ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।
ଅଥ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ।
ସର୍ଵାଂଶ୍ଚାହୂଯ ସୁଗ୍ରୀଵଃ ପ୍ଲଵଗାନ୍ ପ୍ଲଵଗର୍ଷଭଃ ।
ସମସ୍ତାନବ୍ରଵୀଦ୍ଭୂଯୋ ରାମକାର୍ଯର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ ॥ 1 ॥
ଏଵମେତଦ୍ଵିଚେତଵ୍ଯଂ ଯନ୍ମଯା ପରିକୀର୍ତିତମ୍ ।
ତଦୁଗ୍ରଶାସନଂ ଭର୍ତୁର୍ଵିଜ୍ଞାଯ ହରିପୁଙ୍ଗଵାଃ ॥ 2 ॥
ଶଲଭା ଇଵ ସଞ୍ଛାଦ୍ଯ ମେଦିନୀଂ ସମ୍ପ୍ରତସ୍ଥିରେ ।
ରାମଃ ପ୍ରସ୍ରଵଣେ ତସ୍ମିନ୍ଯଵସତ୍ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ 3 ॥
ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣସ୍ତଂ ମାସଂ ଯସ୍ସୀତାଧିଗମେ କୃତଃ ।
ଉତ୍ତରାଂ ତୁ ଦିଶଂ ରମ୍ଯାଂ ଗିରିରାଜସମାଵୃତାମ୍ ॥ 4 ॥
ପ୍ରତସ୍ଥେ ସହସା ଵୀରୋ ହରିଶ୍ଶତଵଲିସ୍ତଦା ।
ପୂର୍ଵାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରତିଯଯୌ ଵିନତୋ ହରିଯୂଥପଃ ॥ 5 ॥
ତାରାଙ୍ଗଦାଦିସହିତଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗୋ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ।
ଅଗତ୍ଯାଚରିତାମାଶାଂ ଦକ୍ଷିଣାଂ ହରିଯୂଥପଃ ॥ 6 ॥
ପଶ୍ଚିମାଂ ତୁ ଭୃଶଂ ଘୋରାଂ ସୁଷେଣଃ ପ୍ଲଵଗେଶ୍ଵରଃ ।
ପ୍ରତସ୍ଥେ ହରିଶାର୍ଦୂଲୋ ଦିଶଂ ଵରୁଣପାଲିତାମ୍ ॥ 7 ॥
ତତସ୍ସର୍ଵା ଦିଶୋ ରାଜା ଚୋଦଯିତ୍ଵା ଯଥାତଥମ୍ ।
କପିସେନାପତୀନ୍ମୁଖ୍ଯାନ୍ମୁମୋଦ ସୁଖିତସ୍ସୁଖମ୍ ॥ 8 ॥
ଏଵଂ ସମ୍ବୋଧିତାସ୍ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଞା ଵାନରଯୂଥପାଃ ।
ସ୍ଵାଂ ସ୍ଵାଂ ଦିଶମଭିପ୍ରତ୍ତ୍ଯ ତ୍ଵରିତା ସମ୍ପ୍ରତସ୍ଥିରେ ॥ 9 ॥
ନଦନ୍ତଶ୍ଚୋନ୍ନଦନ୍ତଶ୍ଚ ଗର୍ଜନ୍ତଶ୍ଚ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ।
କ୍ଷ୍ଵେଲନ୍ତୋ ଧାଵମାନାଶ୍ଚ ଵିନଦନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ ॥ 10 ॥
ଏଵଂ ସମ୍ବୋଦିତାସ୍ସର୍ଵେ ରାଜ୍ଞା ଵାନରଯୂଥପାଃ ।
ଆନଯିଷ୍ଯାମହେ ସୀତାଂ ହନିଷ୍ଯାମଶ୍ଚ ରାଵଣମ୍ ॥ 11 ॥
ଅହମେକୋ ହନିଷ୍ଯାମି ରାଵଣଂ ପ୍ରାପ୍ତମାହଵେ ।
ତତଶ୍ଚୋନ୍ମଥ୍ଯ ସହସା ହରିଷ୍ଯେ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ 12 ॥
ଵେପମାନାଂ ଶ୍ରମେଣାଦ୍ଯ ଭଵଦ୍ଭିଃ ସ୍ଥୀଯତାମିତି ।
ଏକ ଏଵାହରିଷ୍ଯାମି ପାତାଲାଦପି ଜାନକୀମ୍ ॥ 13 ॥
ଵଧିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୃକ୍ଷାନ୍ ଦାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଗିରୀନ୍ ।
ଧରଣୀଂ ଦାରଯିଷ୍ଯାମି କ୍ଷୋଭଯିଷ୍ଯାମି ସାଗରାନ୍ ॥ 14 ॥
ଅହଂ ଯୋଜନସଙ୍ଖ୍ଯାଯାଃ ପ୍ଲଵିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।
ଶତଂ ଯୋଜନସଙ୍ଖ୍ଯାଯାଶ୍ଶତଂ ସମଧିକଂ ହ୍ଯହମ୍ ॥ 15 ॥
ଭୂତଲେ ସାଗରେ ଵାଽପି ଶୈଲେଷୁ ଚ ଵନେଷୁ ଚ ।
ପାତାଲସ୍ଯାପି ଵା ମଧ୍ଯେ ନ ମମାଚ୍ଛିଦ୍ଯତେ ଗତିଃ ॥ 16 ॥
ଇତ୍ଯେକୈକଂ ତଦା ତତ୍ର ଵାନରା ବଲଦର୍ପିତାଃ ।
ଊଚୁଶ୍ଚ ଵଚନଂ ତତ୍ର ହରିରାଜସ୍ଯ ସନ୍ନିଧୌ ॥ 17 ॥
ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚଚତ୍ଵାରିଂଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
sarvāṃścāhūya sugrīvaḥ plavagān plavagarṣabhaḥ |
samastānabravīdbhūyo rāmakāryarthasiddhaye || 1 ||
evametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam |
tadugraśāsanaṃ bharturvijñāya haripuṅgavāḥ || 2 ||
śalabhā iva sañchādya medinīṃ sampratasthire |
rāmaḥ prasravaṇe tasminyavasatsahalakṣmaṇaḥ || 3 ||
pratīkṣamāṇastaṃ māsaṃ yassītādhigame kṛtaḥ |
uttarāṃ tu diśaṃ ramyāṃ girirājasamāvṛtām || 4 ||
pratasthe sahasā vīro hariśśatavalistadā |
pūrvāṃ diśaṃ pratiyayau vinato hariyūthapaḥ || 5 ||
tārāṅgadādisahitaḥ plavaṅgo mārutātmajaḥ |
agatyācaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ hariyūthapaḥ || 6 ||
paścimāṃ tu bhṛśaṃ ghorāṃ suṣeṇaḥ plavageśvaraḥ |
pratasthe hariśārdūlo diśaṃ varuṇapālitām || 7 ||
tatassarvā diśo rājā codayitvā yathātatham |
kapisenāpatīnmukhyānmumoda sukhitassukham || 8 ||
evaṃ sambodhitāssarve rājñā vānarayūthapāḥ |
svāṃ svāṃ diśamabhiprattya tvaritā sampratasthire || 9 ||
nadantaśconnadantaśca garjantaśca plavaṅgamāḥ |
kṣvelanto dhāvamānāśca vinadanto mahābalāḥ || 10 ||
evaṃ samboditāssarve rājñā vānarayūthapāḥ |
ānayiṣyāmahe sītāṃ haniṣyāmaśca rāvaṇam || 11 ||
ahameko haniṣyāmi rāvaṇaṃ prāptamāhave |
tataśconmathya sahasā hariṣye janakātmajām || 12 ||
vepamānāṃ śrameṇādya bhavadbhiḥ sthīyatāmiti |
eka evāhariṣyāmi pātālādapi jānakīm || 13 ||
vadhiṣyāmyahaṃ vṛkṣān dārayiṣyāmyahaṃ girīn |
dharaṇīṃ dārayiṣyāmi kṣobhayiṣyāmi sāgarān || 14 ||
ahaṃ yojanasaṅkhyāyāḥ plavitā nātra saṃśayaḥ |
śataṃ yojanasaṅkhyāyāśśataṃ samadhikaṃ hyaham || 15 ||
bhūtale sāgare vā'pi śaileṣu ca vaneṣu ca |
pātālasyāpi vā madhye na mamācchidyate gatiḥ || 16 ||
ityekaikaṃ tadā tatra vānarā baladarpitāḥ |
ūcuśca vacanaṃ tatra harirājasya sannidhau || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ पञ्चचत्वारिंशस्सर्गः ।
सर्वांश्चाहूय सुग्रीवः प्लवगान् प्लवगर्षभः ।
समस्तानब्रवीद्भूयो रामकार्यर्थसिद्धये ॥ 1 ॥
एवमेतद्विचेतव्यं यन्मया परिकीर्तितम् ।
तदुग्रशासनं भर्तुर्विज्ञाय हरिपुङ्गवाः ॥ 2 ॥
शलभा इव सञ्छाद्य मेदिनीं सम्प्रतस्थिरे ।
रामः प्रस्रवणे तस्मिन्यवसत्सहलक्ष्मणः ॥ 3 ॥
प्रतीक्षमाणस्तं मासं यस्सीताधिगमे कृतः ।
उत्तरां तु दिशं रम्यां गिरिराजसमावृताम् ॥ 4 ॥
प्रतस्थे सहसा वीरो हरिश्शतवलिस्तदा ।
पूर्वां दिशं प्रतिययौ विनतो हरियूथपः ॥ 5 ॥
ताराङ्गदादिसहितः प्लवङ्गो मारुतात्मजः ।
अगत्याचरितामाशां दक्षिणां हरियूथपः ॥ 6 ॥
पश्चिमां तु भृशं घोरां सुषेणः प्लवगेश्वरः ।
प्रतस्थे हरिशार्दूलो दिशं वरुणपालिताम् ॥ 7 ॥
ततस्सर्वा दिशो राजा चोदयित्वा यथातथम् ।
कपिसेनापतीन्मुख्यान्मुमोद सुखितस्सुखम् ॥ 8 ॥
एवं सम्बोधितास्सर्वे राज्ञा वानरयूथपाः ।
स्वां स्वां दिशमभिप्रत्त्य त्वरिता सम्प्रतस्थिरे ॥ 9 ॥
नदन्तश्चोन्नदन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः ।
क्ष्वेलन्तो धावमानाश्च विनदन्तो महाबलाः ॥ 10 ॥
एवं सम्बोदितास्सर्वे राज्ञा वानरयूथपाः ।
आनयिष्यामहे सीतां हनिष्यामश्च रावणम् ॥ 11 ॥
अहमेको हनिष्यामि रावणं प्राप्तमाहवे ।
ततश्चोन्मथ्य सहसा हरिष्ये जनकात्मजाम् ॥ 12 ॥
वेपमानां श्रमेणाद्य भवद्भिः स्थीयतामिति ।
एक एवाहरिष्यामि पातालादपि जानकीम् ॥ 13 ॥
वधिष्याम्यहं वृक्षान् दारयिष्याम्यहं गिरीन् ।
धरणीं दारयिष्यामि क्षोभयिष्यामि सागरान् ॥ 14 ॥
अहं योजनसङ्ख्यायाः प्लविता नात्र संशयः ।
शतं योजनसङ्ख्यायाश्शतं समधिकं ह्यहम् ॥ 15 ॥
भूतले सागरे वाऽपि शैलेषु च वनेषु च ।
पातालस्यापि वा मध्ये न ममाच्छिद्यते गतिः ॥ 16 ॥
इत्येकैकं तदा तत्र वानरा बलदर्पिताः ।
ऊचुश्च वचनं तत्र हरिराजस्य सन्निधौ ॥ 17 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
sarvāṃścāhūya sugrīvaḥ plavagān plavagarṣabhaḥ |
samastānabravīdbhūyo rāmakāryarthasiddhaye || 1 ||
evametadvicetavyaṃ yanmayā parikīrtitam |
tadugraśāsanaṃ bharturvijñāya haripuṅgavāḥ || 2 ||
śalabhā iva sañchādya medinīṃ sampratasthire |
rāmaḥ prasravaṇe tasminyavasatsahalakṣmaṇaḥ || 3 ||
pratīkṣamāṇastaṃ māsaṃ yassītādhigame kṛtaḥ |
uttarāṃ tu diśaṃ ramyāṃ girirājasamāvṛtām || 4 ||
pratasthe sahasā vīro hariśśatavalistadā |
pūrvāṃ diśaṃ pratiyayau vinato hariyūthapaḥ || 5 ||
tārāṅgadādisahitaḥ plavaṅgo mārutātmajaḥ |
agatyācaritāmāśāṃ dakṣiṇāṃ hariyūthapaḥ || 6 ||
paścimāṃ tu bhṛśaṃ ghorāṃ suṣeṇaḥ plavageśvaraḥ |
pratasthe hariśārdūlo diśaṃ varuṇapālitām || 7 ||
tatassarvā diśo rājā codayitvā yathātatham |
kapisenāpatīnmukhyānmumoda sukhitassukham || 8 ||
evaṃ sambodhitāssarve rājñā vānarayūthapāḥ |
svāṃ svāṃ diśamabhiprattya tvaritā sampratasthire || 9 ||
nadantaśconnadantaśca garjantaśca plavaṅgamāḥ |
kṣvelanto dhāvamānāśca vinadanto mahābalāḥ || 10 ||
evaṃ samboditāssarve rājñā vānarayūthapāḥ |
ānayiṣyāmahe sītāṃ haniṣyāmaśca rāvaṇam || 11 ||
ahameko haniṣyāmi rāvaṇaṃ prāptamāhave |
tataśconmathya sahasā hariṣye janakātmajām || 12 ||
vepamānāṃ śrameṇādya bhavadbhiḥ sthīyatāmiti |
eka evāhariṣyāmi pātālādapi jānakīm || 13 ||
vadhiṣyāmyahaṃ vṛkṣān dārayiṣyāmyahaṃ girīn |
dharaṇīṃ dārayiṣyāmi kṣobhayiṣyāmi sāgarān || 14 ||
ahaṃ yojanasaṅkhyāyāḥ plavitā nātra saṃśayaḥ |
śataṃ yojanasaṅkhyāyāśśataṃ samadhikaṃ hyaham || 15 ||
bhūtale sāgare vā'pi śaileṣu ca vaneṣu ca |
pātālasyāpi vā madhye na mamācchidyate gatiḥ || 16 ||
ityekaikaṃ tadā tatra vānarā baladarpitāḥ |
ūcuśca vacanaṃ tatra harirājasya sannidhau || 17 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.