṇā vidvantsugrīvasya mahātmanaḥ |
tameva cā'vāṃ mārgāvassugrīvaṃ plavageśvaram || 37 ||
yathā bravīṣi hanumānsugrīvavacanādiha |
tattathā hi kariṣyāvo vacanāttava sattama || 38 ||
tattasya vākyaṃ nipuṇaṃ niśamya prahṛṣṭarūpaḥ pavanātmajaḥ kapiḥ |
manassamādhāya jayopapattau sakhyaṃ tadā kartumiyeṣa tābhyām || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tṛtīyassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.