4.50 Kishkindhakanda - Panchasha Sargah

ॐ

4.50 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - પઞ્ચાશ સર્ગઃ

Valmiki Gujarati

શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।

અથ પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ।

સહ તારાઙ્ગદાભ્યાં તુ સઙ્ગમ્ય હનુમાન્કપિઃ ।

વિચિનોતિ સ્મ વિન્ધ્યસ્ય ગુહાશ્ચ ગહનાનિ ચ ॥ 1 ॥

સિંહશાર્દૂલજુષ્ટેષુ શિલાશ્ચ સરિતસ્તદા ।

વિષમેષુ નગેન્દ્રસ્ય મહાપ્રસ્રવણેષુ ચ ॥ 2 ॥

આસેદુસ્તસ્ય શૈલસ્ય કોટિં દક્ષ્ણિપશ્ચિમામ્ ।

તેષાં તત્રૈવ વસતાં સ કાલો વ્યત્યવર્તત ॥ 3 ॥

સ હિ દેશો દુરન્વેષો ગુહાગહનવાન્મહાન્ ।

તત્ર વાયુસુતસ્સર્વં વિચિનોતિ સ્મ પર્વતમ્ ॥ 4 ॥

પરસ્પરેણ હનુમા નન્યોન્યસ્યાવિદૂરતઃ ।

ગજો ગવાક્ષો ગવયશ્શરભો ગન્ધમાદનઃ ॥ 5 ॥

મૈન્દશ્ચ દ્વિવિદશ્ચૈવ સુષેણો જામ્બવાન્નલઃ ।

અઙ્ગદો યુવરાજશ્ચ તારશ્ચ વનગોચરઃ ॥ 6 ॥

ગિરિજાલાવૃતાન્દેશાન્માર્ગિત્વા દક્ષિણાં દિશમ્ ।

વિચિન્વન્તસ્તતસ્તત્ર દદૃશુર્વિવૃતં બિલમ્ ॥ 7 ॥

દુર્ગમૃક્ષબિલં નામ દાનવેનાભિરક્ષિતમ્ ।

ક્ષુત્પિપાસાપરીતાશ્ચ શ્રાન્તાશ્ચ સલિલાર્થિનઃ ॥ 8 ॥

અવકીર્ણં લતાવૃક્ષૈર્દદૃશુસ્તે મહાબિલમ્ ।

તત્ર ક્રૌઞ્ચાશ્ચ હંસાશ્ચ સારસાશ્ચ વિનિષ્ક્રમન્ ॥ 9 ॥

જલાર્દ્રાશ્ચક્રવાકાશ્ચ રક્તાઙ્ગાઃ પદ્મરેણુભિઃ ।

તતસ્તદ્બિલમાસાદ્ય સુગન્ધિ દુરતિક્રમમ્ ॥ 10 ॥

વિસ્મયવ્યગ્રમનસો બભૂવુર્વાનરર્ષભાઃ ।

સંઞ્જાતપરિશઙ્કાસ્તે તદ્બિલં પ્લવગોત્તમાઃ ॥ 11 ॥

અભ્યપદ્યન્ત સંહૃષ્ટાસ્તેજોવન્તો મહાબલાઃ ।

નાનાસત્ત્વસમાકીર્ણં દૈત્યેન્દ્રનિલયોપમમ્ ॥ 12 ॥

દુર્દર્શમતિઘોરં ચ દુર્વિગાહં ચ સર્વશઃ ।

તતઃ પર્વતકૂટાભો હનૂમાન્પવનાત્મજઃ ॥ 13 ॥

અબ્રવીદ્વાનરાન્સર્વાન્કાન્તારવનકોવિદઃ ।

ગિરિજાલાવૃતાન્દેશાન્માર્ગિત્વા દક્ષિણાં દિશમ્ ॥ 14 ॥

વયં સર્વે પરિશ્રાન્તા ન ચ પશ્યામ મૈથિલીમ્ ।

અસ્માચ્ચાપિ બિલાદ્ધંસાઃ ક્રૌઞ્ચાશ્ચ સહ સારસૈઃ ॥ 15 ॥

જલાર્દ્રાશ્ચક્રવાકાશ્ચ નિષ્પતન્તિ સ્મ સર્વશઃ ।

નૂનં સલિલવાનત્ર કૂપો વા યદિ વા હ્રદઃ ॥ 16 ॥

તથા ચેમે બિલદ્વારિ સ્નિગ્ધાસ્તિષ્ઠન્તિ પાદપાઃ ।

ઇત્યુક્ત્વા તદ્બિલં સર્વે વિવિશુસ્તિમિરાવૃતમ્ ॥ 17 ॥

અચન્દ્રસૂર્યં હરયો દદૃશૂ રોમહર્ષણમ્ ।

નિશામ્ય તસ્માત્ શિંહાંશ્ચ તાંસ્તાંશ્ચ મૃગપક્ષ્ણિઃ ॥ 18 ॥

પ્રવિષ્ટા હરિશાર્દૂલા બિલં તિમિરસંવૃતમ્ ।

ન તેષાં સજ્જતે ચક્ષુર્ન તેજો ન પરાક્રમઃ ॥ 19 ॥

વાયોરિવ ગતિસ્તેષાં દૃષ્ટિસ્તમસિ વર્તતે ।

તે પ્રવિષ્ટાસ્તુ વેગેન તદ્બિલં કપિકુઞ્જરાઃ ॥ 20 ॥

પ્રકાશમભિરામં ચ દદૃશુર્દેશમુત્તમમ્ ।

તતસ્તસ્મિન્બિલે દુર્ગે નાનાપાદપસઙ્કુલે ॥ 21 ॥

અન્યોન્યં સમ્પરિષ્વજ્ય જગ્મુર્યોજનમન્તરમ્ ।

તે નષ્ટસઞ્જ્ઞાસ્તૃષિતાસ્સમ્ભ્રાન્તાસ્સલિલાર્થિનઃ ॥ 22 ॥

પરિપેતુર્બિલે તસ્મિન્કઞ્ચિત્કાલમતન્દ્રિતાઃ ।

તે કૃશા દીનવદનાઃ પરિશ્રાન્તાઃ પ્લવઙ્ગમાઃ ॥ 23 ॥

આલોકં દદૃશુર્વીરા નિરાશા જીવિતે યદા ।

તતસ્તં દેશમાગમ્ય સૌમ્યા વિતિમિરં વનમ્ ॥ 24 ॥

દદૃશુઃ કાઞ્ચનાન્વૃક્ષાન્દીપ્તવૈશ્વાનરપ્રભાન્ ।

સાલાં સ્તાલાંશ્ચ પુન્નાગાન્કકુભાન્વઞ્જુલાન્ધવાન્ ॥ 25 ॥

ચમ્પકાન્ નાગવૃક્ષાંશ્ચ કર્ણિકારાંશ્ચ પુષ્પિતાન્ ।

સ્તબકૈઃ કાઞ્ચનૈશ્ચિત્રૈ રક્તૈઃ કિસલયૈસ્તથા ॥ 26 ॥

આપીડૈશ્ચ લતાભિશ્ચ હેમાભરણભૂષિતાન્ ।

તરુણાદિત્યસઙ્કાશાન્વૈઢૂર્યકૃતવેદિકાન્ ॥ 27 ॥

વિભ્રાજમાનાન્વપુષા પાદપાંશ્ચ હિરણ્મયાન્ ।

નીલવૈઢૂર્યવર્ણાશ્ચ પદ્મિનીઃ પતગાવૃતાઃ ॥ 28 ॥

મહદ્ભિઃ કાઞ્ચનૈઃ પદ્મૈર્વૃતા બાલાર્કસન્નિભૈઃ ।

જાતરૂપમયૈર્મત્સ્યૈર્મહદ્ભિશ્ચ સકચ્છપૈઃ ॥ 29 ॥

તપનીય ગવાક્ષાણિ મુક્તા જાલ આવૃતાનિ ચ ।

હૈમ રાજત ભૌમાનિ વૈદૂર્ય મણિમન્તિ ચ ॥ 30 ॥

તપનીયગવાક્ષાણિ મુક્તાજાલાવૃતાનિ ચ ।

હૈમરાજતભૌમાનિ વૈદૂર્યમણિમન્તિ ચ ॥ 31 ॥

કાઞ્ચન ભ્રમરાન્ ચૈવ મધૂનિ ચ સમન્તતઃ ।

મણિ કાઞ્ચન ચિત્રાણિ શયનાનિ આસનાનિ ચ ॥ 32 ॥

કાઞ્ચનભ્રમરાંશ્ચૈવ મધૂનિ ચ સમન્તતઃ ।

મણિકાઞ્ચનચિત્રાણિ શયનાન્યાસનાનિ ચ ॥ 33 ॥

મહાર્હાણિ ચયાનાનિ દદૃશુસ્તે સમન્તતઃ ।

હૈમરાજતકાંસ્યાનાં ભાજનાનાં ચ સંઞ્ચયાન્ ॥ 34 ॥

અગરૂણાં ચ દિવ્યાનાં ચન્દનાનાં ચ સંઞ્ચાયાન્ ।

શુચીન્યભ્યવહાર્યાણિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ ॥ 35 ॥

મહાર્હાણિ ચ પાનાનિ મધૂનિ રસવન્તિ ચ ।

દિવ્યાનામમ્બરાણાં ચ મહાર્હાણાં ચ સઞ્ચયાન્ ॥ 36 ॥

કમ્બલાનાં ચ ચિત્રાણામજિનાનાં ચ સઞ્ચયાન્ ।

તત્ર તત્ર ચ વિન્યસ્તાન્દીપ્તાન્વૈશ્વાનરપ્રભાન્ ॥ 37 ॥

દદૃશુર્વાનરાશ્શુભ્રાઞ્જાતરૂપસ્ય સઞ્ચયાન્ ।

તત્ર તત્ર વિચિન્વન્તો બિલે તસ્મિન્મહાબલાઃ ॥ 38 ॥

દદૃશુર્વાનરાશ્શૂરાઃ સ્ત્રિયં કાઞ્ચિદદૂરતઃ ।

તાં દૃષ્ટ્વા ભૃશસન્ત્રસ્તાશ્ચીરકૃષ્ણાજિનામ્બરામ્ ॥ 39 ॥

તાપસીં નિયતાહારાં જ્વલન્તીમિવ તેજસા ।

વિસ્મિતા હરયસ્તત્ર વ્યવતિષ્ઠન્ત સર્વશઃ ॥ 40 ॥

પપ્રચ્છ હનુમાંસ્તત્ર કાઽસિ ત્વં કસ્ય વા બિલમ્ ।

તતો હનૂમાન્ગિરિસન્નિકાશઃ કૃતાજ્ઞલિસ્તામભિવાદ્ય વૃદ્ધામ્ ।

પપ્રચ્છ કા ત્વં ભવનં બિલં ચ રત્નાનિ ચેમાનિ વદસ્વ કસ્ય ॥ 41 ॥

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે પઞ્ચાશસ્સર્ગઃ ॥

Roman (IAST) Transliteration

śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |

atha pañcāśassargaḥ |

saha tārāṅgadābhyāṃ tu saṅgamya hanumānkapiḥ |

vicinoti sma vindhyasya guhāśca gahanāni ca || 1 ||

siṃhaśārdūlajuṣṭeṣu śilāśca saritastadā |

viṣameṣu nagendrasya mahāprasravaṇeṣu ca || 2 ||

āsedustasya śailasya koṭiṃ dakṣṇipaścimām |

teṣāṃ tatraiva vasatāṃ sa kālo vyatyavartata || 3 ||

sa hi deśo duranveṣo guhāgahanavānmahān |

tatra vāyusutassarvaṃ vicinoti sma parvatam || 4 ||

paraspareṇa hanumā nanyonyasyāvidūrataḥ |

gajo gavākṣo gavayaśśarabho gandhamādanaḥ || 5 ||

maindaśca dvividaścaiva suṣeṇo jāmbavānnalaḥ |

aṅgado yuvarājaśca tāraśca vanagocaraḥ || 6 ||

girijālāvṛtāndeśānmārgitvā dakṣiṇāṃ diśam |

vicinvantastatastatra dadṛśurvivṛtaṃ bilam || 7 ||

durgamṛkṣabilaṃ nāma dānavenābhirakṣitam |

kṣutpipāsāparītāśca śrāntāśca salilārthinaḥ || 8 ||

avakīrṇaṃ latāvṛkṣairdadṛśuste mahābilam |

tatra krauñcāśca haṃsāśca sārasāśca viniṣkraman || 9 ||

jalārdrāścakravākāśca raktāṅgāḥ padmareṇubhiḥ |

tatastadbilamāsādya sugandhi duratikramam || 10 ||

vismayavyagramanaso babhūvurvānararṣabhāḥ |

saṃñjātapariśaṅkāste tadbilaṃ plavagottamāḥ || 11 ||

abhyapadyanta saṃhṛṣṭāstejovanto mahābalāḥ |

nānāsattvasamākīrṇaṃ daityendranilayopamam || 12 ||

durdarśamatighoraṃ ca durvigāhaṃ ca sarvaśaḥ |

tataḥ parvatakūṭābho hanūmānpavanātmajaḥ || 13 ||

abravīdvānarānsarvānkāntāravanakovidaḥ |

girijālāvṛtāndeśānmārgitvā dakṣiṇāṃ diśam || 14 ||

vayaṃ sarve pariśrāntā na ca paśyāma maithilīm |

asmāccāpi bilāddhaṃsāḥ krauñcāśca saha sārasaiḥ || 15 ||

jalārdrāścakravākāśca niṣpatanti sma sarvaśaḥ |

nūnaṃ salilavānatra kūpo vā yadi vā hradaḥ || 16 ||

tathā ceme biladvāri snigdhāstiṣṭhanti pādapāḥ |

ityuktvā tadbilaṃ sarve viviśustimirāvṛtam || 17 ||

acandrasūryaṃ harayo dadṛśū romaharṣaṇam |

niśāmya tasmāt śiṃhāṃśca tāṃstāṃśca mṛgapakṣṇiḥ || 18 ||

praviṣṭā hariśārdūlā bilaṃ timirasaṃvṛtam |

na teṣāṃ sajjate cakṣurna tejo na parākramaḥ || 19 ||

vāyoriva gatisteṣāṃ dṛṣṭistamasi vartate |

te praviṣṭāstu vegena tadbilaṃ kapikuñjarāḥ || 20 ||

prakāśamabhirāmaṃ ca dadṛśurdeśamuttamam |

tatastasminbile durge nānāpādapasaṅkule || 21 ||

anyonyaṃ sampariṣvajya jagmuryojanamantaram |

te naṣṭasañjñāstṛṣitāssambhrāntāssalilārthinaḥ || 22 ||

paripeturbile tasminkañcitkālamatandritāḥ |

te kṛśā dīnavadanāḥ pariśrāntāḥ plavaṅgamāḥ || 23 ||

ālokaṃ dadṛśurvīrā nirāśā jīvite yadā |

tatastaṃ deśamāgamya saumyā vitimiraṃ vanam || 24 ||

dadṛśuḥ kāñcanānvṛkṣāndīptavaiśvānaraprabhān |

sālāṃ stālāṃśca punnāgānkakubhānvañjulāndhavān || 25 ||

campakān nāgavṛkṣāṃśca karṇikārāṃśca puṣpitān |

stabakaiḥ kāñcanaiścitrai raktaiḥ kisalayaistathā || 26 ||

āpīḍaiśca latābhiśca hemābharaṇabhūṣitān |

taruṇādityasaṅkāśānvaiḍhūryakṛtavedikān || 27 ||

vibhrājamānānvapuṣā pādapāṃśca hiraṇmayān |

nīlavaiḍhūryavarṇāśca padminīḥ patagāvṛtāḥ || 28 ||

mahadbhiḥ kāñcanaiḥ padmairvṛtā bālārkasannibhaiḥ |

jātarūpamayairmatsyairmahadbhiśca sakacchapaiḥ || 29 ||

tapanīya gavākṣāṇi muktā jāla āvṛtāni ca |

haima rājata bhaumāni vaidūrya maṇimanti ca || 30 ||

tapanīyagavākṣāṇi muktājālāvṛtāni ca |

haimarājatabhaumāni vaidūryamaṇimanti ca || 31 ||

kāñcana bhramarān caiva madhūni ca samantataḥ |

maṇi kāñcana citrāṇi śayanāni āsanāni ca || 32 ||

kāñcanabhramarāṃścaiva madhūni ca samantataḥ |

maṇikāñcanacitrāṇi śayanānyāsanāni ca || 33 ||

mahārhāṇi cayānāni dadṛśuste samantataḥ |

haimarājatakāṃsyānāṃ bhājanānāṃ ca saṃñcayān || 34 ||

agarūṇāṃ ca divyānāṃ candanānāṃ ca saṃñcāyān |

śucīnyabhyavahāryāṇi mūlāni ca phalāni ca || 35 ||

mahārhāṇi ca pānāni madhūni rasavanti ca |

divyānāmambarāṇāṃ ca mahārhāṇāṃ ca sañcayān || 36 ||

kambalānāṃ ca citrāṇāmajinānāṃ ca sañcayān |

tatra tatra ca vinyastāndīptānvaiśvānaraprabhān || 37 ||

dadṛśurvānarāśśubhrāñjātarūpasya sañcayān |

tatra tatra vicinvanto bile tasminmahābalāḥ || 38 ||

dadṛśurvānarāśśūrāḥ striyaṃ kāñcidadūrataḥ |

tāṃ dṛṣṭvā bhṛśasantrastāścīrakṛṣṇājināmbarām || 39 ||

tāpasīṃ niyatāhārāṃ jvalantīmiva tejasā |

vismitā harayastatra vyavatiṣṭhanta sarvaśaḥ || 40 ||

papraccha hanumāṃstatra kā'si tvaṃ kasya vā bilam |

tato hanūmāngirisannikāśaḥ kṛtājñalistāmabhivādya vṛddhām |

papraccha kā tvaṃ bhavanaṃ bilaṃ ca ratnāni cemāni vadasva kasya || 41 ||

ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe pañcāśassargaḥ ||