ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ।
ଏତୈରନ୍ଯୈଶ୍ଚ ବହୁଭିର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ଵାକ୍ଯଵିଶାରଦଃ ।
ମାଂ ପ୍ରଶସ୍ଯାଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ପ୍ରଵିଷ୍ଟସ୍ସ ସ୍ଵମାଲଯମ୍ ॥ 1 ॥
କନ୍ଦରାତ୍ତୁ ଵିସର୍ପିତ୍ଵା ପର୍ଵତସ୍ଯ ଶନୈଶ୍ଶନୈଃ ।
ଅହଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯଂ ସମାରୁହ୍ଯ ଭଵତଃ ପ୍ରତିପାଲଯେ ॥ 2 ॥
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵେତସ୍ଯ କାଲସ୍ଯ ସାଗ୍ରଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଗତମ୍ ।
ଦେଶକାଲପ୍ରତୀକ୍ଷୋଽସ୍ମି ହୃଦି କୃତ୍ଵା ମୁନେର୍ଵଚଃ ॥ 3 ॥
ମହାପ୍ରସ୍ଥାନମାସାଦ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗତେ ତୁ ନିଶାକରେ ।
ମାଂ ନିର୍ଦହତି ସନ୍ତାପୋ ଵିତର୍କୈର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତମ୍ ॥ 4 ॥
ଉତ୍ଥିତାଂ ମରଣେ ବୁଦ୍ଧିଂ ମୁନିଵାକ୍ଯୈର୍ନିଵର୍ତଯେ ।
ବୁଦ୍ଧିର୍ଯା ତେନ ମେ ଦତ୍ତା ପ୍ରାଣାନାଂ ରକ୍ଷଣାଯ ତୁ ॥ 5 ॥
ସା ମେଽପନଯତେ ଦୁଃଖଂ ଦୀପ୍ତେଵାଗ୍ନିଶିଖା ତମଃ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ଯତା ଚ ମଯା ଵୀର୍ଯଂ ରାଵଣସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ॥ 6 ॥
ପୁତ୍ରସ୍ସନ୍ତର୍ଜିତୋ ଵାଗ୍ଭିର୍ନ ତ୍ରାତା ମୈଥିଲୀ କଥମ୍ ।
ତସ୍ଯା ଵିଲପିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୌ ଚ ସୀତାଵିନାକୃତୌ ॥ 7 ॥
ନ ମେ ଦଶରଥସ୍ନେହାତ୍ପୁତ୍ରେଣୋତ୍ପାଦିତଂ ପ୍ରିଯମ୍ ।
ତସ୍ଯ ତ୍ଵେଵଂ ବ୍ରୁଵାଣସ୍ଯ ସମ୍ପାତେର୍ଵାନରୈସ୍ସହ ॥ 8 ॥
ଉତ୍ପେତତୁସ୍ତଦା ପକ୍ଷୌ ସମକ୍ଷଂ ଵନଚାରିଣାମ୍ ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵାଂ ତନୁଂ ପକ୍ଷୈରୁଦ୍ଗତୈରରୁଣଚ୍ଛଦୈଃ ॥ 9 ॥
ପ୍ରହର୍ଷମତୁଲଂ ଲେଭେ ଵାନରାଂଶ୍ଚେଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।
ଋଷେର୍ନିଶାକରସ୍ଯୈଵ ପ୍ରଭାଵାଦମିତାତ୍ମନଃ ॥ 10 ॥
ଆଦିତ୍ଯରଶ୍ମିନିର୍ଦଗ୍ଧୌ ପକ୍ଷୌ ମେ ପୁନରୁପସ୍ଥିତୌ ।
ଯୌଵନେ ଵର୍ତମାନସ୍ଯ ମମାସୀଦ୍ଯଃ ପରାକ୍ରମଃ ॥ 11 ॥
ତମେଵାଦ୍ଯାଵଗଚ୍ଛାମି ବଲଂ ପୌରୁଷମେଵ ଚ ।
ସର୍ଵଥା କ୍ରିଯତାଂ ଯତ୍ନ ସ୍ସୀତାମଧିଗମିଷ୍ଯଥ ॥ 12 ॥
ପକ୍ଷଲାଭୋ ମମାଯଂ ଵସ୍ସିଦ୍ଧିପ୍ରତ୍ଯଯକାରକଃ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ତାନ୍ହରୀନ୍ ସର୍ଵାନ୍ସମ୍ପାତିଃ ପତଗୋତ୍ତମଃ ॥ 13 ॥
ଉତ୍ପପାତ ଗିରେଶ୍ଶୃଙ୍ଗାଜ୍ଜିଜ୍ଞାସୁଃ ଖଗମୋ ଗତିମ୍ ।
ତସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରତିସଂହୃଷ୍ଟମାନସାଃ ॥ 14 ॥
ବଭୂଵୁର୍ହରିଶାର୍ଦୂଲା ଵିକ୍ରମାଭ୍ଯୁଦଯୋନ୍ମୁଖାଃ ।
ଅଥ ପଵନସମାନଵିକ୍ରମାଃ ପ୍ଲଵଗଵରାଃ ପ୍ରତିଲବ୍ଧପୌରୁଷାଃ ।
ଅଭିଜିଦଭିମୁଖା ଦିଶଂ ଯଯୁ ର୍ଜନକସୁତାପରିମାର୍ଗଣୋନ୍ମୁଖାଃ ॥ 15 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ତ୍ରିଷଷ୍ଟିତମସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
etairanyaiśca bahubhirvākyairvākyaviśāradaḥ |
māṃ praśasyābhyanujñāpya praviṣṭassa svamālayam || 1 ||
kandarāttu visarpitvā parvatasya śanaiśśanaiḥ |
ahaṃ vindhyaṃ samāruhya bhavataḥ pratipālaye || 2 ||
adya tvetasya kālasya sāgraṃ varṣaśataṃ gatam |
deśakālapratīkṣo'smi hṛdi kṛtvā munervacaḥ || 3 ||
mahāprasthānamāsādya svargate tu niśākare |
māṃ nirdahati santāpo vitarkairbahubhirvṛtam || 4 ||
utthitāṃ maraṇe buddhiṃ munivākyairnivartaye |
buddhiryā tena me dattā prāṇānāṃ rakṣaṇāya tu || 5 ||
sā me'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ |
buddhyatā ca mayā vīryaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ || 6 ||
putrassantarjito vāgbhirna trātā maithilī katham |
tasyā vilapitaṃ śrutvā tau ca sītāvinākṛtau || 7 ||
na me daśarathasnehātputreṇotpāditaṃ priyam |
tasya tvevaṃ bruvāṇasya sampātervānaraissaha || 8 ||
utpetatustadā pakṣau samakṣaṃ vanacāriṇām |
sa dṛṣṭvā svāṃ tanuṃ pakṣairudgatairaruṇacchadaiḥ || 9 ||
praharṣamatulaṃ lebhe vānarāṃścedamabravīt |
ṛṣerniśākarasyaiva prabhāvādamitātmanaḥ || 10 ||
ādityaraśminirdagdhau pakṣau me punarupasthitau |
yauvane vartamānasya mamāsīdyaḥ parākramaḥ || 11 ||
tamevādyāvagacchāmi balaṃ pauruṣameva ca |
sarvathā kriyatāṃ yatna ssītāmadhigamiṣyatha || 12 ||
pakṣalābho mamāyaṃ vassiddhipratyayakārakaḥ |
ityuktvā sa tānharīn sarvānsampātiḥ patagottamaḥ || 13 ||
utpapāta gireśśṛṅgājjijñāsuḥ khagamo gatim |
tasya tadvacanaṃ śrutvā pratisaṃhṛṣṭamānasāḥ || 14 ||
babhūvurhariśārdūlā vikramābhyudayonmukhāḥ |
atha pavanasamānavikramāḥ plavagavarāḥ pratilabdhapauruṣāḥ |
abhijidabhimukhā diśaṃ yayu rjanakasutāparimārgaṇonmukhāḥ || 15 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ त्रिषष्टितमस्सर्गः ।
एतैरन्यैश्च बहुभिर्वाक्यैर्वाक्यविशारदः ।
मां प्रशस्याभ्यनुज्ञाप्य प्रविष्टस्स स्वमालयम् ॥ 1 ॥
कन्दरात्तु विसर्पित्वा पर्वतस्य शनैश्शनैः ।
अहं विन्ध्यं समारुह्य भवतः प्रतिपालये ॥ 2 ॥
अद्य त्वेतस्य कालस्य साग्रं वर्षशतं गतम् ।
देशकालप्रतीक्षोऽस्मि हृदि कृत्वा मुनेर्वचः ॥ 3 ॥
महाप्रस्थानमासाद्य स्वर्गते तु निशाकरे ।
मां निर्दहति सन्तापो वितर्कैर्बहुभिर्वृतम् ॥ 4 ॥
उत्थितां मरणे बुद्धिं मुनिवाक्यैर्निवर्तये ।
बुद्धिर्या तेन मे दत्ता प्राणानां रक्षणाय तु ॥ 5 ॥
सा मेऽपनयते दुःखं दीप्तेवाग्निशिखा तमः ।
बुद्ध्यता च मया वीर्यं रावणस्य दुरात्मनः ॥ 6 ॥
पुत्रस्सन्तर्जितो वाग्भिर्न त्राता मैथिली कथम् ।
तस्या विलपितं श्रुत्वा तौ च सीताविनाकृतौ ॥ 7 ॥
न मे दशरथस्नेहात्पुत्रेणोत्पादितं प्रियम् ।
तस्य त्वेवं ब्रुवाणस्य सम्पातेर्वानरैस्सह ॥ 8 ॥
उत्पेततुस्तदा पक्षौ समक्षं वनचारिणाम् ।
स दृष्ट्वा स्वां तनुं पक्षैरुद्गतैररुणच्छदैः ॥ 9 ॥
प्रहर्षमतुलं लेभे वानरांश्चेदमब्रवीत् ।
ऋषेर्निशाकरस्यैव प्रभावादमितात्मनः ॥ 10 ॥
आदित्यरश्मिनिर्दग्धौ पक्षौ मे पुनरुपस्थितौ ।
यौवने वर्तमानस्य ममासीद्यः पराक्रमः ॥ 11 ॥
तमेवाद्यावगच्छामि बलं पौरुषमेव च ।
सर्वथा क्रियतां यत्न स्सीतामधिगमिष्यथ ॥ 12 ॥
पक्षलाभो ममायं वस्सिद्धिप्रत्ययकारकः ।
इत्युक्त्वा स तान्हरीन् सर्वान्सम्पातिः पतगोत्तमः ॥ 13 ॥
उत्पपात गिरेश्शृङ्गाज्जिज्ञासुः खगमो गतिम् ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्रतिसंहृष्टमानसाः ॥ 14 ॥
बभूवुर्हरिशार्दूला विक्रमाभ्युदयोन्मुखाः ।
अथ पवनसमानविक्रमाः प्लवगवराः प्रतिलब्धपौरुषाः ।
अभिजिदभिमुखा दिशं ययु र्जनकसुतापरिमार्गणोन्मुखाः ॥ 15 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे त्रिषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha triṣaṣṭitamassargaḥ |
etairanyaiśca bahubhirvākyairvākyaviśāradaḥ |
māṃ praśasyābhyanujñāpya praviṣṭassa svamālayam || 1 ||
kandarāttu visarpitvā parvatasya śanaiśśanaiḥ |
ahaṃ vindhyaṃ samāruhya bhavataḥ pratipālaye || 2 ||
adya tvetasya kālasya sāgraṃ varṣaśataṃ gatam |
deśakālapratīkṣo'smi hṛdi kṛtvā munervacaḥ || 3 ||
mahāprasthānamāsādya svargate tu niśākare |
māṃ nirdahati santāpo vitarkairbahubhirvṛtam || 4 ||
utthitāṃ maraṇe buddhiṃ munivākyairnivartaye |
buddhiryā tena me dattā prāṇānāṃ rakṣaṇāya tu || 5 ||
sā me'panayate duḥkhaṃ dīptevāgniśikhā tamaḥ |
buddhyatā ca mayā vīryaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ || 6 ||
putrassantarjito vāgbhirna trātā maithilī katham |
tasyā vilapitaṃ śrutvā tau ca sītāvinākṛtau || 7 ||
na me daśarathasnehātputreṇotpāditaṃ priyam |
tasya tvevaṃ bruvāṇasya sampātervānaraissaha || 8 ||
utpetatustadā pakṣau samakṣaṃ vanacāriṇām |
sa dṛṣṭvā svāṃ tanuṃ pakṣairudgatairaruṇacchadaiḥ || 9 ||
praharṣamatulaṃ lebhe vānarāṃścedamabravīt |
ṛṣerniśākarasyaiva prabhāvādamitātmanaḥ || 10 ||
ādityaraśminirdagdhau pakṣau me punarupasthitau |
yauvane vartamānasya mamāsīdyaḥ parākramaḥ || 11 ||
tamevādyāvagacchāmi balaṃ pauruṣameva ca |
sarvathā kriyatāṃ yatna ssītāmadhigamiṣyatha || 12 ||
pakṣalābho mamāyaṃ vassiddhipratyayakārakaḥ |
ityuktvā sa tānharīn sarvānsampātiḥ patagottamaḥ || 13 ||
utpapāta gireśśṛṅgājjijñāsuḥ khagamo gatim |
tasya tadvacanaṃ śrutvā pratisaṃhṛṣṭamānasāḥ || 14 ||
babhūvurhariśārdūlā vikramābhyudayonmukhāḥ |
atha pavanasamānavikramāḥ plavagavarāḥ pratilabdhapauruṣāḥ |
abhijidabhimukhā diśaṃ yayu rjanakasutāparimārgaṇonmukhāḥ || 15 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe triṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.