📄 Save this Stotram as PDF Click the button to open the Save dialog
How to save: 1 Click "Save as PDF" → 2 A dialog opens → 3 Choose "Save as PDF" as printer → 4 Click Save
ॐ
5.58 സുന്ദരകാണ്ഡ - അഷ്ടപഞ്ചാശ സര്ഗഃ
5.58 Sundarakanda - Ashtapanchasha Sargah
Valmiki Malayalam
ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।
അഥ അഷ്ടപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ।
തതസ്തസ്യ ഗിരേഃ ശൃങ്ഗേ മഹേന്ദ്രസ്യ മഹാബലാഃ ।
ഹനുമത്പ്രമുഖാഃ പ്രീതിം ഹരയോ ജഗ്മുരുത്തമാമ് ॥ 1 ॥
തം തതഃ പ്രീതിസംഹൃഷ്ടഃ പ്രീതിമന്തം മഹാകപിമ് ।
ജാമ്ബവാന്കാര്യവൃത്താന്തമപൃച്ഛദനിലാത്മജമ് ॥ 2 ॥
കഥം ദൃഷ്ടാ ത്വയാ ദേവീ കഥം വാ തത്ര വര്തതേ ।
തസ്യാം വാ സ കഥംവൃത്തഃ ക്രൂരകര്മാ ദശാനനഃ ॥ 3 ॥
തത്ത്വതസ്സര്വമേതന്നഃ പ്രബ്രൂഹി ത്വം മഹാകപേ ।
ശ്രുതാര്ഥാശ്ചിന്തയിഷ്യാമോ ഭൂയഃ കാര്യവിനിശ്ചയമ് ॥ 4 ॥
യശ്ചാര്ഥസ്തത്ത്ര വക്തവ്യോ ഗതൈരസ്മാഭിരാത്മവാന് ।
രക്ഷിതവ്യം ച യത്തത്ര തദ്ഭവാന്വ്യാകരോതു നഃ ॥ 5 ॥
സ നിയുക്തസ്തതസ്തേന സമ്പ്രഹൃഷ്ടതനൂരുഹഃ ।
പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവ്യൈ സീതായൈ പ്രത്യഭാഷത ॥ 6 ॥
പ്രത്യക്ഷമേവ ഭവതാം മഹേന്ദ്രാഗ്രാത്ഖാമാപ്ലുതഃ ।
ഉദധേര്ദക്ഷിണം പാരം കാങ്ക്ഷമാണ സ്സമാഹിതഃ ॥ 7 ॥
ഗച്ഛതശ്ച ഹി മേ ഘോരം വിഘ്നരൂപമിവാഭവത് ।
കാഞ്ചനം ശിഖരം ദിവ്യം പശ്യാമി സുമനോഹരമ് ॥ 8 ॥
സ്ഥിതം പന്ധാനമാവൃത്യ മേനേ വിഘ്നം ച തം നഗമ് ।
ഉപസങ്ഗമ്യ തം ദിവ്യം കാഞ്ചനം നഗസത്തമമ് ॥ 9 ॥
കൃതാ മേ മനസാ ബുദ്ധിര്ഭേത്തവ്യോഽയം മയേതി ച ।
പ്രഹതം ച മയാ തസ്യ ലാങ്ഗൂലേന മഹാഗിരേഃ ॥ 10 ॥
ശിഖരം സൂര്യസങ്കാശം വ്യശീര്യത സഹസ്രധാ ।
വ്യവസായം ച തം ബുദ്ധ്വാ സ ഹോവാച മഹാഗിരിഃ ॥ 11 ॥
പുത്ത്രേതി മധുരാം വാണീം മനഃ പ്രഹ്ലാദയന്നിവ ।
പിതൃവ്യം ചാപി മാം വിദ്ധി സഖായം മാതരിശ്വനഃ ॥ 12 ॥
മൈനാകമിതി വിഖ്യാതം നിവസന്തം മഹോദധൌ ।
പക്ഷവന്തഃ പുരാ പുത്ത്ര ബഭൂവുഃ പര്വതോത്തമാഃ ॥ 13 ॥
ഛന്ദതഃ പൃഥിവീം ചേരുര്ബാധമാനാഃ സമന്തതഃ ।
ശ്രുത്വാ നഗാനാം ചരിതം മഹേന്ദ്രഃ പാകശാസനഃ ॥ 14 ॥
ചിച്ഛേദ ഭഗവാന് പക്ഷാന്വജ്രേണൈഷാം സഹസ്രശഃ ।
അഹം തു മോക്ഷിതസ്തസ്മാത്തവ പിത്രാ മഹാത്മനാ ॥ 15 ॥
മാരുതേന തദാ വത്സ പ്രക്ഷിപ്തോഽസ്മി മഹാര്ണവേ ।
രാമസ്യ ച മയാ സാഹ്യേ വര്തിതവ്യമരിന്ദമ ॥ 16 ॥
രാമോ ധര്മഭൃതാം ശ്രേഷ്ഠോ മഹേന്ദ്രസമവിക്രമഃ ।
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ മൈനാകസ്യ മഹാത്മനഃ ॥ 17 ॥
കാര്യമാവേദ്യ തു ഗിരേരുദ്യതം ച മനോ മമ ।
തേന ചാഹമനുജ്ഞാതോ മൈനാകേന മഹാത്മനാ ॥ 18 ॥
സ ചാപ്യന്തര്ഹിതഃ ശൈലോ മാനുഷേണ വപുഷ്മതാ ।
ശരീരേണ മഹാശൈലഃ ശൈലേന ച മഹോദധൌ ॥ 19 ॥
ഉത്തമം ജവമാസ്ഥായ ശേഷം പന്ഥാനമാസ്ഥിതഃ ।
തതോഽഹം സുചിരം കാലം വേഗേനാഭ്യാഗമം പഥി ॥ 20 ॥
തതഃ പശ്യാമ്യഹം ദേവീം സുരസാം നാഗമാതരമ് ।
സമുദ്രമധ്യേ സാ ദേവീ വചനം മാമഭാഷത ॥ 21 ॥
മമ ഭക്ഷഃ പ്രദിഷ്ടസ്ത്വമമരൈര്ഹരിസത്തമ ।
അതസ്ത്വാം ഭക്ഷയിഷ്യാമി വിഹിതസ്ത്വം ചിരസ്യ മേ ॥ 22 ॥
ഏവമുക്ത സ്സുരസയാ പ്രാഞ്ജലിഃ പ്രണതഃ സ്ഥിതഃ ।
വിവര്ണവദനോ ഭൂത്വാ വാക്യം ചേദമുദീരയമ് ॥ 23 ॥
രാമോ ദാശരഥിഃ ശ്രീമാന് പ്രവിഷ്ടോ ദണ്ഡകാവനമ് ।
ലക്ഷ്മണേന സഹ ഭ്രാത്രാ സീതയാ ച പരന്തപഃ ॥ 24 ॥
തസ്യ സീതാ ഹൃതാ ഭാര്യാ രാവണേന ദുരാത്മനാ ।
തസ്യാ സ്സങ്കാശം ദൂതോഽഹം ഗമിഷ്യേ രാമശാസനാത് ॥ 25 ॥
കര്തുമര്ഹസി രാമസ്യ സാഹായ്യം വിഷയേ സതീ ।
അഥവാ മൈഥിലീം ദൃഷ്ട്വാ രാമം ചാക്ലിഷ്ടകാരിണമ് ॥ 26 ॥
ആഗമിഷ്യാമി തേ വക്ത്രം സത്യം പ്രതിശൃണോമി തേ ।
ഏവമുക്താ മയാ സാ തു സുരസാ കാമരൂപിണീ ॥ 27 ॥
അബ്രവീന്നാതിവര്തേത കശ്ചിദേഷ വരോ മമ ।
ഏവമുക്തസ്സുരസയാ ദശയോജനമായതഃ ॥ 28 ॥
തതോര്ഥഗുണവിസ്താരോ ബഭൂവാഹം ക്ഷണേന തു ।
മത്പ്രമാണാനുരൂപം ച വ്യാദിതം ച മുഖം തയാ ॥ 29 ॥
തദ്ദൃഷ്ട്വാ വ്യാദിതം ചാസ്യം ഹ്രസ്വം ഹ്യകരവം വപുഃ ।
തസ്മിന്മുഹൂര്തേ ച പുനര്ബഭൂവാങ്ഗുഷ്ഠമാത്രകഃ ॥ 30 ॥
അഭിപത്യാശു തദ്വക്ത്രം നിര്ഗതോഽഹം തതഃ ക്ഷണാത് ।
അബ്രവീത്സുരസാ ദേവീ സ്വേന രൂപേണ മാം പുനഃ ॥ 31 ॥
അര്ഥസിദ്ധ്യൈ ഹരിശ്രേഷ്ഠ ഗച്ഛ സൌമ്യ യഥാസുഖമ് ।
സമാനയ ച വൈദേഹീം രാഘവേണ മഹാത്മനാ ॥ 32 ॥
സുഖീ ഭവ മഹാബാഹോ പ്രീതാഽസ്മി തവ വാനര ।
തതോഽഹം സാധു സാധ്വിതി സര്വഭൂതൈഃ പ്രശംസിതഃ ॥ 33 ॥
തതോഽന്തരിക്ഷം വിപുലം പ്ലുതോഽഹം ഗരുഡോ യഥാ ।
ഛായാ മേ നിഗൃഹീതാ ച ന ച പശ്യാമി കിഞ്ചന ॥ 34 ॥
സോഽഹം വിഹതവേഗസ്തു ദിശോ ദശ വിലോകയന് ।
ന കിഞ്ചിത്തത്ര പശ്യാമി യേന മേഽപഹൃതാ ഗതിഃ ॥ 35 ॥
തതോ മേ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ കിന്നാമ ഗഗനേ മമ ।
ഈദൃശോ വിഘ്ന ഉത്പന്നോ രൂപം യത്ര ന ദൃശ്യതേ ॥ 36 ॥
അധോഭാഗേന മേ ദൃഷ്ടി ശ്ശോചതാ പാതിതാ മയാ ।
തതോഽദ്രാക്ഷമഹം ഭീമാം രാക്ഷസീം സലിലേശയാമ് ॥ 37 ॥
പ്രഹസ്യ ച മഹാനാദമുക്തോഽഹം ഭീമയാ തയാ ।
അവസ്ഥിതമസമ്ഭ്രാന്തമിദം വാക്യമശോഭനമ് ॥ 38 ॥
ക്വാസി ഗന്താ മഹാകായ ക്ഷുധിതായാ മമേപ്സിതഃ ।
ഭക്ഷഃ പ്രീണയ മേ ദേഹം ചിരമാഹാരവര്ജിതമ് ॥ 39 ॥
ബാഢമിത്യേവ താം വാണീം പ്രത്യഗൃഹ്ണാമഹം തതഃ ।
അസ്യപ്രമാണാദധികം തസ്യാഃ കായമപൂരയമ് ॥ 40 ॥
തസ്യാശ്ചാസ്യം മഹദ്ഭീമം വര്ധതേ മമ ഭക്ഷണേ ।
ന ച മാം സാധു ബുബുധേ മമ വാ വികൃതം കൃതമ് ॥ 41 ॥
തതോഽഹം വിപുലം രൂപം സങ്ക്ഷിപ്യ നിമിഷാന്തരാത് ।
തസ്യാ ഹൃദയമാദായ പ്രപതാമി നഭഃസ്ഥലമ് ॥ 42 ॥
സാ വിസൃഷ്ടഭുജാ ഭീമാ പപാത ലവണാമ്ഭസി ।
മയാ പര്വതസങ്കാശാ നികൃത്തഹൃദയാ സതീ ॥ 43 ॥
ശൃണോമി ഖഗതാനാം ച സിദ്ധാനാം ചാരണൈസ്സഹ ।
രാക്ഷസീ സിംഹികാ ഭീമാ ക്ഷിപ്രം ഹനുമതാ ഹതാ ॥ 44 ॥
താം ഹത്വാ പുനരേവാഹം കൃത്യമാത്യയികം സ്മരന് ।
ഗത്വാ ചാഹ മഹധ്വാനം പശ്യാമി നഗമണ്ഡിതമ് ॥ 45 ॥
ദക്ഷിണം തീരമുദധേര്ലങ്കാ യത്ര ച സാ പുരീ ।
അസ്തം ദിനകരേ യാതേ രക്ഷസാം നിലയം പുരമ് ॥ 46 ॥
പ്രവിഷ്ടോഽഹമവിജ്ഞാതോ രക്ഷോഭിര്ഭീമവിക്രമൈഃ ।
തത്ര പ്രവിശതശ്ചാപി കല്പാന്തഘനസന്നിഭാ ॥ 47 ॥
അട്ടഹാസം വിമുഞ്ചന്തീ നാരീ കാപ്യുത്ഥിതാ പുരഃ ।
ജിഘാംസന്തീം തതസ്താം തു ജ്വലദഗ്നിശിരോരുഹാമ് ॥ 48 ॥
സവ്യമുഷ്ടിപ്രഹാരേണ പരാജിത്യ സുഭൈരവാമ് ।
പ്രദോഷകാലേ പ്രവിശം ഭീതയാഽഹം തയോദിതഃ ॥ 49 ॥
അഹം ലങ്കാപുരീ വീര നിര്ജിതാ വിക്രമേണ തേ ।
യസ്മാത്തസ്മാദ്വിജേതാസി സര്വരക്ഷാംസ്യശേഷതഃ ॥ 50 ॥
തത്രാഹം സര്വരാത്രം തു വിചിന്വന് ജനകാത്മജാമ് ।
രാവണാന്തഃപുരഗതോ ന ചാപശ്യം സുമധ്യമാമ് ॥ 51 ॥
തത സ്സീതാമപശ്യംസ്തു രാവണസ്യ നിവേശനേ ।
ശോകസാഗരമാസാദ്യ ന പാരമുപലക്ഷയേ ॥ 52 ॥
ശോചതാ ച മയാ ദൃഷ്ടം പ്രാകാരേണ സമാവൃതമ് ।
കാഞ്ചനേന വികൃഷ്ടേന ഗൃഹോപവനമുത്തമമ് ॥ 53 ॥
സ പ്രാകാരമവപ്ലുത്യ പശ്യാമി ബഹുപാദപമ് ।
അശോകവനികാമധ്യേ ശിംശുപാപാദപോ മഹാന് ॥ 54 ॥
തമാരുഹ്യ ച പശ്യാമി കാഞ്ചനം കദലീവനമ് ।
അദൂരേ ശിംശുപാവൃക്ഷാത്പശ്യാമി വരവര്ണിനീമ് ॥ 55 ॥
ശ്യാമാം കമലപത്രാക്ഷീമുപവാസകൃശാനനാമ് ।
തദേകവാസസ്സംവീതാം രജോധ്വസ്തശിരോരുഹാമ് ॥ 56 ॥
ശോകസന്താപദീനാങ്ഗീം സീതാം ഭര്തൃഹിതേ സ്ഥിതാമ് ।
രാക്ഷസീഭിര്വിരൂപാഭിഃ ക്രൂരാഭിരഭിസംവൃതാമ് ॥ 57 ॥
മാംസശോണിതഭക്ഷാഭിര്വ്യാഘ്രീഭിര്ഹരിണീമിവ ।
സാ മയാ രാക്ഷസീമധ്യേ തര്ജ്യമാനാ മുഹുര്മുഹുഃ ॥ 58 ॥
ഏകവേണീധരാ ദീനാ ഭര്തൃചിന്താപരായണാ ।
ഭൂമിശയ്യാ വിവര്ണാങ്ഗീ പദ്മിനീവ ഹിമാഗമേ ॥ 59 ॥
രാവണാദ്വിനിവൃത്താര്ഥാ മര്തവ്യകൃതനിശ്ചയാ ।
കഥഞ്ചിന്മൃഗശാബാക്ഷീ തൂര്ണമാസാദിതാ മയാ ॥ 60 ॥
താം ദൃഷ്ട്വാ താദൃശീം നാരീം രാമപത്നീം യശസ്വിനീമ് ।
തത്രൈവ ശിംശുപാവൃക്ഷേ പശ്യന്നഹമവസ്ഥിതഃ ॥ 61 ॥
തതോ ഹലഹലാശബ്ദം കാഞ്ചീനൂപുരമിശ്രിതമ് ।
ശൃണോമ്യധികഗമ്ഭീരം രാവണസ്യ നിവേശനേ ॥ 62 ॥
തതോഽഹം പരമോദ്വിഗ്നഃ സ്വം രൂപം പ്രത്യസംഹരമ് ।
അഹം തു ശിംശുപാവൃക്ഷേ പക്ഷീവ ഗഹനേ സ്ഥിതഃ ॥ 63 ॥
തതോ രാവണദാരാശ്ച രാവണശ്ച മഹാബലഃ ।
തം ദേശം സമനുപ്രാപ്താ യത്ര സീതാഽഭവത് സ്ഥിതാ ॥ 64 ॥
തം ദൃഷ്ട്വാഥ വരാരോഹാ സീതാ രക്ഷോഗണേശ്വരമ് ।
സങ്കുച്യോരൂസ്തനൌ പീനൌ ബാഹുഭ്യാം പരിരഭ്യ ച ॥ 65 ॥
വിത്രസ്താം പരമോദ്വിഗ്നാം വീക്ഷമാണാം തതസ്തതഃ ।
ത്രാണം കിഞ്ചിദപശ്യന്തീം വേപമാനാം തപസ്വിനീമ് ॥ 66 ॥
താമുവാച ദശഗ്രീവസ്സീതാം പരമദുഃഖിതാമ് ।
അവാക്ചിരാഃ പ്രപതിതോ ബഹുമന്യസ്വ മാമിതി ॥ 67 ॥
യദി ചേത്ത്വം തു ദര്പാന്മാം നാഭിനന്ദസി ഗര്വിതേ ।
ദ്വൌ മാസാവന്തരം സീതേ പാസ്യാമി രുധിരം തവ ॥ 68 ॥
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വചസ്തസ്യ രാവണസ്യ ദുരാത്മനഃ ।
ഉവാച പരമക്രുദ്ധാ സീതാ വചനമുത്തമമ് ॥ 69 ॥
രാക്ഷസാധമ രാമസ്യ ഭാര്യാമമിതതേജസഃ ।
ഇക്ഷ്വാകുകുലനാഥസ്യ സ്നുഷാം ദശരഥസ്യ ച ॥ 70 ॥
അവാച്യം വദതോ ജിഹ്വാ കഥം ന പതിതാ തവ ।
കിഞ്ചിദ്വീര്യം തവാനാര്യ യോ മാം ഭര്തുരസന്നിധൌ ॥ 71 ॥
അപഹൃത്യാഽഽഗതഃ പാപ തേ നാദൃഷ്ടോ മഹാത്മനാ ।
ന ത്വം രാമസ്യ സദൃശോ ദാസ്യേഽപ്യസ്യ ന യുജ്യസേ ॥ 72 ॥
യജ്ഞീയ സ്സത്യവാദീ ച രണശ്ലാഘീ ച രാഘവഃ ।
ജാനക്യാ പരുഷം വാക്യമേവമുക്തോ ദശാനനഃ ॥ 73 ॥
ജജ്വാല സഹസാ കോപാച്ചിതാസ്ഥ ഇവ പാവകഃ ।
വിവൃത്യ നയനേ ക്രൂരേ മുഷ്ടിമുദ്യമ്യ ദക്ഷിണമ് ॥ 74 ॥
മൈഥിലീം ഹന്തുമാരബ്ധഃ സ്ത്രീഭിര്ഹാഹാകൃതം തദാ ।
സ്ത്രീണാം മധ്യാത്സമുത്പത്യ തസ്യ ഭാര്യാ ദുരാത്മനഃ ॥ 75 ॥
വരാ മന്ദോദരീ നാമ തയാ സ പ്രതിഷേധിതഃ ।
ഉക്തശ്ച മധുരാം വാണീം തയാ സ മദനാര്ദിതഃ ॥ 76 ॥
സീതയാ തവ കിം കാര്യം മഹേന്ദ്രസമവിക്രമഃ ।
ദേവഗന്ധര്വകന്യാഭിര്യക്ഷകന്യാഭിരേവ ച ॥ 77 ॥
സാര്ധം പ്രഭോ രമസ്വേഹ സീതയാ കിം കരിഷ്യസി ।
തതസ്താഭിസ്സമേതാഭിര്നാരീഭിസ്സ മഹാബലഃ ॥ 78 ॥
പ്രസാദ്യ സഹസാ നീതോ ഭവനം സ്വം നിശാചരഃ ।
യാതേ തസ്മിന് ദശഗ്രീവേ രാക്ഷസ്യോ വികൃതാനനാഃ ॥ 79 ॥
സീതാം നിര്ഭര്ത്സയാമാസുര്വാക്യൈഃ ക്രൂരൈസ്സുദാരുണൈഃ ।
തൃണവദ്ഭാഷിതം താസാം ഗണയാമാസ ജാനകീ ॥ 80 ॥
ഗര്ജിതം ച തദാ താസാം സീതാം പ്രാപ്യ നിരര്ഥകമ് ।
വൃഥാഗര്ജിതനിശ്ചേഷ്ടാ രാക്ഷസ്യഃ പിശിതാശനാഃ ॥ 81 ॥
രാവണായ ശശംസുസ്താഃ സീതാധ്യവസിതം മഹത് ।
തതസ്താസ്സഹിതാസ്സര്വാ നിഹതാശാ നിരുദ്യമാഃ ॥ 82 ॥
പരിക്ഷിപ്യ സമന്താത്താം നിദ്രാവശമുപാഗതാഃ ।
താസു ചൈവ പ്രസുപ്താസു സീതാ ഭര്തൃഹിതേ രതാ ॥ 83 ॥
വിലപ്യ കരുണം ദീനാ പ്രശുശോച സുദുഃഖിതാ ।
താസാം മധ്യാത്സമുത്ഥായ ത്രിജടാ വാക്യമബ്രവീത് ॥ 84 ॥
ആത്മാനം ഖാദത ക്ഷിപ്രം ന സീതാ വിനശിഷ്യതി ।
ജനകസ്യാത്മജാ സാധ്വീ സ്നുഷാ ദശരഥസ്യ ച ॥ 85 ॥
സ്വപ്നോ ഹ്യദ്യ മയാ ദൃഷ്ടോ ദാരുണോ രോമഹര്ഷണഃ ।
രക്ഷസാം ച വിനാശായ ഭര്തുരസ്യാ ജയായ ച ॥ 86 ॥
അലമസ്മാത്പരിത്രാതും രാഘവാദ്രാക്ഷസീഗണമ് ।
അഭിയാചാമ വൈദേഹീമേതദ്ധി മമ രോചതേ ॥ 87 ॥
യസ്യാ ഹ്യേവംവിധസ്സ്വപ്നോ ദുഃഖിതായാഃ പ്രദൃശ്യതേ ।
സാ ദുഃഖൈര്വിവിധൈര്മുക്താ സുഖമാപ്നോത്യനുത്തമമ് ॥ 88 ॥
പ്രണിപാതപ്രസന്നാ ഹി മൈഥിലീ ജനകാത്മജാ ।
തതസ്സാ ഹ്രീമതീ ബാലാ ഭര്തുര്വിജയഹര്ഷിതാ ॥ 89 ॥
അവോചദ്യദി തത്തഥ്യം ഭവേയം ശരണം ഹി വഃ ।
താം ചാഹം താദൃശീം ദൃഷ്ട്വാ സീതായാ ദാരുണാം ദശാമ് ।
ചിന്തയാമാസ വിക്രാന്തോ ന ച മേ നിര്വൃതം മനഃ ॥ 90 ॥
സമ്ഭാഷണാര്ഥം ച മയാ ജാനക്യാശ്ചിന്തിതോ വിധിഃ ॥ 91 ॥
ഇക്ഷ്വാകൂണാം ഹി വംശസ്തു തതോ മമ പുരസ്കൃതഃ ।
ശ്രുത്വാ തു ഗദിതാം വാചം രാജര്ഷിഗണപൂജിതാമ് ॥ 92 ॥
പ്രത്യഭാഷത മാം ദേവീ ബാഷ്പൈഃ പിഹിതലോചനാ ।
കസ്ത്വം കേന കഥം ചേഹ പ്രാപ്തോ വാനരപുങ്ഗവഃ ॥ 93 ॥
കാ ച രാമേണ തേ പ്രീതിസ്തന്മേ ശംസിതുമര്ഹസി ।
തസ്യാസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ ഹ്യഹമപ്യബ്രുവം വചഃ ॥ 94 ॥
ദേവി രാമസ്യ ഭര്തുസ്തേ സഹായോ ഭീമവിക്രമഃ ।
സുഗ്രീവോ നാമ വിക്രാന്തോ വാനരേന്ദ്രോ മഹാബലഃ ॥ 95 ॥
തസ്യ മാം വിദ്ധി ഭൃത്യം ത്വം ഹനുമന്തമിഹാഗതമ് ।
ഭര്ത്രാഹം പ്രേഷിതസ്തുഭ്യം രാമേണാക്ലിഷ്ടകര്മണാ ॥ 96 ॥
ഇദം ച പുരുഷവ്യാഘ്രഃ ശ്രീമാന് ദാശരഥിഃ സ്വയമ് ।
അങ്ഗുലീയമഭിജ്ഞാനമദാത്തുഭ്യം യശസ്വിനി ॥ 97 ॥
തദിച്ഛാമി ത്വയാഽഽജ്ഞപ്തം ദേവി കിം കരവാണ്യഹമ് ।
രാമലക്ഷ്മണയോഃ പാര്ശ്വം നയാമി ത്വാം കിമുത്തരമ് ॥ 98 ॥
ഏതച്ഛ്രുത്വാ വിദിത്വാ ച സീതാ ജനകനന്ദിനീ ।
ആഹരാവണമുത്സാദ്യ രാഘവോ മാം നയത്വിതി ॥ 99 ॥
പ്രണമ്യ ശിരസാ ദേവീം മഹമാര്യാമനിന്ദിതാമ് ।
രാഘവസ്യ മനോഹ്ലാദമഭിജ്ഞാനമയാചിഷമ് ॥ 100 ॥
അഥ മാമബ്രവീത്സീതാ ഗൃഹ്യതാമയമുത്തമഃ ।
മണിര്യേന മഹാബാഹൂ രാമസ്ത്വാം ബഹുമന്യതേ ॥ 101 ॥
ഇത്യുക്ത്വാ തു വരാരോഹാ മണിപ്രവരമദ്ഭുതമ് ।
പ്രായച്ഛത്പരമോദ്വിഗ്നാ വാചാ മാം സന്ദിദേശഹ ॥ 102 ॥
തതസ്തസ്യൈ പ്രണമ്യാഹം രാജപുത്ര്യൈ സമാഹിതഃ ।
പ്രദക്ഷിണം പരിക്രാമമിഹാഭ്യുദ്ഗതമാനസഃ ॥ 103 ॥
ഉക്തോഽഹം പുനരേവേദം നിശ്ചിത്യ മനസാ തയാ ।
ഹനുമന്മമ വൃത്താന്തം വക്തുമര്ഹസി രാഘവേ ॥ 104 ॥
യഥാ ശ്രുത്വൈവ ന ചിരാത്താവുഭൌ രാമലക്ഷ്മണൌ ।
സുഗ്രീവസഹിതൌ വീരാവുപേയാതാം തഥാ കുരു ॥ 105 ॥
യദ്യന്യഥാ ഭവേദേതദ്ദ്വൌ മാസൌ ജീവിതം മമ ।
ന മാം ദ്രക്ഷ്യതി കാകുത്സ്ഥോ മ്രിയേ സാഹമനാഥവത് ॥ 106 ॥
തച്ഛ്രുത്വാ കരുണം വാക്യം ക്രോധോ മാമഭ്യവര്തത ।
ഉത്തരം ച മയാ ദൃഷ്ടം കാര്യശേഷമനന്തരമ് ॥ 107 ॥
തതോഽവര്ധത മേ കായസ്തദാ പര്വതസന്നിഭഃ ।
യുദ്ധകാങ്ക്ഷീ വനം തച്ച വിനാശയിതുമാരഭേ ॥ 108 ॥
തദ്ഭഗ്നം വനഷണ്ഡം തു ഭ്രാന്തത്രസ്തമൃഗദ്വിജമ് ।
പ്രതിബുദ്ധാ നിരീക്ഷന്തേ രാക്ഷസ്യോ വികൃതാനനാഃ ॥ 109 ॥
മാം ച ദൃഷ്ട്വാ വനേ തസ്മിന് സമാഗമ്യ തതസ്തതഃ ।
താ സ്സമഭ്യാഗതാഃ ക്ഷിപ്രം രാവണായാചചക്ഷിരേ ॥ 110 ॥
രാജസ്വനമിദം ദുര്ഗം തവ ഭഗ്നം ദുരാത്മനാ ।
വാനരേണ ഹ്യവിജ്ഞായ തവ വീര്യം മഹാബല ॥ 111 ॥
ദുര്ബുദ്ധേസ്തസ്യ രാജേന്ദ്ര തവ വിപ്രിയകാരിണഃ ।
വധമാജ്ഞാപയ ക്ഷിപ്രം യഥാസൌ വിലയം വ്രജേത് ॥ 112 ॥
തച്ഛ്രുത്വാ രാക്ഷസേന്ദ്രേണ വിസൃഷ്ടാ ഭൃശദുര്ജയാഃ ।
രാക്ഷസാഃ കിങ്കരാ നാമ രാവണസ്യ മനോനുഗാഃ ॥ 113 ॥
തേഷാമശീതിസാഹസ്രം ശൂലമുദ്ഗരപാണിനാമ് ।
മയാ തസ്മിന്വനോദ്ദേശേ പരിഘേണ നിഷൂദിതമ് ॥ 114 ॥
തേഷാം തു ഹതശേഷാ യേ തേ ഗത്വാ ലഘുവിക്രമാഃ ।
നിഹതം ച മഹത്സൈന്യം രാവണായാചചക്ഷിരേ ॥ 115 ॥
തതോ മേ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ ചൈത്യപ്രാസാദമാക്രമമ് ।
തത്രസ്ഥാന്രാക്ഷസാന് ഹത്വാ ശതം സ്തമ്ഭേന വൈ പുനഃ ॥ 116 ॥
ലലാമഭൂതോ ലങ്കായാസ്സ വൈ വിധ്വംസിതോ മയാ ।
തതഃ പ്രഹസ്തസ്യ സുതം ജമ്ബുമാലിനമാദിശത് ॥ 117 ॥
രാക്ഷസൈര്ബഹുഭിസ്സാര്ധം ഘോരരൂപൈര്ഭയാനകൈഃ ।
തം മഹാബലസമ്പന്നം രാക്ഷസം രണകോവിദമ് ॥ 118 ॥
പരിഘേണാതിഘോരേണ സൂദയാമി സഹാനുഗമ് ।
തച്ഛ്രുത്വാ രാക്ഷസേന്ദ്രസ്തു മന്ത്രിപുത്ത്രാന്മഹാബലാന് ॥ 119 ॥
പദാതിബലസമ്പന്നാന് പ്രേഷയാമാസ രാവണഃ ।
പരിഘേണൈവ താന് സര്വാന്നയാമി യമസാദനമ് ॥ 120 ॥
മന്ത്രിപുത്ത്രാന്ഹതാന്ച്ഛൃത്വാ സമരേഽലഘുവിക്രമാന് ।
പഞ്ച സേനാഗ്രഗാച്ഛ്രൂരാന്പ്രേഷയാമാസ രാവണഃ ॥ 121 ॥
താനഹം സഹസൈന്യാന്വൈ സര്വാനേവാഭ്യസൂദയമ് ।
തതഃ പുനര്ദശഗ്രീവഃ പുത്രമക്ഷം മഹാബലമ് ॥ 122 ॥
ബഹുഭീ രാക്ഷസൈസ്സാര്ധം പ്രേഷയാമാസ രാവണഃ ।
തം തു മന്ദോദരീപുത്ത്രം കുമാരം രണപണ്ഡിതമ് ॥ 123 ॥
സഹസാ ഖം സമുത്ക്രാന്തം പാദയോശ്ച ഗൃഹീതവാന് ।
ചര്മാസിനം ശതഗുണം ഭ്രാമയിത്വാ വ്യപേഷയമ് ॥ 124 ॥
തമക്ഷമാഗതം ഭഗ്നം നിശമ്യ സ ദശാനനഃ ।
തത ഇന്ദ്രജിതം നാമ ദ്വിതീയം രാവണസ്സുതമ് ॥ 125 ॥
വ്യാദിദേശ സുസങ്കൃദ്ധോ ബലിനം യുദ്ധദുര്മദമ് ।
തച്ചാപ്യഹം ബലം സര്വം തം ച രാക്ഷസപുങ്ഗവമ് ॥ 126 ॥
നഷ്ടൌജസം രണേ കൃത്വാ പരം ഹര്ഷമുപാഗമമ് ।
മഹതാപി മഹാബാഹുഃ പ്രത്യയേന മഹാബലഃ ॥ 127 ॥
പ്രേഷിതോ രാവണേനൈവ സഹ വീരൈര്മദോത്കടൈഃ ।
സോഽവിഷഹ്യം ഹി മാം ബുദ്ധ്വാ സ്വം ബലം ചാവമര്ദിതമ് ॥ 128 ॥
ബ്രാഹ്മണാസ്ത്രേണ സ തു മാം പ്രാബധ്നാച്ഛാതിവേഗിതഃ ।
രജ്ജുഭിശ്ചാഭിബധ്നന്തി തതോ മാം തത്ര രാക്ഷസാഃ ॥ 129 ॥
രാവണസ്യ സമീപം ച ഗൃഹീത്വാ മാമുപാനയന് ।
ദൃഷ്ട്വാ സമ്ഭാഷിതശ്ചാഹം രാവണേന ദുരാത്മനാ ॥ 130 ॥
പൃഷ്ടശ്ച ലങ്കാഗമനം രാക്ഷസാനാം ച തം വധമ് ।
തത്സര്വം ച മയാ തത്ര സീതാര്ഥമിതി ജല്പിതമ് ॥ 131 ॥
അസ്യാഹം ദര്ശനാകാങ്ക്ഷീ പ്രാപ്തസ്ത്വദ്ഭവനം വിഭോ ।
മാരുതസ്യൌരസഃ പുത്രോ വാനരോ ഹനുമാനഹമ് ॥ 132 ॥
രാമദൂതം ച മാം വിദ്ധി സുഗ്രീവസചിവം കപിമ് ।
സോഽഹം ദൂത്യേന രാമസ്യ ത്വത്സകാശമിഹാഗതഃ ॥ 133 ॥
സുഗ്രീവശ്ച മഹാതേജാസ്സത്വാം കുശലമബ്രവീത് ।
ധര്മാര്ഥകാമസഹിതം ഹിതം പഥ്യമുവാച ച ॥ 134 ॥
വസതോ ഋശ്യമൂകേ മേ പര്വതേ വിപുലദ്രുമേ ।
രാഘവോ രണവിക്രാന്തോ മിത്ത്രത്വം സമുപാഗതഃ ॥ 135 ॥
തേന മേ കഥിതം രാജ്ഞാ ഭാര്യാ മേ രക്ഷസാ ഹൃതാ ।
തത്ര സാഹായ്യമസ്മാകം കാര്യം സര്വാത്മനാ ത്വയാ ॥ 136 ॥
മയാ ച കഥിതം തസ്മൈ വാലിനശ്ച വധം പ്രതി ।
തത്ര സാഹായ്യഹേതോര്മേ സമയം കര്തുമര്ഹസി ॥ 137 ॥
വാലിനാ ഹൃതരാജ്യേന സുഗ്രീവേണ മഹാപ്രഭുഃ ।
ചക്രേഽഗ്നിസാക്ഷികം സഖ്യം രാഘവസ്സഹ ലക്ഷ്മണഃ ॥ 138 ॥
തേന വാലിനമുത്പാട്യ ശരേണൈകേന സംയുഗേ ।
വാനരാണാം മഹാരാജഃ കൃതസ്സ പ്ലവതാം പ്രഭുഃ ॥ 139 ॥
തസ്യ സാഹായ്യമസ്മാഭിഃ കാര്യം സര്വാത്മനാ ത്വിഹ ।
തേന പ്രസ്ഥാപിതസ്തുഭ്യം സമീപമിഹ ധര്മതഃ ॥ 140 ॥
ക്ഷിപ്രമാനീയതാം സീതാ ദീയതാം രാഘവായ ച ।
യാവന്ന ഹരയോ വീരാ വിധമന്തി ബലം തവ ॥ 141 ॥
വാനരാണാം പ്രഭാവോ ഹി ന കേന വിദിതഃ പുരാ ।
ദേവതാനാം സങ്കാശം ച യേ ഗച്ഛന്തി നിമന്ത്രിതാഃ ॥ 142 ॥
ഇതി വാനരരാജസ്ത്വാമാഹേത്യഭിഹിതോ മയാ ।
മാമൈക്ഷത തതഃ ക്രുദ്ധശ്ചക്ഷുഷാ പ്രദഹന്നിവ ॥ 143 ॥
തേന വധ്യോഽഹമാജ്ഞപ്തോ രക്ഷസാ രൌദ്രകര്മണാ ।
മത്പ്രഭാവമവിജ്ഞായ രാവണേന ദുരാത്മനാ ॥ 144 ॥
തതോ വിഭീഷണോ നാമ തസ്യ ഭ്രാതാ മഹാമതിഃ ।
തേന രാക്ഷസരാജോഽസൌ യാചിതോ മമ കാരണാത് ॥ 145 ॥
നൈവം രാക്ഷസശാര്ദൂല ത്യജ്യതാമേഷ നിശ്ചയഃ ।
രാജശാസ്ത്രവ്യപേതോ ഹി മാര്ഗഃ സംസേവ്യതേ ത്വയാ ॥ 146 ॥
ദൂതവധ്യാ ന ദൃഷ്ടാ ഹി രാജശാസ്ത്രേഷു രാക്ഷസ ।
ദൂതേന വേദിതവ്യം ച യഥാര്ഥം ഹിതവാദിനാ ॥ 147 ॥
സുമഹത്യപരാധേഽപി ദൂതസ്യാതുലവിക്രമഃ ।
വിരൂപകരണം ദൃഷ്ടം ന വധോഽസ്തീതി ശാസ്ത്രതഃ ॥ 148 ॥
വിഭീഷണേനൈവമുക്തോ രാവണസ്സന്ദിദേശ താന് ।
രാക്ഷസാനേതദേവാസ്യ ലാങ്ഗൂലം ദഹ്യതാമിതി ॥ 149 ॥
തതസ്തസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ മമ പുച്ഛം സമന്തതഃ ।
വേഷ്ടിതം ശണവല്കൈശ്ച ജീര്ണൈഃ കാര്പാസജൈഃ പടൈഃ ॥ 150 ॥
രാക്ഷസാഃ സിദ്ധസന്നാഹാസ്തതസ്തേ ചണ്ഡവിക്രമാഃ ।
തദാഽദഹ്യന്ത മേ പുച്ഛം നിഘ്നന്തഃ കാഷ്ഠമുഷ്ടിഭിഃ ॥ 151 ॥
ബദ്ധസ്യ ബഹുഭിഃ പാശൈര്യന്ത്രിതസ്യ ച രാക്ഷസൈഃ ।
തതസ്തേ രാക്ഷസാശ്ശൂരാ ബദ്ധം മാമഗ്നിസംവൃതമ് ॥ 152 ॥
അഘോഷയന്രാജമാര്ഗേ നഗരദ്വാരമാഗതാഃ ।
തതോഽഹം സുമഹദ്രൂപം സങ്ക്ഷിപ്യ പുനരാത്മനഃ ॥ 153 ॥
വിമോചയിത്വാ തം ബന്ധം പ്രകൃതിസ്ഥഃ സ്ഥിതഃ പുനഃ ।
ആയസം പരിഘം ഗൃഹ്യ താനി രക്ഷാംസ്യസൂദയമ് ॥ 154 ॥
തതസ്തന്നഗരദ്വാരം വേഗേനാപ്ലുതവാനഹമ് ।
പുച്ഛേന ച പ്രദീപ്തേന താം പുരീം സാട്ടഗോപുരാമ് ॥ 155 ॥
ദഹാമ്യഹമസമ്ഭ്രാന്തോ യുഗാന്താഗ്നിരിവ പ്രജാഃ ।
വിനഷ്ടാ ജാനകീ വ്യക്തം ന ഹ്യദഗ്ധഃ പ്രദൃശ്യതേ ॥ 156 ॥
ലങ്കായാം കശ്ചിദുദ്ധേശഃ സര്വാ ഭസ്മീകൃതാ പുരീ ।
ദഹതാ ച മയാ ലങ്കാം ദഗ്ധാ സീതാ ന സംശയഃ ॥ 157 ॥
രാമസ്യ ഹി മഹത്കാര്യം മയേദം വിതഥീകൃതമ് ।
ഇതി ശോകസമാവിഷ്ടശ്ചിന്താമഹമുപാഗതഃ ॥ 158 ॥
അഥാഹം വാചമശ്രൌഷം ചാരണാനാം ശുഭാക്ഷരാമ് ।
ജാനകീ ന ച ദഗ്ധേതി വിസ്മയോദന്തഭാഷിണാമ് ॥ 159 ॥
തതോ മേ ബുദ്ധിരുത്പന്നാ ശ്രുത്വാ താമദ്ഭുതാം ഗിരമ് ।
അദഗ്ധാ ജാനകീത്യേവം നിമിത്തൈശ്ചോപലക്ഷിതാ ॥ 160 ॥
ദീപ്യമാനേ തു ലാങ്ഗൂലേ ന മാം ദഹതി പാവകഃ ।
ഹൃദയം ച പ്രഹൃഷ്ടം മേ വാതാസ്സുരഭിഗന്ധിനഃ ॥ 161 ॥
തൈര്നിമിത്തൈശ്ച ദൃഷ്ടാഥൈഃ കാരണൈശ്ച മഹാഗുണൈഃ ।
ഋഷിവാക്യൈശ്ച സിദ്ധാര്ഥൈരഭവം ഹൃഷ്ടമാനസഃ ॥ 162 ॥
പുനര്ദൃഷ്ട്വാ ച വൈദേഹീം വിസൃഷ്ടശ്ച തയാ പുനഃ ।
തതഃ പര്വതമാസാദ്യ തത്രാരിഷ്ടമഹം പുനഃ ॥ 163 ॥
പ്രതിപ്ലവനമാരേഭേ യുഷ്മദ്ധര്ശനകാങ്ക്ഷയാ ।
തതഃ പവനചന്ദ്രാര്കസിദ്ധഗന്ധര്വസേവിതമ് ॥ 164 ॥
പന്ഥാനമഹമാക്രമ്യ ഭവതോ ദൃഷ്ടവാനിഹ ।
രാഘവസ്യ പ്രഭാവേണ ഭവതാം ചൈവ തേജസാ ॥ 165 ॥
സുഗ്രീവസ്യ ച കാര്യാര്ഥം മയാ സര്വമനുഷ്ഠിതമ് ।
ഏതത്സര്വം മയാ തത്ര യഥാവദുപപാദിതമ് ॥ 166 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ അഷ്ടപഞ്ചാശസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
tatastasya gireḥ śṛṅge mahendrasya mahābalāḥ |
hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayo jagmuruttamām || 1 ||
taṃ tataḥ prītisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim |
jāmbavānkāryavṛttāntamapṛcchadanilātmajam || 2 ||
kathaṃ dṛṣṭā tvayā devī kathaṃ vā tatra vartate |
tasyāṃ vā sa kathaṃvṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ || 3 ||
tattvatassarvametannaḥ prabrūhi tvaṃ mahākape |
śrutārthāścintayiṣyāmo bhūyaḥ kāryaviniścayam || 4 ||
yaścārthastattra vaktavyo gatairasmābhirātmavān |
rakṣitavyaṃ ca yattatra tadbhavānvyākarotu naḥ || 5 ||
sa niyuktastatastena samprahṛṣṭatanūruhaḥ |
praṇamya śirasā devyai sītāyai pratyabhāṣata || 6 ||
pratyakṣameva bhavatāṃ mahendrāgrātkhāmāplutaḥ |
udadherdakṣiṇaṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇa ssamāhitaḥ || 7 ||
gacchataśca hi me ghoraṃ vighnarūpamivābhavat |
kāñcanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanoharam || 8 ||
sthitaṃ pandhānamāvṛtya mene vighnaṃ ca taṃ nagam |
upasaṅgamya taṃ divyaṃ kāñcanaṃ nagasattamam || 9 ||
kṛtā me manasā buddhirbhettavyo'yaṃ mayeti ca |
prahataṃ ca mayā tasya lāṅgūlena mahāgireḥ || 10 ||
śikharaṃ sūryasaṅkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā |
vyavasāyaṃ ca taṃ buddhvā sa hovāca mahāgiriḥ || 11 ||
puttreti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥ prahlādayanniva |
pitṛvyaṃ cāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ || 12 ||
mainākamiti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahodadhau |
pakṣavantaḥ purā puttra babhūvuḥ parvatottamāḥ || 13 ||
chandataḥ pṛthivīṃ cerurbādhamānāḥ samantataḥ |
śrutvā nagānāṃ caritaṃ mahendraḥ pākaśāsanaḥ || 14 ||
ciccheda bhagavān pakṣānvajreṇaiṣāṃ sahasraśaḥ |
ahaṃ tu mokṣitastasmāttava pitrā mahātmanā || 15 ||
mārutena tadā vatsa prakṣipto'smi mahārṇave |
rāmasya ca mayā sāhye vartitavyamarindama || 16 ||
rāmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho mahendrasamavikramaḥ |
etacchrutvā vacastasya mainākasya mahātmanaḥ || 17 ||
kāryamāvedya tu girerudyataṃ ca mano mama |
tena cāhamanujñāto mainākena mahātmanā || 18 ||
sa cāpyantarhitaḥ śailo mānuṣeṇa vapuṣmatā |
śarīreṇa mahāśailaḥ śailena ca mahodadhau || 19 ||
uttamaṃ javamāsthāya śeṣaṃ panthānamāsthitaḥ |
tato'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyāgamaṃ pathi || 20 ||
tataḥ paśyāmyahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram |
samudramadhye sā devī vacanaṃ māmabhāṣata || 21 ||
mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama |
atastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ cirasya me || 22 ||
evamukta ssurasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |
vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedamudīrayam || 23 ||
rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca parantapaḥ || 24 ||
tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā |
tasyā ssaṅkāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt || 25 ||
kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṃ viṣaye satī |
athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam || 26 ||
āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te |
evamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī || 27 ||
abravīnnātivarteta kaścideṣa varo mama |
evamuktassurasayā daśayojanamāyataḥ || 28 ||
tatorthaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu |
matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ ca mukhaṃ tayā || 29 ||
taddṛṣṭvā vyāditaṃ cāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ |
tasminmuhūrte ca punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ || 30 ||
abhipatyāśu tadvaktraṃ nirgato'haṃ tataḥ kṣaṇāt |
abravītsurasā devī svena rūpeṇa māṃ punaḥ || 31 ||
arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |
samānaya ca vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 32 ||
sukhī bhava mahābāho prītā'smi tava vānara |
tato'haṃ sādhu sādhviti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ || 33 ||
tato'ntarikṣaṃ vipulaṃ pluto'haṃ garuḍo yathā |
chāyā me nigṛhītā ca na ca paśyāmi kiñcana || 34 ||
so'haṃ vihatavegastu diśo daśa vilokayan |
na kiñcittatra paśyāmi yena me'pahṛtā gatiḥ || 35 ||
tato me buddhirutpannā kinnāma gagane mama |
īdṛśo vighna utpanno rūpaṃ yatra na dṛśyate || 36 ||
adhobhāgena me dṛṣṭi śśocatā pātitā mayā |
tato'drākṣamahaṃ bhīmāṃ rākṣasīṃ salileśayām || 37 ||
prahasya ca mahānādamukto'haṃ bhīmayā tayā |
avasthitamasambhrāntamidaṃ vākyamaśobhanam || 38 ||
kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamepsitaḥ |
bhakṣaḥ prīṇaya me dehaṃ ciramāhāravarjitam || 39 ||
bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratyagṛhṇāmahaṃ tataḥ |
asyapramāṇādadhikaṃ tasyāḥ kāyamapūrayam || 40 ||
tasyāścāsyaṃ mahadbhīmaṃ vardhate mama bhakṣaṇe |
na ca māṃ sādhu bubudhe mama vā vikṛtaṃ kṛtam || 41 ||
tato'haṃ vipulaṃ rūpaṃ saṅkṣipya nimiṣāntarāt |
tasyā hṛdayamādāya prapatāmi nabhaḥsthalam || 42 ||
sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi |
mayā parvatasaṅkāśā nikṛttahṛdayā satī || 43 ||
śṛṇomi khagatānāṃ ca siddhānāṃ cāraṇaissaha |
rākṣasī siṃhikā bhīmā kṣipraṃ hanumatā hatā || 44 ||
tāṃ hatvā punarevāhaṃ kṛtyamātyayikaṃ smaran |
gatvā cāha mahadhvānaṃ paśyāmi nagamaṇḍitam || 45 ||
dakṣiṇaṃ tīramudadherlaṅkā yatra ca sā purī |
astaṃ dinakare yāte rakṣasāṃ nilayaṃ puram || 46 ||
praviṣṭo'hamavijñāto rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |
tatra praviśataścāpi kalpāntaghanasannibhā || 47 ||
aṭṭahāsaṃ vimuñcantī nārī kāpyutthitā puraḥ |
jighāṃsantīṃ tatastāṃ tu jvaladagniśiroruhām || 48 ||
savyamuṣṭiprahāreṇa parājitya subhairavām |
pradoṣakāle praviśaṃ bhītayā'haṃ tayoditaḥ || 49 ||
ahaṃ laṅkāpurī vīra nirjitā vikrameṇa te |
yasmāttasmādvijetāsi sarvarakṣāṃsyaśeṣataḥ || 50 ||
tatrāhaṃ sarvarātraṃ tu vicinvan janakātmajām |
rāvaṇāntaḥpuragato na cāpaśyaṃ sumadhyamām || 51 ||
tata ssītāmapaśyaṃstu rāvaṇasya niveśane |
śokasāgaramāsādya na pāramupalakṣaye || 52 ||
śocatā ca mayā dṛṣṭaṃ prākāreṇa samāvṛtam |
kāñcanena vikṛṣṭena gṛhopavanamuttamam || 53 ||
sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam |
aśokavanikāmadhye śiṃśupāpādapo mahān || 54 ||
tamāruhya ca paśyāmi kāñcanaṃ kadalīvanam |
adūre śiṃśupāvṛkṣātpaśyāmi varavarṇinīm || 55 ||
śyāmāṃ kamalapatrākṣīmupavāsakṛśānanām |
tadekavāsassaṃvītāṃ rajodhvastaśiroruhām || 56 ||
śokasantāpadīnāṅgīṃ sītāṃ bhartṛhite sthitām |
rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṃvṛtām || 57 ||
māṃsaśoṇitabhakṣābhirvyāghrībhirhariṇīmiva |
sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ || 58 ||
ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā |
bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame || 59 ||
rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā |
kathañcinmṛgaśābākṣī tūrṇamāsāditā mayā || 60 ||
tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ nārīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm |
tatraiva śiṃśupāvṛkṣe paśyannahamavasthitaḥ || 61 ||
tato halahalāśabdaṃ kāñcīnūpuramiśritam |
śṛṇomyadhikagambhīraṃ rāvaṇasya niveśane || 62 ||
tato'haṃ paramodvignaḥ svaṃ rūpaṃ pratyasaṃharam |
ahaṃ tu śiṃśupāvṛkṣe pakṣīva gahane sthitaḥ || 63 ||
tato rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ |
taṃ deśaṃ samanuprāptā yatra sītā'bhavat sthitā || 64 ||
taṃ dṛṣṭvātha varārohā sītā rakṣogaṇeśvaram |
saṅkucyorūstanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya ca || 65 ||
vitrastāṃ paramodvignāṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ |
trāṇaṃ kiñcidapaśyantīṃ vepamānāṃ tapasvinīm || 66 ||
tāmuvāca daśagrīvassītāṃ paramaduḥkhitām |
avākcirāḥ prapatito bahumanyasva māmiti || 67 ||
yadi cettvaṃ tu darpānmāṃ nābhinandasi garvite |
dvau māsāvantaraṃ sīte pāsyāmi rudhiraṃ tava || 68 ||
etacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ |
uvāca paramakruddhā sītā vacanamuttamam || 69 ||
rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ |
ikṣvākukulanāthasya snuṣāṃ daśarathasya ca || 70 ||
avācyaṃ vadato jihvā kathaṃ na patitā tava |
kiñcidvīryaṃ tavānārya yo māṃ bharturasannidhau || 71 ||
apahṛtyā''gataḥ pāpa te nādṛṣṭo mahātmanā |
na tvaṃ rāmasya sadṛśo dāsye'pyasya na yujyase || 72 ||
yajñīya ssatyavādī ca raṇaślāghī ca rāghavaḥ |
jānakyā paruṣaṃ vākyamevamukto daśānanaḥ || 73 ||
jajvāla sahasā kopāccitāstha iva pāvakaḥ |
vivṛtya nayane krūre muṣṭimudyamya dakṣiṇam || 74 ||
maithilīṃ hantumārabdhaḥ strībhirhāhākṛtaṃ tadā |
strīṇāṃ madhyātsamutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ || 75 ||
varā mandodarī nāma tayā sa pratiṣedhitaḥ |
uktaśca madhurāṃ vāṇīṃ tayā sa madanārditaḥ || 76 ||
sītayā tava kiṃ kāryaṃ mahendrasamavikramaḥ |
devagandharvakanyābhiryakṣakanyābhireva ca || 77 ||
sārdhaṃ prabho ramasveha sītayā kiṃ kariṣyasi |
tatastābhissametābhirnārībhissa mahābalaḥ || 78 ||
prasādya sahasā nīto bhavanaṃ svaṃ niśācaraḥ |
yāte tasmin daśagrīve rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 79 ||
sītāṃ nirbhartsayāmāsurvākyaiḥ krūraissudāruṇaiḥ |
tṛṇavadbhāṣitaṃ tāsāṃ gaṇayāmāsa jānakī || 80 ||
garjitaṃ ca tadā tāsāṃ sītāṃ prāpya nirarthakam |
vṛthāgarjitaniśceṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ || 81 ||
rāvaṇāya śaśaṃsustāḥ sītādhyavasitaṃ mahat |
tatastāssahitāssarvā nihatāśā nirudyamāḥ || 82 ||
parikṣipya samantāttāṃ nidrāvaśamupāgatāḥ |
tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā || 83 ||
vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśoca suduḥkhitā |
tāsāṃ madhyātsamutthāya trijaṭā vākyamabravīt || 84 ||
ātmānaṃ khādata kṣipraṃ na sītā vinaśiṣyati |
janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya ca || 85 ||
svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |
rakṣasāṃ ca vināśāya bharturasyā jayāya ca || 86 ||
alamasmātparitrātuṃ rāghavādrākṣasīgaṇam |
abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate || 87 ||
yasyā hyevaṃvidhassvapno duḥkhitāyāḥ pradṛśyate |
sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnotyanuttamam || 88 ||
praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā |
tatassā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā || 89 ||
avocadyadi tattathyaṃ bhaveyaṃ śaraṇaṃ hi vaḥ |
tāṃ cāhaṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṃ daśām |
cintayāmāsa vikrānto na ca me nirvṛtaṃ manaḥ || 90 ||
sambhāṣaṇārthaṃ ca mayā jānakyāścintito vidhiḥ || 91 ||
ikṣvākūṇāṃ hi vaṃśastu tato mama puraskṛtaḥ |
śrutvā tu gaditāṃ vācaṃ rājarṣigaṇapūjitām || 92 ||
pratyabhāṣata māṃ devī bāṣpaiḥ pihitalocanā |
kastvaṃ kena kathaṃ ceha prāpto vānarapuṅgavaḥ || 93 ||
kā ca rāmeṇa te prītistanme śaṃsitumarhasi |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hyahamapyabruvaṃ vacaḥ || 94 ||
devi rāmasya bhartuste sahāyo bhīmavikramaḥ |
sugrīvo nāma vikrānto vānarendro mahābalaḥ || 95 ||
tasya māṃ viddhi bhṛtyaṃ tvaṃ hanumantamihāgatam |
bhartrāhaṃ preṣitastubhyaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 96 ||
idaṃ ca puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam |
aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṃ yaśasvini || 97 ||
tadicchāmi tvayā''jñaptaṃ devi kiṃ karavāṇyaham |
rāmalakṣmaṇayoḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kimuttaram || 98 ||
etacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī |
āharāvaṇamutsādya rāghavo māṃ nayatviti || 99 ||
praṇamya śirasā devīṃ mahamāryāmaninditām |
rāghavasya manohlādamabhijñānamayāciṣam || 100 ||
atha māmabravītsītā gṛhyatāmayamuttamaḥ |
maṇiryena mahābāhū rāmastvāṃ bahumanyate || 101 ||
ityuktvā tu varārohā maṇipravaramadbhutam |
prāyacchatparamodvignā vācā māṃ sandideśaha || 102 ||
tatastasyai praṇamyāhaṃ rājaputryai samāhitaḥ |
pradakṣiṇaṃ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ || 103 ||
ukto'haṃ punarevedaṃ niścitya manasā tayā |
hanumanmama vṛttāntaṃ vaktumarhasi rāghave || 104 ||
yathā śrutvaiva na cirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau |
sugrīvasahitau vīrāvupeyātāṃ tathā kuru || 105 ||
yadyanyathā bhavedetaddvau māsau jīvitaṃ mama |
na māṃ drakṣyati kākutstho mriye sāhamanāthavat || 106 ||
tacchrutvā karuṇaṃ vākyaṃ krodho māmabhyavartata |
uttaraṃ ca mayā dṛṣṭaṃ kāryaśeṣamanantaram || 107 ||
tato'vardhata me kāyastadā parvatasannibhaḥ |
yuddhakāṅkṣī vanaṃ tacca vināśayitumārabhe || 108 ||
tadbhagnaṃ vanaṣaṇḍaṃ tu bhrāntatrastamṛgadvijam |
pratibuddhā nirīkṣante rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 109 ||
māṃ ca dṛṣṭvā vane tasmin samāgamya tatastataḥ |
tā ssamabhyāgatāḥ kṣipraṃ rāvaṇāyācacakṣire || 110 ||
rājasvanamidaṃ durgaṃ tava bhagnaṃ durātmanā |
vānareṇa hyavijñāya tava vīryaṃ mahābala || 111 ||
durbuddhestasya rājendra tava vipriyakāriṇaḥ |
vadhamājñāpaya kṣipraṃ yathāsau vilayaṃ vrajet || 112 ||
tacchrutvā rākṣasendreṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ |
rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manonugāḥ || 113 ||
teṣāmaśītisāhasraṃ śūlamudgarapāṇinām |
mayā tasminvanoddeśe parigheṇa niṣūditam || 114 ||
teṣāṃ tu hataśeṣā ye te gatvā laghuvikramāḥ |
nihataṃ ca mahatsainyaṃ rāvaṇāyācacakṣire || 115 ||
tato me buddhirutpannā caityaprāsādamākramam |
tatrasthānrākṣasān hatvā śataṃ stambhena vai punaḥ || 116 ||
lalāmabhūto laṅkāyāssa vai vidhvaṃsito mayā |
tataḥ prahastasya sutaṃ jambumālinamādiśat || 117 ||
rākṣasairbahubhissārdhaṃ ghorarūpairbhayānakaiḥ |
taṃ mahābalasampannaṃ rākṣasaṃ raṇakovidam || 118 ||
parigheṇātighoreṇa sūdayāmi sahānugam |
tacchrutvā rākṣasendrastu mantriputtrānmahābalān || 119 ||
padātibalasampannān preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
parigheṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam || 120 ||
mantriputtrānhatāncchṛtvā samare'laghuvikramān |
pañca senāgragācchrūrānpreṣayāmāsa rāvaṇaḥ || 121 ||
tānahaṃ sahasainyānvai sarvānevābhyasūdayam |
tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṃ mahābalam || 122 ||
bahubhī rākṣasaissārdhaṃ preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
taṃ tu mandodarīputtraṃ kumāraṃ raṇapaṇḍitam || 123 ||
sahasā khaṃ samutkrāntaṃ pādayośca gṛhītavān |
carmāsinaṃ śataguṇaṃ bhrāmayitvā vyapeṣayam || 124 ||
tamakṣamāgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ |
tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇassutam || 125 ||
vyādideśa susaṅkṛddho balinaṃ yuddhadurmadam |
taccāpyahaṃ balaṃ sarvaṃ taṃ ca rākṣasapuṅgavam || 126 ||
naṣṭaujasaṃ raṇe kṛtvā paraṃ harṣamupāgamam |
mahatāpi mahābāhuḥ pratyayena mahābalaḥ || 127 ||
preṣito rāvaṇenaiva saha vīrairmadotkaṭaiḥ |
so'viṣahyaṃ hi māṃ buddhvā svaṃ balaṃ cāvamarditam || 128 ||
brāhmaṇāstreṇa sa tu māṃ prābadhnācchātivegitaḥ |
rajjubhiścābhibadhnanti tato māṃ tatra rākṣasāḥ || 129 ||
rāvaṇasya samīpaṃ ca gṛhītvā māmupānayan |
dṛṣṭvā sambhāṣitaścāhaṃ rāvaṇena durātmanā || 130 ||
pṛṣṭaśca laṅkāgamanaṃ rākṣasānāṃ ca taṃ vadham |
tatsarvaṃ ca mayā tatra sītārthamiti jalpitam || 131 ||
asyāhaṃ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṃ vibho |
mārutasyaurasaḥ putro vānaro hanumānaham || 132 ||
rāmadūtaṃ ca māṃ viddhi sugrīvasacivaṃ kapim |
so'haṃ dūtyena rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ || 133 ||
sugrīvaśca mahātejāssatvāṃ kuśalamabravīt |
dharmārthakāmasahitaṃ hitaṃ pathyamuvāca ca || 134 ||
vasato ṛśyamūke me parvate vipuladrume |
rāghavo raṇavikrānto mittratvaṃ samupāgataḥ || 135 ||
tena me kathitaṃ rājñā bhāryā me rakṣasā hṛtā |
tatra sāhāyyamasmākaṃ kāryaṃ sarvātmanā tvayā || 136 ||
mayā ca kathitaṃ tasmai vālinaśca vadhaṃ prati |
tatra sāhāyyahetorme samayaṃ kartumarhasi || 137 ||
vālinā hṛtarājyena sugrīveṇa mahāprabhuḥ |
cakre'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ rāghavassaha lakṣmaṇaḥ || 138 ||
tena vālinamutpāṭya śareṇaikena saṃyuge |
vānarāṇāṃ mahārājaḥ kṛtassa plavatāṃ prabhuḥ || 139 ||
tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṃ sarvātmanā tviha |
tena prasthāpitastubhyaṃ samīpamiha dharmataḥ || 140 ||
kṣipramānīyatāṃ sītā dīyatāṃ rāghavāya ca |
yāvanna harayo vīrā vidhamanti balaṃ tava || 141 ||
vānarāṇāṃ prabhāvo hi na kena viditaḥ purā |
devatānāṃ saṅkāśaṃ ca ye gacchanti nimantritāḥ || 142 ||
iti vānararājastvāmāhetyabhihito mayā |
māmaikṣata tataḥ kruddhaścakṣuṣā pradahanniva || 143 ||
tena vadhyo'hamājñapto rakṣasā raudrakarmaṇā |
matprabhāvamavijñāya rāvaṇena durātmanā || 144 ||
tato vibhīṣaṇo nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ |
tena rākṣasarājo'sau yācito mama kāraṇāt || 145 ||
naivaṃ rākṣasaśārdūla tyajyatāmeṣa niścayaḥ |
rājaśāstravyapeto hi mārgaḥ saṃsevyate tvayā || 146 ||
dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstreṣu rākṣasa |
dūtena veditavyaṃ ca yathārthaṃ hitavādinā || 147 ||
sumahatyaparādhe'pi dūtasyātulavikramaḥ |
virūpakaraṇaṃ dṛṣṭaṃ na vadho'stīti śāstrataḥ || 148 ||
vibhīṣaṇenaivamukto rāvaṇassandideśa tān |
rākṣasānetadevāsya lāṅgūlaṃ dahyatāmiti || 149 ||
tatastasya vacaḥ śrutvā mama pucchaṃ samantataḥ |
veṣṭitaṃ śaṇavalkaiśca jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ || 150 ||
rākṣasāḥ siddhasannāhāstataste caṇḍavikramāḥ |
tadā'dahyanta me pucchaṃ nighnantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ || 151 ||
baddhasya bahubhiḥ pāśairyantritasya ca rākṣasaiḥ |
tataste rākṣasāśśūrā baddhaṃ māmagnisaṃvṛtam || 152 ||
aghoṣayanrājamārge nagaradvāramāgatāḥ |
tato'haṃ sumahadrūpaṃ saṅkṣipya punarātmanaḥ || 153 ||
vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛtisthaḥ sthitaḥ punaḥ |
āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsyasūdayam || 154 ||
tatastannagaradvāraṃ vegenāplutavānaham |
pucchena ca pradīptena tāṃ purīṃ sāṭṭagopurām || 155 ||
dahāmyahamasambhrānto yugāntāgniriva prajāḥ |
vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate || 156 ||
laṅkāyāṃ kaściduddheśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī |
dahatā ca mayā laṅkāṃ dagdhā sītā na saṃśayaḥ || 157 ||
rāmasya hi mahatkāryaṃ mayedaṃ vitathīkṛtam |
iti śokasamāviṣṭaścintāmahamupāgataḥ || 158 ||
athāhaṃ vācamaśrauṣaṃ cāraṇānāṃ śubhākṣarām |
jānakī na ca dagdheti vismayodantabhāṣiṇām || 159 ||
tato me buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṃ giram |
adagdhā jānakītyevaṃ nimittaiścopalakṣitā || 160 ||
dīpyamāne tu lāṅgūle na māṃ dahati pāvakaḥ |
hṛdayaṃ ca prahṛṣṭaṃ me vātāssurabhigandhinaḥ || 161 ||
tairnimittaiśca dṛṣṭāthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |
ṛṣivākyaiśca siddhārthairabhavaṃ hṛṣṭamānasaḥ || 162 ||
punardṛṣṭvā ca vaidehīṃ visṛṣṭaśca tayā punaḥ |
tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṃ punaḥ || 163 ||
pratiplavanamārebhe yuṣmaddharśanakāṅkṣayā |
tataḥ pavanacandrārkasiddhagandharvasevitam || 164 ||
panthānamahamākramya bhavato dṛṣṭavāniha |
rāghavasya prabhāveṇa bhavatāṃ caiva tejasā || 165 ||
sugrīvasya ca kāryārthaṃ mayā sarvamanuṣṭhitam |
etatsarvaṃ mayā tatra yathāvadupapāditam || 166 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
InfoLyter.in — Sacred Vedic Knowledge Portal · Free forever