Valmiki Ramayana Kishkindha Kanda Sarga 50 — Oriya Script

⚠️ AI-generated translation — the Marathi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Marathi

वाल्मीकि रामायणाच्या किष्किन्धाकाण्ड सर्ग ५० मध्ये हनुमान, तारा, अंगद व इतर वानर विंध्य पर्वताच्या गुहा व अरण्ये शोधतात आणि दक्षिण दिशेस शोध घेत असता त्यांना ऋक्षबिल नावाचे दानवरक्षित, दुर्गम व उघडे बिळ दिसते. तहान व भूक यांनी पीडित ते वानर त्या अंधारमय बिळात प्रवेश करतात आणि आत एक योजन चालून सुवर्णमय वृक्ष, पद्मिनी, सुवर्ण-चांदी-वैदूर्ययुक्त घरे, शय्या, अन्नपान व मूल्यवान वस्तूंच्या राशी पाहतात. तेथे त्यांना वल्कले व कृष्णाजिन परिधान केलेली, तेजस्वी तापसी स्त्री दिसते आणि तिला पाहून ते भयभीत व विस्मित होतात. हनुमान हात जोडून तिला वंदन करतो आणि ती कोण आहे, हे बिळ व हे रत्ने कोणाची आहेत असे विचारतो.

AI-generated · not yet verified

The Marathi meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Punjabi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Punjabi

ਇਸ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਨੂਮਾਨ, ਤਾਰਾ, ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਾਨਰ ਵਿੰਧਿਆ ਪਰਬਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੁਫਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ। ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਵਾਨਰ ਉਸ ਹਨੇਰੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ, ਕੀਮਤੀ ਰਤਨਾਂ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਬਿਸਤਰਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਦੇਸ਼ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਪੱਸਵੀ ਭੇਸ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਦਿਖਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੈਰਾਨ ਅਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਖੜ੍ਹ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਨੂਮਾਨ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਫਾ, ਭਵਨ ਅਤੇ ਰਤਨ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ।

AI-generated · not yet verified

The Punjabi meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Nepali meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Nepali

वाल्मीकि रामायणको किष्किन्धाकाण्ड पञ्चाश सर्गमा हनुमानले तारा र अङ्गदसहित वानरहरूलाई लिएर विन्ध्य पर्वतका गुफा र घना जङ्गलहरू खोजतलास गरेको वर्णन छ। दक्षिण दिशा खोज्दै जाँदा भोक र प्यासले थकित ती वानरहरूले ऋक्षबिल नामक दुर्गम गुफा भेटे, जसभित्र पसेपछि उनीहरूले सुनौला वृक्ष, रत्नजडित भवन, मणि र सुनले चित्रित शयनासन तथा दिव्य वस्त्रहरू देखे। त्यहाँ उनीहरूले सन वस्त्र र कालो मृगछाला धारण गरेकी एक तेजस्वी तापसी स्त्री देखेर विस्मित भए। अन्तमा हनुमानले हात जोडेर ती वृद्धालाई प्रणाम गर्दै उनी को हुन्, यो गुफा र भवन तथा यी रत्नहरू कसका हुन् भनी सोधेका छन्।

AI-generated · not yet verified

The Nepali meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ଶ୍ରୀମଦ୍ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ରାମାଯଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ।

ଅଥ ପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ।

Shloka 1

ସହ ତାରାଙ୍ଗଦାଭ୍ଯାଂ ତୁ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ହନୁମାନ୍କପିଃ ।
ଵିଚିନୋତି ସ୍ମ ଵିନ୍ଧ୍ଯସ୍ଯ ଗୁହାଶ୍ଚ ଗହନାନି ଚ ॥ 1 ॥

saha tārāṅgadābhyāṃ tu saṅgamya hanumānkapiḥ |
vicinoti sma vindhyasya guhāśca gahanāni ca || 1 ||

तारा आणि अंगद यांच्यासह एकत्र येऊन हनुमान वानर विंध्य पर्वताच्या गुहा आणि घनदाट अरण्ये शोधू लागला. ^AI

तारा र अङ्गदसँग भेटेर वानर हनुमानले विन्ध्य पर्वतका गुफाहरू र घना जङ्गलहरू खोजतलास गरे ॥ 1 ॥ ^AI

ਤਾਰਾ ਅਤੇ ਅੰਗਦ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬਾਂਦਰ ਹਨੂਮਾਨ ਵਿੰਧਿਆ ਪਰਬਤ ਦੀਆਂ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘੁੰਮ-ਘੁਮਾ ਕੇ ਲੁਕੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜਦਾ ਸੀ। ^AI

Shloka 2

ସିଂହଶାର୍ଦୂଲଜୁଷ୍ଟେଷୁ ଶିଲାଶ୍ଚ ସରିତସ୍ତଦା ।
ଵିଷମେଷୁ ନଗେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ମହାପ୍ରସ୍ରଵଣେଷୁ ଚ ॥ 2 ॥

siṃhaśārdūlajuṣṭeṣu śilāśca saritastadā |
viṣameṣu nagendrasya mahāprasravaṇeṣu ca || 2 ||

तेव्हा सिंह व व्याघ्रांनी सेवित अशा शिळा, नद्या, त्या नगेंद्राच्या दुर्गम भागांतील मोठे जलप्रवाह असे सर्व त्यांनी शोधले. ^AI

त्यसपछि सिंह र बाघले सेवन गरेका शिलाहरू, नदीहरू, नगेन्द्र विन्ध्यका विषम ठाउँहरू र ठूला झरनाहरू पनि खोजे ॥ 2 ॥ ^AI

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਘਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ, ਨਦੀਆਂ, ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਦੇ ਔਖੇ ਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਝਰਨਿਆਂ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ। ^AI

Shloka 3

ଆସେଦୁସ୍ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ କୋଟିଂ ଦକ୍ଷ୍ଣିପଶ୍ଚିମାମ୍ ।
ତେଷାଂ ତତ୍ରୈଵ ଵସତାଂ ସ କାଲୋ ଵ୍ଯତ୍ଯଵର୍ତତ ॥ 3 ॥

āsedustasya śailasya koṭiṃ dakṣṇipaścimām |
teṣāṃ tatraiva vasatāṃ sa kālo vyatyavartata || 3 ||

ते त्या पर्वताच्या दक्षिण-पश्चिमेकडील शिखराजवळ पोहोचले. तेथेच राहत असताना त्यांचा काळ व्यतीत होत होता. ^AI

तिनीहरू त्यस पर्वतको दक्षिण-पश्चिमी शिखरमा पुगे। त्यहीँ बस्दा तिनीहरूको समय बित्दै गयो ॥ 3 ॥ ^AI

ਉਹ ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਕੋਨੇ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਗਿਆ। ^AI

Shloka 4

ସ ହି ଦେଶୋ ଦୁରନ୍ଵେଷୋ ଗୁହାଗହନଵାନ୍ମହାନ୍ ।
ତତ୍ର ଵାଯୁସୁତସ୍ସର୍ଵଂ ଵିଚିନୋତି ସ୍ମ ପର୍ଵତମ୍ ॥ 4 ॥

sa hi deśo duranveṣo guhāgahanavānmahān |
tatra vāyusutassarvaṃ vicinoti sma parvatam || 4 ||

तो प्रदेश गुहा व घनदाट अरण्यांनी युक्त असल्याने मोठा व शोधण्यास कठीण होता. तेथे वायुपुत्र हनुमान त्या संपूर्ण पर्वताचा शोध घेत होता. ^AI

त्यो देश गुफा र घना जङ्गलले भरिएको ठूलो र खोज्न कठिन थियो। त्यहाँ वायुपुत्र हनुमानले सम्पूर्ण पर्वत खोजतलास गरे ॥ 4 ॥ ^AI

ਉਹ ਦੇਸ਼ ਗੁਫਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘੁੰਮ-ਘੁਮਾ ਕੇ ਲੁਕੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਖੋਜਣਾ ਔਖਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਵਾਯੁ-ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਖੋਜਿਆ। ^AI

Shloka 5

ପରସ୍ପରେଣ ହନୁମା ନନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯାଵିଦୂରତଃ ।
ଗଜୋ ଗଵାକ୍ଷୋ ଗଵଯଶ୍ଶରଭୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ ॥ 5 ॥

paraspareṇa hanumā nanyonyasyāvidūrataḥ |
gajo gavākṣo gavayaśśarabho gandhamādanaḥ || 5 ||

हनुमान, गज, गवाक्ष, गवय, शरभ आणि गंधमादन हे परस्परांच्या जवळ, एकमेकांपासून दूर न राहता होते. ^AI

हनुमानले एक-अर्कालाई नजिकै राख्दै गज, गवाक्ष, गवय, शरभ र गन्धमादनलाई साथमा लिए ॥ 5 ॥ ^AI

ਹਨੂਮਾਨ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਨਾ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਅਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਖੋਜ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਗਜ, ਗਵਾਕਸ਼, ਗਵਯ, ਸ਼ਰਭ ਅਤੇ ਗੰਧਮਾਦਨ। ^AI

Shloka 6

ମୈନ୍ଦଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଵିଦଶ୍ଚୈଵ ସୁଷେଣୋ ଜାମ୍ବଵାନ୍ନଲଃ ।
ଅଙ୍ଗଦୋ ଯୁଵରାଜଶ୍ଚ ତାରଶ୍ଚ ଵନଗୋଚରଃ ॥ 6 ॥

maindaśca dvividaścaiva suṣeṇo jāmbavānnalaḥ |
aṅgado yuvarājaśca tāraśca vanagocaraḥ || 6 ||

मैंद, द्विविद, सुषेण, जांबवान, नल, युवराज अंगद आणि वनात संचार करणारा तार — हे सर्व तेथे होते. ^AI

मैन्द, द्विविद, सुषेण, जाम्बवान, नल, युवराज अङ्गद र वनमा विचरण गर्ने तार पनि साथमा थिए ॥ 6 ॥ ^AI

ਮੈਂਦ, ਦਵਿਵਿਦ, ਸੁਸ਼ੇਣ, ਜਾਂਬਵਾਨ, ਨਲ, ਯੁਵਰਾਜ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਵਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ ਤਾਰ। ^AI

Shloka 7

ଗିରିଜାଲାଵୃତାନ୍ଦେଶାନ୍ମାର୍ଗିତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ।
ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତ୍ର ଦଦୃଶୁର୍ଵିଵୃତଂ ବିଲମ୍ ॥ 7 ॥

girijālāvṛtāndeśānmārgitvā dakṣiṇāṃ diśam |
vicinvantastatastatra dadṛśurvivṛtaṃ bilam || 7 ||

पर्वतसमूहांनी व्यापलेल्या प्रदेशांचा दक्षिण दिशेत शोध घेऊन, तेथे शोधत असताना त्यांना एक उघडे बिळ दिसले. ^AI

पर्वतसमूहले ढाकिएका दक्षिण दिशाका प्रदेशहरू खोजेर तिनीहरू त्यहाँ खोज्दै जाँदा एउटा खुला बिल देखे ॥ 7 ॥ ^AI

ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਖੋਜ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਖੋਜ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਬਿਲ (ਗੁਫਾ) ਦੇਖਿਆ। ^AI

Shloka 8

ଦୁର୍ଗମୃକ୍ଷବିଲଂ ନାମ ଦାନଵେନାଭିରକ୍ଷିତମ୍ ।
କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାପରୀତାଶ୍ଚ ଶ୍ରାନ୍ତାଶ୍ଚ ସଲିଲାର୍ଥିନଃ ॥ 8 ॥

durgamṛkṣabilaṃ nāma dānavenābhirakṣitam |
kṣutpipāsāparītāśca śrāntāśca salilārthinaḥ || 8 ||

ऋक्षबिल नावाचे ते दुर्गम बिळ दानवाने रक्षित होते. भूक व तहान यांनी पीडित, थकलेले आणि पाण्याची इच्छा असलेले ते वानर तेथे होते. ^AI

त्यो ऋक्षबिल नामक दुर्गम बिल थियो, जसलाई एक दानवले रक्षा गर्दथ्यो। तिनीहरू भोक र प्यासले पीडित, थकित र पानीको खोजीमा थिए ॥ 8 ॥ ^AI

ਉਹ ਔਖੀ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲਾ ਰਿਛ-ਬਿਲ ਸੀ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਕ ਦਾਨਵ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਿੱਚ ਸਨ। ^AI

Shloka 9

ଅଵକୀର୍ଣଂ ଲତାଵୃକ୍ଷୈର୍ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ମହାବିଲମ୍ ।
ତତ୍ର କ୍ରୌଞ୍ଚାଶ୍ଚ ହଂସାଶ୍ଚ ସାରସାଶ୍ଚ ଵିନିଷ୍କ୍ରମନ୍ ॥ 9 ॥

avakīrṇaṃ latāvṛkṣairdadṛśuste mahābilam |
tatra krauñcāśca haṃsāśca sārasāśca viniṣkraman || 9 ||

लतांनी व वृक्षांनी झाकलेले ते मोठे बिळ त्यांनी पाहिले. तेथून क्रौंच पक्षी, हंस व सारस बाहेर पडत होते. ^AI

तिनीहरूले लताहरू र रुखहरूले ढाकिएको त्यो ठूलो गुफालाई देखे। त्यहाँबाट क्रौञ्च पक्षीहरू, हंसहरू र सारस पक्षीहरू बाहिर निस्कँदै थिए। ^AI

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਲਾਂ ਅਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਉਸ ਵੱਡੀ ਗੁਫਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਉੱਥੋਂ ਕੁਰਾਂਜ, ਹੰਸ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਪੰਛੀ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਸਨ। ^AI

Shloka 10

ଜଲାର୍ଦ୍ରାଶ୍ଚକ୍ରଵାକାଶ୍ଚ ରକ୍ତାଙ୍ଗାଃ ପଦ୍ମରେଣୁଭିଃ ।
ତତସ୍ତଦ୍ବିଲମାସାଦ୍ଯ ସୁଗନ୍ଧି ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ ॥ 10 ॥

jalārdrāścakravākāśca raktāṅgāḥ padmareṇubhiḥ |
tatastadbilamāsādya sugandhi duratikramam || 10 ||

पाण्याने ओले झालेले चक्रवाक पक्षी, कमळाच्या परागाने लालसर झालेले अंग असे तेथून बाहेर पडत होते. मग त्या सुगंधी व अतिशय दुर्लंघ्य अशा बिळाजवळ येऊन. ^AI

पानीले भिजेका चक्रवाक पक्षीहरू, कमलको परागले राता भएका अङ्गहरू भएका, त्यसपछि तिनीहरू त्यो सुगन्धित र पार गर्न अत्यन्त कठिन गुफाको नजिक पुगे। ^AI

ਚਕਵਾ ਪੰਛੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗਿੱਲੇ ਅਤੇ ਕਮਲ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਦੁਰਗਮ ਗੁਫਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ। ^AI

Shloka 11

ଵିସ୍ମଯଵ୍ଯଗ୍ରମନସୋ ବଭୂଵୁର୍ଵାନରର୍ଷଭାଃ ।
ସଂଞ୍ଜାତପରିଶଙ୍କାସ୍ତେ ତଦ୍ବିଲଂ ପ୍ଲଵଗୋତ୍ତମାଃ ॥ 11 ॥

vismayavyagramanaso babhūvurvānararṣabhāḥ |
saṃñjātapariśaṅkāste tadbilaṃ plavagottamāḥ || 11 ||

वानरश्रेष्ठांची मने विस्मयाने ग्रासली होती. त्या श्रेष्ठ वानरांना त्या बिळाबद्दल शंका उत्पन्न झाली. ^AI

वानरहरूमा श्रेष्ठ ती प्लवगहरूको मन विस्मयले व्यग्र भयो; ती उत्तम वानरहरूलाई त्यो गुफाप्रति शङ्का उत्पन्न भयो। ^AI

ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਹ ਵਾਨਰ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਘਬਰਾਏ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿਖੇ ਸ਼ੱਕ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ^AI

Shloka 12

ଅଭ୍ଯପଦ୍ଯନ୍ତ ସଂହୃଷ୍ଟାସ୍ତେଜୋଵନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ ।
ନାନାସତ୍ତ୍ଵସମାକୀର୍ଣଂ ଦୈତ୍ଯେନ୍ଦ୍ରନିଲଯୋପମମ୍ ॥ 12 ॥

abhyapadyanta saṃhṛṣṭāstejovanto mahābalāḥ |
nānāsattvasamākīrṇaṃ daityendranilayopamam || 12 ||

तेजस्वी व महाबलवान ते वानर हर्षित होऊन पुढे सरकले. ते बिळ नाना प्राण्यांनी भरलेले व दैत्येंद्राच्या निवासासारखे होते. ^AI

तेजस्वी र महाबली ती वानरहरू हर्षित भएर अघि बढे; त्यो गुफा नाना प्रकारका प्राणीहरूले भरिएको र दैत्यराजको निवासजस्तो थियो। ^AI

ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਉਹ ਗੁਫਾ ਨਾਨਾ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਰਗੀ ਸੀ। ^AI

Shloka 13

ଦୁର୍ଦର୍ଶମତିଘୋରଂ ଚ ଦୁର୍ଵିଗାହଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।
ତତଃ ପର୍ଵତକୂଟାଭୋ ହନୂମାନ୍ପଵନାତ୍ମଜଃ ॥ 13 ॥

durdarśamatighoraṃ ca durvigāhaṃ ca sarvaśaḥ |
tataḥ parvatakūṭābho hanūmānpavanātmajaḥ || 13 ||

ते पाहण्यास अत्यंत कठीण व अत्यंत भयंकर होते, आणि सर्व बाजूंनी त्यात प्रवेश करणे दुर्लंघ्य होते. तेव्हा पर्वतशिखरासारखा व प्राणवायूचा पुत्र असलेला हनुमान. ^AI

त्यो गुफा हेर्न अत्यन्त कठिन, अत्यन्त भयानक र सबैतिरबाट पस्न अत्यन्त दुर्गम थियो। त्यसपछि पर्वतशिखरजस्तो शरीर भएका वायुपुत्र हनुमानले भने— ^AI

ਉਹ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਦੁਰਵਿਗਾਹ ਸੀ। ਫਿਰ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗੇ ਹਨੂਮਾਨ, ਪਵਨ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ, ^AI

Shloka 14

ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଵାନରାନ୍ସର୍ଵାନ୍କାନ୍ତାରଵନକୋଵିଦଃ ।
ଗିରିଜାଲାଵୃତାନ୍ଦେଶାନ୍ମାର୍ଗିତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମ୍ ॥ 14 ॥

abravīdvānarānsarvānkāntāravanakovidaḥ |
girijālāvṛtāndeśānmārgitvā dakṣiṇāṃ diśam || 14 ||

वन व कानन यांचा जाणकार असलेला हनुमान सर्व वानरांना म्हणाला: पर्वतांच्या समूहांनी व्यापलेल्या प्रदेशांना व दक्षिण दिशेला शोधून. ^AI

वन र कान्तारका ज्ञाता हनुमानले दक्षिण दिशालाई खोज्दै पर्वतसमूहले ढाकिएका प्रदेशहरू पार गरेर सबै वानरहरूलाई यसो भने— ^AI

ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਬਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਪਹਾੜਾਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖੋਜ ਕੇ, ^AI

Shloka 15

ଵଯଂ ସର୍ଵେ ପରିଶ୍ରାନ୍ତା ନ ଚ ପଶ୍ଯାମ ମୈଥିଲୀମ୍ ।
ଅସ୍ମାଚ୍ଚାପି ବିଲାଦ୍ଧଂସାଃ କ୍ରୌଞ୍ଚାଶ୍ଚ ସହ ସାରସୈଃ ॥ 15 ॥

vayaṃ sarve pariśrāntā na ca paśyāma maithilīm |
asmāccāpi bilāddhaṃsāḥ krauñcāśca saha sārasaiḥ || 15 ||

आपण सर्व थकलो आहोत, आणि मैथिली (सीता) आम्हाला दिसत नाही. आणि या बिळातून हंस, क्रौंच व सारस यांच्यासह. ^AI

हामी सबै थकित भएका छौं र मैथिली (सीता) लाई देखेका छैनौं। यस गुफाबाट पनि हंसहरू, क्रौञ्चहरू र सारसहरूसँगै— ^AI

ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਥੱਕ ਗਏ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਹੇ। ਇਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚੋਂ ਵੀ ਹੰਸ, ਕੁਰਾਂਜ ਅਤੇ ਸਾਰਸ ਪੰਛੀ, ^AI

Shloka 16

ଜଲାର୍ଦ୍ରାଶ୍ଚକ୍ରଵାକାଶ୍ଚ ନିଷ୍ପତନ୍ତି ସ୍ମ ସର୍ଵଶଃ ।
ନୂନଂ ସଲିଲଵାନତ୍ର କୂପୋ ଵା ଯଦି ଵା ହ୍ରଦଃ ॥ 16 ॥

jalārdrāścakravākāśca niṣpatanti sma sarvaśaḥ |
nūnaṃ salilavānatra kūpo vā yadi vā hradaḥ || 16 ||

पाण्याने ओले झालेले चक्रवाक पक्षी सर्व बाजूंनी बाहेर पडत आहेत. निश्चितच येथे पाण्याने भरलेला कूप किंवा तलाव असावा. ^AI

पानीले भिजेका चक्रवाकहरू सबैतिरबाट बाहिर निस्कँदै छन्। निश्चय नै यहाँ पानी भएको कूप वा तलाउ होला। ^AI

ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਗਿੱਲੇ ਚਕਵਾ ਪੰਛੀ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਜ਼ਰੂਰ ਇੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਖੂਹ ਜਾਂ ਸਰੋਵਰ ਹੈ। ^AI

Shloka 17

ତଥା ଚେମେ ବିଲଦ୍ଵାରି ସ୍ନିଗ୍ଧାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତି ପାଦପାଃ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଦ୍ବିଲଂ ସର୍ଵେ ଵିଵିଶୁସ୍ତିମିରାଵୃତମ୍ ॥ 17 ॥

tathā ceme biladvāri snigdhāstiṣṭhanti pādapāḥ |
ityuktvā tadbilaṃ sarve viviśustimirāvṛtam || 17 ||

तसेच या बिळाच्या दाराशी तेजस्वी (चिकट रस असलेली) वृक्ष उभे आहेत. असे म्हणून सर्वांनी त्या अंधाराने झाकलेल्या बिळात प्रवेश केला. ^AI

त्यसपछि यी रुखहरू गुफाको मुखमा चिल्ला र चिप्ला भएर उभिएका छन् भनी भनेर सबैले त्यो अन्धकारले ढाकिएको गुफाभित्र प्रवेश गरे ॥ १७ ॥ ^AI

ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਚਿਕਨੇ ਰੁੱਖ ਗੁਫਾ ਦੇ ਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਬਾਂਦਰ ਉਸ ਘੁਪ-ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ। ^AI

Shloka 18

ଅଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ଯଂ ହରଯୋ ଦଦୃଶୂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।
ନିଶାମ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ ଶିଂହାଂଶ୍ଚ ତାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ମୃଗପକ୍ଷ୍ଣିଃ ॥ 18 ॥

acandrasūryaṃ harayo dadṛśū romaharṣaṇam |
niśāmya tasmāt śiṃhāṃśca tāṃstāṃśca mṛgapakṣṇiḥ || 18 ||

चंद्र-सूर्य नसलेले, रोमांच उत्पन्न करणारे ते बिळ पाहून वानरांनी तेथे सिंह आणि त्या त्या मृग व पक्षी पाहिले. ^AI

वानरहरूले चन्द्र र सूर्य नभएको, रोमाञ्च उत्पन्न गर्ने त्यो स्थान देखे; त्यसपछि त्यहाँबाट सिंहहरू र ती ती मृग तथा पक्षीहरूलाई देखे ॥ १८ ॥ ^AI

ਉਸ ਥਾਂ ਚੰਦਰ-ਸੂਰਜ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਰੋਮ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਨੇਰਾ ਵੇਖਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਵੇਖੇ। ^AI

Shloka 19

ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ହରିଶାର୍ଦୂଲା ବିଲଂ ତିମିରସଂଵୃତମ୍ ।
ନ ତେଷାଂ ସଜ୍ଜତେ ଚକ୍ଷୁର୍ନ ତେଜୋ ନ ପରାକ୍ରମଃ ॥ 19 ॥

praviṣṭā hariśārdūlā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
na teṣāṃ sajjate cakṣurna tejo na parākramaḥ || 19 ||

वानरश्रेष्ठ अंधाराने झाकलेल्या त्या बिळात शिरले; त्यांचे डोळे, तेज आणि पराक्रम तेथे काम करू शकले नाहीत. ^AI

वानरश्रेष्ठहरू अन्धकारले ढाकिएको त्यो गुफाभित्र प्रवेश गरे; तिनीहरूको दृष्टि अड्किएन, न तेज रह्यो न पराक्रम नै ॥ १९ ॥ ^AI

ਬਾਂਦਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੇ ਵੀਰ ਉਸ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਢਕੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਸੀ ਨਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ। ^AI

Shloka 20

ଵାଯୋରିଵ ଗତିସ୍ତେଷାଂ ଦୃଷ୍ଟିସ୍ତମସି ଵର୍ତତେ ।
ତେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତୁ ଵେଗେନ ତଦ୍ବିଲଂ କପିକୁଞ୍ଜରାଃ ॥ 20 ॥

vāyoriva gatisteṣāṃ dṛṣṭistamasi vartate |
te praviṣṭāstu vegena tadbilaṃ kapikuñjarāḥ || 20 ||

त्यांची गती वाऱ्यासारखी होती, पण त्यांची दृष्टी अंधारातच राहिली. ते वानरश्रेष्ठ वेगाने त्या बिळात शिरले. ^AI

तिनीहरूको गति वायुको जस्तै भयो, र दृष्टि अन्धकारमै रह्यो; ती कपिश्रेष्ठहरू वेगसहित त्यो गुफाभित्र प्रवेश गरे ॥ २० ॥ ^AI

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਾਲ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਸੀ, ਪਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਉਹ ਬਾਂਦਰ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ। ^AI

Shloka 21

ପ୍ରକାଶମଭିରାମଂ ଚ ଦଦୃଶୁର୍ଦେଶମୁତ୍ତମମ୍ ।
ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ବିଲେ ଦୁର୍ଗେ ନାନାପାଦପସଙ୍କୁଲେ ॥ 21 ॥

prakāśamabhirāmaṃ ca dadṛśurdeśamuttamam |
tatastasminbile durge nānāpādapasaṅkule || 21 ||

त्यांनी प्रकाशमान आणि मनोहर अशा उत्तम प्रदेशाला पाहिले. मग त्या दुर्गम, नाना वृक्षांनी व्यापलेल्या बिळात... ^AI

तिनीहरूले प्रकाशमय, अत्यन्त रमणीय र उत्तम देश देखे; त्यसपछि त्यो दुर्गम गुफामा, जो नाना वृक्षहरूले व्याप्त थियो, त्यहाँ ॥ २१ ॥ ^AI

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਉੱਤਮ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਦੇਸ਼ ਵੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੁਰਗਮ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੀ, ^AI

Shloka 22

ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସମ୍ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ଜଗ୍ମୁର୍ଯୋଜନମନ୍ତରମ୍ ।
ତେ ନଷ୍ଟସଞ୍ଜ୍ଞାସ୍ତୃଷିତାସ୍ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତାସ୍ସଲିଲାର୍ଥିନଃ ॥ 22 ॥

anyonyaṃ sampariṣvajya jagmuryojanamantaram |
te naṣṭasañjñāstṛṣitāssambhrāntāssalilārthinaḥ || 22 ||

...एकमेकांना आलिंगन देऊन ते एक योजन अंतर चालले. ते ज्ञानशून्य, तहानलेले, भ्रमित आणि पाण्याच्या शोधात होते. ^AI

एकअर्कालाई अँगालो हालेर तिनीहरू एक योजन दूरी पार गरे; तिनीहरू संज्ञा हराएका, तिर्खाएका, व्याकुल भएका र पानीको खोजीमा थिए ॥ २२ ॥ ^AI

ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾ ਕੇ ਇੱਕ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੱਕ ਗਏ। ਉਹ ਪਿਆਸੇ, ਵਿਆਕੁਲ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਭਾਲ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਸੁਧ-ਬੁੱਧ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਸਨ। ^AI

Shloka 23

ପରିପେତୁର୍ବିଲେ ତସ୍ମିନ୍କଞ୍ଚିତ୍କାଲମତନ୍ଦ୍ରିତାଃ ।
ତେ କୃଶା ଦୀନଵଦନାଃ ପରିଶ୍ରାନ୍ତାଃ ପ୍ଲଵଙ୍ଗମାଃ ॥ 23 ॥

paripeturbile tasminkañcitkālamatandritāḥ |
te kṛśā dīnavadanāḥ pariśrāntāḥ plavaṅgamāḥ || 23 ||

ते अलस न होता काही काळ त्या बिळात भटकले. ते वानर दुबळे, दीन मुखाचे आणि थकलेले झाले. ^AI

तिनीहरू त्यो गुफाभित्र अल्छी नगरी केही समय यताउता दौडिए; ती वानरहरू दुब्लाएका, दीन मुख भएका र थकित भए ॥ २३ ॥ ^AI

ਉਹ ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਆਲਸ ਕੀਤੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹੇ। ਉਹ ਬਾਂਦਰ ਦੁਬਲੇ, ਉਦਾਸ ਚਿਹਰੇ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ^AI

Shloka 24

ଆଲୋକଂ ଦଦୃଶୁର୍ଵୀରା ନିରାଶା ଜୀଵିତେ ଯଦା ।
ତତସ୍ତଂ ଦେଶମାଗମ୍ଯ ସୌମ୍ଯା ଵିତିମିରଂ ଵନମ୍ ॥ 24 ॥

ālokaṃ dadṛśurvīrā nirāśā jīvite yadā |
tatastaṃ deśamāgamya saumyā vitimiraṃ vanam || 24 ||

जेव्हा वीरांना जिवंत राहण्याची आशा राहिली नाही, तेव्हा ते त्या सौम्य, अंधाररहित वनप्रदेशात येऊन तेथे प्रकाश पाहू लागले. ^AI

जब वीरहरूले जीवनप्रति आशा मारे, तब तिनीहरूले प्रकाश देखे; त्यसपछि ती सौम्य वानरहरू त्यो अन्धकाररहित वन देशमा आए ॥ २४ ॥ ^AI

ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕੋਈ ਆਸ ਨਾ ਰਹੀ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੇਖੀ। ਫਿਰ ਉਹ ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਬਾਂਦਰ ਉਸ ਸੁੰਦਰ, ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਨ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ^AI

Shloka 25

ଦଦୃଶୁଃ କାଞ୍ଚନାନ୍ଵୃକ୍ଷାନ୍ଦୀପ୍ତଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରଭାନ୍ ।
ସାଲାଂ ସ୍ତାଲାଂଶ୍ଚ ପୁନ୍ନାଗାନ୍କକୁଭାନ୍ଵଞ୍ଜୁଲାନ୍ଧଵାନ୍ ॥ 25 ॥

dadṛśuḥ kāñcanānvṛkṣāndīptavaiśvānaraprabhān |
sālāṃ stālāṃśca punnāgānkakubhānvañjulāndhavān || 25 ||

त्या वीरांनी सोनेरी वृक्ष पाहिले, जे प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होते. साल, ताल, पुन्नाग, ककुभ, वंजुल आणि धव हे वृक्षही त्यांनी पाहिले. ^AI

तिनीहरूले सुनको जस्तै चम्किलो अग्निको प्रभा भएका सुनौला वृक्षहरू देखे — साल, ताल, पुन्नाग, ककुभ, वञ्जुल र धव वृक्षहरू। ^AI

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਵੇਖੇ, ਜੋ ਜਲਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਰੱਖਦੇ ਸਨ — ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਪੁੰਨਾਗ, ਕਕੁਭ, ਵੰਜੁਲ ਅਤੇ ਧਵ ਦੇ ਰੁੱਖ। ^AI

Shloka 26

ଚମ୍ପକାନ୍ ନାଗଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚ କର୍ଣିକାରାଂଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପିତାନ୍ ।
ସ୍ତବକୈଃ କାଞ୍ଚନୈଶ୍ଚିତ୍ରୈ ରକ୍ତୈଃ କିସଲଯୈସ୍ତଥା ॥ 26 ॥

campakān nāgavṛkṣāṃśca karṇikārāṃśca puṣpitān |
stabakaiḥ kāñcanaiścitrai raktaiḥ kisalayaistathā || 26 ||

चंपक, नागवृक्ष आणि फुललेले कर्णिकार हेही पाहिले; तसेच सोनेरी, नानारंगी आणि लाल रंगाच्या कोंबांनी व फुलांच्या गुच्छांनी ते शोभून दिसत होते. ^AI

चम्पक, नागवृक्ष र फुलेका कर्णिकार वृक्षहरू देखे, जो सुनौला तथा राता र चित्रविचित्र कोपिलाहरूका गुच्छाहरूले भरिएका थिए। ^AI

ਚੰਪਕ, ਨਾਗਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਅਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਕਰਨਿਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਅਤੇ ਲਾਲ ਕੋਮਲ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ^AI

Shloka 27

ଆପୀଡୈଶ୍ଚ ଲତାଭିଶ୍ଚ ହେମାଭରଣଭୂଷିତାନ୍ ।
ତରୁଣାଦିତ୍ଯସଙ୍କାଶାନ୍ଵୈଢୂର୍ଯକୃତଵେଦିକାନ୍ ॥ 27 ॥

āpīḍaiśca latābhiśca hemābharaṇabhūṣitān |
taruṇādityasaṅkāśānvaiḍhūryakṛtavedikān || 27 ||

ते वृक्ष सोन्याच्या दागिन्यांनी भूषित होते, वेलींच्या व फुलांच्या गुच्छांनी युक्त होते, तरुण सूर्यासारखे तेजस्वी होते आणि वैदूर्य मण्यांच्या वेदिकांनी युक्त होते. ^AI

ती वृक्षहरू लताहरूका मुकुट र सुनका आभूषणहरूले सुसज्जित थिए, तरुण सूर्यजस्तै चम्किला थिए, र तिनमा वैढूर्य मणिका वेदिकाहरू बनेका थिए। ^AI

ਉਹ ਰੁੱਖ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਵੈਦੂਰਿਆ ਮਣੀ ਦੇ ਬਣੇ ਚਬੂਤਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ^AI

Shloka 28

ଵିଭ୍ରାଜମାନାନ୍ଵପୁଷା ପାଦପାଂଶ୍ଚ ହିରଣ୍ମଯାନ୍ ।
ନୀଲଵୈଢୂର୍ଯଵର୍ଣାଶ୍ଚ ପଦ୍ମିନୀଃ ପତଗାଵୃତାଃ ॥ 28 ॥

vibhrājamānānvapuṣā pādapāṃśca hiraṇmayān |
nīlavaiḍhūryavarṇāśca padminīḥ patagāvṛtāḥ || 28 ||

आपल्या देहकांतीने तेजस्वी दिसणारे ते सुवर्णमय वृक्ष पाहिले; तसेच निळ्या वैदूर्यमण्याच्या रंगासारख्या कमळांच्या वनांनी युक्त अशा पद्मिनीही पाहिल्या, ज्या पक्ष्यांनी व्यापलेल्या होत्या. ^AI

आफ्नो सुन्दरताले देदीप्यमान ती सुनौला वृक्षहरू देखे, र नीलो वैढूर्य मणिको रङका पद्मिनीहरू देखे, जो पक्षीहरूले ढाकेका थिए। ^AI

ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਵੈਦੂਰਿਆ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਤਾਲਾਬ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ^AI

Shloka 29

ମହଦ୍ଭିଃ କାଞ୍ଚନୈଃ ପଦ୍ମୈର୍ଵୃତା ବାଲାର୍କସନ୍ନିଭୈଃ ।
ଜାତରୂପମଯୈର୍ମତ୍ସ୍ଯୈର୍ମହଦ୍ଭିଶ୍ଚ ସକଚ୍ଛପୈଃ ॥ 29 ॥

mahadbhiḥ kāñcanaiḥ padmairvṛtā bālārkasannibhaiḥ |
jātarūpamayairmatsyairmahadbhiśca sakacchapaiḥ || 29 ||

त्या पद्मिनी मोठ्या सोनेरी कमळांनी व्यापलेल्या होत्या, जी बालसूर्यासारखी दिसत होती; तसेच सुवर्णमय मोठ्या मत्स्यांनी व कासवांनीही त्या युक्त होत्या. ^AI

ती पद्मिनीहरू बालसूर्यजस्तै देखिने ठूला सुनौला कमलहरूले, र सुनका ठूला माछाहरू तथा कछुवाहरूले भरिएका थिए। ^AI

ਉਹ ਤਾਲਾਬ ਵੱਡੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਨ ਜੋ ਨਵੇਂ ਚੜ੍ਹੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਣੇ ਵੱਡੇ ਮੱਛਿਆਂ ਅਤੇ ਕੱਛੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ^AI

Shloka 30

ତପନୀଯ ଗଵାକ୍ଷାଣି ମୁକ୍ତା ଜାଲ ଆଵୃତାନି ଚ ।
ହୈମ ରାଜତ ଭୌମାନି ଵୈଦୂର୍ଯ ମଣିମନ୍ତି ଚ ॥ 30 ॥

tapanīya gavākṣāṇi muktā jāla āvṛtāni ca |
haima rājata bhaumāni vaidūrya maṇimanti ca || 30 ||

सोन्याच्या गवाक्षांनी युक्त, मोत्यांच्या जाळ्यांनी आवृत, सुवर्ण व चांदीच्या भूमिका असलेली आणि वैदूर्य मण्यांनी युक्त अशी घरे पाहिली. ^AI

सुनका झ्यालहरू, मोतीका जालहरूले ढाकिएका, सुन र चाँदीका भुइँ भएका, तथा वैढूर्य मणियुक्त भवनहरू देखे। ^AI

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਖਿੜਕੀਆਂ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਢਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਰਸ਼ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਵੈਦੂਰਿਆ ਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਸਨ। ^AI

Shloka 31

ତପନୀଯଗଵାକ୍ଷାଣି ମୁକ୍ତାଜାଲାଵୃତାନି ଚ ।
ହୈମରାଜତଭୌମାନି ଵୈଦୂର୍ଯମଣିମନ୍ତି ଚ ॥ 31 ॥

tapanīyagavākṣāṇi muktājālāvṛtāni ca |
haimarājatabhaumāni vaidūryamaṇimanti ca || 31 ||

Shloka 32

କାଞ୍ଚନ ଭ୍ରମରାନ୍ ଚୈଵ ମଧୂନି ଚ ସମନ୍ତତଃ ।
ମଣି କାଞ୍ଚନ ଚିତ୍ରାଣି ଶଯନାନି ଆସନାନି ଚ ॥ 32 ॥

kāñcana bhramarān caiva madhūni ca samantataḥ |
maṇi kāñcana citrāṇi śayanāni āsanāni ca || 32 ||

सोन्याचे भुंगे व सर्वत्र मध, तसेच मण्यांनी व सोन्याने चित्रविचित्र केलेली शय्यांची आसने पाहिली. ^AI

सुनका भँवराहरू र चारैतिर मह (मधु) देखे, तथा मणि र सुनले चित्रित शयनहरू र आसनहरू देखे। ^AI

ਉੱਥੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੌਰੇ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਹਿਦ ਸਨ; ਅਤੇ ਮਣੀਆਂ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਿਤਰੇ ਹੋਏ ਬਿਸਤਰੇ ਅਤੇ ਆਸਣ ਸਨ। ^AI

Shloka 33

କାଞ୍ଚନଭ୍ରମରାଂଶ୍ଚୈଵ ମଧୂନି ଚ ସମନ୍ତତଃ ।
ମଣିକାଞ୍ଚନଚିତ୍ରାଣି ଶଯନାନ୍ଯାସନାନି ଚ ॥ 33 ॥

kāñcanabhramarāṃścaiva madhūni ca samantataḥ |
maṇikāñcanacitrāṇi śayanānyāsanāni ca || 33 ||

सोनेरी भुंगे आणि सर्वत्र मध, तसेच रत्ने व सोने यांनी विचित्र अलंकृत केलेल्या शय्या आणि आसने. ^AI

सुनौलो भ्रमरहरू र चारैतिर मह (मह) र मणि तथा सुनले चित्रित शयन र आसनहरू देखे । ^AI

ਸੋਨੇ ਦੇ ਭੌਰਿਆਂ ਵਰਗੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਭੰਡਾਰ, ਮਣੀਆਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਚਿਤਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੈਯਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਸਣ। ^AI

Shloka 34

ମହାର୍ହାଣି ଚଯାନାନି ଦଦୃଶୁସ୍ତେ ସମନ୍ତତଃ ।
ହୈମରାଜତକାଂସ୍ଯାନାଂ ଭାଜନାନାଂ ଚ ସଂଞ୍ଚଯାନ୍ ॥ 34 ॥

mahārhāṇi cayānāni dadṛśuste samantataḥ |
haimarājatakāṃsyānāṃ bhājanānāṃ ca saṃñcayān || 34 ||

त्यांनी सर्वत्र अत्यंत मूल्यवान अशा शय्यांचे आणि सोने, चांदी व कांस्य यांच्या पात्रांच्या राशी पाहिल्या. ^AI

उनीहरूले चारैतिर अत्यन्त मूल्यवान् आसनहरू र सुन, चाँदी तथा काँसाका भाँडाहरूका समूह देखे । ^AI

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਢੇਰ ਅਤੇ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਕਾਂਸੇ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੇਖੇ। ^AI

Shloka 35

ଅଗରୂଣାଂ ଚ ଦିଵ୍ଯାନାଂ ଚନ୍ଦନାନାଂ ଚ ସଂଞ୍ଚାଯାନ୍ ।
ଶୁଚୀନ୍ଯଭ୍ଯଵହାର୍ଯାଣି ମୂଲାନି ଚ ଫଲାନି ଚ ॥ 35 ॥

agarūṇāṃ ca divyānāṃ candanānāṃ ca saṃñcāyān |
śucīnyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca || 35 ||

दिव्य अगरु आणि चंदन यांच्या राशी, तसेच पवित्र व खाण्यायोग्य मुळे आणि फळे. ^AI

दिव्य अगरु र चन्दनका समूह, पवित्र खानयोग्य जरा र फलहरू देखे । ^AI

ਦਿਵਿਆ ਅਗਰੂ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦੇ ਢੇਰ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖਾਣਯੋਗ ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਲ। ^AI

Shloka 36

ମହାର୍ହାଣି ଚ ପାନାନି ମଧୂନି ରସଵନ୍ତି ଚ ।
ଦିଵ୍ଯାନାମମ୍ବରାଣାଂ ଚ ମହାର୍ହାଣାଂ ଚ ସଞ୍ଚଯାନ୍ ॥ 36 ॥

mahārhāṇi ca pānāni madhūni rasavanti ca |
divyānāmambarāṇāṃ ca mahārhāṇāṃ ca sañcayān || 36 ||

अत्यंत मूल्यवान पेये, रसाळ मध, आणि दिव्य व अत्यंत मूल्यवान वस्त्रांच्या राशी. ^AI

अत्यन्त मूल्यवान् पेयहरू, स्वादिल महहरू, र दिव्य तथा अत्यन्त मूल्यवान् वस्त्रहरूका समूह देखे । ^AI

ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਸਵਾਦਲੇ ਸ਼ਹਿਦ, ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੇ ਢੇਰ। ^AI

Shloka 37

କମ୍ବଲାନାଂ ଚ ଚିତ୍ରାଣାମଜିନାନାଂ ଚ ସଞ୍ଚଯାନ୍ ।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ଵିନ୍ଯସ୍ତାନ୍ଦୀପ୍ତାନ୍ଵୈଶ୍ଵାନରପ୍ରଭାନ୍ ॥ 37 ॥

kambalānāṃ ca citrāṇāmajinānāṃ ca sañcayān |
tatra tatra ca vinyastāndīptānvaiśvānaraprabhān || 37 ||

विचित्र कंबलांच्या आणि अजिनांच्या राशी, तसेच तेथे तेथे ठेवलेल्या अग्नीसारखा तेजस्वी प्रकाश असलेल्या वस्तू. ^AI

चित्रविचित्र कम्बलहरू र मृगछालाहरूका समूह, र त्यहाँ त्यहाँ राखिएका अग्निको जस्तै तेज भएका दीप्तिमान् वस्तुहरू देखे । ^AI

ਚਿਤਰੇ ਹੋਏ ਕੰਬਲਾਂ ਅਤੇ ਮਿੱਝਾਂ ਦੇ ਢੇਰ, ਜੋ ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸਨ। ^AI

Shloka 38

ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରାଶ୍ଶୁଭ୍ରାଞ୍ଜାତରୂପସ୍ଯ ସଞ୍ଚଯାନ୍ ।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୋ ବିଲେ ତସ୍ମିନ୍ମହାବଲାଃ ॥ 38 ॥

dadṛśurvānarāśśubhrāñjātarūpasya sañcayān |
tatra tatra vicinvanto bile tasminmahābalāḥ || 38 ||

त्या महाबली वानरांनी त्या बिळात तेथे तेथे शोध घेत सुवर्णाच्या शुभ्र राशी पाहिल्या. ^AI

महाबलवान् वानरहरूले त्यस गुफाभित्र त्यहाँ त्यहाँ खोज्दै सुनका शुभ्र समूहहरू देखे । ^AI

ਮਹਾਬਲੀ ਵਾਨਰ ਉਸ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚਮਕਦੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਢੇਰ ਵੇਖਣ ਲੱਗੇ। ^AI

Shloka 39

ଦଦୃଶୁର୍ଵାନରାଶ୍ଶୂରାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଂ କାଞ୍ଚିଦଦୂରତଃ ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୃଶସନ୍ତ୍ରସ୍ତାଶ୍ଚୀରକୃଷ୍ଣାଜିନାମ୍ବରାମ୍ ॥ 39 ॥

dadṛśurvānarāśśūrāḥ striyaṃ kāñcidadūrataḥ |
tāṃ dṛṣṭvā bhṛśasantrastāścīrakṛṣṇājināmbarām || 39 ||

त्या शूर वानरांनी थोड्या अंतरावर एका स्त्रीला पाहिले; तिला पाहून ते अत्यंत भयभीत झाले — ती वल्कले व कृष्णाजिन वस्त्रे परिधान करून होती. ^AI

शूर वानरहरूले नजिकै एक स्त्री देखे; सन वस्त्र र कालो मृगछाला धारण गरेकी उनलाई देखेर उनीहरू अत्यन्त त्रस्त भए । ^AI

ਬਹਾਦਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰ ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ ਵੇਖੀ; ਭੇਸ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਮਿੱਝ ਦੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਡਰ ਗਏ। ^AI

Shloka 40

ତାପସୀଂ ନିଯତାହାରାଂ ଜ୍ଵଲନ୍ତୀମିଵ ତେଜସା ।
ଵିସ୍ମିତା ହରଯସ୍ତତ୍ର ଵ୍ଯଵତିଷ୍ଠନ୍ତ ସର୍ଵଶଃ ॥ 40 ॥

tāpasīṃ niyatāhārāṃ jvalantīmiva tejasā |
vismitā harayastatra vyavatiṣṭhanta sarvaśaḥ || 40 ||

ती तापसी नियमित आहार करणारी आणि तेजाने जणू जळत असलेली होती; तिला पाहून तेथे वानर विस्मित होऊन सर्वत्र थांबले. ^AI

नियमित आहार गर्ने, तेजले जलिरहेकी झैं देखिने ती तापसीलाई देखेर वानरहरू त्यहाँ सबैतिर विस्मित भएर उभिए । ^AI

ਤਪੱਸਵੀ, ਸੰਯਮਿਤ ਭੋਜਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਵਾਨਰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹ ਗਏ। ^AI

Shloka 41

ପପ୍ରଚ୍ଛ ହନୁମାଂସ୍ତତ୍ର କାଽସି ତ୍ଵଂ କସ୍ଯ ଵା ବିଲମ୍ ।
ତତୋ ହନୂମାନ୍ଗିରିସନ୍ନିକାଶଃ କୃତାଜ୍ଞଲିସ୍ତାମଭିଵାଦ୍ଯ ଵୃଦ୍ଧାମ୍ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ କା ତ୍ଵଂ ଭଵନଂ ବିଲଂ ଚ ରତ୍ନାନି ଚେମାନି ଵଦସ୍ଵ କସ୍ଯ ॥ 41 ॥

papraccha hanumāṃstatra kā'si tvaṃ kasya vā bilam |
tato hanūmāngirisannikāśaḥ kṛtājñalistāmabhivādya vṛddhām |
papraccha kā tvaṃ bhavanaṃ bilaṃ ca ratnāni cemāni vadasva kasya || 41 ||

तेथे हनुमानाने विचारले, "तू कोण आहेस, हे बिळ कोणाचे आहे?" नंतर पर्वतासारखा हनुमान, हात जोडून त्या वृद्धेला वंदन करून विचारू लागला, "तू कोण आहेस? हे घर, हे बिळ आणि हे रत्ने कोणाची आहेत, ते सांग." ^AI

त्यहाँ हनुमानले सोधे — तिमी को हौ, यो गुफा कसको हो ? त्यसपछि पर्वतजस्तो विशाल हनुमानले हात जोडेर ती वृद्धालाई प्रणाम गरी सोधे — तिमी को हौ, यो भवन र गुफा तथा यी रत्नहरू कसका हुन्, भन । ^AI

ਉੱਥੇ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਗੁਫਾ ਕਿਸ ਦੀ ਹੈ?" ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਭਵਨ, ਗੁਫਾ ਅਤੇ ਇਹ ਰਤਨ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ, ਦੱਸ।" ^AI

ଇତ୍ଯାର୍ଷେ ଶ୍ରୀମଦ୍ରାମାଯଣେ ଵାଲ୍ମୀକୀଯ ଆଦିକାଵ୍ଯେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚାଶସ୍ସର୍ଗଃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।

अथ पञ्चाशस्सर्गः ।

सह ताराङ्गदाभ्यां तु सङ्गम्य हनुमान्कपिः ।

विचिनोति स्म विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च ॥ 1 ॥

सिंहशार्दूलजुष्टेषु शिलाश्च सरितस्तदा ।

विषमेषु नगेन्द्रस्य महाप्रस्रवणेषु च ॥ 2 ॥

आसेदुस्तस्य शैलस्य कोटिं दक्ष्णिपश्चिमाम् ।

तेषां तत्रैव वसतां स कालो व्यत्यवर्तत ॥ 3 ॥

स हि देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान्महान् ।

तत्र वायुसुतस्सर्वं विचिनोति स्म पर्वतम् ॥ 4 ॥

परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः ।

गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः ॥ 5 ॥

मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नलः ।

अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः ॥ 6 ॥

गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् ।

विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम् ॥ 7 ॥

दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम् ।

क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रान्ताश्च सलिलार्थिनः ॥ 8 ॥

अवकीर्णं लतावृक्षैर्ददृशुस्ते महाबिलम् ।

तत्र क्रौञ्चाश्च हंसाश्च सारसाश्च विनिष्क्रमन् ॥ 9 ॥

जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च रक्ताङ्गाः पद्मरेणुभिः ।

ततस्तद्बिलमासाद्य सुगन्धि दुरतिक्रमम् ॥ 10 ॥

विस्मयव्यग्रमनसो बभूवुर्वानरर्षभाः ।

संञ्जातपरिशङ्कास्ते तद्बिलं प्लवगोत्तमाः ॥ 11 ॥

अभ्यपद्यन्त संहृष्टास्तेजोवन्तो महाबलाः ।

नानासत्त्वसमाकीर्णं दैत्येन्द्रनिलयोपमम् ॥ 12 ॥

दुर्दर्शमतिघोरं च दुर्विगाहं च सर्वशः ।

ततः पर्वतकूटाभो हनूमान्पवनात्मजः ॥ 13 ॥

अब्रवीद्वानरान्सर्वान्कान्तारवनकोविदः ।

गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् ॥ 14 ॥

वयं सर्वे परिश्रान्ता न च पश्याम मैथिलीम् ।

अस्माच्चापि बिलाद्धंसाः क्रौञ्चाश्च सह सारसैः ॥ 15 ॥

जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च निष्पतन्ति स्म सर्वशः ।

नूनं सलिलवानत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः ॥ 16 ॥

तथा चेमे बिलद्वारि स्निग्धास्तिष्ठन्ति पादपाः ।

इत्युक्त्वा तद्बिलं सर्वे विविशुस्तिमिरावृतम् ॥ 17 ॥

अचन्द्रसूर्यं हरयो ददृशू रोमहर्षणम् ।

निशाम्य तस्मात् शिंहांश्च तांस्तांश्च मृगपक्ष्णिः ॥ 18 ॥

प्रविष्टा हरिशार्दूला बिलं तिमिरसंवृतम् ।

न तेषां सज्जते चक्षुर्न तेजो न पराक्रमः ॥ 19 ॥

वायोरिव गतिस्तेषां दृष्टिस्तमसि वर्तते ।

ते प्रविष्टास्तु वेगेन तद्बिलं कपिकुञ्जराः ॥ 20 ॥

प्रकाशमभिरामं च ददृशुर्देशमुत्तमम् ।

ततस्तस्मिन्बिले दुर्गे नानापादपसङ्कुले ॥ 21 ॥

अन्योन्यं सम्परिष्वज्य जग्मुर्योजनमन्तरम् ।

ते नष्टसञ्ज्ञास्तृषितास्सम्भ्रान्तास्सलिलार्थिनः ॥ 22 ॥

परिपेतुर्बिले तस्मिन्कञ्चित्कालमतन्द्रिताः ।

ते कृशा दीनवदनाः परिश्रान्ताः प्लवङ्गमाः ॥ 23 ॥

आलोकं ददृशुर्वीरा निराशा जीविते यदा ।

ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम् ॥ 24 ॥

ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान् ।

सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान् ॥ 25 ॥

चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान् ।

स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तैः किसलयैस्तथा ॥ 26 ॥

आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान् ।

तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान् ॥ 27 ॥

विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान् ।

नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः ॥ 28 ॥

महद्भिः काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः ।

जातरूपमयैर्मत्स्यैर्महद्भिश्च सकच्छपैः ॥ 29 ॥

तपनीय गवाक्षाणि मुक्ता जाल आवृतानि च ।

हैम राजत भौमानि वैदूर्य मणिमन्ति च ॥ 30 ॥

तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च ।

हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमन्ति च ॥ 31 ॥

काञ्चन भ्रमरान् चैव मधूनि च समन्ततः ।

मणि काञ्चन चित्राणि शयनानि आसनानि च ॥ 32 ॥

काञ्चनभ्रमरांश्चैव मधूनि च समन्ततः ।

मणिकाञ्चनचित्राणि शयनान्यासनानि च ॥ 33 ॥

महार्हाणि चयानानि ददृशुस्ते समन्ततः ।

हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च संञ्चयान् ॥ 34 ॥

अगरूणां च दिव्यानां चन्दनानां च संञ्चायान् ।

शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ॥ 35 ॥

महार्हाणि च पानानि मधूनि रसवन्ति च ।

दिव्यानामम्बराणां च महार्हाणां च सञ्चयान् ॥ 36 ॥

कम्बलानां च चित्राणामजिनानां च सञ्चयान् ।

तत्र तत्र च विन्यस्तान्दीप्तान्वैश्वानरप्रभान् ॥ 37 ॥

ददृशुर्वानराश्शुभ्राञ्जातरूपस्य सञ्चयान् ।

तत्र तत्र विचिन्वन्तो बिले तस्मिन्महाबलाः ॥ 38 ॥

ददृशुर्वानराश्शूराः स्त्रियं काञ्चिददूरतः ।

तां दृष्ट्वा भृशसन्त्रस्ताश्चीरकृष्णाजिनाम्बराम् ॥ 39 ॥

तापसीं नियताहारां ज्वलन्तीमिव तेजसा ।

विस्मिता हरयस्तत्र व्यवतिष्ठन्त सर्वशः ॥ 40 ॥

पप्रच्छ हनुमांस्तत्र काऽसि त्वं कस्य वा बिलम् ।

ततो हनूमान्गिरिसन्निकाशः कृताज्ञलिस्तामभिवाद्य वृद्धाम् ।

पप्रच्छ का त्वं भवनं बिलं च रत्नानि चेमानि वदस्व कस्य ॥ 41 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

4.50 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ - ପଞ୍ଚାଶ ସର୍ଗଃ