શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।
સહ તારાઙ્ગદાભ્યાં તુ સઙ્ગમ્ય હનુમાન્કપિઃ ।
વિચિનોતિ સ્મ વિન્ધ્યસ્ય ગુહાશ્ચ ગહનાનિ ચ ॥ 1 ॥
સિંહશાર્દૂલજુષ્ટેષુ શિલાશ્ચ સરિતસ્તદા ।
વિષમેષુ નગેન્દ્રસ્ય મહાપ્રસ્રવણેષુ ચ ॥ 2 ॥
આસેદુસ્તસ્ય શૈલસ્ય કોટિં દક્ષ્ણિપશ્ચિમામ્ ।
તેષાં તત્રૈવ વસતાં સ કાલો વ્યત્યવર્તત ॥ 3 ॥
સ હિ દેશો દુરન્વેષો ગુહાગહનવાન્મહાન્ ।
તત્ર વાયુસુતસ્સર્વં વિચિનોતિ સ્મ પર્વતમ્ ॥ 4 ॥
પરસ્પરેણ હનુમા નન્યોન્યસ્યાવિદૂરતઃ ।
ગજો ગવાક્ષો ગવયશ્શરભો ગન્ધમાદનઃ ॥ 5 ॥
મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચૈવ સુષેણો જામ્બવાન્નલઃ ।
અઙ્ગદો યુવરાજશ્ચ તારશ્ચ વનગોચરઃ ॥ 6 ॥
ગિરિજાલાવૃતાન્દેશાન્માર્ગિત્વા દક્ષિણાં દિશમ્ ।
વિચિન્વન્તસ્તતસ્તત્ર દદૃશુર્વિવૃતં બિલમ્ ॥ 7 ॥
દુર્ગમૃક્ષબિલં નામ દાનવેનાભિરક્ષિતમ્ ।
ક્ષુત્પિપાસાપરીતાશ્ચ શ્રાન્તાશ્ચ સલિલાર્થિનઃ ॥ 8 ॥
અવકીર્ણં લતાવૃક્ષૈર્દદૃશુસ્તે મહાબિલમ્ ।
તત્ર ક્રૌઞ્ચાશ્ચ હંસાશ્ચ સારસાશ્ચ વિનિષ્ક્રમન્ ॥ 9 ॥
જલાર્દ્રાશ્ચક્રવાકાશ્ચ રક્તાઙ્ગાઃ પદ્મરેણુભિઃ ।
તતસ્તદ્બિલમાસાદ્ય સુગન્ધિ દુરતિક્રમમ્ ॥ 10 ॥
વિસ્મયવ્યગ્રમનસો બભૂવુર્વાનરર્ષભાઃ ।
સંઞ્જાતપરિશઙ્કાસ્તે તદ્બિલં પ્લવગોત્તમાઃ ॥ 11 ॥
અભ્યપદ્યન્ત સંહૃષ્ટાસ્તેજોવન્તો મહાબલાઃ ।
નાનાસત્ત્વસમાકીર્ણં દૈત્યેન્દ્રનિલયોપમમ્ ॥ 12 ॥
દુર્દર્શમતિઘોરં ચ દુર્વિગાહં ચ સર્વશઃ ।
તતઃ પર્વતકૂટાભો હનૂમાન્પવનાત્મજઃ ॥ 13 ॥
અબ્રવીદ્વાનરાન્સર્વાન્કાન્તારવનકોવિદઃ ।
ગિરિજાલાવૃતાન્દેશાન્માર્ગિત્વા દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ 14 ॥
વયં સર્વે પરિશ્રાન્તા ન ચ પશ્યામ મૈથિલીમ્ ।
અસ્માચ્ચાપિ બિલાદ્ધંસાઃ ક્રૌઞ્ચાશ્ચ સહ સારસૈઃ ॥ 15 ॥
જલાર્દ્રાશ્ચક્રવાકાશ્ચ નિષ્પતન્તિ સ્મ સર્વશઃ ।
નૂનં સલિલવાનત્ર કૂપો વા યદિ વા હ્રદઃ ॥ 16 ॥
તથા ચેમે બિલદ્વારિ સ્નિગ્ધાસ્તિષ્ઠન્તિ પાદપાઃ ।
ઇત્યુક્ત્વા તદ્બિલં સર્વે વિવિશુસ્તિમિરાવૃતમ્ ॥ 17 ॥
અચન્દ્રસૂર્યં હરયો દદૃશૂ રોમહર્ષણમ્ ।
નિશામ્ય તસ્માત્ શિંહાંશ્ચ તાંસ્તાંશ્ચ મૃગપક્ષ્ણિઃ ॥ 18 ॥
પ્રવિષ્ટા હરિશાર્દૂલા બિલં તિમિરસંવૃતમ્ ।
ન તેષાં સજ્જતે ચક્ષુર્ન તેજો ન પરાક્રમઃ ॥ 19 ॥
વાયોરિવ ગતિસ્તેષાં દૃષ્ટિસ્તમસિ વર્તતે ।
તે પ્રવિષ્ટાસ્તુ વેગેન તદ્બિલં કપિકુઞ્જરાઃ ॥ 20 ॥
પ્રકાશમભિરામં ચ દદૃશુર્દેશમુત્તમમ્ ।
તતસ્તસ્મિન્બિલે દુર્ગે નાનાપાદપસઙ્કુલે ॥ 21 ॥
અન્યોન્યં સમ્પરિષ્વજ્ય જગ્મુર્યોજનમન્તરમ્ ।
તે નષ્ટસઞ્જ્ઞાસ્તૃષિતાસ્સમ્ભ્રાન્તાસ્સલિલાર્થિનઃ ॥ 22 ॥
પરિપેતુર્બિલે તસ્મિન્કઞ્ચિત્કાલમતન્દ્રિતાઃ ।
તે કૃશા દીનવદનાઃ પરિશ્રાન્તાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 23 ॥
આલોકં દદૃશુર્વીરા નિરાશા જીવિતે યદા ।
તતસ્તં દેશમાગમ્ય સૌમ્યા વિતિમિરં વનમ્ ॥ 24 ॥
દદૃશુઃ કાઞ્ચનાન્વૃક્ષાન્દીપ્તવૈશ્વાનરપ્રભાન્ ।
સાલાં સ્તાલાંશ્ચ પુન્નાગાન્કકુભાન્વઞ્જુલાન્ધવાન્ ॥ 25 ॥
ચમ્પકાન્ નાગવૃક્ષાંશ્ચ કર્ણિકારાંશ્ચ પુષ્પિતાન્ ।
સ્તબકૈઃ કાઞ્ચનૈશ્ચિત્રૈ રક્તૈઃ કિસલયૈસ્તથા ॥ 26 ॥
આપીડૈશ્ચ લતાભિશ્ચ હેમાભરણભૂષિતાન્ ।
તરુણાદિત્યસઙ્કાશાન્વૈઢૂર્યકૃતવેદિકાન્ ॥ 27 ॥
વિભ્રાજમાનાન્વપુષા પાદપાંશ્ચ હિરણ્મયાન્ ।
નીલવૈઢૂર્યવર્ણાશ્ચ પદ્મિનીઃ પતગાવૃતાઃ ॥ 28 ॥
મહદ્ભિઃ કાઞ્ચનૈઃ પદ્મૈર્વૃતા બાલાર્કસન્નિભૈઃ ।
જાતરૂપમયૈર્મત્સ્યૈર્મહદ્ભિશ્ચ સકચ્છપૈઃ ॥ 29 ॥
તપનીય ગવાક્ષાણિ મુક્તા જાલ આવૃતાનિ ચ ।
હૈમ રાજત ભૌમાનિ વૈદૂર્ય મણિમન્તિ ચ ॥ 30 ॥
તપનીયગવાક્ષાણિ મુક્તાજાલાવૃતાનિ ચ ।
હૈમરાજતભૌમાનિ વૈદૂર્યમણિમન્તિ ચ ॥ 31 ॥
કાઞ્ચન ભ્રમરાન્ ચૈવ મધૂનિ ચ સમન્તતઃ ।
મણિ કાઞ્ચન ચિત્રાણિ શયનાનિ આસનાનિ ચ ॥ 32 ॥
કાઞ્ચનભ્રમરાંશ્ચૈવ મધૂનિ ચ સમન્તતઃ ।
મણિકાઞ્ચનચિત્રાણિ શયનાન્યાસનાનિ ચ ॥ 33 ॥
મહાર્હાણિ ચયાનાનિ દદૃશુસ્તે સમન્તતઃ ।
હૈમરાજતકાંસ્યાનાં ભાજનાનાં ચ સંઞ્ચયાન્ ॥ 34 ॥
અગરૂણાં ચ દિવ્યાનાં ચન્દનાનાં ચ સંઞ્ચાયાન્ ।
શુચીન્યભ્યવહાર્યાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ॥ 35 ॥
મહાર્હાણિ ચ પાનાનિ મધૂનિ રસવન્તિ ચ ।
દિવ્યાનામમ્બરાણાં ચ મહાર્હાણાં ચ સઞ્ચયાન્ ॥ 36 ॥
કમ્બલાનાં ચ ચિત્રાણામજિનાનાં ચ સઞ્ચયાન્ ।
તત્ર તત્ર ચ વિન્યસ્તાન્દીપ્તાન્વૈશ્વાનરપ્રભાન્ ॥ 37 ॥
દદૃશુર્વાનરાશ્શુભ્રાઞ્જાતરૂપસ્ય સઞ્ચયાન્ ।
તત્ર તત્ર વિચિન્વન્તો બિલે તસ્મિન્મહાબલાઃ ॥ 38 ॥
દદૃશુર્વાનરાશ્શૂરાઃ સ્ત્રિયં કાઞ્ચિદદૂરતઃ ।
તાં દૃષ્ટ્વા ભૃશસન્ત્રસ્તાશ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરામ્ ॥ 39 ॥
તાપસીં નિયતાહારાં જ્વલન્તીમિવ તેજસા ।
વિસ્મિતા હરયસ્તત્ર વ્યવતિષ્ઠન્ત સર્વશઃ ॥ 40 ॥
પપ્રચ્છ હનુમાંસ્તત્ર કાઽસિ ત્વં કસ્ય વા બિલમ્ ।
તતો હનૂમાન્ગિરિસન્નિકાશઃ કૃતાજ્ઞલિસ્તામભિવાદ્ય વૃદ્ધામ્ ।
પપ્રચ્છ કા ત્વં ભવનં બિલં ચ રત્નાનિ ચેમાનિ વદસ્વ કસ્ય ॥ 41 ॥
ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
saha tārāṅgadābhyāṃ tu saṅgamya hanumānkapiḥ |
vicinoti sma vindhyasya guhāśca gahanāni ca || 1 ||
siṃhaśārdūlajuṣṭeṣu śilāśca saritastadā |
viṣameṣu nagendrasya mahāprasravaṇeṣu ca || 2 ||
āsedustasya śailasya koṭiṃ dakṣṇipaścimām |
teṣāṃ tatraiva vasatāṃ sa kālo vyatyavartata || 3 ||
sa hi deśo duranveṣo guhāgahanavānmahān |
tatra vāyusutassarvaṃ vicinoti sma parvatam || 4 ||
paraspareṇa hanumā nanyonyasyāvidūrataḥ |
gajo gavākṣo gavayaśśarabho gandhamādanaḥ || 5 ||
maindaśca dvividaścaiva suṣeṇo jāmbavānnalaḥ |
aṅgado yuvarājaśca tāraśca vanagocaraḥ || 6 ||
girijālāvṛtāndeśānmārgitvā dakṣiṇāṃ diśam |
vicinvantastatastatra dadṛśurvivṛtaṃ bilam || 7 ||
durgamṛkṣabilaṃ nāma dānavenābhirakṣitam |
kṣutpipāsāparītāśca śrāntāśca salilārthinaḥ || 8 ||
avakīrṇaṃ latāvṛkṣairdadṛśuste mahābilam |
tatra krauñcāśca haṃsāśca sārasāśca viniṣkraman || 9 ||
jalārdrāścakravākāśca raktāṅgāḥ padmareṇubhiḥ |
tatastadbilamāsādya sugandhi duratikramam || 10 ||
vismayavyagramanaso babhūvurvānararṣabhāḥ |
saṃñjātapariśaṅkāste tadbilaṃ plavagottamāḥ || 11 ||
abhyapadyanta saṃhṛṣṭāstejovanto mahābalāḥ |
nānāsattvasamākīrṇaṃ daityendranilayopamam || 12 ||
durdarśamatighoraṃ ca durvigāhaṃ ca sarvaśaḥ |
tataḥ parvatakūṭābho hanūmānpavanātmajaḥ || 13 ||
abravīdvānarānsarvānkāntāravanakovidaḥ |
girijālāvṛtāndeśānmārgitvā dakṣiṇāṃ diśam || 14 ||
vayaṃ sarve pariśrāntā na ca paśyāma maithilīm |
asmāccāpi bilāddhaṃsāḥ krauñcāśca saha sārasaiḥ || 15 ||
jalārdrāścakravākāśca niṣpatanti sma sarvaśaḥ |
nūnaṃ salilavānatra kūpo vā yadi vā hradaḥ || 16 ||
tathā ceme biladvāri snigdhāstiṣṭhanti pādapāḥ |
ityuktvā tadbilaṃ sarve viviśustimirāvṛtam || 17 ||
acandrasūryaṃ harayo dadṛśū romaharṣaṇam |
niśāmya tasmāt śiṃhāṃśca tāṃstāṃśca mṛgapakṣṇiḥ || 18 ||
praviṣṭā hariśārdūlā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
na teṣāṃ sajjate cakṣurna tejo na parākramaḥ || 19 ||
vāyoriva gatisteṣāṃ dṛṣṭistamasi vartate |
te praviṣṭāstu vegena tadbilaṃ kapikuñjarāḥ || 20 ||
prakāśamabhirāmaṃ ca dadṛśurdeśamuttamam |
tatastasminbile durge nānāpādapasaṅkule || 21 ||
anyonyaṃ sampariṣvajya jagmuryojanamantaram |
te naṣṭasañjñāstṛṣitāssambhrāntāssalilārthinaḥ || 22 ||
paripeturbile tasminkañcitkālamatandritāḥ |
te kṛśā dīnavadanāḥ pariśrāntāḥ plavaṅgamāḥ || 23 ||
ālokaṃ dadṛśurvīrā nirāśā jīvite yadā |
tatastaṃ deśamāgamya saumyā vitimiraṃ vanam || 24 ||
dadṛśuḥ kāñcanānvṛkṣāndīptavaiśvānaraprabhān |
sālāṃ stālāṃśca punnāgānkakubhānvañjulāndhavān || 25 ||
campakān nāgavṛkṣāṃśca karṇikārāṃśca puṣpitān |
stabakaiḥ kāñcanaiścitrai raktaiḥ kisalayaistathā || 26 ||
āpīḍaiśca latābhiśca hemābharaṇabhūṣitān |
taruṇādityasaṅkāśānvaiḍhūryakṛtavedikān || 27 ||
vibhrājamānānvapuṣā pādapāṃśca hiraṇmayān |
nīlavaiḍhūryavarṇāśca padminīḥ patagāvṛtāḥ || 28 ||
mahadbhiḥ kāñcanaiḥ padmairvṛtā bālārkasannibhaiḥ |
jātarūpamayairmatsyairmahadbhiśca sakacchapaiḥ || 29 ||
tapanīya gavākṣāṇi muktā jāla āvṛtāni ca |
haima rājata bhaumāni vaidūrya maṇimanti ca || 30 ||
tapanīyagavākṣāṇi muktājālāvṛtāni ca |
haimarājatabhaumāni vaidūryamaṇimanti ca || 31 ||
kāñcana bhramarān caiva madhūni ca samantataḥ |
maṇi kāñcana citrāṇi śayanāni āsanāni ca || 32 ||
kāñcanabhramarāṃścaiva madhūni ca samantataḥ |
maṇikāñcanacitrāṇi śayanānyāsanāni ca || 33 ||
mahārhāṇi cayānāni dadṛśuste samantataḥ |
haimarājatakāṃsyānāṃ bhājanānāṃ ca saṃñcayān || 34 ||
agarūṇāṃ ca divyānāṃ candanānāṃ ca saṃñcāyān |
śucīnyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca || 35 ||
mahārhāṇi ca pānāni madhūni rasavanti ca |
divyānāmambarāṇāṃ ca mahārhāṇāṃ ca sañcayān || 36 ||
kambalānāṃ ca citrāṇāmajinānāṃ ca sañcayān |
tatra tatra ca vinyastāndīptānvaiśvānaraprabhān || 37 ||
dadṛśurvānarāśśubhrāñjātarūpasya sañcayān |
tatra tatra vicinvanto bile tasminmahābalāḥ || 38 ||
dadṛśurvānarāśśūrāḥ striyaṃ kāñcidadūrataḥ |
tāṃ dṛṣṭvā bhṛśasantrastāścīrakṛṣṇājināmbarām || 39 ||
tāpasīṃ niyatāhārāṃ jvalantīmiva tejasā |
vismitā harayastatra vyavatiṣṭhanta sarvaśaḥ || 40 ||
papraccha hanumāṃstatra kā'si tvaṃ kasya vā bilam |
tato hanūmāngirisannikāśaḥ kṛtājñalistāmabhivādya vṛddhām |
papraccha kā tvaṃ bhavanaṃ bilaṃ ca ratnāni cemāni vadasva kasya || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ पञ्चाशस्सर्गः ।
सह ताराङ्गदाभ्यां तु सङ्गम्य हनुमान्कपिः ।
विचिनोति स्म विन्ध्यस्य गुहाश्च गहनानि च ॥ 1 ॥
सिंहशार्दूलजुष्टेषु शिलाश्च सरितस्तदा ।
विषमेषु नगेन्द्रस्य महाप्रस्रवणेषु च ॥ 2 ॥
आसेदुस्तस्य शैलस्य कोटिं दक्ष्णिपश्चिमाम् ।
तेषां तत्रैव वसतां स कालो व्यत्यवर्तत ॥ 3 ॥
स हि देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान्महान् ।
तत्र वायुसुतस्सर्वं विचिनोति स्म पर्वतम् ॥ 4 ॥
परस्परेण हनुमा नन्योन्यस्याविदूरतः ।
गजो गवाक्षो गवयश्शरभो गन्धमादनः ॥ 5 ॥
मैन्दश्च द्विविदश्चैव सुषेणो जाम्बवान्नलः ।
अङ्गदो युवराजश्च तारश्च वनगोचरः ॥ 6 ॥
गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् ।
विचिन्वन्तस्ततस्तत्र ददृशुर्विवृतं बिलम् ॥ 7 ॥
दुर्गमृक्षबिलं नाम दानवेनाभिरक्षितम् ।
क्षुत्पिपासापरीताश्च श्रान्ताश्च सलिलार्थिनः ॥ 8 ॥
अवकीर्णं लतावृक्षैर्ददृशुस्ते महाबिलम् ।
तत्र क्रौञ्चाश्च हंसाश्च सारसाश्च विनिष्क्रमन् ॥ 9 ॥
जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च रक्ताङ्गाः पद्मरेणुभिः ।
ततस्तद्बिलमासाद्य सुगन्धि दुरतिक्रमम् ॥ 10 ॥
विस्मयव्यग्रमनसो बभूवुर्वानरर्षभाः ।
संञ्जातपरिशङ्कास्ते तद्बिलं प्लवगोत्तमाः ॥ 11 ॥
अभ्यपद्यन्त संहृष्टास्तेजोवन्तो महाबलाः ।
नानासत्त्वसमाकीर्णं दैत्येन्द्रनिलयोपमम् ॥ 12 ॥
दुर्दर्शमतिघोरं च दुर्विगाहं च सर्वशः ।
ततः पर्वतकूटाभो हनूमान्पवनात्मजः ॥ 13 ॥
अब्रवीद्वानरान्सर्वान्कान्तारवनकोविदः ।
गिरिजालावृतान्देशान्मार्गित्वा दक्षिणां दिशम् ॥ 14 ॥
वयं सर्वे परिश्रान्ता न च पश्याम मैथिलीम् ।
अस्माच्चापि बिलाद्धंसाः क्रौञ्चाश्च सह सारसैः ॥ 15 ॥
जलार्द्राश्चक्रवाकाश्च निष्पतन्ति स्म सर्वशः ।
नूनं सलिलवानत्र कूपो वा यदि वा ह्रदः ॥ 16 ॥
तथा चेमे बिलद्वारि स्निग्धास्तिष्ठन्ति पादपाः ।
इत्युक्त्वा तद्बिलं सर्वे विविशुस्तिमिरावृतम् ॥ 17 ॥
अचन्द्रसूर्यं हरयो ददृशू रोमहर्षणम् ।
निशाम्य तस्मात् शिंहांश्च तांस्तांश्च मृगपक्ष्णिः ॥ 18 ॥
प्रविष्टा हरिशार्दूला बिलं तिमिरसंवृतम् ।
न तेषां सज्जते चक्षुर्न तेजो न पराक्रमः ॥ 19 ॥
वायोरिव गतिस्तेषां दृष्टिस्तमसि वर्तते ।
ते प्रविष्टास्तु वेगेन तद्बिलं कपिकुञ्जराः ॥ 20 ॥
प्रकाशमभिरामं च ददृशुर्देशमुत्तमम् ।
ततस्तस्मिन्बिले दुर्गे नानापादपसङ्कुले ॥ 21 ॥
अन्योन्यं सम्परिष्वज्य जग्मुर्योजनमन्तरम् ।
ते नष्टसञ्ज्ञास्तृषितास्सम्भ्रान्तास्सलिलार्थिनः ॥ 22 ॥
परिपेतुर्बिले तस्मिन्कञ्चित्कालमतन्द्रिताः ।
ते कृशा दीनवदनाः परिश्रान्ताः प्लवङ्गमाः ॥ 23 ॥
आलोकं ददृशुर्वीरा निराशा जीविते यदा ।
ततस्तं देशमागम्य सौम्या वितिमिरं वनम् ॥ 24 ॥
ददृशुः काञ्चनान्वृक्षान्दीप्तवैश्वानरप्रभान् ।
सालां स्तालांश्च पुन्नागान्ककुभान्वञ्जुलान्धवान् ॥ 25 ॥
चम्पकान् नागवृक्षांश्च कर्णिकारांश्च पुष्पितान् ।
स्तबकैः काञ्चनैश्चित्रै रक्तैः किसलयैस्तथा ॥ 26 ॥
आपीडैश्च लताभिश्च हेमाभरणभूषितान् ।
तरुणादित्यसङ्काशान्वैढूर्यकृतवेदिकान् ॥ 27 ॥
विभ्राजमानान्वपुषा पादपांश्च हिरण्मयान् ।
नीलवैढूर्यवर्णाश्च पद्मिनीः पतगावृताः ॥ 28 ॥
महद्भिः काञ्चनैः पद्मैर्वृता बालार्कसन्निभैः ।
जातरूपमयैर्मत्स्यैर्महद्भिश्च सकच्छपैः ॥ 29 ॥
तपनीय गवाक्षाणि मुक्ता जाल आवृतानि च ।
हैम राजत भौमानि वैदूर्य मणिमन्ति च ॥ 30 ॥
तपनीयगवाक्षाणि मुक्ताजालावृतानि च ।
हैमराजतभौमानि वैदूर्यमणिमन्ति च ॥ 31 ॥
काञ्चन भ्रमरान् चैव मधूनि च समन्ततः ।
मणि काञ्चन चित्राणि शयनानि आसनानि च ॥ 32 ॥
काञ्चनभ्रमरांश्चैव मधूनि च समन्ततः ।
मणिकाञ्चनचित्राणि शयनान्यासनानि च ॥ 33 ॥
महार्हाणि चयानानि ददृशुस्ते समन्ततः ।
हैमराजतकांस्यानां भाजनानां च संञ्चयान् ॥ 34 ॥
अगरूणां च दिव्यानां चन्दनानां च संञ्चायान् ।
शुचीन्यभ्यवहार्याणि मूलानि च फलानि च ॥ 35 ॥
महार्हाणि च पानानि मधूनि रसवन्ति च ।
दिव्यानामम्बराणां च महार्हाणां च सञ्चयान् ॥ 36 ॥
कम्बलानां च चित्राणामजिनानां च सञ्चयान् ।
तत्र तत्र च विन्यस्तान्दीप्तान्वैश्वानरप्रभान् ॥ 37 ॥
ददृशुर्वानराश्शुभ्राञ्जातरूपस्य सञ्चयान् ।
तत्र तत्र विचिन्वन्तो बिले तस्मिन्महाबलाः ॥ 38 ॥
ददृशुर्वानराश्शूराः स्त्रियं काञ्चिददूरतः ।
तां दृष्ट्वा भृशसन्त्रस्ताश्चीरकृष्णाजिनाम्बराम् ॥ 39 ॥
तापसीं नियताहारां ज्वलन्तीमिव तेजसा ।
विस्मिता हरयस्तत्र व्यवतिष्ठन्त सर्वशः ॥ 40 ॥
पप्रच्छ हनुमांस्तत्र काऽसि त्वं कस्य वा बिलम् ।
ततो हनूमान्गिरिसन्निकाशः कृताज्ञलिस्तामभिवाद्य वृद्धाम् ।
पप्रच्छ का त्वं भवनं बिलं च रत्नानि चेमानि वदस्व कस्य ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे पञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha pañcāśassargaḥ |
saha tārāṅgadābhyāṃ tu saṅgamya hanumānkapiḥ |
vicinoti sma vindhyasya guhāśca gahanāni ca || 1 ||
siṃhaśārdūlajuṣṭeṣu śilāśca saritastadā |
viṣameṣu nagendrasya mahāprasravaṇeṣu ca || 2 ||
āsedustasya śailasya koṭiṃ dakṣṇipaścimām |
teṣāṃ tatraiva vasatāṃ sa kālo vyatyavartata || 3 ||
sa hi deśo duranveṣo guhāgahanavānmahān |
tatra vāyusutassarvaṃ vicinoti sma parvatam || 4 ||
paraspareṇa hanumā nanyonyasyāvidūrataḥ |
gajo gavākṣo gavayaśśarabho gandhamādanaḥ || 5 ||
maindaśca dvividaścaiva suṣeṇo jāmbavānnalaḥ |
aṅgado yuvarājaśca tāraśca vanagocaraḥ || 6 ||
girijālāvṛtāndeśānmārgitvā dakṣiṇāṃ diśam |
vicinvantastatastatra dadṛśurvivṛtaṃ bilam || 7 ||
durgamṛkṣabilaṃ nāma dānavenābhirakṣitam |
kṣutpipāsāparītāśca śrāntāśca salilārthinaḥ || 8 ||
avakīrṇaṃ latāvṛkṣairdadṛśuste mahābilam |
tatra krauñcāśca haṃsāśca sārasāśca viniṣkraman || 9 ||
jalārdrāścakravākāśca raktāṅgāḥ padmareṇubhiḥ |
tatastadbilamāsādya sugandhi duratikramam || 10 ||
vismayavyagramanaso babhūvurvānararṣabhāḥ |
saṃñjātapariśaṅkāste tadbilaṃ plavagottamāḥ || 11 ||
abhyapadyanta saṃhṛṣṭāstejovanto mahābalāḥ |
nānāsattvasamākīrṇaṃ daityendranilayopamam || 12 ||
durdarśamatighoraṃ ca durvigāhaṃ ca sarvaśaḥ |
tataḥ parvatakūṭābho hanūmānpavanātmajaḥ || 13 ||
abravīdvānarānsarvānkāntāravanakovidaḥ |
girijālāvṛtāndeśānmārgitvā dakṣiṇāṃ diśam || 14 ||
vayaṃ sarve pariśrāntā na ca paśyāma maithilīm |
asmāccāpi bilāddhaṃsāḥ krauñcāśca saha sārasaiḥ || 15 ||
jalārdrāścakravākāśca niṣpatanti sma sarvaśaḥ |
nūnaṃ salilavānatra kūpo vā yadi vā hradaḥ || 16 ||
tathā ceme biladvāri snigdhāstiṣṭhanti pādapāḥ |
ityuktvā tadbilaṃ sarve viviśustimirāvṛtam || 17 ||
acandrasūryaṃ harayo dadṛśū romaharṣaṇam |
niśāmya tasmāt śiṃhāṃśca tāṃstāṃśca mṛgapakṣṇiḥ || 18 ||
praviṣṭā hariśārdūlā bilaṃ timirasaṃvṛtam |
na teṣāṃ sajjate cakṣurna tejo na parākramaḥ || 19 ||
vāyoriva gatisteṣāṃ dṛṣṭistamasi vartate |
te praviṣṭāstu vegena tadbilaṃ kapikuñjarāḥ || 20 ||
prakāśamabhirāmaṃ ca dadṛśurdeśamuttamam |
tatastasminbile durge nānāpādapasaṅkule || 21 ||
anyonyaṃ sampariṣvajya jagmuryojanamantaram |
te naṣṭasañjñāstṛṣitāssambhrāntāssalilārthinaḥ || 22 ||
paripeturbile tasminkañcitkālamatandritāḥ |
te kṛśā dīnavadanāḥ pariśrāntāḥ plavaṅgamāḥ || 23 ||
ālokaṃ dadṛśurvīrā nirāśā jīvite yadā |
tatastaṃ deśamāgamya saumyā vitimiraṃ vanam || 24 ||
dadṛśuḥ kāñcanānvṛkṣāndīptavaiśvānaraprabhān |
sālāṃ stālāṃśca punnāgānkakubhānvañjulāndhavān || 25 ||
campakān nāgavṛkṣāṃśca karṇikārāṃśca puṣpitān |
stabakaiḥ kāñcanaiścitrai raktaiḥ kisalayaistathā || 26 ||
āpīḍaiśca latābhiśca hemābharaṇabhūṣitān |
taruṇādityasaṅkāśānvaiḍhūryakṛtavedikān || 27 ||
vibhrājamānānvapuṣā pādapāṃśca hiraṇmayān |
nīlavaiḍhūryavarṇāśca padminīḥ patagāvṛtāḥ || 28 ||
mahadbhiḥ kāñcanaiḥ padmairvṛtā bālārkasannibhaiḥ |
jātarūpamayairmatsyairmahadbhiśca sakacchapaiḥ || 29 ||
tapanīya gavākṣāṇi muktā jāla āvṛtāni ca |
haima rājata bhaumāni vaidūrya maṇimanti ca || 30 ||
tapanīyagavākṣāṇi muktājālāvṛtāni ca |
haimarājatabhaumāni vaidūryamaṇimanti ca || 31 ||
kāñcana bhramarān caiva madhūni ca samantataḥ |
maṇi kāñcana citrāṇi śayanāni āsanāni ca || 32 ||
kāñcanabhramarāṃścaiva madhūni ca samantataḥ |
maṇikāñcanacitrāṇi śayanānyāsanāni ca || 33 ||
mahārhāṇi cayānāni dadṛśuste samantataḥ |
haimarājatakāṃsyānāṃ bhājanānāṃ ca saṃñcayān || 34 ||
agarūṇāṃ ca divyānāṃ candanānāṃ ca saṃñcāyān |
śucīnyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca || 35 ||
mahārhāṇi ca pānāni madhūni rasavanti ca |
divyānāmambarāṇāṃ ca mahārhāṇāṃ ca sañcayān || 36 ||
kambalānāṃ ca citrāṇāmajinānāṃ ca sañcayān |
tatra tatra ca vinyastāndīptānvaiśvānaraprabhān || 37 ||
dadṛśurvānarāśśubhrāñjātarūpasya sañcayān |
tatra tatra vicinvanto bile tasminmahābalāḥ || 38 ||
dadṛśurvānarāśśūrāḥ striyaṃ kāñcidadūrataḥ |
tāṃ dṛṣṭvā bhṛśasantrastāścīrakṛṣṇājināmbarām || 39 ||
tāpasīṃ niyatāhārāṃ jvalantīmiva tejasā |
vismitā harayastatra vyavatiṣṭhanta sarvaśaḥ || 40 ||
papraccha hanumāṃstatra kā'si tvaṃ kasya vā bilam |
tato hanūmāngirisannikāśaḥ kṛtājñalistāmabhivādya vṛddhām |
papraccha kā tvaṃ bhavanaṃ bilaṃ ca ratnāni cemāni vadasva kasya || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.