Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 58 — Malayalam Script

⚠️ AI-generated translation — the Konkani meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Konkani

ह्या सर्गांत हनुमानान आपल्या लंकेक वचपाच्या मार्गांतलो वृत्तांत जांबवंताक सांगला. मार्गांत ताणें मैनाक पर्वत आनी सुरसा देवी हांचो अनुभव घेतलो, आनी सिंहिका राक्षसीक मारून लंका पावलो. लंकेंत रावणाच्या अंतःपुरांत सीता सोदली ना जाल्यार अशोकवनांत शिंशुपा रुखार चडून तिका पळयली. उपरांत रावणान सीतेक मान दिवपाक सांगलें, तिणें ताका कठोर उतरां दिलीं, आनी रावण तिका मारपाक लागलो तेन्ना मंदोदरीन ताका आडायलो.

AI-generated · not yet verified

The Konkani meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।

അഥ അഷ്ടപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।

Shloka 1

തതസ്തസ്യ ഗിരേഃ ശൃങ്ഗേ മഹേന്ദ്രസ്യ മഹാബലാഃ ।
ഹനുമത്പ്രമുഖാഃ പ്രീതിം ഹരയോ ജഗ്മുരുത്തമാമ് ॥ 1 ॥

tatastasya gireḥ śṛṅge mahendrasya mahābalāḥ |
hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayo jagmuruttamām || 1 ||

तेनंतर त्या महेंद्र पर्वताच्या शिखराचेर, हनुमान मुख्य आशिल्ले महाबळी वानरांनी उत्तम आनंद प्राप्त केलो. ^AI

Shloka 2

തം തതഃ പ്രീതിസംഹൃഷ്ടഃ പ്രീതിമന്തം മഹാകപിമ് ।
ജാമ്ബവാന്കാര്യവൃത്താന്തമപൃച്ഛദനിലാത്മജമ് ॥ 2 ॥

taṃ tataḥ prītisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim |
jāmbavānkāryavṛttāntamapṛcchadanilātmajam || 2 ||

तेनंतर प्रीतीन भरिल्लो जांबवंतान त्या प्रीतीमान महाकपीक, वायुपुत्राक, कार्याच्या वृत्तांताची विचारणा केली. ^AI

Shloka 3

കഥം ദൃഷ്ടാ ത്വയാ ദേവീ കഥം വാ തത്ര വര്തതേ ।
തസ്യാം വാ സ കഥംവൃത്തഃ ക്രൂരകര്മാ ദശാനനഃ ॥ 3 ॥

kathaṃ dṛṣṭā tvayā devī kathaṃ vā tatra vartate |
tasyāṃ vā sa kathaṃvṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ || 3 ||

तुवें देवी कशी पळयली, ती थंय कशी आसा, आनी त्या विशीं तो क्रूरकर्मा दशानन कसो वर्तलो? ^AI

Shloka 4

തത്ത്വതസ്സര്വമേതന്നഃ പ്രബ്രൂഹി ത്വം മഹാകപേ ।
ശ്രുതാര്ഥാശ്ചിന്തയിഷ്യാമോ ഭൂയഃ കാര്യവിനിശ്ചയമ് ॥ 4 ॥

tattvatassarvametannaḥ prabrūhi tvaṃ mahākape |
śrutārthāścintayiṣyāmo bhūyaḥ kāryaviniścayam || 4 ||

हे महाकपे, हें सगळें खरेंपणान आमकां सांग; आमी ऐकिल्ल्या अर्थाचो विचार करून फुडल्या कार्याचो निश्चय करतले. ^AI

Shloka 5

യശ്ചാര്ഥസ്തത്ത്ര വക്തവ്യോ ഗതൈരസ്മാഭിരാത്മവാന് ।
രക്ഷിതവ്യം ച യത്തത്ര തദ്ഭവാന്വ്യാകരോതു നഃ ॥ 5 ॥

yaścārthastattra vaktavyo gatairasmābhirātmavān |
rakṣitavyaṃ ca yattatra tadbhavānvyākarotu naḥ || 5 ||

आनी थंय जो अर्थ सांगपाक जाय तो, आमी गेल्ल्यांनी आत्मवान जावन सांगपाक जाय; आनी थंय जें राखपाक जाय तें तुवें आमकां स्पश्ट करून सांग. ^AI

Shloka 6

സ നിയുക്തസ്തതസ്തേന സമ്പ്രഹൃഷ്ടതനൂരുഹഃ ।
പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവ്യൈ സീതായൈ പ്രത്യഭാഷത ॥ 6 ॥

sa niyuktastatastena samprahṛṣṭatanūruhaḥ |
praṇamya śirasā devyai sītāyai pratyabhāṣata || 6 ||

तेनंतर ताचेकडेन नियुक्त जाल्लो, रोमांचित शरीर आशिल्लो तो, देवी सीतेक माथो नमून तिका अशें उत्तर दिलें. ^AI

Shloka 7

പ്രത്യക്ഷമേവ ഭവതാം മഹേന്ദ്രാഗ്രാത്ഖാമാപ്ലുതഃ ।
ഉദധേര്ദക്ഷിണം പാരം കാങ്ക്ഷമാണ സ്സമാഹിതഃ ॥ 7 ॥

pratyakṣameva bhavatāṃ mahendrāgrātkhāmāplutaḥ |
udadherdakṣiṇaṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇa ssamāhitaḥ || 7 ||

तुमच्या दोळ्यांमुखारूच, महेंद्राच्या शिखराचेरून उडी मारून, समुद्राचो दक्षिणेचो किनारो पावपाची इच्छा करीत, एकाग्र चित्तान हांव गेलो. ^AI

Shloka 8

ഗച്ഛതശ്ച ഹി മേ ഘോരം വിഘ്നരൂപമിവാഭവത് ।
കാഞ്ചനം ശിഖരം ദിവ്യം പശ്യാമി സുമനോഹരമ് ॥ 8 ॥

gacchataśca hi me ghoraṃ vighnarūpamivābhavat |
kāñcanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanoharam || 8 ||

आनी वता आसतना म्हाका घोर, विघ्नाच्या रूपासारकें, सोन्याचें दिव्य आनी मनोहर अशें शिखर दिसलें. ^AI

Shloka 9

സ്ഥിതം പന്ധാനമാവൃത്യ മേനേ വിഘ്നം ച തം നഗമ് ।
ഉപസങ്ഗമ്യ തം ദിവ്യം കാഞ്ചനം നഗസത്തമമ് ॥ 9 ॥

sthitaṃ pandhānamāvṛtya mene vighnaṃ ca taṃ nagam |
upasaṅgamya taṃ divyaṃ kāñcanaṃ nagasattamam || 9 ||

त्या मार्गाक आड येवन उबो आशिल्ल्या त्या पर्वताक म्हाका अडचण अशें मानलें. त्या दिव्य सुवर्णमय श्रेष्ठ पर्वताक लागीं गेलों. ^AI

Shloka 10

കൃതാ മേ മനസാ ബുദ്ധിര്ഭേത്തവ്യോഽയം മയേതി ച ।
പ്രഹതം ച മയാ തസ്യ ലാങ്ഗൂലേന മഹാഗിരേഃ ॥ 10 ॥

kṛtā me manasā buddhirbhettavyo'yaṃ mayeti ca |
prahataṃ ca mayā tasya lāṅgūlena mahāgireḥ || 10 ||

'हो म्हज्या वतीन फोडचो' अशी मनांत बुद्धी केली. आनी म्हज्या शेपटान त्या म्हा-पर्वताचेर प्रहार केलो. ^AI

Shloka 11

ശിഖരം സൂര്യസങ്കാശം വ്യശീര്യത സഹസ്രധാ ।
വ്യവസായം ച തം ബുദ്ധ്വാ സ ഹോവാച മഹാഗിരിഃ ॥ 11 ॥

śikharaṃ sūryasaṅkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā |
vyavasāyaṃ ca taṃ buddhvā sa hovāca mahāgiriḥ || 11 ||

सूर्यासारको ताचो शिखर हजार फांट्यांनी फुटलो. म्हजो तो निश्चय समजून तो म्हा-पर्वत म्हाका म्हणपाक लागलो. ^AI

Shloka 12

പുത്ത്രേതി മധുരാം വാണീം മനഃ പ്രഹ്ലാദയന്നിവ ।
പിതൃവ്യം ചാപി മാം വിദ്ധി സഖായം മാതരിശ്വനഃ ॥ 12 ॥

puttreti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥ prahlādayanniva |
pitṛvyaṃ cāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ || 12 ||

'पुत्रा' अशी गोड वाणी उलोवन म्हजें मन प्रसन्न करीत, 'म्हाका तुज्या पितृव्य (बापुयाचो भाव) आनी मातरिश्वन (वायू) चो सखो मान.' ^AI

Shloka 13

മൈനാകമിതി വിഖ്യാതം നിവസന്തം മഹോദധൌ ।
പക്ഷവന്തഃ പുരാ പുത്ത്ര ബഭൂവുഃ പര്വതോത്തമാഃ ॥ 13 ॥

mainākamiti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahodadhau |
pakṣavantaḥ purā puttra babhūvuḥ parvatottamāḥ || 13 ||

'म्हाका मैनाक अशें नांव आसा, हांव म्हा-सागरांत रावतां. पुत्रा, पूर्वीं पर्वतांतले श्रेष्ठ पर्वतांक पाखां आशिल्लीं.' ^AI

Shloka 14

ഛന്ദതഃ പൃഥിവീം ചേരുര്ബാധമാനാഃ സമന്തതഃ ।
ശ്രുത്വാ നഗാനാം ചരിതം മഹേന്ദ്രഃ പാകശാസനഃ ॥ 14 ॥

chandataḥ pṛthivīṃ cerurbādhamānāḥ samantataḥ |
śrutvā nagānāṃ caritaṃ mahendraḥ pākaśāsanaḥ || 14 ||

ते आपल्या इच्छेप्रमाण सगळ्याक त्रास दिवन पृथ्वीचेर भोंवताले. पर्वतांचें तें वर्तन आयकून पाकशासन (इंद्र) महेंद्रान... ^AI

Shloka 15

ചിച്ഛേദ ഭഗവാന് പക്ഷാന്വജ്രേണൈഷാം സഹസ്രശഃ ।
അഹം തു മോക്ഷിതസ്തസ്മാത്തവ പിത്രാ മഹാത്മനാ ॥ 15 ॥

ciccheda bhagavān pakṣānvajreṇaiṣāṃ sahasraśaḥ |
ahaṃ tu mokṣitastasmāttava pitrā mahātmanā || 15 ||

...भगवान इंद्रान वज्रान तांचीं पाखां हजारांनी कातरलीं. पूण म्हाका तुज्या म्हा-आत्म्या पित्यान ताचेपासून सोडयलो. ^AI

Shloka 16

മാരുതേന തദാ വത്സ പ്രക്ഷിപ്തോഽസ്മി മഹാര്ണവേ ।
രാമസ്യ ച മയാ സാഹ്യേ വര്തിതവ്യമരിന്ദമ ॥ 16 ॥

mārutena tadā vatsa prakṣipto'smi mahārṇave |
rāmasya ca mayā sāhye vartitavyamarindama || 16 ||

वत्सा, तेन्ना मारुतान (वायून) म्हाका म्हा-सागरांत उडयलो. अरिंदमा, म्हाका रामाच्या साहाय्याक रावचें आसा. ^AI

Shloka 17

രാമോ ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠോ മഹേന്ദ്രസമവിക്രമഃ ।
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ മൈനാകസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 17 ॥

rāmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho mahendrasamavikramaḥ |
etacchrutvā vacastasya mainākasya mahātmanaḥ || 17 ||

हे वत्सा, त्या वेळार वाऱ्यान म्हाका ह्या म्हाझऱ्यांत उडयलो. अरिंदमा, म्हाका रामाच्या साहाय्याक पोंचचें आसा. धर्माचें पालन करप्यांत श्रेष्ठ आनी महेंद्राच्या बरोबरीचें पराक्रम आशिल्लो तो राम, अशें त्या महात्मा मैनाक पर्वताचें उतर आयकून. ^AI

Shloka 18

കാര്യമാവേദ്യ തു ഗിരേരുദ്യതം ച മനോ മമ ।
തേന ചാഹമനുജ്ഞാതോ മൈനാകേന മഹാത്മനാ ॥ 18 ॥

kāryamāvedya tu girerudyataṃ ca mano mama |
tena cāhamanujñāto mainākena mahātmanā || 18 ||

त्या पर्वताक म्हजें कार्य सांगलें आनी म्हजें मन तयार आसलें. त्या महात्मा मैनाकान म्हाका परवानगी दिली. ^AI

Shloka 19

സ ചാപ്യന്തര്ഹിതഃ ശൈലോ മാനുഷേണ വപുഷ്മതാ ।
ശരീരേണ മഹാശൈലഃ ശൈലേന ച മഹോദധൌ ॥ 19 ॥

sa cāpyantarhitaḥ śailo mānuṣeṇa vapuṣmatā |
śarīreṇa mahāśailaḥ śailena ca mahodadhau || 19 ||

तो पर्वत तसोच अंतर्धान पावलो; मनीस-देह धारण केल्ल्या त्या महापर्वतान त्या महासागरांत पर्वताच्या रूपान आपलें शरीर दवरलें. ^AI

Shloka 20

ഉത്തമം ജവമാസ്ഥായ ശേഷം പന്ഥാനമാസ്ഥിതഃ ।
തതോഽഹം സുചിരം കാലം വേഗേനാഭ്യാഗമം പഥി ॥ 20 ॥

uttamaṃ javamāsthāya śeṣaṃ panthānamāsthitaḥ |
tato'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyāgamaṃ pathi || 20 ||

उत्तम वेग घेवन उरिल्लो मार्ग धरलो. उपरांत हांव खूब काळ वेगान मार्गान गेलों. ^AI

Shloka 21

തതഃ പശ്യാമ്യഹം ദേവീം സുരസാം നാഗമാതരമ് ।
സമുദ്രമധ്യേ സാ ദേവീ വചനം മാമഭാഷത ॥ 21 ॥

tataḥ paśyāmyahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram |
samudramadhye sā devī vacanaṃ māmabhāṣata || 21 ||

उपरांत हांव नागांची माय सुरसा देवीक पळयतां. ती देवी समुद्राच्या मदीं म्हाका उतर उलयली. ^AI

Shloka 22

മമ ഭക്ഷഃ പ്രദിഷ്ടസ്ത്വമമരൈര്ഹരിസത്തമ ।
അതസ്ത്വാം ഭക്ഷയിഷ്യാമി വിഹിതസ്ത്വം ചിരസ്യ മേ ॥ 22 ॥

mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama |
atastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ cirasya me || 22 ||

'हे हरिश्रेष्ठा, देवांनी तुका म्हजो भक्ष्य म्हणून नेमलो. देखून हांव तुका खातलों; तू खूब काळापासून म्हजो भक्ष्य म्हणून नेमिल्लो आसा.' ^AI

Shloka 23

ഏവമുക്ത സ്സുരസയാ പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രണതഃ സ്ഥിതഃ ।
വിവര്ണവദനോ ഭൂത്വാ വാക്യം ചേദമുദീരയമ് ॥ 23 ॥

evamukta ssurasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |
vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedamudīrayam || 23 ||

सुरसेन अशें उलयल्या उपरांत हांव हात जोडून नम्र जावन उबो रावलों आनी म्हजो चेहरो फिक्को जालो; आनी हें उतर उलयलें. ^AI

Shloka 24

രാമോ ദാശരഥിഃ ശ്രീമാന് പ്രവിഷ്ടോ ദണ്ഡകാവനമ് ।
ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ സീതയാ ച പരന്തപഃ ॥ 24 ॥

rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca parantapaḥ || 24 ||

'श्रीमान दशरथपुत्र राम, परंतप, आपल्या भाव लक्ष्मणा वांगडा आनी सीते वांगडा दंडकावनांत गेलो.' ^AI

Shloka 25

തസ്യ സീതാ ഹൃതാ ഭാര്യാ രാവണേന ദുരാത്മനാ ।
തസ്യാ സ്സങ്കാശം ദൂതോഽഹം ഗമിഷ്യേ രാമശാസനാത് ॥ 25 ॥

tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā |
tasyā ssaṅkāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt || 25 ||

ताची बायको सीता दुरात्मो रावणान हुरली. रामाच्या आदेशान तिच्या सारखी दिसपी दूत म्हणून हांव वचतलों. ^AI

Shloka 26

കര്തുമര്ഹസി രാമസ്യ സാഹായ്യം വിഷയേ സതീ ।
അഥവാ മൈഥിലീം ദൃഷ്ട്വാ രാമം ചാക്ലിഷ്ടകാരിണമ് ॥ 26 ॥

kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṃ viṣaye satī |
athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam || 26 ||

तू विषयांत असताना रामाक मदत करपाक योग्य आसा. वा मैथिलीक आनी क्लेश न जाल्ल्या रामाक पळोवन परत ये. ^AI

Shloka 27

ആഗമിഷ്യാമി തേ വക്ത്രം സത്യം പ്രതിശൃണോമി തേ ।
ഏവമുക്താ മയാ സാ തു സുരസാ കാമരൂപിണീ ॥ 27 ॥

āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te |
evamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī || 27 ||

हांव तुज्या तोंडांत येतलों, तुका खरें दितां. अशें म्हजे कडेन उलयल्या उपरांत कामरूपिणी सुरसा म्हणाली. ^AI

Shloka 28

അബ്രവീന്നാതിവര്തേത കശ്ചിദേഷ വരോ മമ ।
ഏവമുക്തസ്സുരസയാ ദശയോജനമായതഃ ॥ 28 ॥

abravīnnātivarteta kaścideṣa varo mama |
evamuktassurasayā daśayojanamāyataḥ || 28 ||

हो म्हजो वर कोणूय उल्लंघन करचो न्हय. सुरसेन अशें उलयल्या उपरांत हांव दह योजन विस्ताराचो जालों. ^AI

Shloka 29

തതോര്ഥഗുണവിസ്താരോ ബഭൂവാഹം ക്ഷണേന തു ।
മത്പ്രമാണാനുരൂപം ച വ്യാദിതം ച മുഖം തയാ ॥ 29 ॥

tatorthaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu |
matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ ca mukhaṃ tayā || 29 ||

उपरांत क्षणाभरांत हांव अर्थगुणान विस्तारलों, आनी तिणें म्हज्या प्रमाणा प्रमाणें तोंड उगडलें. ^AI

Shloka 30

തദ്ദൃഷ്ട്വാ വ്യാദിതം ചാസ്യം ഹ്രസ്വം ഹ്യകരവം വപുഃ ।
തസ്മിന്മുഹൂര്തേ ച പുനര്ബഭൂവാങ്ഗുഷ്ഠമാത്രകഃ ॥ 30 ॥

taddṛṣṭvā vyāditaṃ cāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ |
tasminmuhūrte ca punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ || 30 ||

तें उगडलें तोंड पळोवन हांवें आपलें शरीर ल्हान केलें. त्या मुहूर्तांत हांव परत अंगठ्याभर इतलो जालों. ^AI

Shloka 31

അഭിപത്യാശു തദ്വക്ത്രം നിര്ഗതോഽഹം തതഃ ക്ഷണാത് ।
അബ്രവീത്സുരസാ ദേവീ സ്വേന രൂപേണ മാം പുനഃ ॥ 31 ॥

abhipatyāśu tadvaktraṃ nirgato'haṃ tataḥ kṣaṇāt |
abravītsurasā devī svena rūpeṇa māṃ punaḥ || 31 ||

रोखडोच त्या तोंडाक धांवून हांव क्षणाभरांत भायर सरलों. उपरांत सुरसा देवी आपल्या खऱ्या रूपान म्हाका परत म्हणाली. ^AI

Shloka 32

അര്ഥസിദ്ധ്യൈ ഹരിശ്രേഷ്ഠ ഗച്ഛ സൌമ്യ യഥാസുഖമ് ।
സമാനയ ച വൈദേഹീം രാഘവേണ മഹാത്മനാ ॥ 32 ॥

arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |
samānaya ca vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 32 ||

हे हरिश्रेष्ठा, हे सौम्य, कार्य सिध्दी खातीर तू सुखान वच. आनी महात्मो राघवाकडेन वैदेहीक घेवन ये. ^AI

Shloka 33

സുഖീ ഭവ മഹാബാഹോ പ്രീതാഽസ്മി തവ വാനര ।
തതോഽഹം സാധു സാധ്വിതി സര്വഭൂതൈഃ പ്രശംസിതഃ ॥ 33 ॥

sukhī bhava mahābāho prītā'smi tava vānara |
tato'haṃ sādhu sādhviti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ || 33 ||

हे महाबाहू वानरा, तू सुखी हो; माझे तुझ्यावर प्रेम झाले आहे. तेव्हा सर्व प्राण्यांनी मला 'साधु, साधु' अशी प्रशंसा केली. ^AI

Shloka 34

തതോഽന്തരിക്ഷം വിപുലം പ്ലുതോഽഹം ഗരുഡോ യഥാ ।
ഛായാ മേ നിഗൃഹീതാ ച ന ച പശ്യാമി കിഞ്ചന ॥ 34 ॥

tato'ntarikṣaṃ vipulaṃ pluto'haṃ garuḍo yathā |
chāyā me nigṛhītā ca na ca paśyāmi kiñcana || 34 ||

तेव्हा मी गरुडासारखा विशाल आकाशात उडी मारली. पण माझी छाया धरली गेली आणि मला काहीच दिसेना. ^AI

Shloka 35

സോഽഹം വിഹതവേഗസ്തു ദിശോ ദശ വിലോകയന് ।
ന കിഞ്ചിത്തത്ര പശ്യാമി യേന മേഽപഹൃതാ ഗതിഃ ॥ 35 ॥

so'haṃ vihatavegastu diśo daśa vilokayan |
na kiñcittatra paśyāmi yena me'pahṛtā gatiḥ || 35 ||

अशा प्रकारे माझा वेग थांबविला गेलेला असता, मी दहा दिशांकडे पाहू लागलो; पण ज्यामुळे माझी गती हिरावली गेली ते मला तिथे काहीच दिसले नाही. ^AI

Shloka 36

തതോ മേ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ കിന്നാമ ഗഗനേ മമ ।
ഈദൃശോ വിഘ്ന ഉത്പന്നോ രൂപം യത്ര ന ദൃശ്യതേ ॥ 36 ॥

tato me buddhirutpannā kinnāma gagane mama |
īdṛśo vighna utpanno rūpaṃ yatra na dṛśyate || 36 ||

तेव्हा माझ्या मनात विचार आला — आकाशात माझ्यासमोर हा असा विघ्न कसा उत्पन्न झाला, ज्याचे रूपच दिसत नाही? ^AI

Shloka 37

അധോഭാഗേന മേ ദൃഷ്ടി ശ്ശോചതാ പാതിതാ മയാ ।
തതോഽദ്രാക്ഷമഹം ഭീമാം രാക്ഷസീം സലിലേശയാമ് ॥ 37 ॥

adhobhāgena me dṛṣṭi śśocatā pātitā mayā |
tato'drākṣamahaṃ bhīmāṃ rākṣasīṃ salileśayām || 37 ||

मी शोक करत खालच्या बाजूला दृष्टी टाकली. तेव्हा मला पाण्यात राहणारी एक भयंकर राक्षसी दिसली. ^AI

Shloka 38

പ്രഹസ്യ ച മഹാനാദമുക്തോഽഹം ഭീമയാ തയാ ।
അവസ്ഥിതമസമ്ഭ്രാന്തമിദം വാക്യമശോഭനമ് ॥ 38 ॥

prahasya ca mahānādamukto'haṃ bhīmayā tayā |
avasthitamasambhrāntamidaṃ vākyamaśobhanam || 38 ||

त्या भयंकर राक्षसीने मोठ्याने हसून मला हाक मारली; ती स्थिर उभी होती आणि तिचे हे अशोभनीय वचन झाले — ^AI

Shloka 39

ക്വാസി ഗന്താ മഹാകായ ക്ഷുധിതായാ മമേപ്സിതഃ ।
ഭക്ഷഃ പ്രീണയ മേ ദേഹം ചിരമാഹാരവര്ജിതമ് ॥ 39 ॥

kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamepsitaḥ |
bhakṣaḥ prīṇaya me dehaṃ ciramāhāravarjitam || 39 ||

'अरे महाकाय, तू कुठे जाणार आहेस? भूकेने व्याकूळ झालेल्या मला तूच माझा इष्ट भक्ष्य आहेस. बराच काळ आहाराशिवाय राहिलेल्या माझ्या शरीराला तृप्त कर.' ^AI

Shloka 40

ബാഢമിത്യേവ താം വാണീം പ്രത്യഗൃഹ്ണാമഹം തതഃ ।
അസ്യപ്രമാണാദധികം തസ്യാഃ കായമപൂരയമ് ॥ 40 ॥

bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratyagṛhṇāmahaṃ tataḥ |
asyapramāṇādadhikaṃ tasyāḥ kāyamapūrayam || 40 ||

तेव्हा मी 'बरे' असे म्हणून तिचे ते वचन स्वीकारले आणि तिच्या शरीराच्या प्रमाणापेक्षा अधिक मोठा माझा देह करून तिला भरून टाकले. ^AI

Shloka 41

തസ്യാശ്ചാസ്യം മഹദ്ഭീമം വര്ധതേ മമ ഭക്ഷണേ ।
ന ച മാം സാധു ബുബുധേ മമ വാ വികൃതം കൃതമ് ॥ 41 ॥

tasyāścāsyaṃ mahadbhīmaṃ vardhate mama bhakṣaṇe |
na ca māṃ sādhu bubudhe mama vā vikṛtaṃ kṛtam || 41 ||

तिचें तें म्होवाळ भयानक तोंड म्हज्या भक्षणाचेर वाडत गेलें. पूण ती म्हाका बरोबर वळखूंक ना, आनी म्हजें वा तिचें कसलेंय रूप बदल्लें तिणें पळयलें ना. ^AI

Shloka 42

തതോഽഹം വിപുലം രൂപം സങ്ക്ഷിപ്യ നിമിഷാന്തരാത് ।
തസ്യാ ഹൃദയമാദായ പ്രപതാമി നഭഃസ്ഥലമ് ॥ 42 ॥

tato'haṃ vipulaṃ rūpaṃ saṅkṣipya nimiṣāntarāt |
tasyā hṛdayamādāya prapatāmi nabhaḥsthalam || 42 ||

तेनंतर हांवें म्हजें विशाळ रूप एका निमिषांत आकुंचित केलें आनी तिचें काळीज धरून आकाशमार्गाक उड्डाण केलें. ^AI

Shloka 43

സാ വിസൃഷ്ടഭുജാ ഭീമാ പപാത ലവണാമ്ഭസി ।
മയാ പര്വതസങ്കാശാ നികൃത്തഹൃദയാ സതീ ॥ 43 ॥

sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi |
mayā parvatasaṅkāśā nikṛttahṛdayā satī || 43 ||

ती भयानक राक्षसी, पर्वतासारखी म्होवाळ आसून, म्हज्या हातांनी तिचें काळीज कापलें देखून, हात सोडून ती खारया उदकांत पडली. ^AI

Shloka 44

ശൃണോമി ഖഗതാനാം ച സിദ്ധാനാം ചാരണൈസ്സഹ ।
രാക്ഷസീ സിംഹികാ ഭീമാ ക്ഷിപ്രം ഹനുമതാ ഹതാ ॥ 44 ॥

śṛṇomi khagatānāṃ ca siddhānāṃ cāraṇaissaha |
rākṣasī siṃhikā bhīmā kṣipraṃ hanumatā hatā || 44 ||

आकाशांत भोंवपी सिद्ध आनी चारणांवांगडा हांव अशें आयकतां: 'भयानक सिंहिका राक्षसी हनुमंतान ल्हव करून मारली.' ^AI

Shloka 45

താം ഹത്വാ പുനരേവാഹം കൃത്യമാത്യയികം സ്മരന് ।
ഗത്വാ ചാഹ മഹധ്വാനം പശ്യാമി നഗമണ്ഡിതമ് ॥ 45 ॥

tāṃ hatvā punarevāhaṃ kṛtyamātyayikaṃ smaran |
gatvā cāha mahadhvānaṃ paśyāmi nagamaṇḍitam || 45 ||

तिका मारून, आनी आपलें काम अत्यावश्यक आसा अशें स्मरून, हांव परतून म्हज्या वाटेन गेलों आनी एक म्होवाळ मार्ग गांवन, पर्वतांनी सजयल्लें (देखून) पळयतां. ^AI

Shloka 46

ദക്ഷിണം തീരമുദധേര്ലങ്കാ യത്ര ച സാ പുരീ ।
അസ്തം ദിനകരേ യാതേ രക്ഷസാം നിലയം പുരമ് ॥ 46 ॥

dakṣiṇaṃ tīramudadherlaṅkā yatra ca sā purī |
astaṃ dinakare yāte rakṣasāṃ nilayaṃ puram || 46 ||

सूर्य अस्ताक गेलो तेन्ना, दक्षिणेक दर्याचो दक्षिण किनारो, जंय ती लंका नगरी आसा, राक्षसांचें निवासस्थान अशें तें नगर हांवें पळयलें. ^AI

Shloka 47

പ്രവിഷ്ടോഽഹമവിജ്ഞാതോ രക്ഷോഭിര്ഭീമവിക്രമൈഃ ।
തത്ര പ്രവിശതശ്ചാപി കല്പാന്തഘനസന്നിഭാ ॥ 47 ॥

praviṣṭo'hamavijñāto rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |
tatra praviśataścāpi kalpāntaghanasannibhā || 47 ||

भयानक पराक्रमाच्या राक्षसांनी वळखूंक न जाता हांव भितर सरलों. थंय भितर सरतना, कल्पांताच्या मेघासारखी एक... ^AI

Shloka 48

അട്ടഹാസം വിമുഞ്ചന്തീ നാരീ കാപ്യുത്ഥിതാ പുരഃ ।
ജിഘാംസന്തീം തതസ്താം തു ജ്വലദഗ്നിശിരോരുഹാമ് ॥ 48 ॥

aṭṭahāsaṃ vimuñcantī nārī kāpyutthitā puraḥ |
jighāṃsantīṃ tatastāṃ tu jvaladagniśiroruhām || 48 ||

...कसलीशी बायल मुखार उठून अट्टहास सोडत आसली. तेनंतर ज्वलनशील अग्नीसारखे केस आशिल्ली, म्हाका मारूंक सोदपी तिका... ^AI

Shloka 49

സവ്യമുഷ്ടിപ്രഹാരേണ പരാജിത്യ സുഭൈരവാമ് ।
പ്രദോഷകാലേ പ്രവിശം ഭീതയാഽഹം തയോദിതഃ ॥ 49 ॥

savyamuṣṭiprahāreṇa parājitya subhairavām |
pradoṣakāle praviśaṃ bhītayā'haṃ tayoditaḥ || 49 ||

त्या भयानक राक्षसीक सव्य मुश्टीच्या घावान हारोवन, संध्याकाळच्या वेळार भित्र्यान जाल्ल्या म्हाका तिणे सांगलें ॥ 49 ॥ ^AI

Shloka 50

അഹം ലങ്കാപുരീ വീര നിര്ജിതാ വിക്രമേണ തേ ।
യസ്മാത്തസ്മാദ്വിജേതാസി സര്വരക്ഷാംസ്യശേഷതഃ ॥ 50 ॥

ahaṃ laṅkāpurī vīra nirjitā vikrameṇa te |
yasmāttasmādvijetāsi sarvarakṣāṃsyaśeṣataḥ || 50 ||

‘हे वीरा, हें लंकापूर तुज्या पराक्रमान जिखलां; देखून तूं सगळ्या राक्षसांक निःशेष जिखतलोस’ अशें तिणे म्हणलें ॥ 50 ॥ ^AI

Shloka 51

തത്രാഹം സര്വരാത്രം തു വിചിന്വന് ജനകാത്മജാമ് ।
രാവണാന്തഃപുരഗതോ ന ചാപശ്യം സുമധ്യമാമ് ॥ 51 ॥

tatrāhaṃ sarvarātraṃ tu vicinvan janakātmajām |
rāvaṇāntaḥpuragato na cāpaśyaṃ sumadhyamām || 51 ||

थंय हांव रावणाच्या अंतःपुरांत रावन, सगळी रात जनकाच्या चल्येक सोदत रावलों, पूण सुंदर कंबरेचे तिका हांव पळोवंक ना ॥ 51 ॥ ^AI

Shloka 52

തത സ്സീതാമപശ്യംസ്തു രാവണസ്യ നിവേശനേ ।
ശോകസാഗരമാസാദ്യ ന പാരമുപലക്ഷയേ ॥ 52 ॥

tata ssītāmapaśyaṃstu rāvaṇasya niveśane |
śokasāgaramāsādya na pāramupalakṣaye || 52 ||

मागीर रावणाच्या घरांत सीतेक न पळोवन, हांव दुखाच्या सागरांत पडलों आनी ताका पार दिसना जालो ॥ 52 ॥ ^AI

Shloka 53

ശോചതാ ച മയാ ദൃഷ്ടം പ്രാകാരേണ സമാവൃതമ് ।
കാഞ്ചനേന വികൃഷ്ടേന ഗൃഹോപവനമുത്തമമ് ॥ 53 ॥

śocatā ca mayā dṛṣṭaṃ prākāreṇa samāvṛtam |
kāñcanena vikṛṣṭena gṛhopavanamuttamam || 53 ||

दुखी जावन आसतना म्हाका सोनेरी आनी उंचल्या प्राकारान वेढिल्लो एक बरो उद्यान-प्रदेश दिसलो ॥ 53 ॥ ^AI

Shloka 54

സ പ്രാകാരമവപ്ലുത്യ പശ്യാമി ബഹുപാദപമ് ।
അശോകവനികാമധ്യേ ശിംശുപാപാദപോ മഹാന് ॥ 54 ॥

sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam |
aśokavanikāmadhye śiṃśupāpādapo mahān || 54 ||

तो प्राकार उडयत, हांव जायतीं झाडां आसललें पळयतां; अशोकवनाच्या मदीं एक व्हड शिंशुपा झाड आसा ॥ 54 ॥ ^AI

Shloka 55

തമാരുഹ്യ ച പശ്യാമി കാഞ്ചനം കദലീവനമ് ।
അദൂരേ ശിംശുപാവൃക്ഷാത്പശ്യാമി വരവര്ണിനീമ് ॥ 55 ॥

tamāruhya ca paśyāmi kāñcanaṃ kadalīvanam |
adūre śiṃśupāvṛkṣātpaśyāmi varavarṇinīm || 55 ||

ताचेर चडून हांव सोनेरी कदळीचें वन पळयतां; शिंशुपा झाडाच्या लागींच हांव सुंदर वर्णाचे बायलेक (सीतेक) पळयतां ॥ 55 ॥ ^AI

Shloka 56

ശ്യാമാം കമലപത്രാക്ഷീമുപവാസകൃശാനനാമ് ।
തദേകവാസസ്സംവീതാം രജോധ്വസ്തശിരോരുഹാമ് ॥ 56 ॥

śyāmāṃ kamalapatrākṣīmupavāsakṛśānanām |
tadekavāsassaṃvītāṃ rajodhvastaśiroruhām || 56 ||

तिका श्याम वर्णाची, कमळाच्या पानांसारखे दोळे आसलेली, उपासान कृश जाल्लो चेहरो आसलेली, एकाच वस्त्रान वेढिल्ली आनी रेणूच्या धुळीन माथ्याचे केस मेळविल्ले अशी हांव पळयतां ॥ 56 ॥ ^AI

Shloka 57

ശോകസന്താപദീനാങ്ഗീം സീതാം ഭര്തൃഹിതേ സ്ഥിതാമ് ।
രാക്ഷസീഭിര്വിരൂപാഭിഃ ക്രൂരാഭിരഭിസംവൃതാമ് ॥ 57 ॥

śokasantāpadīnāṅgīṃ sītāṃ bhartṛhite sthitām |
rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṃvṛtām || 57 ||

दुखान आनी संतापान तिचें आंग दुबळें जाल्लें, घोवाच्या हितांत घट्ट राविल्ली, अशी ती सीता; निर्दयी आनी विकृत रूपाच्यो राक्षसींनी तिका वेढून घेतिल्ली. ^AI

Shloka 58

മാംസശോണിതഭക്ഷാഭിര്വ്യാഘ്രീഭിര്ഹരിണീമിവ ।
സാ മയാ രാക്ഷസീമധ്യേ തര്ജ്യമാനാ മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 58 ॥

māṃsaśoṇitabhakṣābhirvyāghrībhirhariṇīmiva |
sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ || 58 ||

मांस आनी रगत खावपी व्याघ्रींनी हरणीक वेढल्यावरी, ती राक्षसींच्या मदीं रावन परत परत धमकावन घेतिल्ली ती सीता म्हज्या दोळ्यांनी पळयली. ^AI

Shloka 59

ഏകവേണീധരാ ദീനാ ഭര്തൃചിന്താപരായണാ ।
ഭൂമിശയ്യാ വിവര്ണാങ്ഗീ പദ്മിനീവ ഹിമാഗമേ ॥ 59 ॥

ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā |
bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame || 59 ||

ती एकच वेणी धारण केल्ली, दुबळी, घोवाच्याच चिंतेंत मग्न, भूंयेर न्हिदिल्ली, आंगाचो वर्ण फिक्को जाल्लो, हिमाळ्यांत पद्मिनी फुलापरी ती दिसताली. ^AI

Shloka 60

രാവണാദ്വിനിവൃത്താര്ഥാ മര്തവ്യകൃതനിശ്ചയാ ।
കഥഞ്ചിന്മൃഗശാബാക്ഷീ തൂര്ണമാസാദിതാ മയാ ॥ 60 ॥

rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā |
kathañcinmṛgaśābākṣī tūrṇamāsāditā mayā || 60 ||

रावणाकडल्यान परतावन घेवपाचो हेतू सोडून, मरणाचो निश्चय केल्ली, मृगशाबासारखे दोळे आशिल्ली ती सीता कसाबी करून म्हाका रोखडीच मेळ्ळी. ^AI

Shloka 61

താം ദൃഷ്ട്വാ താദൃശീം നാരീം രാമപത്നീം യശസ്വിനീമ് ।
തത്രൈവ ശിംശുപാവൃക്ഷേ പശ്യന്നഹമവസ്ഥിതഃ ॥ 61 ॥

tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ nārīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm |
tatraiva śiṃśupāvṛkṣe paśyannahamavasthitaḥ || 61 ||

रामाची पत्नी, कीर्तिवंत अशी ते तशी स्त्री पळयल्यार, हांव थंयच शिंशुपा रुखार पळयत राविल्लो. ^AI

Shloka 62

തതോ ഹലഹലാശബ്ദം കാഞ്ചീനൂപുരമിശ്രിതമ് ।
ശൃണോമ്യധികഗമ്ഭീരം രാവണസ്യ നിവേശനേ ॥ 62 ॥

tato halahalāśabdaṃ kāñcīnūpuramiśritam |
śṛṇomyadhikagambhīraṃ rāvaṇasya niveśane || 62 ||

उपरांत कांची आनी नूपुर हांच्या मेळान हलहल असो आवाज, रावणाच्या महालांतल्यान खूब गंभीर आवाज म्हाका आयकूं लागलो. ^AI

Shloka 63

തതോഽഹം പരമോദ്വിഗ്നഃ സ്വം രൂപം പ്രത്യസംഹരമ് ।
അഹം തു ശിംശുപാവൃക്ഷേ പക്ഷീവ ഗഹനേ സ്ഥിതഃ ॥ 63 ॥

tato'haṃ paramodvignaḥ svaṃ rūpaṃ pratyasaṃharam |
ahaṃ tu śiṃśupāvṛkṣe pakṣīva gahane sthitaḥ || 63 ||

तेन्ना हांव खूब भंयभीत जावन आपलें रूप परत घेवन घेतलें; हांव शिंशुपा रुखार सुकण्यासारखो दाट जाग्यार राविल्लो. ^AI

Shloka 64

തതോ രാവണദാരാശ്ച രാവണശ്ച മഹാബലഃ ।
തം ദേശം സമനുപ്രാപ്താ യത്ര സീതാഽഭവത് സ്ഥിതാ ॥ 64 ॥

tato rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ |
taṃ deśaṃ samanuprāptā yatra sītā'bhavat sthitā || 64 ||

उपरांत रावणाच्यो बायलो आनी महाबली रावण, सीता रावताली त्या जाग्यार एकठांय आयले. ^AI

Shloka 65

തം ദൃഷ്ട്വാഥ വരാരോഹാ സീതാ രക്ഷോഗണേശ്വരമ് ।
സങ്കുച്യോരൂസ്തനൌ പീനൌ ബാഹുഭ്യാം പരിരഭ്യ ച ॥ 65 ॥

taṃ dṛṣṭvātha varārohā sītā rakṣogaṇeśvaram |
saṅkucyorūstanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya ca || 65 ||

मागीर वरारोहा सीतेन त्या राक्षसगणांच्या स्वामीक दोळ्यांनी पळोवन आपले दोनूय मांडयो आनी व्हड दोनूय स्तन दोनूय हातांनी धरून घट्ट केले. ^AI

Shloka 66

വിത്രസ്താം പരമോദ്വിഗ്നാം വീക്ഷമാണാം തതസ്തതഃ ।
ത്രാണം കിഞ്ചിദപശ്യന്തീം വേപമാനാം തപസ്വിനീമ് ॥ 66 ॥

vitrastāṃ paramodvignāṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ |
trāṇaṃ kiñcidapaśyantīṃ vepamānāṃ tapasvinīm || 66 ||

ती भियेवन, खूब काळजीत पडून, फुडें-फाटें पळोवपी, खंयचोय आदार दिसना अशी, कांपत आसलेली तपस्विनी सीता. ^AI

Shloka 67

താമുവാച ദശഗ്രീവസ്സീതാം പരമദുഃഖിതാമ് ।
അവാക്ചിരാഃ പ്രപതിതോ ബഹുമന്യസ്വ മാമിതി ॥ 67 ॥

tāmuvāca daśagrīvassītāṃ paramaduḥkhitām |
avākcirāḥ prapatito bahumanyasva māmiti || 67 ||

दशग्रीवान त्या खूब दुख्खी जाल्ले सीतेक म्हळें: तोंड सकयल घालून आनी ल्हान जावन पडून, म्हाका मान दी अशें म्हणलें. ^AI

Shloka 68

യദി ചേത്ത്വം തു ദര്പാന്മാം നാഭിനന്ദസി ഗര്വിതേ ।
ദ്വൌ മാസാവന്തരം സീതേ പാസ്യാമി രുധിരം തവ ॥ 68 ॥

yadi cettvaṃ tu darpānmāṃ nābhinandasi garvite |
dvau māsāvantaraṃ sīte pāsyāmi rudhiraṃ tava || 68 ||

हे गर्वीले, जर तूं गर्वान म्हाका मान दिनासत जाल्यार, हे सीते, दोन म्हयन्यांउपरांत तुजें रगत पियेवं. ^AI

Shloka 69

ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ രാവണസ്യ ദുരാത്മനഃ ।
ഉവാച പരമക്രുദ്ധാ സീതാ വചനമുത്തമമ് ॥ 69 ॥

etacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ |
uvāca paramakruddhā sītā vacanamuttamam || 69 ||

त्या दुरात्म्या रावणाचें हें उतर आयकून, खूब रागान भरिल्ली सीता उत्तम उतर म्हणूंक लागली. ^AI

Shloka 70

രാക്ഷസാധമ രാമസ്യ ഭാര്യാമമിതതേജസഃ ।
ഇക്ഷ്വാകുകുലനാഥസ്യ സ്നുഷാം ദശരഥസ്യ ച ॥ 70 ॥

rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ |
ikṣvākukulanāthasya snuṣāṃ daśarathasya ca || 70 ||

हे राक्षसांमदल्या अधमा, तूं अमित तेजस्वी रामाचे बायलेक, इक्ष्वाकुकुळाच्या नाथाचे, दशरथाचे सुनेक. ^AI

Shloka 71

അവാച്യം വദതോ ജിഹ്വാ കഥം ന പതിതാ തവ ।
കിഞ്ചിദ്വീര്യം തവാനാര്യ യോ മാം ഭര്തുരസന്നിധൌ ॥ 71 ॥

avācyaṃ vadato jihvā kathaṃ na patitā tava |
kiñcidvīryaṃ tavānārya yo māṃ bharturasannidhau || 71 ||

असें अवाच्य उतर म्हणपी तुजी जीभ कशी पडली ना? हे अनार्य, जो तूं म्हज्या भर्ताराचे अनुपस्थितींत म्हाका घेवन आयलो, तुजें थोडेंच बळ आसा. ^AI

Shloka 72

അപഹൃത്യാഽഽഗതഃ പാപ തേ നാദൃഷ്ടോ മഹാത്മനാ ।
ന ത്വം രാമസ്യ സദൃശോ ദാസ്യേഽപ്യസ്യ ന യുജ്യസേ ॥ 72 ॥

apahṛtyā''gataḥ pāpa te nādṛṣṭo mahātmanā |
na tvaṃ rāmasya sadṛśo dāsye'pyasya na yujyase || 72 ||

हे पापी, म्हाका चोरून हाडलो, पूण त्या महात्म्यान तुका पळयलो ना. तूं रामाक सारको न्हय, ताच्या दासाकूय तूं लायक न्हय. ^AI

Shloka 73

യജ്ഞീയ സ്സത്യവാദീ ച രണശ്ലാഘീ ച രാഘവഃ ।
ജാനക്യാ പരുഷം വാക്യമേവമുക്തോ ദശാനനഃ ॥ 73 ॥

yajñīya ssatyavādī ca raṇaślāghī ca rāghavaḥ |
jānakyā paruṣaṃ vākyamevamukto daśānanaḥ || 73 ||

यज्ञ करपी, सत्य बोलपी आनी युद्धांत प्रसिद्ध असो राघव — जानकीन ताका कठोर उतर सांगल्यार दशानन रावण भडकलो. ^AI

Shloka 74

ജജ്വാല സഹസാ കോപാച്ചിതാസ്ഥ ഇവ പാവകഃ ।
വിവൃത്യ നയനേ ക്രൂരേ മുഷ്ടിമുദ്യമ്യ ദക്ഷിണമ് ॥ 74 ॥

jajvāla sahasā kopāccitāstha iva pāvakaḥ |
vivṛtya nayane krūre muṣṭimudyamya dakṣiṇam || 74 ||

तो रागान एकदम पेटलो, जसो जळत्या इंधनांतलो पावक भडकता; ताणें आपले क्रूर दोळे पसरले आनी उजवो मुटकुळो वयर केलो. ^AI

Shloka 75

മൈഥിലീം ഹന്തുമാരബ്ധഃ സ്ത്രീഭിര്ഹാഹാകൃതം തദാ ।
സ്ത്രീണാം മധ്യാത്സമുത്പത്യ തസ്യ ഭാര്യാ ദുരാത്മനഃ ॥ 75 ॥

maithilīṃ hantumārabdhaḥ strībhirhāhākṛtaṃ tadā |
strīṇāṃ madhyātsamutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ || 75 ||

तो मैथिलीक मारपाक लागलो, तेन्ना बायलांनी हाहाकार केलो; त्या दुरात्म्याची बायको बायलांमदल्यान धावून वयर आयली. ^AI

Shloka 76

വരാ മന്ദോദരീ നാമ തയാ സ പ്രതിഷേധിതഃ ।
ഉക്തശ്ച മധുരാം വാണീം തയാ സ മദനാര്ദിതഃ ॥ 76 ॥

varā mandodarī nāma tayā sa pratiṣedhitaḥ |
uktaśca madhurāṃ vāṇīṃ tayā sa madanārditaḥ || 76 ||

ती मंदोदरी नांवाची व्हडली बायको — तिणें ताका आडायलो; आनी कामान पीडीत त्या रावणाक ती गोड उतरां सांगू लागली. ^AI

Shloka 77

സീതയാ തവ കിം കാര്യം മഹേന്ദ്രസമവിക്രമഃ ।
ദേവഗന്ധര്വകന്യാഭിര്യക്ഷകന്യാഭിരേവ ച ॥ 77 ॥

sītayā tava kiṃ kāryaṃ mahendrasamavikramaḥ |
devagandharvakanyābhiryakṣakanyābhireva ca || 77 ||

‘महेंद्रा सारखो पराक्रम आशिल्ल्या तुजा सीतेकडेन कितें काम? देवगंधर्व कन्या आनी यक्ष कन्यां वांगडा…’ ^AI

Shloka 78

സാര്ധം പ്രഭോ രമസ്വേഹ സീതയാ കിം കരിഷ്യസി ।
തതസ്താഭിസ്സമേതാഭിര്നാരീഭിസ്സ മഹാബലഃ ॥ 78 ॥

sārdhaṃ prabho ramasveha sītayā kiṃ kariṣyasi |
tatastābhissametābhirnārībhissa mahābalaḥ || 78 ||

‘हे प्रभू, हांगा तूं तांच्यावांगडा रम; सीतेक घेवन तूं कितें करतलो?’ मागीर त्या बायलांवांगडा एकठांय जावन तो महाबली रावण… ^AI

Shloka 79

പ്രസാദ്യ സഹസാ നീതോ ഭവനം സ്വം നിശാചരഃ ।
യാതേ തസ്മിന് ദശഗ്രീവേ രാക്ഷസ്യോ വികൃതാനനാഃ ॥ 79 ॥

prasādya sahasā nīto bhavanaṃ svaṃ niśācaraḥ |
yāte tasmin daśagrīve rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 79 ||

…त्या बायलांनी ताका प्रसन्न करून एकदम आपल्या भवनाक नेलो; तो दशग्रीव गेलो उपरांत विकृत तोंडाच्यो राक्षसी बायलो… ^AI

Shloka 80

സീതാം നിര്ഭര്ത്സയാമാസുര്വാക്യൈഃ ക്രൂരൈസ്സുദാരുണൈഃ ।
തൃണവദ്ഭാഷിതം താസാം ഗണയാമാസ ജാനകീ ॥ 80 ॥

sītāṃ nirbhartsayāmāsurvākyaiḥ krūraissudāruṇaiḥ |
tṛṇavadbhāṣitaṃ tāsāṃ gaṇayāmāsa jānakī || 80 ||

…सीतेक क्रूर आनी खूब भयानक उतरांनी धमकावपाक लागल्यो; जानकीन तांचें उतर तणासारखें गणलें. ^AI

Shloka 81

ഗര്ജിതം ച തദാ താസാം സീതാം പ്രാപ്യ നിരര്ഥകമ് ।
വൃഥാഗര്ജിതനിശ്ചേഷ്ടാ രാക്ഷസ്യഃ പിശിതാശനാഃ ॥ 81 ॥

garjitaṃ ca tadā tāsāṃ sītāṃ prāpya nirarthakam |
vṛthāgarjitaniśceṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ || 81 ||

त्या राक्षसींनी सीतेकडे येवन गर्जना केली, पूण ती निरर्थक जाली. मांस खावपी त्या राक्षसींनी वृथा गर्जना केल्या आनी मागीर त्या निश्चेष्ट जाल्यो. ^AI

Shloka 82

രാവണായ ശശംസുസ്താഃ സീതാധ്യവസിതം മഹത് ।
തതസ്താസ്സഹിതാസ്സര്വാ നിഹതാശാ നിരുദ്യമാഃ ॥ 82 ॥

rāvaṇāya śaśaṃsustāḥ sītādhyavasitaṃ mahat |
tatastāssahitāssarvā nihatāśā nirudyamāḥ || 82 ||

त्या राक्षसींनी रावणाक सीतेचो म्हान निश्चय सांगलो. मागीर त्या सगळ्यो एकठांय जावन निराश आनी निरुद्यम जाल्यो. ^AI

Shloka 83

പരിക്ഷിപ്യ സമന്താത്താം നിദ്രാവശമുപാഗതാഃ ।
താസു ചൈവ പ്രസുപ്താസു സീതാ ഭര്തൃഹിതേ രതാ ॥ 83 ॥

parikṣipya samantāttāṃ nidrāvaśamupāgatāḥ |
tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā || 83 ||

त्या सीतेक सगळ्यां वटांनी घेरून निद्रेच्या आधीन जाल्यो. त्या सगळ्यां न्हिदिल्ल्यां उपरांत घोवाच्या हितांत रत असलेली सीता. ^AI

Shloka 84

വിലപ്യ കരുണം ദീനാ പ്രശുശോച സുദുഃഖിതാ ।
താസാം മധ്യാത്സമുത്ഥായ ത്രിജടാ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 84 ॥

vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśoca suduḥkhitā |
tāsāṃ madhyātsamutthāya trijaṭā vākyamabravīt || 84 ||

दीन आनी खूब दुखी जावन ती करुणायुक्त विलाप करून शोक करताली. त्या मदीं त्रिजटा उठून अशें वचन म्हणली. ^AI

Shloka 85

ആത്മാനം ഖാദത ക്ഷിപ്രം ന സീതാ വിനശിഷ്യതി ।
ജനകസ്യാത്മജാ സാധ്വീ സ്നുഷാ ദശരഥസ്യ ച ॥ 85 ॥

ātmānaṃ khādata kṣipraṃ na sītā vinaśiṣyati |
janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya ca || 85 ||

तुमी आपणाकच लवकर खावन घेयात; सीता नश्ट जावची ना. ती जनकाची साध्वी चली आनी दशरथाची सून. ^AI

Shloka 86

സ്വപ്നോ ഹ്യദ്യ മയാ ദൃഷ്ടോ ദാരുണോ രോമഹര്ഷണഃ ।
രക്ഷസാം ച വിനാശായ ഭര്തുരസ്യാ ജയായ ച ॥ 86 ॥

svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |
rakṣasāṃ ca vināśāya bharturasyā jayāya ca || 86 ||

आयज म्हाका एक भयंकर आनी रोम हर्षावपी स्वप्न दिसलो; तो राक्षसांच्या नाशाखातीर आनी हिच्या घोवाच्या जयाखातीर. ^AI

Shloka 87

അലമസ്മാത്പരിത്രാതും രാഘവാദ്രാക്ഷസീഗണമ് ।
അഭിയാചാമ വൈദേഹീമേതദ്ധി മമ രോചതേ ॥ 87 ॥

alamasmātparitrātuṃ rāghavādrākṣasīgaṇam |
abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate || 87 ||

राघवाकडल्यान राक्षसींच्या गणाक वाचवपाखातीर हें पुरो. आमी वैदेहीक विनवणी करूंया; हेंच म्हाका बरें दिसता. ^AI

Shloka 88

യസ്യാ ഹ്യേവംവിധസ്സ്വപ്നോ ദുഃഖിതായാഃ പ്രദൃശ്യതേ ।
സാ ദുഃഖൈര്വിവിധൈര്മുക്താ സുഖമാപ്നോത്യനുത്തമമ് ॥ 88 ॥

yasyā hyevaṃvidhassvapno duḥkhitāyāḥ pradṛśyate |
sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnotyanuttamam || 88 ||

जिका दुखी जाल्लेक अशें स्वप्न दिसता, ती विविध दुखांतल्यान सुटून अनुत्तम सुख प्राप्त करता. ^AI

Shloka 89

പ്രണിപാതപ്രസന്നാ ഹി മൈഥിലീ ജനകാത്മജാ ।
തതസ്സാ ഹ്രീമതീ ബാലാ ഭര്തുര്വിജയഹര്ഷിതാ ॥ 89 ॥

praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā |
tatassā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā || 89 ||

जनकाची कन्या अशी मैथिली प्रणिपातान (नमस्कारान) प्रसन्न जाली. मागीर ती लज्जावंती आनी बालिका, भर्त्याच्या विजयान हर्षित जावन, ^AI

Shloka 90

അവോചദ്യദി തത്തഥ്യം ഭവേയം ശരണം ഹി വഃ ।
താം ചാഹം താദൃശീം ദൃഷ്ട്വാ സീതായാ ദാരുണാം ദശാമ് ।
ചിന്തയാമാസ വിക്രാന്തോ ന ച മേ നിര്വൃതം മനഃ ॥ 90 ॥

avocadyadi tattathyaṃ bhaveyaṃ śaraṇaṃ hi vaḥ |
tāṃ cāhaṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṃ daśām |
cintayāmāsa vikrānto na ca me nirvṛtaṃ manaḥ || 90 ||

जर तें खरें आसलें तर तुमकां शरण येवं, अशें ती म्हणली. त्या दारुण अशा सीतेच्या दशेक पळोवन म्यां विचार केलो; पूण विक्रमी (हनुमान) म्हजें मन निर्वृत्त (शांत) जालें ना. ^AI

Shloka 91

സമ്ഭാഷണാര്ഥം ച മയാ ജാനക്യാശ്ചിന്തിതോ വിധിഃ ॥ 91 ॥

sambhāṣaṇārthaṃ ca mayā jānakyāścintito vidhiḥ || 91 ||

आनी जानकीकडेन संभाषण करपाखातीर म्यां असो उपाय चिंतलो. ^AI

Shloka 92

ഇക്ഷ്വാകൂണാം ഹി വംശസ്തു തതോ മമ പുരസ്കൃതഃ ।
ശ്രുത്വാ തു ഗദിതാം വാചം രാജര്ഷിഗണപൂജിതാമ് ॥ 92 ॥

ikṣvākūṇāṃ hi vaṃśastu tato mama puraskṛtaḥ |
śrutvā tu gaditāṃ vācaṃ rājarṣigaṇapūjitām || 92 ||

इक्ष्वाकूंचो वंश ताचेपरस म्हजे मुखार आसा. राजर्षींच्या गणान पूजिल्ली ती वाणी ऐकून, ^AI

Shloka 93

പ്രത്യഭാഷത മാം ദേവീ ബാഷ്പൈഃ പിഹിതലോചനാ ।
കസ്ത്വം കേന കഥം ചേഹ പ്രാപ്തോ വാനരപുങ്ഗവഃ ॥ 93 ॥

pratyabhāṣata māṃ devī bāṣpaiḥ pihitalocanā |
kastvaṃ kena kathaṃ ceha prāpto vānarapuṅgavaḥ || 93 ||

देवी बाष्पांनी दोळे भरल्ले आसतना म्हाका म्हणली: तूं कोण? केन (कोणा बरोबर)? आनी हांगा कसो पावलो, हे वानरपुंगवा? ^AI

Shloka 94

കാ ച രാമേണ തേ പ്രീതിസ്തന്മേ ശംസിതുമര്ഹസി ।
തസ്യാസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഹ്യഹമപ്യബ്രുവം വചഃ ॥ 94 ॥

kā ca rāmeṇa te prītistanme śaṃsitumarhasi |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hyahamapyabruvaṃ vacaḥ || 94 ||

आनी रामा कडेन तुजी काय प्रीति आसा? तें म्हाका सांगपाक तूं योग्य आसा. तिचें तें वचन ऐकून म्यांय वचन म्हळें: ^AI

Shloka 95

ദേവി രാമസ്യ ഭര്തുസ്തേ സഹായോ ഭീമവിക്രമഃ ।
സുഗ്രീവോ നാമ വിക്രാന്തോ വാനരേന്ദ്രോ മഹാബലഃ ॥ 95 ॥

devi rāmasya bhartuste sahāyo bhīmavikramaḥ |
sugrīvo nāma vikrānto vānarendro mahābalaḥ || 95 ||

हे देवी, तुज्या भर्त्या रामाचो सहाय्यकारी, भीमविक्रम, विक्रांत, महाबल, वानरेंद्र सुग्रीव नांवाचो आसा. ^AI

Shloka 96

തസ്യ മാം വിദ്ധി ഭൃത്യം ത്വം ഹനുമന്തമിഹാഗതമ് ।
ഭര്ത്രാഹം പ്രേഷിതസ്തുഭ്യം രാമേണാക്ലിഷ്ടകര്മണാ ॥ 96 ॥

tasya māṃ viddhi bhṛtyaṃ tvaṃ hanumantamihāgatam |
bhartrāhaṃ preṣitastubhyaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 96 ||

ताचो हांगा आयिल्लो भृत्य हनुमान म्हणून म्हाका तूं जाण. अक्लिष्टकर्मा (कष्ट न जाल्ल्या कर्माच्या) राम भर्त्यान तुजेकडेन धाडलो. ^AI

Shloka 97

ഇദം ച പുരുഷവ്യാഘ്രഃ ശ്രീമാന് ദാശരഥിഃ സ്വയമ് ।
അങ്ഗുലീയമഭിജ്ഞാനമദാത്തുഭ്യം യശസ്വിനി ॥ 97 ॥

idaṃ ca puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam |
aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṃ yaśasvini || 97 ||

आनी हें पुरुषांमदीं व्याघ्र अशा, श्रीमंत दाशरथी रामान स्वता तुज्या खातीर खुणेखातीर हें अंगठें दिलें, हे यशस्विनी. ^AI

Shloka 98

തദിച്ഛാമി ത്വയാഽഽജ്ഞപ്തം ദേവി കിം കരവാണ്യഹമ് ।
രാമലക്ഷ്മണയോഃ പാര്ശ്വം നയാമി ത്വാം കിമുത്തരമ് ॥ 98 ॥

tadicchāmi tvayā''jñaptaṃ devi kiṃ karavāṇyaham |
rāmalakṣmaṇayoḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kimuttaram || 98 ||

देवी, तूं आज्ञा दिली तर म्हाका कितें करचें अशें म्हाका इत्सा आसा. राम आनी लक्ष्मण हांच्या लागीं तुका व्हरूं काय, हें सांग. ^AI

Shloka 99

ഏതച്ഛ്രുത്വാ വിദിത്വാ ച സീതാ ജനകനന്ദിനീ ।
ആഹരാവണമുത്സാദ്യ രാഘവോ മാം നയത്വിതി ॥ 99 ॥

etacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī |
āharāvaṇamutsādya rāghavo māṃ nayatviti || 99 ||

हें आयकून आनी समजून, जनकाची धूव सीता म्हणाली: रावणाचो नाश करून राघवान म्हाका व्हरूं. ^AI

Shloka 100

പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവീം മഹമാര്യാമനിന്ദിതാമ് ।
രാഘവസ്യ മനോഹ്ലാദമഭിജ്ഞാനമയാചിഷമ് ॥ 100 ॥

praṇamya śirasā devīṃ mahamāryāmaninditām |
rāghavasya manohlādamabhijñānamayāciṣam || 100 ||

त्या निंदारहित, मान्य अशा देवीक माथो घालून नमस्कार करून, राघवाच्या मनाक आनंद दिवपी खूण म्हांयें मागली. ^AI

Shloka 101

അഥ മാമബ്രവീത്സീതാ ഗൃഹ്യതാമയമുത്തമഃ ।
മണിര്യേന മഹാബാഹൂ രാമസ്ത്വാം ബഹുമന്യതേ ॥ 101 ॥

atha māmabravītsītā gṛhyatāmayamuttamaḥ |
maṇiryena mahābāhū rāmastvāṃ bahumanyate || 101 ||

उपरांत सीता म्हाका म्हणाली: हो उत्तम मणी घे, ज्या मणीक लागून महाबाहू राम तुका चड मान दिता. ^AI

Shloka 102

ഇത്യുക്ത്വാ തു വരാരോഹാ മണിപ്രവരമദ്ഭുതമ് ।
പ്രായച്ഛത്പരമോദ്വിഗ്നാ വാചാ മാം സന്ദിദേശഹ ॥ 102 ॥

ityuktvā tu varārohā maṇipravaramadbhutam |
prāyacchatparamodvignā vācā māṃ sandideśaha || 102 ||

अशें म्हणून ती सुंदर अंगांची वरारोहा, खूब उद्विग्न जावन, तो अद्भुत आनी श्रेष्ठ मणी म्हाका दिलो आनी आपल्या उतरांनी म्हाका संदेश दिलो. ^AI

Shloka 103

തതസ്തസ്യൈ പ്രണമ്യാഹം രാജപുത്ര്യൈ സമാഹിതഃ ।
പ്രദക്ഷിണം പരിക്രാമമിഹാഭ്യുദ്ഗതമാനസഃ ॥ 103 ॥

tatastasyai praṇamyāhaṃ rājaputryai samāhitaḥ |
pradakṣiṇaṃ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ || 103 ||

उपरांत हांवें त्या राजपुत्रीक नमस्कार करून, शांत मनान, हर्षान भरिल्ल्या मनान तिचे भोंवतणी प्रदक्षिणा घातली. ^AI

Shloka 104

ഉക്തോഽഹം പുനരേവേദം നിശ്ചിത്യ മനസാ തയാ ।
ഹനുമന്മമ വൃത്താന്തം വക്തുമര്ഹസി രാഘവേ ॥ 104 ॥

ukto'haṃ punarevedaṃ niścitya manasā tayā |
hanumanmama vṛttāntaṃ vaktumarhasi rāghave || 104 ||

तिणें मनांत निश्चय करून म्हाका परत अशें सांगलें: हनुमान, तुजें राघवाकडेन म्हजो वृत्तांत सांगपाक जाय. ^AI

Shloka 105

യഥാ ശ്രുത്വൈവ ന ചിരാത്താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ।
സുഗ്രീവസഹിതൌ വീരാവുപേയാതാം തഥാ കുരു ॥ 105 ॥

yathā śrutvaiva na cirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau |
sugrīvasahitau vīrāvupeyātāṃ tathā kuru || 105 ||

जशे ते दोन वीर राम आनी लक्ष्मण सुग्रीवा वांगडा हें ऐकून ल्हवच येवचे, तशें कर. ^AI

Shloka 106

യദ്യന്യഥാ ഭവേദേതദ്ദ്വൌ മാസൌ ജീവിതം മമ ।
ന മാം ദ്രക്ഷ്യതി കാകുത്സ്ഥോ മ്രിയേ സാഹമനാഥവത് ॥ 106 ॥

yadyanyathā bhavedetaddvau māsau jīvitaṃ mama |
na māṃ drakṣyati kākutstho mriye sāhamanāthavat || 106 ||

हें तशें जालें ना जाल्यार म्हजें आयुश्य दोन म्हयने म्हूणच उरतलें; काकुत्स्थ म्हाका पळोवंचो ना, आनी हांव अनाथ भशेन मरतलों. ^AI

Shloka 107

തച്ഛ്രുത്വാ കരുണം വാക്യം ക്രോധോ മാമഭ്യവര്തത ।
ഉത്തരം ച മയാ ദൃഷ്ടം കാര്യശേഷമനന്തരമ് ॥ 107 ॥

tacchrutvā karuṇaṃ vākyaṃ krodho māmabhyavartata |
uttaraṃ ca mayā dṛṣṭaṃ kāryaśeṣamanantaram || 107 ||

तें दयाळू उतर ऐकून म्हजेर राग आयलो; आनी उपरांत करचें उरिल्लें कार्य म्हज्या नदरेंत आयलें. ^AI

Shloka 108

തതോഽവര്ധത മേ കായസ്തദാ പര്വതസന്നിഭഃ ।
യുദ്ധകാങ്ക്ഷീ വനം തച്ച വിനാശയിതുമാരഭേ ॥ 108 ॥

tato'vardhata me kāyastadā parvatasannibhaḥ |
yuddhakāṅkṣī vanaṃ tacca vināśayitumārabhe || 108 ||

तेन्ना म्हजो कुडी वाडलो आनी दोंगरा सारखी जाली; युद्धाची इच्छा धरून हांव तें रान नश्ट करूंक लागलों. ^AI

Shloka 109

തദ്ഭഗ്നം വനഷണ്ഡം തു ഭ്രാന്തത്രസ്തമൃഗദ്വിജമ് ।
പ്രതിബുദ്ധാ നിരീക്ഷന്തേ രാക്ഷസ്യോ വികൃതാനനാഃ ॥ 109 ॥

tadbhagnaṃ vanaṣaṇḍaṃ tu bhrāntatrastamṛgadvijam |
pratibuddhā nirīkṣante rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 109 ||

तें रान मोडलें, आनी भोंवडून भियेवन पळिल्ल्या मृग-पक्ष्यांनी भरिल्लें; तेन्ना जागे जाल्ल्यो विकृत तोंडाच्यो राक्षसी पळोवंक लागल्यो. ^AI

Shloka 110

മാം ച ദൃഷ്ട്വാ വനേ തസ്മിന് സമാഗമ്യ തതസ്തതഃ ।
താ സ്സമഭ്യാഗതാഃ ക്ഷിപ്രം രാവണായാചചക്ഷിരേ ॥ 110 ॥

māṃ ca dṛṣṭvā vane tasmin samāgamya tatastataḥ |
tā ssamabhyāgatāḥ kṣipraṃ rāvaṇāyācacakṣire || 110 ||

ते रानांत म्हाका पळोवन, थंय-थंय एकठांय जावन, वेगान रावणाकडे वचून सांगल्यो. ^AI

Shloka 111

രാജസ്വനമിദം ദുര്ഗം തവ ഭഗ്നം ദുരാത്മനാ ।
വാനരേണ ഹ്യവിജ്ഞായ തവ വീര്യം മഹാബല ॥ 111 ॥

rājasvanamidaṃ durgaṃ tava bhagnaṃ durātmanā |
vānareṇa hyavijñāya tava vīryaṃ mahābala || 111 ||

हे राजा, हें तुजें दुर्गम रान एका दुरात्म्या वानरान, तुजें बळ न कळून, नश्ट केलें. ^AI

Shloka 112

ദുര്ബുദ്ധേസ്തസ്യ രാജേന്ദ്ര തവ വിപ്രിയകാരിണഃ ।
വധമാജ്ഞാപയ ക്ഷിപ്രം യഥാസൌ വിലയം വ്രജേത് ॥ 112 ॥

durbuddhestasya rājendra tava vipriyakāriṇaḥ |
vadhamājñāpaya kṣipraṃ yathāsau vilayaṃ vrajet || 112 ||

हे राजेंद्र, त्या दुर्बुद्धी आनी तुका अप्रिय करपी वानराचो वेगान वध आज्ञा कर, तो नश्ट जावचो म्हूण. ^AI

Shloka 113

തച്ഛ്രുത്വാ രാക്ഷസേന്ദ്രേണ വിസൃഷ്ടാ ഭൃശദുര്ജയാഃ ।
രാക്ഷസാഃ കിങ്കരാ നാമ രാവണസ്യ മനോനുഗാഃ ॥ 113 ॥

tacchrutvā rākṣasendreṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ |
rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manonugāḥ || 113 ||

हे ऐकून राक्षसांच्या राजाने धाडलेले, खूपच जिंकू न शकणारे, रावणाच्या मनासारखे वागणारे, किंकर नावाचे राक्षस ॥ 113 ॥ ^AI

Shloka 114

തേഷാമശീതിസാഹസ്രം ശൂലമുദ്ഗരപാണിനാമ് ।
മയാ തസ്മിന്വനോദ്ദേശേ പരിഘേണ നിഷൂദിതമ് ॥ 114 ॥

teṣāmaśītisāhasraṃ śūlamudgarapāṇinām |
mayā tasminvanoddeśe parigheṇa niṣūditam || 114 ||

त्यांच्यापैकी ऐंशी हजार, शूळ आणि मुद्गर हातात धरलेल्यांना, म्यां त्या वनाच्या भागात परिघाने ठार मारले ॥ 114 ॥ ^AI

Shloka 115

തേഷാം തു ഹതശേഷാ യേ തേ ഗത്വാ ലഘുവിക്രമാഃ ।
നിഹതം ച മഹത്സൈന്യം രാവണായാചചക്ഷിരേ ॥ 115 ॥

teṣāṃ tu hataśeṣā ye te gatvā laghuvikramāḥ |
nihataṃ ca mahatsainyaṃ rāvaṇāyācacakṣire || 115 ||

त्यांच्यापैकी जे मारले जाऊन उरले, ते हलक्या गतीने धावत जाऊन, मोठे सैन्य मारले गेल्याचे रावणाला सांगू लागले ॥ 115 ॥ ^AI

Shloka 116

തതോ മേ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ ചൈത്യപ്രാസാദമാക്രമമ് ।
തത്രസ്ഥാന്രാക്ഷസാന് ഹത്വാ ശതം സ്തമ്ഭേന വൈ പുനഃ ॥ 116 ॥

tato me buddhirutpannā caityaprāsādamākramam |
tatrasthānrākṣasān hatvā śataṃ stambhena vai punaḥ || 116 ||

तेव्हा माझ्या मनात विचार आला आणि म्यां देवळाच्या उंच इमारतीवर चढून, तिथल्या शंभर राक्षसांना खांबाने पुन्हा ठार मारले ॥ 116 ॥ ^AI

Shloka 117

ലലാമഭൂതോ ലങ്കായാസ്സ വൈ വിധ്വംസിതോ മയാ ।
തതഃ പ്രഹസ്തസ്യ സുതം ജമ്ബുമാലിനമാദിശത് ॥ 117 ॥

lalāmabhūto laṅkāyāssa vai vidhvaṃsito mayā |
tataḥ prahastasya sutaṃ jambumālinamādiśat || 117 ||

लंकेचे भूषण अशी ती इमारत म्यां उध्वस्त केली. तेव्हा (रावणाने) प्रहस्ताच्या जंबुमाली नावाच्या मुलाला आदेश दिला ॥ 117 ॥ ^AI

Shloka 118

രാക്ഷസൈര്ബഹുഭിസ്സാര്ധം ഘോരരൂപൈര്ഭയാനകൈഃ ।
തം മഹാബലസമ്പന്നം രാക്ഷസം രണകോവിദമ് ॥ 118 ॥

rākṣasairbahubhissārdhaṃ ghorarūpairbhayānakaiḥ |
taṃ mahābalasampannaṃ rākṣasaṃ raṇakovidam || 118 ||

भयंकर आणि भयावह रूपाच्या अनेक राक्षसांसोबत, त्या महाबळी, युद्धात कुशल अशा राक्षसाला ॥ 118 ॥ ^AI

Shloka 119

പരിഘേണാതിഘോരേണ സൂദയാമി സഹാനുഗമ് ।
തച്ഛ്രുത്വാ രാക്ഷസേന്ദ്രസ്തു മന്ത്രിപുത്ത്രാന്മഹാബലാന് ॥ 119 ॥

parigheṇātighoreṇa sūdayāmi sahānugam |
tacchrutvā rākṣasendrastu mantriputtrānmahābalān || 119 ||

अतिशय भयंकर परिघाने म्यां त्याच्या सैन्यासह ठार मारले. हे ऐकून राक्षसांचा राजा रावणाने महाबळी मंत्रिपुत्रांना ॥ 119 ॥ ^AI

Shloka 120

പദാതിബലസമ്പന്നാന് പ്രേഷയാമാസ രാവണഃ ।
പരിഘേണൈവ താന് സര്വാന്നയാമി യമസാദനമ് ॥ 120 ॥

padātibalasampannān preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
parigheṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam || 120 ||

पायदळ सैन्यासह रावणाने पाठवले. त्या सर्वांना म्यां परिघानेच यमाच्या घराकडे पाठवले ॥ 120 ॥ ^AI

Shloka 121

മന്ത്രിപുത്ത്രാന്ഹതാന്ച്ഛൃത്വാ സമരേഽലഘുവിക്രമാന് ।
പഞ്ച സേനാഗ്രഗാച്ഛ്രൂരാന്പ്രേഷയാമാസ രാവണഃ ॥ 121 ॥

mantriputtrānhatāncchṛtvā samare'laghuvikramān |
pañca senāgragācchrūrānpreṣayāmāsa rāvaṇaḥ || 121 ||

आपल्या मंत्र्यांच्या पुत्रांनी युद्धांत मारले गेले, असे ऐकून रावणाने सेनेच्या पुढे चालणारे, शूर आणि मोठ्या पराक्रमाचे असे पांच जणांना पाठवले. ^AI

Shloka 122

താനഹം സഹസൈന്യാന്വൈ സര്വാനേവാഭ്യസൂദയമ് ।
തതഃ പുനര്ദശഗ്രീവഃ പുത്രമക്ഷം മഹാബലമ് ॥ 122 ॥

tānahaṃ sahasainyānvai sarvānevābhyasūdayam |
tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṃ mahābalam || 122 ||

त्या सर्वांना सैन्यासह मी एकदम मारून टाकले. तेव्हा पुन्हा दशग्रीव रावणाने आपला महाबली पुत्र अक्ष याला पाठवले. ^AI

Shloka 123

ബഹുഭീ രാക്ഷസൈസ്സാര്ധം പ്രേഷയാമാസ രാവണഃ ।
തം തു മന്ദോദരീപുത്ത്രം കുമാരം രണപണ്ഡിതമ് ॥ 123 ॥

bahubhī rākṣasaissārdhaṃ preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
taṃ tu mandodarīputtraṃ kumāraṃ raṇapaṇḍitam || 123 ||

रावणाने पुष्कळ राक्षसांसह त्या मंदोदरीच्या पुत्राला, युद्धात निपुण अशा त्या कुमाराला पाठवले. ^AI

Shloka 124

സഹസാ ഖം സമുത്ക്രാന്തം പാദയോശ്ച ഗൃഹീതവാന് ।
ചര്മാസിനം ശതഗുണം ഭ്രാമയിത്വാ വ്യപേഷയമ് ॥ 124 ॥

sahasā khaṃ samutkrāntaṃ pādayośca gṛhītavān |
carmāsinaṃ śataguṇaṃ bhrāmayitvā vyapeṣayam || 124 ||

तो अचानक आकाशात उडाला, पण मी त्याला पायांत धरले; हातात ढाल आणि तलवार घेतलेल्या त्याला शंभर वेळा फिरवून मी चिरडून टाकले. ^AI

Shloka 125

തമക്ഷമാഗതം ഭഗ്നം നിശമ്യ സ ദശാനനഃ ।
തത ഇന്ദ്രജിതം നാമ ദ്വിതീയം രാവണസ്സുതമ് ॥ 125 ॥

tamakṣamāgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ |
tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇassutam || 125 ||

तो अक्ष माझ्याकडून मारला गेला आणि मोडला गेला, हे ऐकून तो दशानन रावण अत्यंत संतापला आणि आपला दुसरा पुत्र इंद्रजित याला आदेश दिला. ^AI

Shloka 126

വ്യാദിദേശ സുസങ്കൃദ്ധോ ബലിനം യുദ്ധദുര്മദമ് ।
തച്ചാപ്യഹം ബലം സര്വം തം ച രാക്ഷസപുങ്ഗവമ് ॥ 126 ॥

vyādideśa susaṅkṛddho balinaṃ yuddhadurmadam |
taccāpyahaṃ balaṃ sarvaṃ taṃ ca rākṣasapuṅgavam || 126 ||

तो बलवान आणि युद्धात अत्यंत उन्मत्त होता. त्याचे सर्व सैन्य आणि त्या राक्षसश्रेष्ठालाही मी युद्धात पराभूत केले. ^AI

Shloka 127

നഷ്ടൌജസം രണേ കൃത്വാ പരം ഹര്ഷമുപാഗമമ് ।
മഹതാപി മഹാബാഹുഃ പ്രത്യയേന മഹാബലഃ ॥ 127 ॥

naṣṭaujasaṃ raṇe kṛtvā paraṃ harṣamupāgamam |
mahatāpi mahābāhuḥ pratyayena mahābalaḥ || 127 ||

त्याला युद्धात निःशक्त करून मी परम आनंद पावलो. महाबाहू आणि महाबलवान असा तो रावणानेच मोठ्या विश्वासाने पाठवला होता. ^AI

Shloka 128

പ്രേഷിതോ രാവണേനൈവ സഹ വീരൈര്മദോത്കടൈഃ ।
സോഽവിഷഹ്യം ഹി മാം ബുദ്ധ്വാ സ്വം ബലം ചാവമര്ദിതമ് ॥ 128 ॥

preṣito rāvaṇenaiva saha vīrairmadotkaṭaiḥ |
so'viṣahyaṃ hi māṃ buddhvā svaṃ balaṃ cāvamarditam || 128 ||

मदोन्मत्त वीरांसह तो पाठवला गेला होता. मी अजिंक्य आहे आणि त्याचे सैन्य मी कुचलून टाकले आहे, हे त्याने ओळखले. ^AI

Shloka 129

ബ്രാഹ്മണാസ്ത്രേണ സ തു മാം പ്രാബധ്നാച്ഛാതിവേഗിതഃ ।
രജ്ജുഭിശ്ചാഭിബധ്നന്തി തതോ മാം തത്ര രാക്ഷസാഃ ॥ 129 ॥

brāhmaṇāstreṇa sa tu māṃ prābadhnācchātivegitaḥ |
rajjubhiścābhibadhnanti tato māṃ tatra rākṣasāḥ || 129 ||

शत्रूच्या वेगाने धावणाऱ्या त्या ब्रह्मास्त्राने त्याने मला बांधले; तेव्हा तेथे राक्षसांनी मला दोरांनी बांधले. ^AI

Shloka 130

രാവണസ്യ സമീപം ച ഗൃഹീത്വാ മാമുപാനയന് ।
ദൃഷ്ട്വാ സമ്ഭാഷിതശ്ചാഹം രാവണേന ദുരാത്മനാ ॥ 130 ॥

rāvaṇasya samīpaṃ ca gṛhītvā māmupānayan |
dṛṣṭvā sambhāṣitaścāhaṃ rāvaṇena durātmanā || 130 ||

आणि मला पकडून रावणाच्या जवळ आणले; दुरात्मा रावणाने मला पाहिले आणि माझ्याशी बोलला. ^AI

Shloka 131

പൃഷ്ടശ്ച ലങ്കാഗമനം രാക്ഷസാനാം ച തം വധമ് ।
തത്സര്വം ച മയാ തത്ര സീതാര്ഥമിതി ജല്പിതമ് ॥ 131 ॥

pṛṣṭaśca laṅkāgamanaṃ rākṣasānāṃ ca taṃ vadham |
tatsarvaṃ ca mayā tatra sītārthamiti jalpitam || 131 ||

लंकेला येण्याचे कारण आणि राक्षसांचा तो वध याबद्दल मला विचारले; तेव्हा मी तेथे सीतेसाठी हे सर्व सांगितले. ^AI

Shloka 132

അസ്യാഹം ദര്ശനാകാങ്ക്ഷീ പ്രാപ്തസ്ത്വദ്ഭവനം വിഭോ ।
മാരുതസ്യൌരസഃ പുത്രോ വാനരോ ഹനുമാനഹമ് ॥ 132 ॥

asyāhaṃ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṃ vibho |
mārutasyaurasaḥ putro vānaro hanumānaham || 132 ||

हे विभो, तिचे दर्शन घेण्याची इच्छा बाळगून मी तुझ्या भवनात आलो आहे; मी मारुताचा औरस पुत्र, वानर हनुमान आहे. ^AI

Shloka 133

രാമദൂതം ച മാം വിദ്ധി സുഗ്രീവസചിവം കപിമ് ।
സോഽഹം ദൂത്യേന രാമസ്യ ത്വത്സകാശമിഹാഗതഃ ॥ 133 ॥

rāmadūtaṃ ca māṃ viddhi sugrīvasacivaṃ kapim |
so'haṃ dūtyena rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ || 133 ||

मला रामाचा दूत आणि सुग्रीवाचा सचिव असलेला कपी जाण; तो मी रामाच्या दूताचे काम घेऊन तुझ्याकडे येथे आलो आहे. ^AI

Shloka 134

സുഗ്രീവശ്ച മഹാതേജാസ്സത്വാം കുശലമബ്രവീത് ।
ധര്മാര്ഥകാമസഹിതം ഹിതം പഥ്യമുവാച ച ॥ 134 ॥

sugrīvaśca mahātejāssatvāṃ kuśalamabravīt |
dharmārthakāmasahitaṃ hitaṃ pathyamuvāca ca || 134 ||

महातेजस्वी सुग्रीवाने तुला कुशल विचारले; आणि धर्म, अर्थ व काम यांसह हितकारक व पथ्य असे बोलला. ^AI

Shloka 135

വസതോ ഋശ്യമൂകേ മേ പര്വതേ വിപുലദ്രുമേ ।
രാഘവോ രണവിക്രാന്തോ മിത്ത്രത്വം സമുപാഗതഃ ॥ 135 ॥

vasato ṛśyamūke me parvate vipuladrume |
rāghavo raṇavikrānto mittratvaṃ samupāgataḥ || 135 ||

विपुल वृक्षांच्या ऋष्यमूक पर्वतावर राहत असताना रणविक्रान्त राघवाने माझ्याशी मैत्री केली. ^AI

Shloka 136

തേന മേ കഥിതം രാജ്ഞാ ഭാര്യാ മേ രക്ഷസാ ഹൃതാ ।
തത്ര സാഹായ്യമസ്മാകം കാര്യം സര്വാത്മനാ ത്വയാ ॥ 136 ॥

tena me kathitaṃ rājñā bhāryā me rakṣasā hṛtā |
tatra sāhāyyamasmākaṃ kāryaṃ sarvātmanā tvayā || 136 ||

त्या राजाने मला सांगितले की माझी पत्नी राक्षसाने हरण केली आहे; तेथे तुम्ही सर्वात्म्याने आम्हाला साहाय्य करावे असे कार्य आहे. ^AI

Shloka 137

മയാ ച കഥിതം തസ്മൈ വാലിനശ്ച വധം പ്രതി ।
തത്ര സാഹായ്യഹേതോര്മേ സമയം കര്തുമര്ഹസി ॥ 137 ॥

mayā ca kathitaṃ tasmai vālinaśca vadhaṃ prati |
tatra sāhāyyahetorme samayaṃ kartumarhasi || 137 ||

आनी हांवें ताका वालीच्या वधाविशीं सांगलें. त्या साहाय्याखातीर तुवें म्हजो करार करपाक जाय. ^AI

Shloka 138

വാലിനാ ഹൃതരാജ്യേന സുഗ്രീവേണ മഹാപ്രഭുഃ ।
ചക്രേഽഗ്നിസാക്ഷികം സഖ്യം രാഘവസ്സഹ ലക്ഷ്മണഃ ॥ 138 ॥

vālinā hṛtarājyena sugrīveṇa mahāprabhuḥ |
cakre'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ rāghavassaha lakṣmaṇaḥ || 138 ||

वालीन राज्य हिरावल्ल्या सुग्रीवा वांगडा महाप्रभू राघवान आनी लक्ष्मणान अग्नीच्या साक्षीन सख्य केलें. ^AI

Shloka 139

തേന വാലിനമുത്പാട്യ ശരേണൈകേന സംയുഗേ ।
വാനരാണാം മഹാരാജഃ കൃതസ്സ പ്ലവതാം പ്രഭുഃ ॥ 139 ॥

tena vālinamutpāṭya śareṇaikena saṃyuge |
vānarāṇāṃ mahārājaḥ kṛtassa plavatāṃ prabhuḥ || 139 ||

ताणें एकाच बाणान युद्धांत वालीक उखडून उडयलो आनी त्या वानरांच्या महाराजाक उडप्यांचो प्रभू केलो. ^AI

Shloka 140

തസ്യ സാഹായ്യമസ്മാഭിഃ കാര്യം സര്വാത്മനാ ത്വിഹ ।
തേന പ്രസ്ഥാപിതസ്തുഭ്യം സമീപമിഹ ധര്മതഃ ॥ 140 ॥

tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṃ sarvātmanā tviha |
tena prasthāpitastubhyaṃ samīpamiha dharmataḥ || 140 ||

आमकां ताचें साहाय्य सर्वात्म्यान करपाक जाय; ताणेंच धर्मान तुका हांगा म्हजे लागीं धाडला. ^AI

Shloka 141

ക്ഷിപ്രമാനീയതാം സീതാ ദീയതാം രാഘവായ ച ।
യാവന്ന ഹരയോ വീരാ വിധമന്തി ബലം തവ ॥ 141 ॥

kṣipramānīyatāṃ sītā dīyatāṃ rāghavāya ca |
yāvanna harayo vīrā vidhamanti balaṃ tava || 141 ||

सीतेक लवकर हाड आनी राघवाक दिव; हे वीर वानर तुजें बळ नश्ट करचे आदीं. ^AI

Shloka 142

വാനരാണാം പ്രഭാവോ ഹി ന കേന വിദിതഃ പുരാ ।
ദേവതാനാം സങ്കാശം ച യേ ഗച്ഛന്തി നിമന്ത്രിതാഃ ॥ 142 ॥

vānarāṇāṃ prabhāvo hi na kena viditaḥ purā |
devatānāṃ saṅkāśaṃ ca ye gacchanti nimantritāḥ || 142 ||

वानरांचो प्रभाव पयलीं कोणाकूच माहीत नासलो; आपयल्ले आसतना ते देवतां सारके जातात. ^AI

ഇതി വാനരരാജസ്ത്വാമാഹേത്യഭിഹിതോ മയാ ।
മാമൈക്ഷത തതഃ ക്രുദ്ധശ്ചക്ഷുഷാ പ്രദഹന്നിവ ॥ 143 ॥

Shloka 144

തേന വധ്യോഽഹമാജ്ഞപ്തോ രക്ഷസാ രൌദ്രകര്മണാ ।
മത്പ്രഭാവമവിജ്ഞായ രാവണേന ദുരാത്മനാ ॥ 144 ॥

tena vadhyo'hamājñapto rakṣasā raudrakarmaṇā |
matprabhāvamavijñāya rāvaṇena durātmanā || 144 ||

त्या क्रूर कर्मांच्या राक्षसान, दुरात्म्या रावणान, म्हजो प्रभाव न जाणून म्हाका वध्य म्हणून आज्ञा दिली. ^AI

Shloka 145

തതോ വിഭീഷണോ നാമ തസ്യ ഭ്രാതാ മഹാമതിഃ ।
തേന രാക്ഷസരാജോഽസൌ യാചിതോ മമ കാരണാത് ॥ 145 ॥

tato vibhīṣaṇo nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ |
tena rākṣasarājo'sau yācito mama kāraṇāt || 145 ||

त्या उपरांत ताचो महामती भाव विभीषण नांवाचो; ताणें त्या राक्षसराजाक म्हज्या खातीर विनंती केली. ^AI

Shloka 146

നൈവം രാക്ഷസശാര്ദൂല ത്യജ്യതാമേഷ നിശ്ചയഃ ।
രാജശാസ്ത്രവ്യപേതോ ഹി മാര്ഗഃ സംസേവ്യതേ ത്വയാ ॥ 146 ॥

naivaṃ rākṣasaśārdūla tyajyatāmeṣa niścayaḥ |
rājaśāstravyapeto hi mārgaḥ saṃsevyate tvayā || 146 ||

हे राक्षसश्रेष्ठा, अशें करूं नाका; हो निर्णय सोडून दिवचो. तूं राजशास्त्राक विरुद्ध अशा मार्गान चलतास. ^AI

Shloka 147

ദൂതവധ്യാ ന ദൃഷ്ടാ ഹി രാജശാസ്ത്രേഷു രാക്ഷസ ।
ദൂതേന വേദിതവ്യം ച യഥാര്ഥം ഹിതവാദിനാ ॥ 147 ॥

dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstreṣu rākṣasa |
dūtena veditavyaṃ ca yathārthaṃ hitavādinā || 147 ||

हे राक्षसा, राजशास्त्रांत दूताचो वध करपाचो नियम ना. हित सांगपी दूतान खरो अर्थ कळवचो अशेंच आसा. ^AI

Shloka 148

സുമഹത്യപരാധേഽപി ദൂതസ്യാതുലവിക്രമഃ ।
വിരൂപകരണം ദൃഷ്ടം ന വധോഽസ്തീതി ശാസ്ത്രതഃ ॥ 148 ॥

sumahatyaparādhe'pi dūtasyātulavikramaḥ |
virūpakaraṇaṃ dṛṣṭaṃ na vadho'stīti śāstrataḥ || 148 ||

दूताचो अपराध खूब व्हड आसलो तरी, अतुल पराक्रमाच्या दूताक शास्त्राप्रमाण विकृत करपाचें (अंगविकल करपाचें) दिसता, पूण वध करपाचो नियम ना. ^AI

Shloka 149

വിഭീഷണേനൈവമുക്തോ രാവണസ്സന്ദിദേശ താന് ।
രാക്ഷസാനേതദേവാസ്യ ലാങ്ഗൂലം ദഹ്യതാമിതി ॥ 149 ॥

vibhīṣaṇenaivamukto rāvaṇassandideśa tān |
rākṣasānetadevāsya lāṅgūlaṃ dahyatāmiti || 149 ||

विभीषणान अशें सांगल्यार, रावणान त्या राक्षसांक हेंच सांगलें: हाची शेपूट लासून दवरची. ^AI

Shloka 150

തതസ്തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ മമ പുച്ഛം സമന്തതഃ ।
വേഷ്ടിതം ശണവല്കൈശ്ച ജീര്ണൈഃ കാര്പാസജൈഃ പടൈഃ ॥ 150 ॥

tatastasya vacaḥ śrutvā mama pucchaṃ samantataḥ |
veṣṭitaṃ śaṇavalkaiśca jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ || 150 ||

ताचें उतर आयकून, माझी शेपूट सगळ्याकडेन जुन्या शणाच्या वल्कलांनी आनी कापसाच्या कातड्यांनी गुंडाळली. ^AI

Shloka 151

രാക്ഷസാഃ സിദ്ധസന്നാഹാസ്തതസ്തേ ചണ്ഡവിക്രമാഃ ।
തദാഽദഹ്യന്ത മേ പുച്ഛം നിഘ്നന്തഃ കാഷ്ഠമുഷ്ടിഭിഃ ॥ 151 ॥

rākṣasāḥ siddhasannāhāstataste caṇḍavikramāḥ |
tadā'dahyanta me pucchaṃ nighnantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ || 151 ||

त्या वेळार सिद्ध सन्नाह घाल्ले, चंड पराक्रमाचे ते राक्षस लाकडाच्या मुठींनी मारत माझी शेपूट पेटोवंक लागले. ^AI

Shloka 152

ബദ്ധസ്യ ബഹുഭിഃ പാശൈര്യന്ത്രിതസ്യ ച രാക്ഷസൈഃ ।
തതസ്തേ രാക്ഷസാശ്ശൂരാ ബദ്ധം മാമഗ്നിസംവൃതമ് ॥ 152 ॥

baddhasya bahubhiḥ pāśairyantritasya ca rākṣasaiḥ |
tataste rākṣasāśśūrā baddhaṃ māmagnisaṃvṛtam || 152 ||

खूब पाशांनी बांदलोलो आनी राक्षसांनी जखडलोलो, त्या वेळार ते शूर राक्षस बांदलोल्या आनी आगींत गुंडाळलोल्या म्हाका घेवन गेले. ^AI

Shloka 153

അഘോഷയന്രാജമാര്ഗേ നഗരദ്വാരമാഗതാഃ ।
തതോഽഹം സുമഹദ്രൂപം സങ്ക്ഷിപ്യ പുനരാത്മനഃ ॥ 153 ॥

aghoṣayanrājamārge nagaradvāramāgatāḥ |
tato'haṃ sumahadrūpaṃ saṅkṣipya punarātmanaḥ || 153 ||

नगराच्या दरवाजाक पावून राजमार्गार ते अशें प्रसिद्ध करताले. त्या उपरांत हांवें आपलें खूब व्हड रूप पुन्हा ल्हान केलें. ^AI

Shloka 154

വിമോചയിത്വാ തം ബന്ധം പ്രകൃതിസ്ഥഃ സ്ഥിതഃ പുനഃ ।
ആയസം പരിഘം ഗൃഹ്യ താനി രക്ഷാംസ്യസൂദയമ് ॥ 154 ॥

vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛtisthaḥ sthitaḥ punaḥ |
āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsyasūdayam || 154 ||

तो बंध सोडून मी परत माझ्या स्वाभाविक स्वरूपांत उभो रावलों. आनी लोखंडाचो परिघ घेवन त्या राक्षसांक मारून उडयले. ^AI

Shloka 155

തതസ്തന്നഗരദ്വാരം വേഗേനാപ്ലുതവാനഹമ് ।
പുച്ഛേന ച പ്രദീപ്തേന താം പുരീം സാട്ടഗോപുരാമ് ॥ 155 ॥

tatastannagaradvāraṃ vegenāplutavānaham |
pucchena ca pradīptena tāṃ purīṃ sāṭṭagopurām || 155 ||

उपरांत मी वेगान त्या नगराच्या दारांतून वचून पडलों, आनी प्रज्वलित पुच्छेन त्या आट्ट-गोपुरां सयत नगराक आग लायली. ^AI

Shloka 156

ദഹാമ്യഹമസമ്ഭ്രാന്തോ യുഗാന്താഗ്നിരിവ പ്രജാഃ ।
വിനഷ്ടാ ജാനകീ വ്യക്തം ന ഹ്യദഗ്ധഃ പ്രദൃശ്യതേ ॥ 156 ॥

dahāmyahamasambhrānto yugāntāgniriva prajāḥ |
vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate || 156 ||

मी भंय न करता युगांताच्या अग्नी वरील प्रजेक जशे जळतात तशे त्या पुरीक जळतां. जानकी निश्चित नाश पावली, कारण जी जळनासली ती दिसना. ^AI

Shloka 157

ലങ്കായാം കശ്ചിദുദ്ധേശഃ സര്വാ ഭസ്മീകൃതാ പുരീ ।
ദഹതാ ച മയാ ലങ്കാം ദഗ്ധാ സീതാ ന സംശയഃ ॥ 157 ॥

laṅkāyāṃ kaściduddheśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī |
dahatā ca mayā laṅkāṃ dagdhā sītā na saṃśayaḥ || 157 ||

लंकेचो कसलोच भाग उरलो ना, सगळी पुरी राख जाली. मी लंकेक जळताना सीताय जळली हातूंत संशय ना. ^AI

രാമസ്യ ഹി മഹത്കാര്യം മയേദം വിതഥീകൃതമ് ।

rāmasya hi mahatkāryaṃ mayedaṃ vitathīkṛtam |

रामाचें हें म्हान कार्य म्यां वायां केलें. ^AI

ഇതി ശോകസമാവിഷ്ടശ്ചിന്താമഹമുപാഗതഃ ॥ 158 ॥

Shloka 159

അഥാഹം വാചമശ്രൌഷം ചാരണാനാം ശുഭാക്ഷരാമ് ।
ജാനകീ ന ച ദഗ്ധേതി വിസ്മയോദന്തഭാഷിണാമ് ॥ 159 ॥

athāhaṃ vācamaśrauṣaṃ cāraṇānāṃ śubhākṣarām |
jānakī na ca dagdheti vismayodantabhāṣiṇām || 159 ||

उपरांत म्यां चारणांचो शुभ अक्षरांचो आवाज आयकलो, ते विस्मयाची बातमी सांगताले की जानकी जळली ना. ^AI

Shloka 160

തതോ മേ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ ശ്രുത്വാ താമദ്ഭുതാം ഗിരമ് ।
അദഗ്ധാ ജാനകീത്യേവം നിമിത്തൈശ്ചോപലക്ഷിതാ ॥ 160 ॥

tato me buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṃ giram |
adagdhā jānakītyevaṃ nimittaiścopalakṣitā || 160 ||

ती अद्भुत वाणी आयकून म्हाका बुद्धी जाली, आनी निमित्तांनीय म्हाका अशें दिसलें की जानकी जळली ना. ^AI

Shloka 161

ദീപ്യമാനേ തു ലാങ്ഗൂലേ ന മാം ദഹതി പാവകഃ ।
ഹൃദയം ച പ്രഹൃഷ്ടം മേ വാതാസ്സുരഭിഗന്ധിനഃ ॥ 161 ॥

dīpyamāne tu lāṅgūle na māṃ dahati pāvakaḥ |
hṛdayaṃ ca prahṛṣṭaṃ me vātāssurabhigandhinaḥ || 161 ||

पुच्छ प्रज्वलित आसताना आग म्हाका जळना, आनी म्हजें काळीज आनंदान भरलां, वारे सुगंधी वास घेवन येतात. ^AI

Shloka 162

തൈര്നിമിത്തൈശ്ച ദൃഷ്ടാഥൈഃ കാരണൈശ്ച മഹാഗുണൈഃ ।
ഋഷിവാക്യൈശ്ച സിദ്ധാര്ഥൈരഭവം ഹൃഷ്ടമാനസഃ ॥ 162 ॥

tairnimittaiśca dṛṣṭāthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |
ṛṣivākyaiśca siddhārthairabhavaṃ hṛṣṭamānasaḥ || 162 ||

ह्या दिसल्या शुभ चिन्हांनी, व्हड गुणांच्या कारणांनी आनी सिध्द जाल्ल्या ऋषींच्या वचनांनी म्हजें मन आनंदी जालें. ^AI

Shloka 163

പുനര്ദൃഷ്ട്വാ ച വൈദേഹീം വിസൃഷ്ടശ്ച തയാ പുനഃ ।
തതഃ പര്വതമാസാദ്യ തത്രാരിഷ്ടമഹം പുനഃ ॥ 163 ॥

punardṛṣṭvā ca vaidehīṃ visṛṣṭaśca tayā punaḥ |
tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṃ punaḥ || 163 ||

पुन्हा वैदेहीक दिसलों आनी तिणें पुन्हा म्हाका वचून दिलें; उपरांत पर्वताक पावन त्या जाग्यार म्हणें पुन्हा अरिष्ट निमित्त पळयलें. ^AI

Shloka 164

പ്രതിപ്ലവനമാരേഭേ യുഷ്മദ്ധര്ശനകാങ്ക്ഷയാ ।
തതഃ പവനചന്ദ്രാര്കസിദ്ധഗന്ധര്വസേവിതമ് ॥ 164 ॥

pratiplavanamārebhe yuṣmaddharśanakāṅkṣayā |
tataḥ pavanacandrārkasiddhagandharvasevitam || 164 ||

तुमच्या दर्शनाची आस धरून हांवें परत परत येवपाक सुरवात केली; उपरांत वारो, चंद्र, सूर्य, सिध्द आनी गंधर्व हांणीं सेविल्ल्या. ^AI

Shloka 165

പന്ഥാനമഹമാക്രമ്യ ഭവതോ ദൃഷ്ടവാനിഹ ।
രാഘവസ്യ പ്രഭാവേണ ഭവതാം ചൈവ തേജസാ ॥ 165 ॥

panthānamahamākramya bhavato dṛṣṭavāniha |
rāghavasya prabhāveṇa bhavatāṃ caiva tejasā || 165 ||

त्या मार्गार चलून हांवें तुमका हांगा दिसलों; राघवाच्या प्रभावान आनी तुमच्या तेजान. ^AI

Shloka 166

സുഗ്രീവസ്യ ച കാര്യാര്ഥം മയാ സര്വമനുഷ്ഠിതമ് ।
ഏതത്സര്വം മയാ തത്ര യഥാവദുപപാദിതമ് ॥ 166 ॥

sugrīvasya ca kāryārthaṃ mayā sarvamanuṣṭhitam |
etatsarvaṃ mayā tatra yathāvadupapāditam || 166 ||

सुग्रीवाच्या कार्याखातीर म्हणें सगळें आचरलें; हें सगळें म्हणें थंय योग्य तशें घडोवन हाडलें. ^AI

ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ അഷ്ടപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ अष्टपञ्चाशस्सर्गः ।

ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः ।

हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम् ॥ 1 ॥

तं ततः प्रीतिसंहृष्टः प्रीतिमन्तं महाकपिम् ।

जाम्बवान्कार्यवृत्तान्तमपृच्छदनिलात्मजम् ॥ 2 ॥

कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते ।

तस्यां वा स कथंवृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः ॥ 3 ॥

तत्त्वतस्सर्वमेतन्नः प्रब्रूहि त्वं महाकपे ।

श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम् ॥ 4 ॥

यश्चार्थस्तत्त्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान् ।

रक्षितव्यं च यत्तत्र तद्भवान्व्याकरोतु नः ॥ 5 ॥

स नियुक्तस्ततस्तेन सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।

प्रणम्य शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत ॥ 6 ॥

प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात्खामाप्लुतः ।

उदधेर्दक्षिणं पारं काङ्क्षमाण स्समाहितः ॥ 7 ॥

गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत् ।

काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम् ॥ 8 ॥

स्थितं पन्धानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम् ।

उपसङ्गम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगसत्तमम् ॥ 9 ॥

कृता मे मनसा बुद्धिर्भेत्तव्योऽयं मयेति च ।

प्रहतं च मया तस्य लाङ्गूलेन महागिरेः ॥ 10 ॥

शिखरं सूर्यसङ्काशं व्यशीर्यत सहस्रधा ।

व्यवसायं च तं बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः ॥ 11 ॥

पुत्त्रेति मधुरां वाणीं मनः प्रह्लादयन्निव ।

पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः ॥ 12 ॥

मैनाकमिति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ ।

पक्षवन्तः पुरा पुत्त्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः ॥ 13 ॥

छन्दतः पृथिवीं चेरुर्बाधमानाः समन्ततः ।

श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः ॥ 14 ॥

चिच्छेद भगवान् पक्षान्वज्रेणैषां सहस्रशः ।

अहं तु मोक्षितस्तस्मात्तव पित्रा महात्मना ॥ 15 ॥

मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तोऽस्मि महार्णवे ।

रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यमरिन्दम ॥ 16 ॥

रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः ।

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य मैनाकस्य महात्मनः ॥ 17 ॥

कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्यतं च मनो मम ।

तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना ॥ 18 ॥

स चाप्यन्तर्हितः शैलो मानुषेण वपुष्मता ।

शरीरेण महाशैलः शैलेन च महोदधौ ॥ 19 ॥

उत्तमं जवमास्थाय शेषं पन्थानमास्थितः ।

ततोऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यागमं पथि ॥ 20 ॥

ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम् ।

समुद्रमध्ये सा देवी वचनं मामभाषत ॥ 21 ॥

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वममरैर्हरिसत्तम ।

अतस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं चिरस्य मे ॥ 22 ॥

एवमुक्त स्सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ।

विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदमुदीरयम् ॥ 23 ॥

रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम् ।

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परन्तपः ॥ 24 ॥

तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना ।

तस्या स्सङ्काशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात् ॥ 25 ॥

कर्तुमर्हसि रामस्य साहाय्यं विषये सती ।

अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् ॥ 26 ॥

आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ।

एवमुक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी ॥ 27 ॥

अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिदेष वरो मम ।

एवमुक्तस्सुरसया दशयोजनमायतः ॥ 28 ॥

ततोर्थगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु ।

मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं च मुखं तया ॥ 29 ॥

तद्दृष्ट्वा व्यादितं चास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः ।

तस्मिन्मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ॥ 30 ॥

अभिपत्याशु तद्वक्त्रं निर्गतोऽहं ततः क्षणात् ।

अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः ॥ 31 ॥

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् ।

समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥ 32 ॥

सुखी भव महाबाहो प्रीताऽस्मि तव वानर ।

ततोऽहं साधु साध्विति सर्वभूतैः प्रशंसितः ॥ 33 ॥

ततोऽन्तरिक्षं विपुलं प्लुतोऽहं गरुडो यथा ।

छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किञ्चन ॥ 34 ॥

सोऽहं विहतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन् ।

न किञ्चित्तत्र पश्यामि येन मेऽपहृता गतिः ॥ 35 ॥

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना किन्नाम गगने मम ।

ईदृशो विघ्न उत्पन्नो रूपं यत्र न दृश्यते ॥ 36 ॥

अधोभागेन मे दृष्टि श्शोचता पातिता मया ।

ततोऽद्राक्षमहं भीमां राक्षसीं सलिलेशयाम् ॥ 37 ॥

प्रहस्य च महानादमुक्तोऽहं भीमया तया ।

अवस्थितमसम्भ्रान्तमिदं वाक्यमशोभनम् ॥ 38 ॥

क्वासि गन्ता महाकाय क्षुधिताया ममेप्सितः ।

भक्षः प्रीणय मे देहं चिरमाहारवर्जितम् ॥ 39 ॥

बाढमित्येव तां वाणीं प्रत्यगृह्णामहं ततः ।

अस्यप्रमाणादधिकं तस्याः कायमपूरयम् ॥ 40 ॥

तस्याश्चास्यं महद्भीमं वर्धते मम भक्षणे ।

न च मां साधु बुबुधे मम वा विकृतं कृतम् ॥ 41 ॥

ततोऽहं विपुलं रूपं सङ्क्षिप्य निमिषान्तरात् ।

तस्या हृदयमादाय प्रपतामि नभःस्थलम् ॥ 42 ॥

सा विसृष्टभुजा भीमा पपात लवणाम्भसि ।

मया पर्वतसङ्काशा निकृत्तहृदया सती ॥ 43 ॥

शृणोमि खगतानां च सिद्धानां चारणैस्सह ।

राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रं हनुमता हता ॥ 44 ॥

तां हत्वा पुनरेवाहं कृत्यमात्ययिकं स्मरन् ।

गत्वा चाह महध्वानं पश्यामि नगमण्डितम् ॥ 45 ॥

दक्षिणं तीरमुदधेर्लङ्का यत्र च सा पुरी ।

अस्तं दिनकरे याते रक्षसां निलयं पुरम् ॥ 46 ॥

प्रविष्टोऽहमविज्ञातो रक्षोभिर्भीमविक्रमैः ।

तत्र प्रविशतश्चापि कल्पान्तघनसन्निभा ॥ 47 ॥

अट्टहासं विमुञ्चन्ती नारी काप्युत्थिता पुरः ।

जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम् ॥ 48 ॥

सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम् ।

प्रदोषकाले प्रविशं भीतयाऽहं तयोदितः ॥ 49 ॥

अहं लङ्कापुरी वीर निर्जिता विक्रमेण ते ।

यस्मात्तस्माद्विजेतासि सर्वरक्षांस्यशेषतः ॥ 50 ॥

तत्राहं सर्वरात्रं तु विचिन्वन् जनकात्मजाम् ।

रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम् ॥ 51 ॥

तत स्सीतामपश्यंस्तु रावणस्य निवेशने ।

शोकसागरमासाद्य न पारमुपलक्षये ॥ 52 ॥

शोचता च मया दृष्टं प्राकारेण समावृतम् ।

काञ्चनेन विकृष्टेन गृहोपवनमुत्तमम् ॥ 53 ॥

स प्राकारमवप्लुत्य पश्यामि बहुपादपम् ।

अशोकवनिकामध्ये शिंशुपापादपो महान् ॥ 54 ॥

तमारुह्य च पश्यामि काञ्चनं कदलीवनम् ।

अदूरे शिंशुपावृक्षात्पश्यामि वरवर्णिनीम् ॥ 55 ॥

श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम् ।

तदेकवासस्संवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम् ॥ 56 ॥

शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम् ।

राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम् ॥ 57 ॥

मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव ।

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ 58 ॥

एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा ।

भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे ॥ 59 ॥

रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया ।

कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया ॥ 60 ॥

तां दृष्ट्वा तादृशीं नारीं रामपत्नीं यशस्विनीम् ।

तत्रैव शिंशुपावृक्षे पश्यन्नहमवस्थितः ॥ 61 ॥

ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम् ।

शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने ॥ 62 ॥

ततोऽहं परमोद्विग्नः स्वं रूपं प्रत्यसंहरम् ।

अहं तु शिंशुपावृक्षे पक्षीव गहने स्थितः ॥ 63 ॥

ततो रावणदाराश्च रावणश्च महाबलः ।

तं देशं समनुप्राप्ता यत्र सीताऽभवत् स्थिता ॥ 64 ॥

तं दृष्ट्वाथ वरारोहा सीता रक्षोगणेश्वरम् ।

सङ्कुच्योरूस्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च ॥ 65 ॥

वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्षमाणां ततस्ततः ।

त्राणं किञ्चिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम् ॥ 66 ॥

तामुवाच दशग्रीवस्सीतां परमदुःखिताम् ।

अवाक्चिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति ॥ 67 ॥

यदि चेत्त्वं तु दर्पान्मां नाभिनन्दसि गर्विते ।

द्वौ मासावन्तरं सीते पास्यामि रुधिरं तव ॥ 68 ॥

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्य दुरात्मनः ।

उवाच परमक्रुद्धा सीता वचनमुत्तमम् ॥ 69 ॥

राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः ।

इक्ष्वाकुकुलनाथस्य स्नुषां दशरथस्य च ॥ 70 ॥

अवाच्यं वदतो जिह्वा कथं न पतिता तव ।

किञ्चिद्वीर्यं तवानार्य यो मां भर्तुरसन्निधौ ॥ 71 ॥

अपहृत्याऽऽगतः पाप ते नादृष्टो महात्मना ।

न त्वं रामस्य सदृशो दास्येऽप्यस्य न युज्यसे ॥ 72 ॥

यज्ञीय स्सत्यवादी च रणश्लाघी च राघवः ।

जानक्या परुषं वाक्यमेवमुक्तो दशाननः ॥ 73 ॥

जज्वाल सहसा कोपाच्चितास्थ इव पावकः ।

विवृत्य नयने क्रूरे मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् ॥ 74 ॥

मैथिलीं हन्तुमारब्धः स्त्रीभिर्हाहाकृतं तदा ।

स्त्रीणां मध्यात्समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः ॥ 75 ॥

वरा मन्दोदरी नाम तया स प्रतिषेधितः ।

उक्तश्च मधुरां वाणीं तया स मदनार्दितः ॥ 76 ॥

सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रमः ।

देवगन्धर्वकन्याभिर्यक्षकन्याभिरेव च ॥ 77 ॥

सार्धं प्रभो रमस्वेह सीतया किं करिष्यसि ।

ततस्ताभिस्समेताभिर्नारीभिस्स महाबलः ॥ 78 ॥

प्रसाद्य सहसा नीतो भवनं स्वं निशाचरः ।

याते तस्मिन् दशग्रीवे राक्षस्यो विकृताननाः ॥ 79 ॥

सीतां निर्भर्त्सयामासुर्वाक्यैः क्रूरैस्सुदारुणैः ।

तृणवद्भाषितं तासां गणयामास जानकी ॥ 80 ॥

गर्जितं च तदा तासां सीतां प्राप्य निरर्थकम् ।

वृथागर्जितनिश्चेष्टा राक्षस्यः पिशिताशनाः ॥ 81 ॥

रावणाय शशंसुस्ताः सीताध्यवसितं महत् ।

ततस्तास्सहितास्सर्वा निहताशा निरुद्यमाः ॥ 82 ॥

परिक्षिप्य समन्तात्तां निद्रावशमुपागताः ।

तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता ॥ 83 ॥

विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता ।

तासां मध्यात्समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत् ॥ 84 ॥

आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीता विनशिष्यति ।

जनकस्यात्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च ॥ 85 ॥

स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः ।

रक्षसां च विनाशाय भर्तुरस्या जयाय च ॥ 86 ॥

अलमस्मात्परित्रातुं राघवाद्राक्षसीगणम् ।

अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते ॥ 87 ॥

यस्या ह्येवंविधस्स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते ।

सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता सुखमाप्नोत्यनुत्तमम् ॥ 88 ॥

प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा ।

ततस्सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता ॥ 89 ॥

अवोचद्यदि तत्तथ्यं भवेयं शरणं हि वः ।

तां चाहं तादृशीं दृष्ट्वा सीताया दारुणां दशाम् ।

चिन्तयामास विक्रान्तो न च मे निर्वृतं मनः ॥ 90 ॥

सम्भाषणार्थं च मया जानक्याश्चिन्तितो विधिः ॥ 91 ॥

इक्ष्वाकूणां हि वंशस्तु ततो मम पुरस्कृतः ।

श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणपूजिताम् ॥ 92 ॥

प्रत्यभाषत मां देवी बाष्पैः पिहितलोचना ।

कस्त्वं केन कथं चेह प्राप्तो वानरपुङ्गवः ॥ 93 ॥

का च रामेण ते प्रीतिस्तन्मे शंसितुमर्हसि ।

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यहमप्यब्रुवं वचः ॥ 94 ॥

देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः ।

सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः ॥ 95 ॥

तस्य मां विद्धि भृत्यं त्वं हनुमन्तमिहागतम् ।

भर्त्राहं प्रेषितस्तुभ्यं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 96 ॥

इदं च पुरुषव्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम् ।

अङ्गुलीयमभिज्ञानमदात्तुभ्यं यशस्विनि ॥ 97 ॥

तदिच्छामि त्वयाऽऽज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम् ।

रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किमुत्तरम् ॥ 98 ॥

एतच्छ्रुत्वा विदित्वा च सीता जनकनन्दिनी ।

आहरावणमुत्साद्य राघवो मां नयत्विति ॥ 99 ॥

प्रणम्य शिरसा देवीं महमार्यामनिन्दिताम् ।

राघवस्य मनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम् ॥ 100 ॥

अथ मामब्रवीत्सीता गृह्यतामयमुत्तमः ।

मणिर्येन महाबाहू रामस्त्वां बहुमन्यते ॥ 101 ॥

इत्युक्त्वा तु वरारोहा मणिप्रवरमद्भुतम् ।

प्रायच्छत्परमोद्विग्ना वाचा मां सन्दिदेशह ॥ 102 ॥

ततस्तस्यै प्रणम्याहं राजपुत्र्यै समाहितः ।

प्रदक्षिणं परिक्राममिहाभ्युद्गतमानसः ॥ 103 ॥

उक्तोऽहं पुनरेवेदं निश्चित्य मनसा तया ।

हनुमन्मम वृत्तान्तं वक्तुमर्हसि राघवे ॥ 104 ॥

यथा श्रुत्वैव न चिरात्तावुभौ रामलक्ष्मणौ ।

सुग्रीवसहितौ वीरावुपेयातां तथा कुरु ॥ 105 ॥

यद्यन्यथा भवेदेतद्द्वौ मासौ जीवितं मम ।

न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये साहमनाथवत् ॥ 106 ॥

तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं क्रोधो मामभ्यवर्तत ।

उत्तरं च मया दृष्टं कार्यशेषमनन्तरम् ॥ 107 ॥

ततोऽवर्धत मे कायस्तदा पर्वतसन्निभः ।

युद्धकाङ्क्षी वनं तच्च विनाशयितुमारभे ॥ 108 ॥

तद्भग्नं वनषण्डं तु भ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम् ।

प्रतिबुद्धा निरीक्षन्ते राक्षस्यो विकृताननाः ॥ 109 ॥

मां च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततस्ततः ।

ता स्समभ्यागताः क्षिप्रं रावणायाचचक्षिरे ॥ 110 ॥

राजस्वनमिदं दुर्गं तव भग्नं दुरात्मना ।

वानरेण ह्यविज्ञाय तव वीर्यं महाबल ॥ 111 ॥

दुर्बुद्धेस्तस्य राजेन्द्र तव विप्रियकारिणः ।

वधमाज्ञापय क्षिप्रं यथासौ विलयं व्रजेत् ॥ 112 ॥

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रेण विसृष्टा भृशदुर्जयाः ।

राक्षसाः किङ्करा नाम रावणस्य मनोनुगाः ॥ 113 ॥

तेषामशीतिसाहस्रं शूलमुद्गरपाणिनाम् ।

मया तस्मिन्वनोद्देशे परिघेण निषूदितम् ॥ 114 ॥

तेषां तु हतशेषा ये ते गत्वा लघुविक्रमाः ।

निहतं च महत्सैन्यं रावणायाचचक्षिरे ॥ 115 ॥

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना चैत्यप्रासादमाक्रमम् ।

तत्रस्थान्राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः ॥ 116 ॥

ललामभूतो लङ्कायास्स वै विध्वंसितो मया ।

ततः प्रहस्तस्य सुतं जम्बुमालिनमादिशत् ॥ 117 ॥

राक्षसैर्बहुभिस्सार्धं घोररूपैर्भयानकैः ।

तं महाबलसम्पन्नं राक्षसं रणकोविदम् ॥ 118 ॥

परिघेणातिघोरेण सूदयामि सहानुगम् ।

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्तु मन्त्रिपुत्त्रान्महाबलान् ॥ 119 ॥

पदातिबलसम्पन्नान् प्रेषयामास रावणः ।

परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम् ॥ 120 ॥

मन्त्रिपुत्त्रान्हतान्च्छृत्वा समरेऽलघुविक्रमान् ।

पञ्च सेनाग्रगाच्छ्रूरान्प्रेषयामास रावणः ॥ 121 ॥

तानहं सहसैन्यान्वै सर्वानेवाभ्यसूदयम् ।

ततः पुनर्दशग्रीवः पुत्रमक्षं महाबलम् ॥ 122 ॥

बहुभी राक्षसैस्सार्धं प्रेषयामास रावणः ।

तं तु मन्दोदरीपुत्त्रं कुमारं रणपण्डितम् ॥ 123 ॥

सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान् ।

चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम् ॥ 124 ॥

तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः ।

तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणस्सुतम् ॥ 125 ॥

व्यादिदेश सुसङ्कृद्धो बलिनं युद्धदुर्मदम् ।

तच्चाप्यहं बलं सर्वं तं च राक्षसपुङ्गवम् ॥ 126 ॥

नष्टौजसं रणे कृत्वा परं हर्षमुपागमम् ।

महतापि महाबाहुः प्रत्ययेन महाबलः ॥ 127 ॥

प्रेषितो रावणेनैव सह वीरैर्मदोत्कटैः ।

सोऽविषह्यं हि मां बुद्ध्वा स्वं बलं चावमर्दितम् ॥ 128 ॥

ब्राह्मणास्त्रेण स तु मां प्राबध्नाच्छातिवेगितः ।

रज्जुभिश्चाभिबध्नन्ति ततो मां तत्र राक्षसाः ॥ 129 ॥

रावणस्य समीपं च गृहीत्वा मामुपानयन् ।

दृष्ट्वा सम्भाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना ॥ 130 ॥

पृष्टश्च लङ्कागमनं राक्षसानां च तं वधम् ।

तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम् ॥ 131 ॥

अस्याहं दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो ।

मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम् ॥ 132 ॥

रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम् ।

सोऽहं दूत्येन रामस्य त्वत्सकाशमिहागतः ॥ 133 ॥

सुग्रीवश्च महातेजास्सत्वां कुशलमब्रवीत् ।

धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यमुवाच च ॥ 134 ॥

वसतो ऋश्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे ।

राघवो रणविक्रान्तो मित्त्रत्वं समुपागतः ॥ 135 ॥

तेन मे कथितं राज्ञा भार्या मे रक्षसा हृता ।

तत्र साहाय्यमस्माकं कार्यं सर्वात्मना त्वया ॥ 136 ॥

मया च कथितं तस्मै वालिनश्च वधं प्रति ।

तत्र साहाय्यहेतोर्मे समयं कर्तुमर्हसि ॥ 137 ॥

वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण महाप्रभुः ।

चक्रेऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवस्सह लक्ष्मणः ॥ 138 ॥

तेन वालिनमुत्पाट्य शरेणैकेन संयुगे ।

वानराणां महाराजः कृतस्स प्लवतां प्रभुः ॥ 139 ॥

तस्य साहाय्यमस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह ।

तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः ॥ 140 ॥

क्षिप्रमानीयतां सीता दीयतां राघवाय च ।

यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव ॥ 141 ॥

वानराणां प्रभावो हि न केन विदितः पुरा ।

देवतानां सङ्काशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः ॥ 142 ॥

इति वानरराजस्त्वामाहेत्यभिहितो मया ।

मामैक्षत ततः क्रुद्धश्चक्षुषा प्रदहन्निव ॥ 143 ॥

तेन वध्योऽहमाज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा ।

मत्प्रभावमविज्ञाय रावणेन दुरात्मना ॥ 144 ॥

ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः ।

तेन राक्षसराजोऽसौ याचितो मम कारणात् ॥ 145 ॥

नैवं राक्षसशार्दूल त्यज्यतामेष निश्चयः ।

राजशास्त्रव्यपेतो हि मार्गः संसेव्यते त्वया ॥ 146 ॥

दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस ।

दूतेन वेदितव्यं च यथार्थं हितवादिना ॥ 147 ॥

सुमहत्यपराधेऽपि दूतस्यातुलविक्रमः ।

विरूपकरणं दृष्टं न वधोऽस्तीति शास्त्रतः ॥ 148 ॥

विभीषणेनैवमुक्तो रावणस्सन्दिदेश तान् ।

राक्षसानेतदेवास्य लाङ्गूलं दह्यतामिति ॥ 149 ॥

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा मम पुच्छं समन्ततः ।

वेष्टितं शणवल्कैश्च जीर्णैः कार्पासजैः पटैः ॥ 150 ॥

राक्षसाः सिद्धसन्नाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः ।

तदाऽदह्यन्त मे पुच्छं निघ्नन्तः काष्ठमुष्टिभिः ॥ 151 ॥

बद्धस्य बहुभिः पाशैर्यन्त्रितस्य च राक्षसैः ।

ततस्ते राक्षसाश्शूरा बद्धं मामग्निसंवृतम् ॥ 152 ॥

अघोषयन्राजमार्गे नगरद्वारमागताः ।

ततोऽहं सुमहद्रूपं सङ्क्षिप्य पुनरात्मनः ॥ 153 ॥

विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः ।

आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम् ॥ 154 ॥

ततस्तन्नगरद्वारं वेगेनाप्लुतवानहम् ।

पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम् ॥ 155 ॥

दहाम्यहमसम्भ्रान्तो युगान्ताग्निरिव प्रजाः ।

विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते ॥ 156 ॥

लङ्कायां कश्चिदुद्धेशः सर्वा भस्मीकृता पुरी ।

दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः ॥ 157 ॥

रामस्य हि महत्कार्यं मयेदं वितथीकृतम् ।

इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः ॥ 158 ॥

अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम् ।

जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम् ॥ 159 ॥

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना श्रुत्वा तामद्भुतां गिरम् ।

अदग्धा जानकीत्येवं निमित्तैश्चोपलक्षिता ॥ 160 ॥

दीप्यमाने तु लाङ्गूले न मां दहति पावकः ।

हृदयं च प्रहृष्टं मे वातास्सुरभिगन्धिनः ॥ 161 ॥

तैर्निमित्तैश्च दृष्टाथैः कारणैश्च महागुणैः ।

ऋषिवाक्यैश्च सिद्धार्थैरभवं हृष्टमानसः ॥ 162 ॥

पुनर्दृष्ट्वा च वैदेहीं विसृष्टश्च तया पुनः ।

ततः पर्वतमासाद्य तत्रारिष्टमहं पुनः ॥ 163 ॥

प्रतिप्लवनमारेभे युष्मद्धर्शनकाङ्क्षया ।

ततः पवनचन्द्रार्कसिद्धगन्धर्वसेवितम् ॥ 164 ॥

पन्थानमहमाक्रम्य भवतो दृष्टवानिह ।

राघवस्य प्रभावेण भवतां चैव तेजसा ॥ 165 ॥

सुग्रीवस्य च कार्यार्थं मया सर्वमनुष्ठितम् ।

एतत्सर्वं मया तत्र यथावदुपपादितम् ॥ 166 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.58 സുന്ദരകാണ്ഡ - അഷ്ടപഞ്ചാശ സര്ഗഃ