Valmiki Ramayana Sundara Kanda Sarga 58 — Bengali Script

⚠️ AI-generated translation — the Konkani meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Konkani

ह्या सर्गांत हनुमानान आपल्या लंकेक वचपाच्या मार्गांतलो वृत्तांत जांबवंताक सांगला. मार्गांत ताणें मैनाक पर्वत आनी सुरसा देवी हांचो अनुभव घेतलो, आनी सिंहिका राक्षसीक मारून लंका पावलो. लंकेंत रावणाच्या अंतःपुरांत सीता सोदली ना जाल्यार अशोकवनांत शिंशुपा रुखार चडून तिका पळयली. उपरांत रावणान सीतेक मान दिवपाक सांगलें, तिणें ताका कठोर उतरां दिलीं, आनी रावण तिका मारपाक लागलो तेन्ना मंदोदरीन ताका आडायलो.

AI-generated · not yet verified

The Konkani meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।

অথ অষ্টপঞ্চাশস্সর্গঃ ।

Shloka 1

ততস্তস্য গিরেঃ শৃঙ্গে মহেন্দ্রস্য মহাবলাঃ ।
হনুমত্প্রমুখাঃ প্রীতিং হরযো জগ্মুরুত্তমাম্ ॥ 1 ॥

tatastasya gireḥ śṛṅge mahendrasya mahābalāḥ |
hanumatpramukhāḥ prītiṃ harayo jagmuruttamām || 1 ||

तेनंतर त्या महेंद्र पर्वताच्या शिखराचेर, हनुमान मुख्य आशिल्ले महाबळी वानरांनी उत्तम आनंद प्राप्त केलो. ^AI

Shloka 2

তং ততঃ প্রীতিসংহৃষ্টঃ প্রীতিমন্তং মহাকপিম্ ।
জাম্ববান্কার্যবৃত্তান্তমপৃচ্ছদনিলাত্মজম্ ॥ 2 ॥

taṃ tataḥ prītisaṃhṛṣṭaḥ prītimantaṃ mahākapim |
jāmbavānkāryavṛttāntamapṛcchadanilātmajam || 2 ||

तेनंतर प्रीतीन भरिल्लो जांबवंतान त्या प्रीतीमान महाकपीक, वायुपुत्राक, कार्याच्या वृत्तांताची विचारणा केली. ^AI

Shloka 3

কথং দৃষ্টা ত্বযা দেবী কথং বা তত্র বর্ততে ।
তস্যাং বা স কথংবৃত্তঃ ক্রূরকর্মা দশাননঃ ॥ 3 ॥

kathaṃ dṛṣṭā tvayā devī kathaṃ vā tatra vartate |
tasyāṃ vā sa kathaṃvṛttaḥ krūrakarmā daśānanaḥ || 3 ||

तुवें देवी कशी पळयली, ती थंय कशी आसा, आनी त्या विशीं तो क्रूरकर्मा दशानन कसो वर्तलो? ^AI

Shloka 4

তত্ত্বতস্সর্বমেতন্নঃ প্রব্রূহি ত্বং মহাকপে ।
শ্রুতার্থাশ্চিন্তযিষ্যামো ভূযঃ কার্যবিনিশ্চযম্ ॥ 4 ॥

tattvatassarvametannaḥ prabrūhi tvaṃ mahākape |
śrutārthāścintayiṣyāmo bhūyaḥ kāryaviniścayam || 4 ||

हे महाकपे, हें सगळें खरेंपणान आमकां सांग; आमी ऐकिल्ल्या अर्थाचो विचार करून फुडल्या कार्याचो निश्चय करतले. ^AI

Shloka 5

যশ্চার্থস্তত্ত্র বক্তব্যো গতৈরস্মাভিরাত্মবান্ ।
রক্ষিতব্যং চ যত্তত্র তদ্ভবান্ব্যাকরোতু নঃ ॥ 5 ॥

yaścārthastattra vaktavyo gatairasmābhirātmavān |
rakṣitavyaṃ ca yattatra tadbhavānvyākarotu naḥ || 5 ||

आनी थंय जो अर्थ सांगपाक जाय तो, आमी गेल्ल्यांनी आत्मवान जावन सांगपाक जाय; आनी थंय जें राखपाक जाय तें तुवें आमकां स्पश्ट करून सांग. ^AI

Shloka 6

স নিযুক্তস্ততস্তেন সম্প্রহৃষ্টতনূরুহঃ ।
প্রণম্য শিরসা দেব্যৈ সীতাযৈ প্রত্যভাষত ॥ 6 ॥

sa niyuktastatastena samprahṛṣṭatanūruhaḥ |
praṇamya śirasā devyai sītāyai pratyabhāṣata || 6 ||

तेनंतर ताचेकडेन नियुक्त जाल्लो, रोमांचित शरीर आशिल्लो तो, देवी सीतेक माथो नमून तिका अशें उत्तर दिलें. ^AI

Shloka 7

প্রত্যক্ষমেব ভবতাং মহেন্দ্রাগ্রাত্খামাপ্লুতঃ ।
উদধের্দক্ষিণং পারং কাঙ্ক্ষমাণ স্সমাহিতঃ ॥ 7 ॥

pratyakṣameva bhavatāṃ mahendrāgrātkhāmāplutaḥ |
udadherdakṣiṇaṃ pāraṃ kāṅkṣamāṇa ssamāhitaḥ || 7 ||

तुमच्या दोळ्यांमुखारूच, महेंद्राच्या शिखराचेरून उडी मारून, समुद्राचो दक्षिणेचो किनारो पावपाची इच्छा करीत, एकाग्र चित्तान हांव गेलो. ^AI

Shloka 8

গচ্ছতশ্চ হি মে ঘোরং বিঘ্নরূপমিবাভবত্ ।
কাঞ্চনং শিখরং দিব্যং পশ্যামি সুমনোহরম্ ॥ 8 ॥

gacchataśca hi me ghoraṃ vighnarūpamivābhavat |
kāñcanaṃ śikharaṃ divyaṃ paśyāmi sumanoharam || 8 ||

आनी वता आसतना म्हाका घोर, विघ्नाच्या रूपासारकें, सोन्याचें दिव्य आनी मनोहर अशें शिखर दिसलें. ^AI

Shloka 9

স্থিতং পন্ধানমাবৃত্য মেনে বিঘ্নং চ তং নগম্ ।
উপসঙ্গম্য তং দিব্যং কাঞ্চনং নগসত্তমম্ ॥ 9 ॥

sthitaṃ pandhānamāvṛtya mene vighnaṃ ca taṃ nagam |
upasaṅgamya taṃ divyaṃ kāñcanaṃ nagasattamam || 9 ||

त्या मार्गाक आड येवन उबो आशिल्ल्या त्या पर्वताक म्हाका अडचण अशें मानलें. त्या दिव्य सुवर्णमय श्रेष्ठ पर्वताक लागीं गेलों. ^AI

Shloka 10

কৃতা মে মনসা বুদ্ধির্ভেত্তব্যোঽযং মযেতি চ ।
প্রহতং চ মযা তস্য লাঙ্গূলেন মহাগিরেঃ ॥ 10 ॥

kṛtā me manasā buddhirbhettavyo'yaṃ mayeti ca |
prahataṃ ca mayā tasya lāṅgūlena mahāgireḥ || 10 ||

'हो म्हज्या वतीन फोडचो' अशी मनांत बुद्धी केली. आनी म्हज्या शेपटान त्या म्हा-पर्वताचेर प्रहार केलो. ^AI

Shloka 11

শিখরং সূর্যসঙ্কাশং ব্যশীর্যত সহস্রধা ।
ব্যবসাযং চ তং বুদ্ধ্বা স হোবাচ মহাগিরিঃ ॥ 11 ॥

śikharaṃ sūryasaṅkāśaṃ vyaśīryata sahasradhā |
vyavasāyaṃ ca taṃ buddhvā sa hovāca mahāgiriḥ || 11 ||

सूर्यासारको ताचो शिखर हजार फांट्यांनी फुटलो. म्हजो तो निश्चय समजून तो म्हा-पर्वत म्हाका म्हणपाक लागलो. ^AI

Shloka 12

পুত্ত্রেতি মধুরাং বাণীং মনঃ প্রহ্লাদযন্নিব ।
পিতৃব্যং চাপি মাং বিদ্ধি সখাযং মাতরিশ্বনঃ ॥ 12 ॥

puttreti madhurāṃ vāṇīṃ manaḥ prahlādayanniva |
pitṛvyaṃ cāpi māṃ viddhi sakhāyaṃ mātariśvanaḥ || 12 ||

'पुत्रा' अशी गोड वाणी उलोवन म्हजें मन प्रसन्न करीत, 'म्हाका तुज्या पितृव्य (बापुयाचो भाव) आनी मातरिश्वन (वायू) चो सखो मान.' ^AI

Shloka 13

মৈনাকমিতি বিখ্যাতং নিবসন্তং মহোদধৌ ।
পক্ষবন্তঃ পুরা পুত্ত্র বভূবুঃ পর্বতোত্তমাঃ ॥ 13 ॥

mainākamiti vikhyātaṃ nivasantaṃ mahodadhau |
pakṣavantaḥ purā puttra babhūvuḥ parvatottamāḥ || 13 ||

'म्हाका मैनाक अशें नांव आसा, हांव म्हा-सागरांत रावतां. पुत्रा, पूर्वीं पर्वतांतले श्रेष्ठ पर्वतांक पाखां आशिल्लीं.' ^AI

Shloka 14

ছন্দতঃ পৃথিবীং চেরুর্বাধমানাঃ সমন্ততঃ ।
শ্রুত্বা নগানাং চরিতং মহেন্দ্রঃ পাকশাসনঃ ॥ 14 ॥

chandataḥ pṛthivīṃ cerurbādhamānāḥ samantataḥ |
śrutvā nagānāṃ caritaṃ mahendraḥ pākaśāsanaḥ || 14 ||

ते आपल्या इच्छेप्रमाण सगळ्याक त्रास दिवन पृथ्वीचेर भोंवताले. पर्वतांचें तें वर्तन आयकून पाकशासन (इंद्र) महेंद्रान... ^AI

Shloka 15

চিচ্ছেদ ভগবান্ পক্ষান্বজ্রেণৈষাং সহস্রশঃ ।
অহং তু মোক্ষিতস্তস্মাত্তব পিত্রা মহাত্মনা ॥ 15 ॥

ciccheda bhagavān pakṣānvajreṇaiṣāṃ sahasraśaḥ |
ahaṃ tu mokṣitastasmāttava pitrā mahātmanā || 15 ||

...भगवान इंद्रान वज्रान तांचीं पाखां हजारांनी कातरलीं. पूण म्हाका तुज्या म्हा-आत्म्या पित्यान ताचेपासून सोडयलो. ^AI

Shloka 16

মারুতেন তদা বত্স প্রক্ষিপ্তোঽস্মি মহার্ণবে ।
রামস্য চ মযা সাহ্যে বর্তিতব্যমরিন্দম ॥ 16 ॥

mārutena tadā vatsa prakṣipto'smi mahārṇave |
rāmasya ca mayā sāhye vartitavyamarindama || 16 ||

वत्सा, तेन्ना मारुतान (वायून) म्हाका म्हा-सागरांत उडयलो. अरिंदमा, म्हाका रामाच्या साहाय्याक रावचें आसा. ^AI

Shloka 17

রামো ধর্মভৃতাং শ্রেষ্ঠো মহেন্দ্রসমবিক্রমঃ ।
এতচ্ছ্রুত্বা বচস্তস্য মৈনাকস্য মহাত্মনঃ ॥ 17 ॥

rāmo dharmabhṛtāṃ śreṣṭho mahendrasamavikramaḥ |
etacchrutvā vacastasya mainākasya mahātmanaḥ || 17 ||

हे वत्सा, त्या वेळार वाऱ्यान म्हाका ह्या म्हाझऱ्यांत उडयलो. अरिंदमा, म्हाका रामाच्या साहाय्याक पोंचचें आसा. धर्माचें पालन करप्यांत श्रेष्ठ आनी महेंद्राच्या बरोबरीचें पराक्रम आशिल्लो तो राम, अशें त्या महात्मा मैनाक पर्वताचें उतर आयकून. ^AI

Shloka 18

কার্যমাবেদ্য তু গিরেরুদ্যতং চ মনো মম ।
তেন চাহমনুজ্ঞাতো মৈনাকেন মহাত্মনা ॥ 18 ॥

kāryamāvedya tu girerudyataṃ ca mano mama |
tena cāhamanujñāto mainākena mahātmanā || 18 ||

त्या पर्वताक म्हजें कार्य सांगलें आनी म्हजें मन तयार आसलें. त्या महात्मा मैनाकान म्हाका परवानगी दिली. ^AI

Shloka 19

স চাপ্যন্তর্হিতঃ শৈলো মানুষেণ বপুষ্মতা ।
শরীরেণ মহাশৈলঃ শৈলেন চ মহোদধৌ ॥ 19 ॥

sa cāpyantarhitaḥ śailo mānuṣeṇa vapuṣmatā |
śarīreṇa mahāśailaḥ śailena ca mahodadhau || 19 ||

तो पर्वत तसोच अंतर्धान पावलो; मनीस-देह धारण केल्ल्या त्या महापर्वतान त्या महासागरांत पर्वताच्या रूपान आपलें शरीर दवरलें. ^AI

Shloka 20

উত্তমং জবমাস্থায শেষং পন্থানমাস্থিতঃ ।
ততোঽহং সুচিরং কালং বেগেনাভ্যাগমং পথি ॥ 20 ॥

uttamaṃ javamāsthāya śeṣaṃ panthānamāsthitaḥ |
tato'haṃ suciraṃ kālaṃ vegenābhyāgamaṃ pathi || 20 ||

उत्तम वेग घेवन उरिल्लो मार्ग धरलो. उपरांत हांव खूब काळ वेगान मार्गान गेलों. ^AI

Shloka 21

ততঃ পশ্যাম্যহং দেবীং সুরসাং নাগমাতরম্ ।
সমুদ্রমধ্যে সা দেবী বচনং মামভাষত ॥ 21 ॥

tataḥ paśyāmyahaṃ devīṃ surasāṃ nāgamātaram |
samudramadhye sā devī vacanaṃ māmabhāṣata || 21 ||

उपरांत हांव नागांची माय सुरसा देवीक पळयतां. ती देवी समुद्राच्या मदीं म्हाका उतर उलयली. ^AI

Shloka 22

মম ভক্ষঃ প্রদিষ্টস্ত্বমমরৈর্হরিসত্তম ।
অতস্ত্বাং ভক্ষযিষ্যামি বিহিতস্ত্বং চিরস্য মে ॥ 22 ॥

mama bhakṣaḥ pradiṣṭastvamamarairharisattama |
atastvāṃ bhakṣayiṣyāmi vihitastvaṃ cirasya me || 22 ||

'हे हरिश्रेष्ठा, देवांनी तुका म्हजो भक्ष्य म्हणून नेमलो. देखून हांव तुका खातलों; तू खूब काळापासून म्हजो भक्ष्य म्हणून नेमिल्लो आसा.' ^AI

Shloka 23

এবমুক্ত স্সুরসযা প্রাঞ্জলিঃ প্রণতঃ স্থিতঃ ।
বিবর্ণবদনো ভূত্বা বাক্যং চেদমুদীরযম্ ॥ 23 ॥

evamukta ssurasayā prāñjaliḥ praṇataḥ sthitaḥ |
vivarṇavadano bhūtvā vākyaṃ cedamudīrayam || 23 ||

सुरसेन अशें उलयल्या उपरांत हांव हात जोडून नम्र जावन उबो रावलों आनी म्हजो चेहरो फिक्को जालो; आनी हें उतर उलयलें. ^AI

Shloka 24

রামো দাশরথিঃ শ্রীমান্ প্রবিষ্টো দণ্ডকাবনম্ ।
লক্ষ্মণেন সহ ভ্রাত্রা সীতযা চ পরন্তপঃ ॥ 24 ॥

rāmo dāśarathiḥ śrīmān praviṣṭo daṇḍakāvanam |
lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca parantapaḥ || 24 ||

'श्रीमान दशरथपुत्र राम, परंतप, आपल्या भाव लक्ष्मणा वांगडा आनी सीते वांगडा दंडकावनांत गेलो.' ^AI

Shloka 25

তস্য সীতা হৃতা ভার্যা রাবণেন দুরাত্মনা ।
তস্যা স্সঙ্কাশং দূতোঽহং গমিষ্যে রামশাসনাত্ ॥ 25 ॥

tasya sītā hṛtā bhāryā rāvaṇena durātmanā |
tasyā ssaṅkāśaṃ dūto'haṃ gamiṣye rāmaśāsanāt || 25 ||

ताची बायको सीता दुरात्मो रावणान हुरली. रामाच्या आदेशान तिच्या सारखी दिसपी दूत म्हणून हांव वचतलों. ^AI

Shloka 26

কর্তুমর্হসি রামস্য সাহায্যং বিষযে সতী ।
অথবা মৈথিলীং দৃষ্ট্বা রামং চাক্লিষ্টকারিণম্ ॥ 26 ॥

kartumarhasi rāmasya sāhāyyaṃ viṣaye satī |
athavā maithilīṃ dṛṣṭvā rāmaṃ cākliṣṭakāriṇam || 26 ||

तू विषयांत असताना रामाक मदत करपाक योग्य आसा. वा मैथिलीक आनी क्लेश न जाल्ल्या रामाक पळोवन परत ये. ^AI

Shloka 27

আগমিষ্যামি তে বক্ত্রং সত্যং প্রতিশৃণোমি তে ।
এবমুক্তা মযা সা তু সুরসা কামরূপিণী ॥ 27 ॥

āgamiṣyāmi te vaktraṃ satyaṃ pratiśṛṇomi te |
evamuktā mayā sā tu surasā kāmarūpiṇī || 27 ||

हांव तुज्या तोंडांत येतलों, तुका खरें दितां. अशें म्हजे कडेन उलयल्या उपरांत कामरूपिणी सुरसा म्हणाली. ^AI

Shloka 28

অব্রবীন্নাতিবর্তেত কশ্চিদেষ বরো মম ।
এবমুক্তস্সুরসযা দশযোজনমাযতঃ ॥ 28 ॥

abravīnnātivarteta kaścideṣa varo mama |
evamuktassurasayā daśayojanamāyataḥ || 28 ||

हो म्हजो वर कोणूय उल्लंघन करचो न्हय. सुरसेन अशें उलयल्या उपरांत हांव दह योजन विस्ताराचो जालों. ^AI

Shloka 29

ততোর্থগুণবিস্তারো বভূবাহং ক্ষণেন তু ।
মত্প্রমাণানুরূপং চ ব্যাদিতং চ মুখং তযা ॥ 29 ॥

tatorthaguṇavistāro babhūvāhaṃ kṣaṇena tu |
matpramāṇānurūpaṃ ca vyāditaṃ ca mukhaṃ tayā || 29 ||

उपरांत क्षणाभरांत हांव अर्थगुणान विस्तारलों, आनी तिणें म्हज्या प्रमाणा प्रमाणें तोंड उगडलें. ^AI

Shloka 30

তদ্দৃষ্ট্বা ব্যাদিতং চাস্যং হ্রস্বং হ্যকরবং বপুঃ ।
তস্মিন্মুহূর্তে চ পুনর্বভূবাঙ্গুষ্ঠমাত্রকঃ ॥ 30 ॥

taddṛṣṭvā vyāditaṃ cāsyaṃ hrasvaṃ hyakaravaṃ vapuḥ |
tasminmuhūrte ca punarbabhūvāṅguṣṭhamātrakaḥ || 30 ||

तें उगडलें तोंड पळोवन हांवें आपलें शरीर ल्हान केलें. त्या मुहूर्तांत हांव परत अंगठ्याभर इतलो जालों. ^AI

Shloka 31

অভিপত্যাশু তদ্বক্ত্রং নির্গতোঽহং ততঃ ক্ষণাত্ ।
অব্রবীত্সুরসা দেবী স্বেন রূপেণ মাং পুনঃ ॥ 31 ॥

abhipatyāśu tadvaktraṃ nirgato'haṃ tataḥ kṣaṇāt |
abravītsurasā devī svena rūpeṇa māṃ punaḥ || 31 ||

रोखडोच त्या तोंडाक धांवून हांव क्षणाभरांत भायर सरलों. उपरांत सुरसा देवी आपल्या खऱ्या रूपान म्हाका परत म्हणाली. ^AI

Shloka 32

অর্থসিদ্ধ্যৈ হরিশ্রেষ্ঠ গচ্ছ সৌম্য যথাসুখম্ ।
সমানয চ বৈদেহীং রাঘবেণ মহাত্মনা ॥ 32 ॥

arthasiddhyai hariśreṣṭha gaccha saumya yathāsukham |
samānaya ca vaidehīṃ rāghaveṇa mahātmanā || 32 ||

हे हरिश्रेष्ठा, हे सौम्य, कार्य सिध्दी खातीर तू सुखान वच. आनी महात्मो राघवाकडेन वैदेहीक घेवन ये. ^AI

Shloka 33

সুখী ভব মহাবাহো প্রীতাঽস্মি তব বানর ।
ততোঽহং সাধু সাধ্বিতি সর্বভূতৈঃ প্রশংসিতঃ ॥ 33 ॥

sukhī bhava mahābāho prītā'smi tava vānara |
tato'haṃ sādhu sādhviti sarvabhūtaiḥ praśaṃsitaḥ || 33 ||

हे महाबाहू वानरा, तू सुखी हो; माझे तुझ्यावर प्रेम झाले आहे. तेव्हा सर्व प्राण्यांनी मला 'साधु, साधु' अशी प्रशंसा केली. ^AI

Shloka 34

ততোঽন্তরিক্ষং বিপুলং প্লুতোঽহং গরুডো যথা ।
ছাযা মে নিগৃহীতা চ ন চ পশ্যামি কিঞ্চন ॥ 34 ॥

tato'ntarikṣaṃ vipulaṃ pluto'haṃ garuḍo yathā |
chāyā me nigṛhītā ca na ca paśyāmi kiñcana || 34 ||

तेव्हा मी गरुडासारखा विशाल आकाशात उडी मारली. पण माझी छाया धरली गेली आणि मला काहीच दिसेना. ^AI

Shloka 35

সোঽহং বিহতবেগস্তু দিশো দশ বিলোকযন্ ।
ন কিঞ্চিত্তত্র পশ্যামি যেন মেঽপহৃতা গতিঃ ॥ 35 ॥

so'haṃ vihatavegastu diśo daśa vilokayan |
na kiñcittatra paśyāmi yena me'pahṛtā gatiḥ || 35 ||

अशा प्रकारे माझा वेग थांबविला गेलेला असता, मी दहा दिशांकडे पाहू लागलो; पण ज्यामुळे माझी गती हिरावली गेली ते मला तिथे काहीच दिसले नाही. ^AI

Shloka 36

ততো মে বুদ্ধিরুত্পন্না কিন্নাম গগনে মম ।
ঈদৃশো বিঘ্ন উত্পন্নো রূপং যত্র ন দৃশ্যতে ॥ 36 ॥

tato me buddhirutpannā kinnāma gagane mama |
īdṛśo vighna utpanno rūpaṃ yatra na dṛśyate || 36 ||

तेव्हा माझ्या मनात विचार आला — आकाशात माझ्यासमोर हा असा विघ्न कसा उत्पन्न झाला, ज्याचे रूपच दिसत नाही? ^AI

Shloka 37

অধোভাগেন মে দৃষ্টি শ্শোচতা পাতিতা মযা ।
ততোঽদ্রাক্ষমহং ভীমাং রাক্ষসীং সলিলেশযাম্ ॥ 37 ॥

adhobhāgena me dṛṣṭi śśocatā pātitā mayā |
tato'drākṣamahaṃ bhīmāṃ rākṣasīṃ salileśayām || 37 ||

मी शोक करत खालच्या बाजूला दृष्टी टाकली. तेव्हा मला पाण्यात राहणारी एक भयंकर राक्षसी दिसली. ^AI

Shloka 38

প্রহস্য চ মহানাদমুক্তোঽহং ভীমযা তযা ।
অবস্থিতমসম্ভ্রান্তমিদং বাক্যমশোভনম্ ॥ 38 ॥

prahasya ca mahānādamukto'haṃ bhīmayā tayā |
avasthitamasambhrāntamidaṃ vākyamaśobhanam || 38 ||

त्या भयंकर राक्षसीने मोठ्याने हसून मला हाक मारली; ती स्थिर उभी होती आणि तिचे हे अशोभनीय वचन झाले — ^AI

Shloka 39

ক্বাসি গন্তা মহাকায ক্ষুধিতাযা মমেপ্সিতঃ ।
ভক্ষঃ প্রীণয মে দেহং চিরমাহারবর্জিতম্ ॥ 39 ॥

kvāsi gantā mahākāya kṣudhitāyā mamepsitaḥ |
bhakṣaḥ prīṇaya me dehaṃ ciramāhāravarjitam || 39 ||

'अरे महाकाय, तू कुठे जाणार आहेस? भूकेने व्याकूळ झालेल्या मला तूच माझा इष्ट भक्ष्य आहेस. बराच काळ आहाराशिवाय राहिलेल्या माझ्या शरीराला तृप्त कर.' ^AI

Shloka 40

বাঢমিত্যেব তাং বাণীং প্রত্যগৃহ্ণামহং ততঃ ।
অস্যপ্রমাণাদধিকং তস্যাঃ কাযমপূরযম্ ॥ 40 ॥

bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratyagṛhṇāmahaṃ tataḥ |
asyapramāṇādadhikaṃ tasyāḥ kāyamapūrayam || 40 ||

तेव्हा मी 'बरे' असे म्हणून तिचे ते वचन स्वीकारले आणि तिच्या शरीराच्या प्रमाणापेक्षा अधिक मोठा माझा देह करून तिला भरून टाकले. ^AI

Shloka 41

তস্যাশ্চাস্যং মহদ্ভীমং বর্ধতে মম ভক্ষণে ।
ন চ মাং সাধু বুবুধে মম বা বিকৃতং কৃতম্ ॥ 41 ॥

tasyāścāsyaṃ mahadbhīmaṃ vardhate mama bhakṣaṇe |
na ca māṃ sādhu bubudhe mama vā vikṛtaṃ kṛtam || 41 ||

तिचें तें म्होवाळ भयानक तोंड म्हज्या भक्षणाचेर वाडत गेलें. पूण ती म्हाका बरोबर वळखूंक ना, आनी म्हजें वा तिचें कसलेंय रूप बदल्लें तिणें पळयलें ना. ^AI

Shloka 42

ততোঽহং বিপুলং রূপং সঙ্ক্ষিপ্য নিমিষান্তরাত্ ।
তস্যা হৃদযমাদায প্রপতামি নভঃস্থলম্ ॥ 42 ॥

tato'haṃ vipulaṃ rūpaṃ saṅkṣipya nimiṣāntarāt |
tasyā hṛdayamādāya prapatāmi nabhaḥsthalam || 42 ||

तेनंतर हांवें म्हजें विशाळ रूप एका निमिषांत आकुंचित केलें आनी तिचें काळीज धरून आकाशमार्गाक उड्डाण केलें. ^AI

Shloka 43

সা বিসৃষ্টভুজা ভীমা পপাত লবণাম্ভসি ।
মযা পর্বতসঙ্কাশা নিকৃত্তহৃদযা সতী ॥ 43 ॥

sā visṛṣṭabhujā bhīmā papāta lavaṇāmbhasi |
mayā parvatasaṅkāśā nikṛttahṛdayā satī || 43 ||

ती भयानक राक्षसी, पर्वतासारखी म्होवाळ आसून, म्हज्या हातांनी तिचें काळीज कापलें देखून, हात सोडून ती खारया उदकांत पडली. ^AI

Shloka 44

শৃণোমি খগতানাং চ সিদ্ধানাং চারণৈস্সহ ।
রাক্ষসী সিংহিকা ভীমা ক্ষিপ্রং হনুমতা হতা ॥ 44 ॥

śṛṇomi khagatānāṃ ca siddhānāṃ cāraṇaissaha |
rākṣasī siṃhikā bhīmā kṣipraṃ hanumatā hatā || 44 ||

आकाशांत भोंवपी सिद्ध आनी चारणांवांगडा हांव अशें आयकतां: 'भयानक सिंहिका राक्षसी हनुमंतान ल्हव करून मारली.' ^AI

Shloka 45

তাং হত্বা পুনরেবাহং কৃত্যমাত্যযিকং স্মরন্ ।
গত্বা চাহ মহধ্বানং পশ্যামি নগমণ্ডিতম্ ॥ 45 ॥

tāṃ hatvā punarevāhaṃ kṛtyamātyayikaṃ smaran |
gatvā cāha mahadhvānaṃ paśyāmi nagamaṇḍitam || 45 ||

तिका मारून, आनी आपलें काम अत्यावश्यक आसा अशें स्मरून, हांव परतून म्हज्या वाटेन गेलों आनी एक म्होवाळ मार्ग गांवन, पर्वतांनी सजयल्लें (देखून) पळयतां. ^AI

Shloka 46

দক্ষিণং তীরমুদধের্লঙ্কা যত্র চ সা পুরী ।
অস্তং দিনকরে যাতে রক্ষসাং নিলযং পুরম্ ॥ 46 ॥

dakṣiṇaṃ tīramudadherlaṅkā yatra ca sā purī |
astaṃ dinakare yāte rakṣasāṃ nilayaṃ puram || 46 ||

सूर्य अस्ताक गेलो तेन्ना, दक्षिणेक दर्याचो दक्षिण किनारो, जंय ती लंका नगरी आसा, राक्षसांचें निवासस्थान अशें तें नगर हांवें पळयलें. ^AI

Shloka 47

প্রবিষ্টোঽহমবিজ্ঞাতো রক্ষোভির্ভীমবিক্রমৈঃ ।
তত্র প্রবিশতশ্চাপি কল্পান্তঘনসন্নিভা ॥ 47 ॥

praviṣṭo'hamavijñāto rakṣobhirbhīmavikramaiḥ |
tatra praviśataścāpi kalpāntaghanasannibhā || 47 ||

भयानक पराक्रमाच्या राक्षसांनी वळखूंक न जाता हांव भितर सरलों. थंय भितर सरतना, कल्पांताच्या मेघासारखी एक... ^AI

Shloka 48

অট্টহাসং বিমুঞ্চন্তী নারী কাপ্যুত্থিতা পুরঃ ।
জিঘাংসন্তীং ততস্তাং তু জ্বলদগ্নিশিরোরুহাম্ ॥ 48 ॥

aṭṭahāsaṃ vimuñcantī nārī kāpyutthitā puraḥ |
jighāṃsantīṃ tatastāṃ tu jvaladagniśiroruhām || 48 ||

...कसलीशी बायल मुखार उठून अट्टहास सोडत आसली. तेनंतर ज्वलनशील अग्नीसारखे केस आशिल्ली, म्हाका मारूंक सोदपी तिका... ^AI

Shloka 49

সব্যমুষ্টিপ্রহারেণ পরাজিত্য সুভৈরবাম্ ।
প্রদোষকালে প্রবিশং ভীতযাঽহং তযোদিতঃ ॥ 49 ॥

savyamuṣṭiprahāreṇa parājitya subhairavām |
pradoṣakāle praviśaṃ bhītayā'haṃ tayoditaḥ || 49 ||

त्या भयानक राक्षसीक सव्य मुश्टीच्या घावान हारोवन, संध्याकाळच्या वेळार भित्र्यान जाल्ल्या म्हाका तिणे सांगलें ॥ 49 ॥ ^AI

Shloka 50

অহং লঙ্কাপুরী বীর নির্জিতা বিক্রমেণ তে ।
যস্মাত্তস্মাদ্বিজেতাসি সর্বরক্ষাংস্যশেষতঃ ॥ 50 ॥

ahaṃ laṅkāpurī vīra nirjitā vikrameṇa te |
yasmāttasmādvijetāsi sarvarakṣāṃsyaśeṣataḥ || 50 ||

‘हे वीरा, हें लंकापूर तुज्या पराक्रमान जिखलां; देखून तूं सगळ्या राक्षसांक निःशेष जिखतलोस’ अशें तिणे म्हणलें ॥ 50 ॥ ^AI

Shloka 51

তত্রাহং সর্বরাত্রং তু বিচিন্বন্ জনকাত্মজাম্ ।
রাবণান্তঃপুরগতো ন চাপশ্যং সুমধ্যমাম্ ॥ 51 ॥

tatrāhaṃ sarvarātraṃ tu vicinvan janakātmajām |
rāvaṇāntaḥpuragato na cāpaśyaṃ sumadhyamām || 51 ||

थंय हांव रावणाच्या अंतःपुरांत रावन, सगळी रात जनकाच्या चल्येक सोदत रावलों, पूण सुंदर कंबरेचे तिका हांव पळोवंक ना ॥ 51 ॥ ^AI

Shloka 52

তত স্সীতামপশ্যংস্তু রাবণস্য নিবেশনে ।
শোকসাগরমাসাদ্য ন পারমুপলক্ষযে ॥ 52 ॥

tata ssītāmapaśyaṃstu rāvaṇasya niveśane |
śokasāgaramāsādya na pāramupalakṣaye || 52 ||

मागीर रावणाच्या घरांत सीतेक न पळोवन, हांव दुखाच्या सागरांत पडलों आनी ताका पार दिसना जालो ॥ 52 ॥ ^AI

Shloka 53

শোচতা চ মযা দৃষ্টং প্রাকারেণ সমাবৃতম্ ।
কাঞ্চনেন বিকৃষ্টেন গৃহোপবনমুত্তমম্ ॥ 53 ॥

śocatā ca mayā dṛṣṭaṃ prākāreṇa samāvṛtam |
kāñcanena vikṛṣṭena gṛhopavanamuttamam || 53 ||

दुखी जावन आसतना म्हाका सोनेरी आनी उंचल्या प्राकारान वेढिल्लो एक बरो उद्यान-प्रदेश दिसलो ॥ 53 ॥ ^AI

Shloka 54

স প্রাকারমবপ্লুত্য পশ্যামি বহুপাদপম্ ।
অশোকবনিকামধ্যে শিংশুপাপাদপো মহান্ ॥ 54 ॥

sa prākāramavaplutya paśyāmi bahupādapam |
aśokavanikāmadhye śiṃśupāpādapo mahān || 54 ||

तो प्राकार उडयत, हांव जायतीं झाडां आसललें पळयतां; अशोकवनाच्या मदीं एक व्हड शिंशुपा झाड आसा ॥ 54 ॥ ^AI

Shloka 55

তমারুহ্য চ পশ্যামি কাঞ্চনং কদলীবনম্ ।
অদূরে শিংশুপাবৃক্ষাত্পশ্যামি বরবর্ণিনীম্ ॥ 55 ॥

tamāruhya ca paśyāmi kāñcanaṃ kadalīvanam |
adūre śiṃśupāvṛkṣātpaśyāmi varavarṇinīm || 55 ||

ताचेर चडून हांव सोनेरी कदळीचें वन पळयतां; शिंशुपा झाडाच्या लागींच हांव सुंदर वर्णाचे बायलेक (सीतेक) पळयतां ॥ 55 ॥ ^AI

Shloka 56

শ্যামাং কমলপত্রাক্ষীমুপবাসকৃশাননাম্ ।
তদেকবাসস্সংবীতাং রজোধ্বস্তশিরোরুহাম্ ॥ 56 ॥

śyāmāṃ kamalapatrākṣīmupavāsakṛśānanām |
tadekavāsassaṃvītāṃ rajodhvastaśiroruhām || 56 ||

तिका श्याम वर्णाची, कमळाच्या पानांसारखे दोळे आसलेली, उपासान कृश जाल्लो चेहरो आसलेली, एकाच वस्त्रान वेढिल्ली आनी रेणूच्या धुळीन माथ्याचे केस मेळविल्ले अशी हांव पळयतां ॥ 56 ॥ ^AI

Shloka 57

শোকসন্তাপদীনাঙ্গীং সীতাং ভর্তৃহিতে স্থিতাম্ ।
রাক্ষসীভির্বিরূপাভিঃ ক্রূরাভিরভিসংবৃতাম্ ॥ 57 ॥

śokasantāpadīnāṅgīṃ sītāṃ bhartṛhite sthitām |
rākṣasībhirvirūpābhiḥ krūrābhirabhisaṃvṛtām || 57 ||

दुखान आनी संतापान तिचें आंग दुबळें जाल्लें, घोवाच्या हितांत घट्ट राविल्ली, अशी ती सीता; निर्दयी आनी विकृत रूपाच्यो राक्षसींनी तिका वेढून घेतिल्ली. ^AI

Shloka 58

মাংসশোণিতভক্ষাভির্ব্যাঘ্রীভির্হরিণীমিব ।
সা মযা রাক্ষসীমধ্যে তর্জ্যমানা মুহুর্মুহুঃ ॥ 58 ॥

māṃsaśoṇitabhakṣābhirvyāghrībhirhariṇīmiva |
sā mayā rākṣasīmadhye tarjyamānā muhurmuhuḥ || 58 ||

मांस आनी रगत खावपी व्याघ्रींनी हरणीक वेढल्यावरी, ती राक्षसींच्या मदीं रावन परत परत धमकावन घेतिल्ली ती सीता म्हज्या दोळ्यांनी पळयली. ^AI

Shloka 59

একবেণীধরা দীনা ভর্তৃচিন্তাপরাযণা ।
ভূমিশয্যা বিবর্ণাঙ্গী পদ্মিনীব হিমাগমে ॥ 59 ॥

ekaveṇīdharā dīnā bhartṛcintāparāyaṇā |
bhūmiśayyā vivarṇāṅgī padminīva himāgame || 59 ||

ती एकच वेणी धारण केल्ली, दुबळी, घोवाच्याच चिंतेंत मग्न, भूंयेर न्हिदिल्ली, आंगाचो वर्ण फिक्को जाल्लो, हिमाळ्यांत पद्मिनी फुलापरी ती दिसताली. ^AI

Shloka 60

রাবণাদ্বিনিবৃত্তার্থা মর্তব্যকৃতনিশ্চযা ।
কথঞ্চিন্মৃগশাবাক্ষী তূর্ণমাসাদিতা মযা ॥ 60 ॥

rāvaṇādvinivṛttārthā martavyakṛtaniścayā |
kathañcinmṛgaśābākṣī tūrṇamāsāditā mayā || 60 ||

रावणाकडल्यान परतावन घेवपाचो हेतू सोडून, मरणाचो निश्चय केल्ली, मृगशाबासारखे दोळे आशिल्ली ती सीता कसाबी करून म्हाका रोखडीच मेळ्ळी. ^AI

Shloka 61

তাং দৃষ্ট্বা তাদৃশীং নারীং রামপত্নীং যশস্বিনীম্ ।
তত্রৈব শিংশুপাবৃক্ষে পশ্যন্নহমবস্থিতঃ ॥ 61 ॥

tāṃ dṛṣṭvā tādṛśīṃ nārīṃ rāmapatnīṃ yaśasvinīm |
tatraiva śiṃśupāvṛkṣe paśyannahamavasthitaḥ || 61 ||

रामाची पत्नी, कीर्तिवंत अशी ते तशी स्त्री पळयल्यार, हांव थंयच शिंशुपा रुखार पळयत राविल्लो. ^AI

Shloka 62

ততো হলহলাশব্দং কাঞ্চীনূপুরমিশ্রিতম্ ।
শৃণোম্যধিকগম্ভীরং রাবণস্য নিবেশনে ॥ 62 ॥

tato halahalāśabdaṃ kāñcīnūpuramiśritam |
śṛṇomyadhikagambhīraṃ rāvaṇasya niveśane || 62 ||

उपरांत कांची आनी नूपुर हांच्या मेळान हलहल असो आवाज, रावणाच्या महालांतल्यान खूब गंभीर आवाज म्हाका आयकूं लागलो. ^AI

Shloka 63

ততোঽহং পরমোদ্বিগ্নঃ স্বং রূপং প্রত্যসংহরম্ ।
অহং তু শিংশুপাবৃক্ষে পক্ষীব গহনে স্থিতঃ ॥ 63 ॥

tato'haṃ paramodvignaḥ svaṃ rūpaṃ pratyasaṃharam |
ahaṃ tu śiṃśupāvṛkṣe pakṣīva gahane sthitaḥ || 63 ||

तेन्ना हांव खूब भंयभीत जावन आपलें रूप परत घेवन घेतलें; हांव शिंशुपा रुखार सुकण्यासारखो दाट जाग्यार राविल्लो. ^AI

Shloka 64

ততো রাবণদারাশ্চ রাবণশ্চ মহাবলঃ ।
তং দেশং সমনুপ্রাপ্তা যত্র সীতাঽভবত্ স্থিতা ॥ 64 ॥

tato rāvaṇadārāśca rāvaṇaśca mahābalaḥ |
taṃ deśaṃ samanuprāptā yatra sītā'bhavat sthitā || 64 ||

उपरांत रावणाच्यो बायलो आनी महाबली रावण, सीता रावताली त्या जाग्यार एकठांय आयले. ^AI

Shloka 65

তং দৃষ্ট্বাথ বরারোহা সীতা রক্ষোগণেশ্বরম্ ।
সঙ্কুচ্যোরূস্তনৌ পীনৌ বাহুভ্যাং পরিরভ্য চ ॥ 65 ॥

taṃ dṛṣṭvātha varārohā sītā rakṣogaṇeśvaram |
saṅkucyorūstanau pīnau bāhubhyāṃ parirabhya ca || 65 ||

मागीर वरारोहा सीतेन त्या राक्षसगणांच्या स्वामीक दोळ्यांनी पळोवन आपले दोनूय मांडयो आनी व्हड दोनूय स्तन दोनूय हातांनी धरून घट्ट केले. ^AI

Shloka 66

বিত্রস্তাং পরমোদ্বিগ্নাং বীক্ষমাণাং ততস্ততঃ ।
ত্রাণং কিঞ্চিদপশ্যন্তীং বেপমানাং তপস্বিনীম্ ॥ 66 ॥

vitrastāṃ paramodvignāṃ vīkṣamāṇāṃ tatastataḥ |
trāṇaṃ kiñcidapaśyantīṃ vepamānāṃ tapasvinīm || 66 ||

ती भियेवन, खूब काळजीत पडून, फुडें-फाटें पळोवपी, खंयचोय आदार दिसना अशी, कांपत आसलेली तपस्विनी सीता. ^AI

Shloka 67

তামুবাচ দশগ্রীবস্সীতাং পরমদুঃখিতাম্ ।
অবাক্চিরাঃ প্রপতিতো বহুমন্যস্ব মামিতি ॥ 67 ॥

tāmuvāca daśagrīvassītāṃ paramaduḥkhitām |
avākcirāḥ prapatito bahumanyasva māmiti || 67 ||

दशग्रीवान त्या खूब दुख्खी जाल्ले सीतेक म्हळें: तोंड सकयल घालून आनी ल्हान जावन पडून, म्हाका मान दी अशें म्हणलें. ^AI

Shloka 68

যদি চেত্ত্বং তু দর্পান্মাং নাভিনন্দসি গর্বিতে ।
দ্বৌ মাসাবন্তরং সীতে পাস্যামি রুধিরং তব ॥ 68 ॥

yadi cettvaṃ tu darpānmāṃ nābhinandasi garvite |
dvau māsāvantaraṃ sīte pāsyāmi rudhiraṃ tava || 68 ||

हे गर्वीले, जर तूं गर्वान म्हाका मान दिनासत जाल्यार, हे सीते, दोन म्हयन्यांउपरांत तुजें रगत पियेवं. ^AI

Shloka 69

এতচ্ছ্রুত্বা বচস্তস্য রাবণস্য দুরাত্মনঃ ।
উবাচ পরমক্রুদ্ধা সীতা বচনমুত্তমম্ ॥ 69 ॥

etacchrutvā vacastasya rāvaṇasya durātmanaḥ |
uvāca paramakruddhā sītā vacanamuttamam || 69 ||

त्या दुरात्म्या रावणाचें हें उतर आयकून, खूब रागान भरिल्ली सीता उत्तम उतर म्हणूंक लागली. ^AI

Shloka 70

রাক্ষসাধম রামস্য ভার্যামমিততেজসঃ ।
ইক্ষ্বাকুকুলনাথস্য স্নুষাং দশরথস্য চ ॥ 70 ॥

rākṣasādhama rāmasya bhāryāmamitatejasaḥ |
ikṣvākukulanāthasya snuṣāṃ daśarathasya ca || 70 ||

हे राक्षसांमदल्या अधमा, तूं अमित तेजस्वी रामाचे बायलेक, इक्ष्वाकुकुळाच्या नाथाचे, दशरथाचे सुनेक. ^AI

Shloka 71

অবাচ্যং বদতো জিহ্বা কথং ন পতিতা তব ।
কিঞ্চিদ্বীর্যং তবানার্য যো মাং ভর্তুরসন্নিধৌ ॥ 71 ॥

avācyaṃ vadato jihvā kathaṃ na patitā tava |
kiñcidvīryaṃ tavānārya yo māṃ bharturasannidhau || 71 ||

असें अवाच्य उतर म्हणपी तुजी जीभ कशी पडली ना? हे अनार्य, जो तूं म्हज्या भर्ताराचे अनुपस्थितींत म्हाका घेवन आयलो, तुजें थोडेंच बळ आसा. ^AI

Shloka 72

অপহৃত্যাঽঽগতঃ পাপ তে নাদৃষ্টো মহাত্মনা ।
ন ত্বং রামস্য সদৃশো দাস্যেঽপ্যস্য ন যুজ্যসে ॥ 72 ॥

apahṛtyā''gataḥ pāpa te nādṛṣṭo mahātmanā |
na tvaṃ rāmasya sadṛśo dāsye'pyasya na yujyase || 72 ||

हे पापी, म्हाका चोरून हाडलो, पूण त्या महात्म्यान तुका पळयलो ना. तूं रामाक सारको न्हय, ताच्या दासाकूय तूं लायक न्हय. ^AI

Shloka 73

যজ্ঞীয স্সত্যবাদী চ রণশ্লাঘী চ রাঘবঃ ।
জানক্যা পরুষং বাক্যমেবমুক্তো দশাননঃ ॥ 73 ॥

yajñīya ssatyavādī ca raṇaślāghī ca rāghavaḥ |
jānakyā paruṣaṃ vākyamevamukto daśānanaḥ || 73 ||

यज्ञ करपी, सत्य बोलपी आनी युद्धांत प्रसिद्ध असो राघव — जानकीन ताका कठोर उतर सांगल्यार दशानन रावण भडकलो. ^AI

Shloka 74

জজ্বাল সহসা কোপাচ্চিতাস্থ ইব পাবকঃ ।
বিবৃত্য নযনে ক্রূরে মুষ্টিমুদ্যম্য দক্ষিণম্ ॥ 74 ॥

jajvāla sahasā kopāccitāstha iva pāvakaḥ |
vivṛtya nayane krūre muṣṭimudyamya dakṣiṇam || 74 ||

तो रागान एकदम पेटलो, जसो जळत्या इंधनांतलो पावक भडकता; ताणें आपले क्रूर दोळे पसरले आनी उजवो मुटकुळो वयर केलो. ^AI

Shloka 75

মৈথিলীং হন্তুমারব্ধঃ স্ত্রীভির্হাহাকৃতং তদা ।
স্ত্রীণাং মধ্যাত্সমুত্পত্য তস্য ভার্যা দুরাত্মনঃ ॥ 75 ॥

maithilīṃ hantumārabdhaḥ strībhirhāhākṛtaṃ tadā |
strīṇāṃ madhyātsamutpatya tasya bhāryā durātmanaḥ || 75 ||

तो मैथिलीक मारपाक लागलो, तेन्ना बायलांनी हाहाकार केलो; त्या दुरात्म्याची बायको बायलांमदल्यान धावून वयर आयली. ^AI

Shloka 76

বরা মন্দোদরী নাম তযা স প্রতিষেধিতঃ ।
উক্তশ্চ মধুরাং বাণীং তযা স মদনার্দিতঃ ॥ 76 ॥

varā mandodarī nāma tayā sa pratiṣedhitaḥ |
uktaśca madhurāṃ vāṇīṃ tayā sa madanārditaḥ || 76 ||

ती मंदोदरी नांवाची व्हडली बायको — तिणें ताका आडायलो; आनी कामान पीडीत त्या रावणाक ती गोड उतरां सांगू लागली. ^AI

Shloka 77

সীতযা তব কিং কার্যং মহেন্দ্রসমবিক্রমঃ ।
দেবগন্ধর্বকন্যাভির্যক্ষকন্যাভিরেব চ ॥ 77 ॥

sītayā tava kiṃ kāryaṃ mahendrasamavikramaḥ |
devagandharvakanyābhiryakṣakanyābhireva ca || 77 ||

‘महेंद्रा सारखो पराक्रम आशिल्ल्या तुजा सीतेकडेन कितें काम? देवगंधर्व कन्या आनी यक्ष कन्यां वांगडा…’ ^AI

Shloka 78

সার্ধং প্রভো রমস্বেহ সীতযা কিং করিষ্যসি ।
ততস্তাভিস্সমেতাভির্নারীভিস্স মহাবলঃ ॥ 78 ॥

sārdhaṃ prabho ramasveha sītayā kiṃ kariṣyasi |
tatastābhissametābhirnārībhissa mahābalaḥ || 78 ||

‘हे प्रभू, हांगा तूं तांच्यावांगडा रम; सीतेक घेवन तूं कितें करतलो?’ मागीर त्या बायलांवांगडा एकठांय जावन तो महाबली रावण… ^AI

Shloka 79

প্রসাদ্য সহসা নীতো ভবনং স্বং নিশাচরঃ ।
যাতে তস্মিন্ দশগ্রীবে রাক্ষস্যো বিকৃতাননাঃ ॥ 79 ॥

prasādya sahasā nīto bhavanaṃ svaṃ niśācaraḥ |
yāte tasmin daśagrīve rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 79 ||

…त्या बायलांनी ताका प्रसन्न करून एकदम आपल्या भवनाक नेलो; तो दशग्रीव गेलो उपरांत विकृत तोंडाच्यो राक्षसी बायलो… ^AI

Shloka 80

সীতাং নির্ভর্ত্সযামাসুর্বাক্যৈঃ ক্রূরৈস্সুদারুণৈঃ ।
তৃণবদ্ভাষিতং তাসাং গণযামাস জানকী ॥ 80 ॥

sītāṃ nirbhartsayāmāsurvākyaiḥ krūraissudāruṇaiḥ |
tṛṇavadbhāṣitaṃ tāsāṃ gaṇayāmāsa jānakī || 80 ||

…सीतेक क्रूर आनी खूब भयानक उतरांनी धमकावपाक लागल्यो; जानकीन तांचें उतर तणासारखें गणलें. ^AI

Shloka 81

গর্জিতং চ তদা তাসাং সীতাং প্রাপ্য নিরর্থকম্ ।
বৃথাগর্জিতনিশ্চেষ্টা রাক্ষস্যঃ পিশিতাশনাঃ ॥ 81 ॥

garjitaṃ ca tadā tāsāṃ sītāṃ prāpya nirarthakam |
vṛthāgarjitaniśceṣṭā rākṣasyaḥ piśitāśanāḥ || 81 ||

त्या राक्षसींनी सीतेकडे येवन गर्जना केली, पूण ती निरर्थक जाली. मांस खावपी त्या राक्षसींनी वृथा गर्जना केल्या आनी मागीर त्या निश्चेष्ट जाल्यो. ^AI

Shloka 82

রাবণায শশংসুস্তাঃ সীতাধ্যবসিতং মহত্ ।
ততস্তাস্সহিতাস্সর্বা নিহতাশা নিরুদ্যমাঃ ॥ 82 ॥

rāvaṇāya śaśaṃsustāḥ sītādhyavasitaṃ mahat |
tatastāssahitāssarvā nihatāśā nirudyamāḥ || 82 ||

त्या राक्षसींनी रावणाक सीतेचो म्हान निश्चय सांगलो. मागीर त्या सगळ्यो एकठांय जावन निराश आनी निरुद्यम जाल्यो. ^AI

Shloka 83

পরিক্ষিপ্য সমন্তাত্তাং নিদ্রাবশমুপাগতাঃ ।
তাসু চৈব প্রসুপ্তাসু সীতা ভর্তৃহিতে রতা ॥ 83 ॥

parikṣipya samantāttāṃ nidrāvaśamupāgatāḥ |
tāsu caiva prasuptāsu sītā bhartṛhite ratā || 83 ||

त्या सीतेक सगळ्यां वटांनी घेरून निद्रेच्या आधीन जाल्यो. त्या सगळ्यां न्हिदिल्ल्यां उपरांत घोवाच्या हितांत रत असलेली सीता. ^AI

Shloka 84

বিলপ্য করুণং দীনা প্রশুশোচ সুদুঃখিতা ।
তাসাং মধ্যাত্সমুত্থায ত্রিজটা বাক্যমব্রবীত্ ॥ 84 ॥

vilapya karuṇaṃ dīnā praśuśoca suduḥkhitā |
tāsāṃ madhyātsamutthāya trijaṭā vākyamabravīt || 84 ||

दीन आनी खूब दुखी जावन ती करुणायुक्त विलाप करून शोक करताली. त्या मदीं त्रिजटा उठून अशें वचन म्हणली. ^AI

Shloka 85

আত্মানং খাদত ক্ষিপ্রং ন সীতা বিনশিষ্যতি ।
জনকস্যাত্মজা সাধ্বী স্নুষা দশরথস্য চ ॥ 85 ॥

ātmānaṃ khādata kṣipraṃ na sītā vinaśiṣyati |
janakasyātmajā sādhvī snuṣā daśarathasya ca || 85 ||

तुमी आपणाकच लवकर खावन घेयात; सीता नश्ट जावची ना. ती जनकाची साध्वी चली आनी दशरथाची सून. ^AI

Shloka 86

স্বপ্নো হ্যদ্য মযা দৃষ্টো দারুণো রোমহর্ষণঃ ।
রক্ষসাং চ বিনাশায ভর্তুরস্যা জযায চ ॥ 86 ॥

svapno hyadya mayā dṛṣṭo dāruṇo romaharṣaṇaḥ |
rakṣasāṃ ca vināśāya bharturasyā jayāya ca || 86 ||

आयज म्हाका एक भयंकर आनी रोम हर्षावपी स्वप्न दिसलो; तो राक्षसांच्या नाशाखातीर आनी हिच्या घोवाच्या जयाखातीर. ^AI

Shloka 87

অলমস্মাত্পরিত্রাতুং রাঘবাদ্রাক্ষসীগণম্ ।
অভিযাচাম বৈদেহীমেতদ্ধি মম রোচতে ॥ 87 ॥

alamasmātparitrātuṃ rāghavādrākṣasīgaṇam |
abhiyācāma vaidehīmetaddhi mama rocate || 87 ||

राघवाकडल्यान राक्षसींच्या गणाक वाचवपाखातीर हें पुरो. आमी वैदेहीक विनवणी करूंया; हेंच म्हाका बरें दिसता. ^AI

Shloka 88

যস্যা হ্যেবংবিধস্স্বপ্নো দুঃখিতাযাঃ প্রদৃশ্যতে ।
সা দুঃখৈর্বিবিধৈর্মুক্তা সুখমাপ্নোত্যনুত্তমম্ ॥ 88 ॥

yasyā hyevaṃvidhassvapno duḥkhitāyāḥ pradṛśyate |
sā duḥkhairvividhairmuktā sukhamāpnotyanuttamam || 88 ||

जिका दुखी जाल्लेक अशें स्वप्न दिसता, ती विविध दुखांतल्यान सुटून अनुत्तम सुख प्राप्त करता. ^AI

Shloka 89

প্রণিপাতপ্রসন্না হি মৈথিলী জনকাত্মজা ।
ততস্সা হ্রীমতী বালা ভর্তুর্বিজযহর্ষিতা ॥ 89 ॥

praṇipātaprasannā hi maithilī janakātmajā |
tatassā hrīmatī bālā bharturvijayaharṣitā || 89 ||

जनकाची कन्या अशी मैथिली प्रणिपातान (नमस्कारान) प्रसन्न जाली. मागीर ती लज्जावंती आनी बालिका, भर्त्याच्या विजयान हर्षित जावन, ^AI

Shloka 90

অবোচদ্যদি তত্তথ্যং ভবেযং শরণং হি বঃ ।
তাং চাহং তাদৃশীং দৃষ্ট্বা সীতাযা দারুণাং দশাম্ ।
চিন্তযামাস বিক্রান্তো ন চ মে নির্বৃতং মনঃ ॥ 90 ॥

avocadyadi tattathyaṃ bhaveyaṃ śaraṇaṃ hi vaḥ |
tāṃ cāhaṃ tādṛśīṃ dṛṣṭvā sītāyā dāruṇāṃ daśām |
cintayāmāsa vikrānto na ca me nirvṛtaṃ manaḥ || 90 ||

जर तें खरें आसलें तर तुमकां शरण येवं, अशें ती म्हणली. त्या दारुण अशा सीतेच्या दशेक पळोवन म्यां विचार केलो; पूण विक्रमी (हनुमान) म्हजें मन निर्वृत्त (शांत) जालें ना. ^AI

Shloka 91

সম্ভাষণার্থং চ মযা জানক্যাশ্চিন্তিতো বিধিঃ ॥ 91 ॥

sambhāṣaṇārthaṃ ca mayā jānakyāścintito vidhiḥ || 91 ||

आनी जानकीकडेन संभाषण करपाखातीर म्यां असो उपाय चिंतलो. ^AI

Shloka 92

ইক্ষ্বাকূণাং হি বংশস্তু ততো মম পুরস্কৃতঃ ।
শ্রুত্বা তু গদিতাং বাচং রাজর্ষিগণপূজিতাম্ ॥ 92 ॥

ikṣvākūṇāṃ hi vaṃśastu tato mama puraskṛtaḥ |
śrutvā tu gaditāṃ vācaṃ rājarṣigaṇapūjitām || 92 ||

इक्ष्वाकूंचो वंश ताचेपरस म्हजे मुखार आसा. राजर्षींच्या गणान पूजिल्ली ती वाणी ऐकून, ^AI

Shloka 93

প্রত্যভাষত মাং দেবী বাষ্পৈঃ পিহিতলোচনা ।
কস্ত্বং কেন কথং চেহ প্রাপ্তো বানরপুঙ্গবঃ ॥ 93 ॥

pratyabhāṣata māṃ devī bāṣpaiḥ pihitalocanā |
kastvaṃ kena kathaṃ ceha prāpto vānarapuṅgavaḥ || 93 ||

देवी बाष्पांनी दोळे भरल्ले आसतना म्हाका म्हणली: तूं कोण? केन (कोणा बरोबर)? आनी हांगा कसो पावलो, हे वानरपुंगवा? ^AI

Shloka 94

কা চ রামেণ তে প্রীতিস্তন্মে শংসিতুমর্হসি ।
তস্যাস্তদ্বচনং শ্রুত্বা হ্যহমপ্যব্রুবং বচঃ ॥ 94 ॥

kā ca rāmeṇa te prītistanme śaṃsitumarhasi |
tasyāstadvacanaṃ śrutvā hyahamapyabruvaṃ vacaḥ || 94 ||

आनी रामा कडेन तुजी काय प्रीति आसा? तें म्हाका सांगपाक तूं योग्य आसा. तिचें तें वचन ऐकून म्यांय वचन म्हळें: ^AI

Shloka 95

দেবি রামস্য ভর্তুস্তে সহাযো ভীমবিক্রমঃ ।
সুগ্রীবো নাম বিক্রান্তো বানরেন্দ্রো মহাবলঃ ॥ 95 ॥

devi rāmasya bhartuste sahāyo bhīmavikramaḥ |
sugrīvo nāma vikrānto vānarendro mahābalaḥ || 95 ||

हे देवी, तुज्या भर्त्या रामाचो सहाय्यकारी, भीमविक्रम, विक्रांत, महाबल, वानरेंद्र सुग्रीव नांवाचो आसा. ^AI

Shloka 96

তস্য মাং বিদ্ধি ভৃত্যং ত্বং হনুমন্তমিহাগতম্ ।
ভর্ত্রাহং প্রেষিতস্তুভ্যং রামেণাক্লিষ্টকর্মণা ॥ 96 ॥

tasya māṃ viddhi bhṛtyaṃ tvaṃ hanumantamihāgatam |
bhartrāhaṃ preṣitastubhyaṃ rāmeṇākliṣṭakarmaṇā || 96 ||

ताचो हांगा आयिल्लो भृत्य हनुमान म्हणून म्हाका तूं जाण. अक्लिष्टकर्मा (कष्ट न जाल्ल्या कर्माच्या) राम भर्त्यान तुजेकडेन धाडलो. ^AI

Shloka 97

ইদং চ পুরুষব্যাঘ্রঃ শ্রীমান্ দাশরথিঃ স্বযম্ ।
অঙ্গুলীযমভিজ্ঞানমদাত্তুভ্যং যশস্বিনি ॥ 97 ॥

idaṃ ca puruṣavyāghraḥ śrīmān dāśarathiḥ svayam |
aṅgulīyamabhijñānamadāttubhyaṃ yaśasvini || 97 ||

आनी हें पुरुषांमदीं व्याघ्र अशा, श्रीमंत दाशरथी रामान स्वता तुज्या खातीर खुणेखातीर हें अंगठें दिलें, हे यशस्विनी. ^AI

Shloka 98

তদিচ্ছামি ত্বযাঽঽজ্ঞপ্তং দেবি কিং করবাণ্যহম্ ।
রামলক্ষ্মণযোঃ পার্শ্বং নযামি ত্বাং কিমুত্তরম্ ॥ 98 ॥

tadicchāmi tvayā''jñaptaṃ devi kiṃ karavāṇyaham |
rāmalakṣmaṇayoḥ pārśvaṃ nayāmi tvāṃ kimuttaram || 98 ||

देवी, तूं आज्ञा दिली तर म्हाका कितें करचें अशें म्हाका इत्सा आसा. राम आनी लक्ष्मण हांच्या लागीं तुका व्हरूं काय, हें सांग. ^AI

Shloka 99

এতচ্ছ্রুত্বা বিদিত্বা চ সীতা জনকনন্দিনী ।
আহরাবণমুত্সাদ্য রাঘবো মাং নযত্বিতি ॥ 99 ॥

etacchrutvā viditvā ca sītā janakanandinī |
āharāvaṇamutsādya rāghavo māṃ nayatviti || 99 ||

हें आयकून आनी समजून, जनकाची धूव सीता म्हणाली: रावणाचो नाश करून राघवान म्हाका व्हरूं. ^AI

Shloka 100

প্রণম্য শিরসা দেবীং মহমার্যামনিন্দিতাম্ ।
রাঘবস্য মনোহ্লাদমভিজ্ঞানমযাচিষম্ ॥ 100 ॥

praṇamya śirasā devīṃ mahamāryāmaninditām |
rāghavasya manohlādamabhijñānamayāciṣam || 100 ||

त्या निंदारहित, मान्य अशा देवीक माथो घालून नमस्कार करून, राघवाच्या मनाक आनंद दिवपी खूण म्हांयें मागली. ^AI

Shloka 101

অথ মামব্রবীত্সীতা গৃহ্যতামযমুত্তমঃ ।
মণির্যেন মহাবাহূ রামস্ত্বাং বহুমন্যতে ॥ 101 ॥

atha māmabravītsītā gṛhyatāmayamuttamaḥ |
maṇiryena mahābāhū rāmastvāṃ bahumanyate || 101 ||

उपरांत सीता म्हाका म्हणाली: हो उत्तम मणी घे, ज्या मणीक लागून महाबाहू राम तुका चड मान दिता. ^AI

Shloka 102

ইত্যুক্ত্বা তু বরারোহা মণিপ্রবরমদ্ভুতম্ ।
প্রাযচ্ছত্পরমোদ্বিগ্না বাচা মাং সন্দিদেশহ ॥ 102 ॥

ityuktvā tu varārohā maṇipravaramadbhutam |
prāyacchatparamodvignā vācā māṃ sandideśaha || 102 ||

अशें म्हणून ती सुंदर अंगांची वरारोहा, खूब उद्विग्न जावन, तो अद्भुत आनी श्रेष्ठ मणी म्हाका दिलो आनी आपल्या उतरांनी म्हाका संदेश दिलो. ^AI

Shloka 103

ততস্তস্যৈ প্রণম্যাহং রাজপুত্র্যৈ সমাহিতঃ ।
প্রদক্ষিণং পরিক্রামমিহাভ্যুদ্গতমানসঃ ॥ 103 ॥

tatastasyai praṇamyāhaṃ rājaputryai samāhitaḥ |
pradakṣiṇaṃ parikrāmamihābhyudgatamānasaḥ || 103 ||

उपरांत हांवें त्या राजपुत्रीक नमस्कार करून, शांत मनान, हर्षान भरिल्ल्या मनान तिचे भोंवतणी प्रदक्षिणा घातली. ^AI

Shloka 104

উক্তোঽহং পুনরেবেদং নিশ্চিত্য মনসা তযা ।
হনুমন্মম বৃত্তান্তং বক্তুমর্হসি রাঘবে ॥ 104 ॥

ukto'haṃ punarevedaṃ niścitya manasā tayā |
hanumanmama vṛttāntaṃ vaktumarhasi rāghave || 104 ||

तिणें मनांत निश्चय करून म्हाका परत अशें सांगलें: हनुमान, तुजें राघवाकडेन म्हजो वृत्तांत सांगपाक जाय. ^AI

Shloka 105

যথা শ্রুত্বৈব ন চিরাত্তাবুভৌ রামলক্ষ্মণৌ ।
সুগ্রীবসহিতৌ বীরাবুপেযাতাং তথা কুরু ॥ 105 ॥

yathā śrutvaiva na cirāttāvubhau rāmalakṣmaṇau |
sugrīvasahitau vīrāvupeyātāṃ tathā kuru || 105 ||

जशे ते दोन वीर राम आनी लक्ष्मण सुग्रीवा वांगडा हें ऐकून ल्हवच येवचे, तशें कर. ^AI

Shloka 106

যদ্যন্যথা ভবেদেতদ্দ্বৌ মাসৌ জীবিতং মম ।
ন মাং দ্রক্ষ্যতি কাকুত্স্থো ম্রিযে সাহমনাথবত্ ॥ 106 ॥

yadyanyathā bhavedetaddvau māsau jīvitaṃ mama |
na māṃ drakṣyati kākutstho mriye sāhamanāthavat || 106 ||

हें तशें जालें ना जाल्यार म्हजें आयुश्य दोन म्हयने म्हूणच उरतलें; काकुत्स्थ म्हाका पळोवंचो ना, आनी हांव अनाथ भशेन मरतलों. ^AI

Shloka 107

তচ্ছ্রুত্বা করুণং বাক্যং ক্রোধো মামভ্যবর্তত ।
উত্তরং চ মযা দৃষ্টং কার্যশেষমনন্তরম্ ॥ 107 ॥

tacchrutvā karuṇaṃ vākyaṃ krodho māmabhyavartata |
uttaraṃ ca mayā dṛṣṭaṃ kāryaśeṣamanantaram || 107 ||

तें दयाळू उतर ऐकून म्हजेर राग आयलो; आनी उपरांत करचें उरिल्लें कार्य म्हज्या नदरेंत आयलें. ^AI

Shloka 108

ততোঽবর্ধত মে কাযস্তদা পর্বতসন্নিভঃ ।
যুদ্ধকাঙ্ক্ষী বনং তচ্চ বিনাশযিতুমারভে ॥ 108 ॥

tato'vardhata me kāyastadā parvatasannibhaḥ |
yuddhakāṅkṣī vanaṃ tacca vināśayitumārabhe || 108 ||

तेन्ना म्हजो कुडी वाडलो आनी दोंगरा सारखी जाली; युद्धाची इच्छा धरून हांव तें रान नश्ट करूंक लागलों. ^AI

Shloka 109

তদ্ভগ্নং বনষণ্ডং তু ভ্রান্তত্রস্তমৃগদ্বিজম্ ।
প্রতিবুদ্ধা নিরীক্ষন্তে রাক্ষস্যো বিকৃতাননাঃ ॥ 109 ॥

tadbhagnaṃ vanaṣaṇḍaṃ tu bhrāntatrastamṛgadvijam |
pratibuddhā nirīkṣante rākṣasyo vikṛtānanāḥ || 109 ||

तें रान मोडलें, आनी भोंवडून भियेवन पळिल्ल्या मृग-पक्ष्यांनी भरिल्लें; तेन्ना जागे जाल्ल्यो विकृत तोंडाच्यो राक्षसी पळोवंक लागल्यो. ^AI

Shloka 110

মাং চ দৃষ্ট্বা বনে তস্মিন্ সমাগম্য ততস্ততঃ ।
তা স্সমভ্যাগতাঃ ক্ষিপ্রং রাবণাযাচচক্ষিরে ॥ 110 ॥

māṃ ca dṛṣṭvā vane tasmin samāgamya tatastataḥ |
tā ssamabhyāgatāḥ kṣipraṃ rāvaṇāyācacakṣire || 110 ||

ते रानांत म्हाका पळोवन, थंय-थंय एकठांय जावन, वेगान रावणाकडे वचून सांगल्यो. ^AI

Shloka 111

রাজস্বনমিদং দুর্গং তব ভগ্নং দুরাত্মনা ।
বানরেণ হ্যবিজ্ঞায তব বীর্যং মহাবল ॥ 111 ॥

rājasvanamidaṃ durgaṃ tava bhagnaṃ durātmanā |
vānareṇa hyavijñāya tava vīryaṃ mahābala || 111 ||

हे राजा, हें तुजें दुर्गम रान एका दुरात्म्या वानरान, तुजें बळ न कळून, नश्ट केलें. ^AI

Shloka 112

দুর্বুদ্ধেস্তস্য রাজেন্দ্র তব বিপ্রিযকারিণঃ ।
বধমাজ্ঞাপয ক্ষিপ্রং যথাসৌ বিলযং ব্রজেত্ ॥ 112 ॥

durbuddhestasya rājendra tava vipriyakāriṇaḥ |
vadhamājñāpaya kṣipraṃ yathāsau vilayaṃ vrajet || 112 ||

हे राजेंद्र, त्या दुर्बुद्धी आनी तुका अप्रिय करपी वानराचो वेगान वध आज्ञा कर, तो नश्ट जावचो म्हूण. ^AI

Shloka 113

তচ্ছ্রুত্বা রাক্ষসেন্দ্রেণ বিসৃষ্টা ভৃশদুর্জযাঃ ।
রাক্ষসাঃ কিঙ্করা নাম রাবণস্য মনোনুগাঃ ॥ 113 ॥

tacchrutvā rākṣasendreṇa visṛṣṭā bhṛśadurjayāḥ |
rākṣasāḥ kiṅkarā nāma rāvaṇasya manonugāḥ || 113 ||

हे ऐकून राक्षसांच्या राजाने धाडलेले, खूपच जिंकू न शकणारे, रावणाच्या मनासारखे वागणारे, किंकर नावाचे राक्षस ॥ 113 ॥ ^AI

Shloka 114

তেষামশীতিসাহস্রং শূলমুদ্গরপাণিনাম্ ।
মযা তস্মিন্বনোদ্দেশে পরিঘেণ নিষূদিতম্ ॥ 114 ॥

teṣāmaśītisāhasraṃ śūlamudgarapāṇinām |
mayā tasminvanoddeśe parigheṇa niṣūditam || 114 ||

त्यांच्यापैकी ऐंशी हजार, शूळ आणि मुद्गर हातात धरलेल्यांना, म्यां त्या वनाच्या भागात परिघाने ठार मारले ॥ 114 ॥ ^AI

Shloka 115

তেষাং তু হতশেষা যে তে গত্বা লঘুবিক্রমাঃ ।
নিহতং চ মহত্সৈন্যং রাবণাযাচচক্ষিরে ॥ 115 ॥

teṣāṃ tu hataśeṣā ye te gatvā laghuvikramāḥ |
nihataṃ ca mahatsainyaṃ rāvaṇāyācacakṣire || 115 ||

त्यांच्यापैकी जे मारले जाऊन उरले, ते हलक्या गतीने धावत जाऊन, मोठे सैन्य मारले गेल्याचे रावणाला सांगू लागले ॥ 115 ॥ ^AI

Shloka 116

ততো মে বুদ্ধিরুত্পন্না চৈত্যপ্রাসাদমাক্রমম্ ।
তত্রস্থান্রাক্ষসান্ হত্বা শতং স্তম্ভেন বৈ পুনঃ ॥ 116 ॥

tato me buddhirutpannā caityaprāsādamākramam |
tatrasthānrākṣasān hatvā śataṃ stambhena vai punaḥ || 116 ||

तेव्हा माझ्या मनात विचार आला आणि म्यां देवळाच्या उंच इमारतीवर चढून, तिथल्या शंभर राक्षसांना खांबाने पुन्हा ठार मारले ॥ 116 ॥ ^AI

Shloka 117

ললামভূতো লঙ্কাযাস্স বৈ বিধ্বংসিতো মযা ।
ততঃ প্রহস্তস্য সুতং জম্বুমালিনমাদিশত্ ॥ 117 ॥

lalāmabhūto laṅkāyāssa vai vidhvaṃsito mayā |
tataḥ prahastasya sutaṃ jambumālinamādiśat || 117 ||

लंकेचे भूषण अशी ती इमारत म्यां उध्वस्त केली. तेव्हा (रावणाने) प्रहस्ताच्या जंबुमाली नावाच्या मुलाला आदेश दिला ॥ 117 ॥ ^AI

Shloka 118

রাক্ষসৈর্বহুভিস্সার্ধং ঘোররূপৈর্ভযানকৈঃ ।
তং মহাবলসম্পন্নং রাক্ষসং রণকোবিদম্ ॥ 118 ॥

rākṣasairbahubhissārdhaṃ ghorarūpairbhayānakaiḥ |
taṃ mahābalasampannaṃ rākṣasaṃ raṇakovidam || 118 ||

भयंकर आणि भयावह रूपाच्या अनेक राक्षसांसोबत, त्या महाबळी, युद्धात कुशल अशा राक्षसाला ॥ 118 ॥ ^AI

Shloka 119

পরিঘেণাতিঘোরেণ সূদযামি সহানুগম্ ।
তচ্ছ্রুত্বা রাক্ষসেন্দ্রস্তু মন্ত্রিপুত্ত্রান্মহাবলান্ ॥ 119 ॥

parigheṇātighoreṇa sūdayāmi sahānugam |
tacchrutvā rākṣasendrastu mantriputtrānmahābalān || 119 ||

अतिशय भयंकर परिघाने म्यां त्याच्या सैन्यासह ठार मारले. हे ऐकून राक्षसांचा राजा रावणाने महाबळी मंत्रिपुत्रांना ॥ 119 ॥ ^AI

Shloka 120

পদাতিবলসম্পন্নান্ প্রেষযামাস রাবণঃ ।
পরিঘেণৈব তান্ সর্বান্নযামি যমসাদনম্ ॥ 120 ॥

padātibalasampannān preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
parigheṇaiva tān sarvānnayāmi yamasādanam || 120 ||

पायदळ सैन्यासह रावणाने पाठवले. त्या सर्वांना म्यां परिघानेच यमाच्या घराकडे पाठवले ॥ 120 ॥ ^AI

Shloka 121

মন্ত্রিপুত্ত্রান্হতান্চ্ছৃত্বা সমরেঽলঘুবিক্রমান্ ।
পঞ্চ সেনাগ্রগাচ্ছ্রূরান্প্রেষযামাস রাবণঃ ॥ 121 ॥

mantriputtrānhatāncchṛtvā samare'laghuvikramān |
pañca senāgragācchrūrānpreṣayāmāsa rāvaṇaḥ || 121 ||

आपल्या मंत्र्यांच्या पुत्रांनी युद्धांत मारले गेले, असे ऐकून रावणाने सेनेच्या पुढे चालणारे, शूर आणि मोठ्या पराक्रमाचे असे पांच जणांना पाठवले. ^AI

Shloka 122

তানহং সহসৈন্যান্বৈ সর্বানেবাভ্যসূদযম্ ।
ততঃ পুনর্দশগ্রীবঃ পুত্রমক্ষং মহাবলম্ ॥ 122 ॥

tānahaṃ sahasainyānvai sarvānevābhyasūdayam |
tataḥ punardaśagrīvaḥ putramakṣaṃ mahābalam || 122 ||

त्या सर्वांना सैन्यासह मी एकदम मारून टाकले. तेव्हा पुन्हा दशग्रीव रावणाने आपला महाबली पुत्र अक्ष याला पाठवले. ^AI

Shloka 123

বহুভী রাক্ষসৈস্সার্ধং প্রেষযামাস রাবণঃ ।
তং তু মন্দোদরীপুত্ত্রং কুমারং রণপণ্ডিতম্ ॥ 123 ॥

bahubhī rākṣasaissārdhaṃ preṣayāmāsa rāvaṇaḥ |
taṃ tu mandodarīputtraṃ kumāraṃ raṇapaṇḍitam || 123 ||

रावणाने पुष्कळ राक्षसांसह त्या मंदोदरीच्या पुत्राला, युद्धात निपुण अशा त्या कुमाराला पाठवले. ^AI

Shloka 124

সহসা খং সমুত্ক্রান্তং পাদযোশ্চ গৃহীতবান্ ।
চর্মাসিনং শতগুণং ভ্রামযিত্বা ব্যপেষযম্ ॥ 124 ॥

sahasā khaṃ samutkrāntaṃ pādayośca gṛhītavān |
carmāsinaṃ śataguṇaṃ bhrāmayitvā vyapeṣayam || 124 ||

तो अचानक आकाशात उडाला, पण मी त्याला पायांत धरले; हातात ढाल आणि तलवार घेतलेल्या त्याला शंभर वेळा फिरवून मी चिरडून टाकले. ^AI

Shloka 125

তমক্ষমাগতং ভগ্নং নিশম্য স দশাননঃ ।
তত ইন্দ্রজিতং নাম দ্বিতীযং রাবণস্সুতম্ ॥ 125 ॥

tamakṣamāgataṃ bhagnaṃ niśamya sa daśānanaḥ |
tata indrajitaṃ nāma dvitīyaṃ rāvaṇassutam || 125 ||

तो अक्ष माझ्याकडून मारला गेला आणि मोडला गेला, हे ऐकून तो दशानन रावण अत्यंत संतापला आणि आपला दुसरा पुत्र इंद्रजित याला आदेश दिला. ^AI

Shloka 126

ব্যাদিদেশ সুসঙ্কৃদ্ধো বলিনং যুদ্ধদুর্মদম্ ।
তচ্চাপ্যহং বলং সর্বং তং চ রাক্ষসপুঙ্গবম্ ॥ 126 ॥

vyādideśa susaṅkṛddho balinaṃ yuddhadurmadam |
taccāpyahaṃ balaṃ sarvaṃ taṃ ca rākṣasapuṅgavam || 126 ||

तो बलवान आणि युद्धात अत्यंत उन्मत्त होता. त्याचे सर्व सैन्य आणि त्या राक्षसश्रेष्ठालाही मी युद्धात पराभूत केले. ^AI

Shloka 127

নষ্টৌজসং রণে কৃত্বা পরং হর্ষমুপাগমম্ ।
মহতাপি মহাবাহুঃ প্রত্যযেন মহাবলঃ ॥ 127 ॥

naṣṭaujasaṃ raṇe kṛtvā paraṃ harṣamupāgamam |
mahatāpi mahābāhuḥ pratyayena mahābalaḥ || 127 ||

त्याला युद्धात निःशक्त करून मी परम आनंद पावलो. महाबाहू आणि महाबलवान असा तो रावणानेच मोठ्या विश्वासाने पाठवला होता. ^AI

Shloka 128

প্রেষিতো রাবণেনৈব সহ বীরৈর্মদোত্কটৈঃ ।
সোঽবিষহ্যং হি মাং বুদ্ধ্বা স্বং বলং চাবমর্দিতম্ ॥ 128 ॥

preṣito rāvaṇenaiva saha vīrairmadotkaṭaiḥ |
so'viṣahyaṃ hi māṃ buddhvā svaṃ balaṃ cāvamarditam || 128 ||

मदोन्मत्त वीरांसह तो पाठवला गेला होता. मी अजिंक्य आहे आणि त्याचे सैन्य मी कुचलून टाकले आहे, हे त्याने ओळखले. ^AI

Shloka 129

ব্রাহ্মণাস্ত্রেণ স তু মাং প্রাবধ্নাচ্ছাতিবেগিতঃ ।
রজ্জুভিশ্চাভিবধ্নন্তি ততো মাং তত্র রাক্ষসাঃ ॥ 129 ॥

brāhmaṇāstreṇa sa tu māṃ prābadhnācchātivegitaḥ |
rajjubhiścābhibadhnanti tato māṃ tatra rākṣasāḥ || 129 ||

शत्रूच्या वेगाने धावणाऱ्या त्या ब्रह्मास्त्राने त्याने मला बांधले; तेव्हा तेथे राक्षसांनी मला दोरांनी बांधले. ^AI

Shloka 130

রাবণস্য সমীপং চ গৃহীত্বা মামুপানযন্ ।
দৃষ্ট্বা সম্ভাষিতশ্চাহং রাবণেন দুরাত্মনা ॥ 130 ॥

rāvaṇasya samīpaṃ ca gṛhītvā māmupānayan |
dṛṣṭvā sambhāṣitaścāhaṃ rāvaṇena durātmanā || 130 ||

आणि मला पकडून रावणाच्या जवळ आणले; दुरात्मा रावणाने मला पाहिले आणि माझ्याशी बोलला. ^AI

Shloka 131

পৃষ্টশ্চ লঙ্কাগমনং রাক্ষসানাং চ তং বধম্ ।
তত্সর্বং চ মযা তত্র সীতার্থমিতি জল্পিতম্ ॥ 131 ॥

pṛṣṭaśca laṅkāgamanaṃ rākṣasānāṃ ca taṃ vadham |
tatsarvaṃ ca mayā tatra sītārthamiti jalpitam || 131 ||

लंकेला येण्याचे कारण आणि राक्षसांचा तो वध याबद्दल मला विचारले; तेव्हा मी तेथे सीतेसाठी हे सर्व सांगितले. ^AI

Shloka 132

অস্যাহং দর্শনাকাঙ্ক্ষী প্রাপ্তস্ত্বদ্ভবনং বিভো ।
মারুতস্যৌরসঃ পুত্রো বানরো হনুমানহম্ ॥ 132 ॥

asyāhaṃ darśanākāṅkṣī prāptastvadbhavanaṃ vibho |
mārutasyaurasaḥ putro vānaro hanumānaham || 132 ||

हे विभो, तिचे दर्शन घेण्याची इच्छा बाळगून मी तुझ्या भवनात आलो आहे; मी मारुताचा औरस पुत्र, वानर हनुमान आहे. ^AI

Shloka 133

রামদূতং চ মাং বিদ্ধি সুগ্রীবসচিবং কপিম্ ।
সোঽহং দূত্যেন রামস্য ত্বত্সকাশমিহাগতঃ ॥ 133 ॥

rāmadūtaṃ ca māṃ viddhi sugrīvasacivaṃ kapim |
so'haṃ dūtyena rāmasya tvatsakāśamihāgataḥ || 133 ||

मला रामाचा दूत आणि सुग्रीवाचा सचिव असलेला कपी जाण; तो मी रामाच्या दूताचे काम घेऊन तुझ्याकडे येथे आलो आहे. ^AI

Shloka 134

সুগ্রীবশ্চ মহাতেজাস্সত্বাং কুশলমব্রবীত্ ।
ধর্মার্থকামসহিতং হিতং পথ্যমুবাচ চ ॥ 134 ॥

sugrīvaśca mahātejāssatvāṃ kuśalamabravīt |
dharmārthakāmasahitaṃ hitaṃ pathyamuvāca ca || 134 ||

महातेजस्वी सुग्रीवाने तुला कुशल विचारले; आणि धर्म, अर्थ व काम यांसह हितकारक व पथ्य असे बोलला. ^AI

Shloka 135

বসতো ঋশ্যমূকে মে পর্বতে বিপুলদ্রুমে ।
রাঘবো রণবিক্রান্তো মিত্ত্রত্বং সমুপাগতঃ ॥ 135 ॥

vasato ṛśyamūke me parvate vipuladrume |
rāghavo raṇavikrānto mittratvaṃ samupāgataḥ || 135 ||

विपुल वृक्षांच्या ऋष्यमूक पर्वतावर राहत असताना रणविक्रान्त राघवाने माझ्याशी मैत्री केली. ^AI

Shloka 136

তেন মে কথিতং রাজ্ঞা ভার্যা মে রক্ষসা হৃতা ।
তত্র সাহায্যমস্মাকং কার্যং সর্বাত্মনা ত্বযা ॥ 136 ॥

tena me kathitaṃ rājñā bhāryā me rakṣasā hṛtā |
tatra sāhāyyamasmākaṃ kāryaṃ sarvātmanā tvayā || 136 ||

त्या राजाने मला सांगितले की माझी पत्नी राक्षसाने हरण केली आहे; तेथे तुम्ही सर्वात्म्याने आम्हाला साहाय्य करावे असे कार्य आहे. ^AI

Shloka 137

মযা চ কথিতং তস্মৈ বালিনশ্চ বধং প্রতি ।
তত্র সাহায্যহেতোর্মে সমযং কর্তুমর্হসি ॥ 137 ॥

mayā ca kathitaṃ tasmai vālinaśca vadhaṃ prati |
tatra sāhāyyahetorme samayaṃ kartumarhasi || 137 ||

आनी हांवें ताका वालीच्या वधाविशीं सांगलें. त्या साहाय्याखातीर तुवें म्हजो करार करपाक जाय. ^AI

Shloka 138

বালিনা হৃতরাজ্যেন সুগ্রীবেণ মহাপ্রভুঃ ।
চক্রেঽগ্নিসাক্ষিকং সখ্যং রাঘবস্সহ লক্ষ্মণঃ ॥ 138 ॥

vālinā hṛtarājyena sugrīveṇa mahāprabhuḥ |
cakre'gnisākṣikaṃ sakhyaṃ rāghavassaha lakṣmaṇaḥ || 138 ||

वालीन राज्य हिरावल्ल्या सुग्रीवा वांगडा महाप्रभू राघवान आनी लक्ष्मणान अग्नीच्या साक्षीन सख्य केलें. ^AI

Shloka 139

তেন বালিনমুত্পাট্য শরেণৈকেন সংযুগে ।
বানরাণাং মহারাজঃ কৃতস্স প্লবতাং প্রভুঃ ॥ 139 ॥

tena vālinamutpāṭya śareṇaikena saṃyuge |
vānarāṇāṃ mahārājaḥ kṛtassa plavatāṃ prabhuḥ || 139 ||

ताणें एकाच बाणान युद्धांत वालीक उखडून उडयलो आनी त्या वानरांच्या महाराजाक उडप्यांचो प्रभू केलो. ^AI

Shloka 140

তস্য সাহায্যমস্মাভিঃ কার্যং সর্বাত্মনা ত্বিহ ।
তেন প্রস্থাপিতস্তুভ্যং সমীপমিহ ধর্মতঃ ॥ 140 ॥

tasya sāhāyyamasmābhiḥ kāryaṃ sarvātmanā tviha |
tena prasthāpitastubhyaṃ samīpamiha dharmataḥ || 140 ||

आमकां ताचें साहाय्य सर्वात्म्यान करपाक जाय; ताणेंच धर्मान तुका हांगा म्हजे लागीं धाडला. ^AI

Shloka 141

ক্ষিপ্রমানীযতাং সীতা দীযতাং রাঘবায চ ।
যাবন্ন হরযো বীরা বিধমন্তি বলং তব ॥ 141 ॥

kṣipramānīyatāṃ sītā dīyatāṃ rāghavāya ca |
yāvanna harayo vīrā vidhamanti balaṃ tava || 141 ||

सीतेक लवकर हाड आनी राघवाक दिव; हे वीर वानर तुजें बळ नश्ट करचे आदीं. ^AI

Shloka 142

বানরাণাং প্রভাবো হি ন কেন বিদিতঃ পুরা ।
দেবতানাং সঙ্কাশং চ যে গচ্ছন্তি নিমন্ত্রিতাঃ ॥ 142 ॥

vānarāṇāṃ prabhāvo hi na kena viditaḥ purā |
devatānāṃ saṅkāśaṃ ca ye gacchanti nimantritāḥ || 142 ||

वानरांचो प्रभाव पयलीं कोणाकूच माहीत नासलो; आपयल्ले आसतना ते देवतां सारके जातात. ^AI

ইতি বানররাজস্ত্বামাহেত্যভিহিতো মযা ।
মামৈক্ষত ততঃ ক্রুদ্ধশ্চক্ষুষা প্রদহন্নিব ॥ 143 ॥

Shloka 144

তেন বধ্যোঽহমাজ্ঞপ্তো রক্ষসা রৌদ্রকর্মণা ।
মত্প্রভাবমবিজ্ঞায রাবণেন দুরাত্মনা ॥ 144 ॥

tena vadhyo'hamājñapto rakṣasā raudrakarmaṇā |
matprabhāvamavijñāya rāvaṇena durātmanā || 144 ||

त्या क्रूर कर्मांच्या राक्षसान, दुरात्म्या रावणान, म्हजो प्रभाव न जाणून म्हाका वध्य म्हणून आज्ञा दिली. ^AI

Shloka 145

ততো বিভীষণো নাম তস্য ভ্রাতা মহামতিঃ ।
তেন রাক্ষসরাজোঽসৌ যাচিতো মম কারণাত্ ॥ 145 ॥

tato vibhīṣaṇo nāma tasya bhrātā mahāmatiḥ |
tena rākṣasarājo'sau yācito mama kāraṇāt || 145 ||

त्या उपरांत ताचो महामती भाव विभीषण नांवाचो; ताणें त्या राक्षसराजाक म्हज्या खातीर विनंती केली. ^AI

Shloka 146

নৈবং রাক্ষসশার্দূল ত্যজ্যতামেষ নিশ্চযঃ ।
রাজশাস্ত্রব্যপেতো হি মার্গঃ সংসেব্যতে ত্বযা ॥ 146 ॥

naivaṃ rākṣasaśārdūla tyajyatāmeṣa niścayaḥ |
rājaśāstravyapeto hi mārgaḥ saṃsevyate tvayā || 146 ||

हे राक्षसश्रेष्ठा, अशें करूं नाका; हो निर्णय सोडून दिवचो. तूं राजशास्त्राक विरुद्ध अशा मार्गान चलतास. ^AI

Shloka 147

দূতবধ্যা ন দৃষ্টা হি রাজশাস্ত্রেষু রাক্ষস ।
দূতেন বেদিতব্যং চ যথার্থং হিতবাদিনা ॥ 147 ॥

dūtavadhyā na dṛṣṭā hi rājaśāstreṣu rākṣasa |
dūtena veditavyaṃ ca yathārthaṃ hitavādinā || 147 ||

हे राक्षसा, राजशास्त्रांत दूताचो वध करपाचो नियम ना. हित सांगपी दूतान खरो अर्थ कळवचो अशेंच आसा. ^AI

Shloka 148

সুমহত্যপরাধেঽপি দূতস্যাতুলবিক্রমঃ ।
বিরূপকরণং দৃষ্টং ন বধোঽস্তীতি শাস্ত্রতঃ ॥ 148 ॥

sumahatyaparādhe'pi dūtasyātulavikramaḥ |
virūpakaraṇaṃ dṛṣṭaṃ na vadho'stīti śāstrataḥ || 148 ||

दूताचो अपराध खूब व्हड आसलो तरी, अतुल पराक्रमाच्या दूताक शास्त्राप्रमाण विकृत करपाचें (अंगविकल करपाचें) दिसता, पूण वध करपाचो नियम ना. ^AI

Shloka 149

বিভীষণেনৈবমুক্তো রাবণস্সন্দিদেশ তান্ ।
রাক্ষসানেতদেবাস্য লাঙ্গূলং দহ্যতামিতি ॥ 149 ॥

vibhīṣaṇenaivamukto rāvaṇassandideśa tān |
rākṣasānetadevāsya lāṅgūlaṃ dahyatāmiti || 149 ||

विभीषणान अशें सांगल्यार, रावणान त्या राक्षसांक हेंच सांगलें: हाची शेपूट लासून दवरची. ^AI

Shloka 150

ততস্তস্য বচঃ শ্রুত্বা মম পুচ্ছং সমন্ততঃ ।
বেষ্টিতং শণবল্কৈশ্চ জীর্ণৈঃ কার্পাসজৈঃ পটৈঃ ॥ 150 ॥

tatastasya vacaḥ śrutvā mama pucchaṃ samantataḥ |
veṣṭitaṃ śaṇavalkaiśca jīrṇaiḥ kārpāsajaiḥ paṭaiḥ || 150 ||

ताचें उतर आयकून, माझी शेपूट सगळ्याकडेन जुन्या शणाच्या वल्कलांनी आनी कापसाच्या कातड्यांनी गुंडाळली. ^AI

Shloka 151

রাক্ষসাঃ সিদ্ধসন্নাহাস্ততস্তে চণ্ডবিক্রমাঃ ।
তদাঽদহ্যন্ত মে পুচ্ছং নিঘ্নন্তঃ কাষ্ঠমুষ্টিভিঃ ॥ 151 ॥

rākṣasāḥ siddhasannāhāstataste caṇḍavikramāḥ |
tadā'dahyanta me pucchaṃ nighnantaḥ kāṣṭhamuṣṭibhiḥ || 151 ||

त्या वेळार सिद्ध सन्नाह घाल्ले, चंड पराक्रमाचे ते राक्षस लाकडाच्या मुठींनी मारत माझी शेपूट पेटोवंक लागले. ^AI

Shloka 152

বদ্ধস্য বহুভিঃ পাশৈর্যন্ত্রিতস্য চ রাক্ষসৈঃ ।
ততস্তে রাক্ষসাশ্শূরা বদ্ধং মামগ্নিসংবৃতম্ ॥ 152 ॥

baddhasya bahubhiḥ pāśairyantritasya ca rākṣasaiḥ |
tataste rākṣasāśśūrā baddhaṃ māmagnisaṃvṛtam || 152 ||

खूब पाशांनी बांदलोलो आनी राक्षसांनी जखडलोलो, त्या वेळार ते शूर राक्षस बांदलोल्या आनी आगींत गुंडाळलोल्या म्हाका घेवन गेले. ^AI

Shloka 153

অঘোষযন্রাজমার্গে নগরদ্বারমাগতাঃ ।
ততোঽহং সুমহদ্রূপং সঙ্ক্ষিপ্য পুনরাত্মনঃ ॥ 153 ॥

aghoṣayanrājamārge nagaradvāramāgatāḥ |
tato'haṃ sumahadrūpaṃ saṅkṣipya punarātmanaḥ || 153 ||

नगराच्या दरवाजाक पावून राजमार्गार ते अशें प्रसिद्ध करताले. त्या उपरांत हांवें आपलें खूब व्हड रूप पुन्हा ल्हान केलें. ^AI

Shloka 154

বিমোচযিত্বা তং বন্ধং প্রকৃতিস্থঃ স্থিতঃ পুনঃ ।
আযসং পরিঘং গৃহ্য তানি রক্ষাংস্যসূদযম্ ॥ 154 ॥

vimocayitvā taṃ bandhaṃ prakṛtisthaḥ sthitaḥ punaḥ |
āyasaṃ parighaṃ gṛhya tāni rakṣāṃsyasūdayam || 154 ||

तो बंध सोडून मी परत माझ्या स्वाभाविक स्वरूपांत उभो रावलों. आनी लोखंडाचो परिघ घेवन त्या राक्षसांक मारून उडयले. ^AI

Shloka 155

ততস্তন্নগরদ্বারং বেগেনাপ্লুতবানহম্ ।
পুচ্ছেন চ প্রদীপ্তেন তাং পুরীং সাট্টগোপুরাম্ ॥ 155 ॥

tatastannagaradvāraṃ vegenāplutavānaham |
pucchena ca pradīptena tāṃ purīṃ sāṭṭagopurām || 155 ||

उपरांत मी वेगान त्या नगराच्या दारांतून वचून पडलों, आनी प्रज्वलित पुच्छेन त्या आट्ट-गोपुरां सयत नगराक आग लायली. ^AI

Shloka 156

দহাম্যহমসম্ভ্রান্তো যুগান্তাগ্নিরিব প্রজাঃ ।
বিনষ্টা জানকী ব্যক্তং ন হ্যদগ্ধঃ প্রদৃশ্যতে ॥ 156 ॥

dahāmyahamasambhrānto yugāntāgniriva prajāḥ |
vinaṣṭā jānakī vyaktaṃ na hyadagdhaḥ pradṛśyate || 156 ||

मी भंय न करता युगांताच्या अग्नी वरील प्रजेक जशे जळतात तशे त्या पुरीक जळतां. जानकी निश्चित नाश पावली, कारण जी जळनासली ती दिसना. ^AI

Shloka 157

লঙ্কাযাং কশ্চিদুদ্ধেশঃ সর্বা ভস্মীকৃতা পুরী ।
দহতা চ মযা লঙ্কাং দগ্ধা সীতা ন সংশযঃ ॥ 157 ॥

laṅkāyāṃ kaściduddheśaḥ sarvā bhasmīkṛtā purī |
dahatā ca mayā laṅkāṃ dagdhā sītā na saṃśayaḥ || 157 ||

लंकेचो कसलोच भाग उरलो ना, सगळी पुरी राख जाली. मी लंकेक जळताना सीताय जळली हातूंत संशय ना. ^AI

রামস্য হি মহত্কার্যং মযেদং বিতথীকৃতম্ ।

rāmasya hi mahatkāryaṃ mayedaṃ vitathīkṛtam |

रामाचें हें म्हान कार्य म्यां वायां केलें. ^AI

ইতি শোকসমাবিষ্টশ্চিন্তামহমুপাগতঃ ॥ 158 ॥

Shloka 159

অথাহং বাচমশ্রৌষং চারণানাং শুভাক্ষরাম্ ।
জানকী ন চ দগ্ধেতি বিস্মযোদন্তভাষিণাম্ ॥ 159 ॥

athāhaṃ vācamaśrauṣaṃ cāraṇānāṃ śubhākṣarām |
jānakī na ca dagdheti vismayodantabhāṣiṇām || 159 ||

उपरांत म्यां चारणांचो शुभ अक्षरांचो आवाज आयकलो, ते विस्मयाची बातमी सांगताले की जानकी जळली ना. ^AI

Shloka 160

ততো মে বুদ্ধিরুত্পন্না শ্রুত্বা তামদ্ভুতাং গিরম্ ।
অদগ্ধা জানকীত্যেবং নিমিত্তৈশ্চোপলক্ষিতা ॥ 160 ॥

tato me buddhirutpannā śrutvā tāmadbhutāṃ giram |
adagdhā jānakītyevaṃ nimittaiścopalakṣitā || 160 ||

ती अद्भुत वाणी आयकून म्हाका बुद्धी जाली, आनी निमित्तांनीय म्हाका अशें दिसलें की जानकी जळली ना. ^AI

Shloka 161

দীপ্যমানে তু লাঙ্গূলে ন মাং দহতি পাবকঃ ।
হৃদযং চ প্রহৃষ্টং মে বাতাস্সুরভিগন্ধিনঃ ॥ 161 ॥

dīpyamāne tu lāṅgūle na māṃ dahati pāvakaḥ |
hṛdayaṃ ca prahṛṣṭaṃ me vātāssurabhigandhinaḥ || 161 ||

पुच्छ प्रज्वलित आसताना आग म्हाका जळना, आनी म्हजें काळीज आनंदान भरलां, वारे सुगंधी वास घेवन येतात. ^AI

Shloka 162

তৈর্নিমিত্তৈশ্চ দৃষ্টাথৈঃ কারণৈশ্চ মহাগুণৈঃ ।
ঋষিবাক্যৈশ্চ সিদ্ধার্থৈরভবং হৃষ্টমানসঃ ॥ 162 ॥

tairnimittaiśca dṛṣṭāthaiḥ kāraṇaiśca mahāguṇaiḥ |
ṛṣivākyaiśca siddhārthairabhavaṃ hṛṣṭamānasaḥ || 162 ||

ह्या दिसल्या शुभ चिन्हांनी, व्हड गुणांच्या कारणांनी आनी सिध्द जाल्ल्या ऋषींच्या वचनांनी म्हजें मन आनंदी जालें. ^AI

Shloka 163

পুনর্দৃষ্ট্বা চ বৈদেহীং বিসৃষ্টশ্চ তযা পুনঃ ।
ততঃ পর্বতমাসাদ্য তত্রারিষ্টমহং পুনঃ ॥ 163 ॥

punardṛṣṭvā ca vaidehīṃ visṛṣṭaśca tayā punaḥ |
tataḥ parvatamāsādya tatrāriṣṭamahaṃ punaḥ || 163 ||

पुन्हा वैदेहीक दिसलों आनी तिणें पुन्हा म्हाका वचून दिलें; उपरांत पर्वताक पावन त्या जाग्यार म्हणें पुन्हा अरिष्ट निमित्त पळयलें. ^AI

Shloka 164

প্রতিপ্লবনমারেভে যুষ্মদ্ধর্শনকাঙ্ক্ষযা ।
ততঃ পবনচন্দ্রার্কসিদ্ধগন্ধর্বসেবিতম্ ॥ 164 ॥

pratiplavanamārebhe yuṣmaddharśanakāṅkṣayā |
tataḥ pavanacandrārkasiddhagandharvasevitam || 164 ||

तुमच्या दर्शनाची आस धरून हांवें परत परत येवपाक सुरवात केली; उपरांत वारो, चंद्र, सूर्य, सिध्द आनी गंधर्व हांणीं सेविल्ल्या. ^AI

Shloka 165

পন্থানমহমাক্রম্য ভবতো দৃষ্টবানিহ ।
রাঘবস্য প্রভাবেণ ভবতাং চৈব তেজসা ॥ 165 ॥

panthānamahamākramya bhavato dṛṣṭavāniha |
rāghavasya prabhāveṇa bhavatāṃ caiva tejasā || 165 ||

त्या मार्गार चलून हांवें तुमका हांगा दिसलों; राघवाच्या प्रभावान आनी तुमच्या तेजान. ^AI

Shloka 166

সুগ্রীবস্য চ কার্যার্থং মযা সর্বমনুষ্ঠিতম্ ।
এতত্সর্বং মযা তত্র যথাবদুপপাদিতম্ ॥ 166 ॥

sugrīvasya ca kāryārthaṃ mayā sarvamanuṣṭhitam |
etatsarvaṃ mayā tatra yathāvadupapāditam || 166 ||

सुग्रीवाच्या कार्याखातीर म्हणें सगळें आचरलें; हें सगळें म्हणें थंय योग्य तशें घडोवन हाडलें. ^AI

ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে অষ্টপঞ্চাশস্সর্গঃ ॥

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।

अथ अष्टपञ्चाशस्सर्गः ।

ततस्तस्य गिरेः शृङ्गे महेन्द्रस्य महाबलाः ।

हनुमत्प्रमुखाः प्रीतिं हरयो जग्मुरुत्तमाम् ॥ 1 ॥

तं ततः प्रीतिसंहृष्टः प्रीतिमन्तं महाकपिम् ।

जाम्बवान्कार्यवृत्तान्तमपृच्छदनिलात्मजम् ॥ 2 ॥

कथं दृष्टा त्वया देवी कथं वा तत्र वर्तते ।

तस्यां वा स कथंवृत्तः क्रूरकर्मा दशाननः ॥ 3 ॥

तत्त्वतस्सर्वमेतन्नः प्रब्रूहि त्वं महाकपे ।

श्रुतार्थाश्चिन्तयिष्यामो भूयः कार्यविनिश्चयम् ॥ 4 ॥

यश्चार्थस्तत्त्र वक्तव्यो गतैरस्माभिरात्मवान् ।

रक्षितव्यं च यत्तत्र तद्भवान्व्याकरोतु नः ॥ 5 ॥

स नियुक्तस्ततस्तेन सम्प्रहृष्टतनूरुहः ।

प्रणम्य शिरसा देव्यै सीतायै प्रत्यभाषत ॥ 6 ॥

प्रत्यक्षमेव भवतां महेन्द्राग्रात्खामाप्लुतः ।

उदधेर्दक्षिणं पारं काङ्क्षमाण स्समाहितः ॥ 7 ॥

गच्छतश्च हि मे घोरं विघ्नरूपमिवाभवत् ।

काञ्चनं शिखरं दिव्यं पश्यामि सुमनोहरम् ॥ 8 ॥

स्थितं पन्धानमावृत्य मेने विघ्नं च तं नगम् ।

उपसङ्गम्य तं दिव्यं काञ्चनं नगसत्तमम् ॥ 9 ॥

कृता मे मनसा बुद्धिर्भेत्तव्योऽयं मयेति च ।

प्रहतं च मया तस्य लाङ्गूलेन महागिरेः ॥ 10 ॥

शिखरं सूर्यसङ्काशं व्यशीर्यत सहस्रधा ।

व्यवसायं च तं बुद्ध्वा स होवाच महागिरिः ॥ 11 ॥

पुत्त्रेति मधुरां वाणीं मनः प्रह्लादयन्निव ।

पितृव्यं चापि मां विद्धि सखायं मातरिश्वनः ॥ 12 ॥

मैनाकमिति विख्यातं निवसन्तं महोदधौ ।

पक्षवन्तः पुरा पुत्त्र बभूवुः पर्वतोत्तमाः ॥ 13 ॥

छन्दतः पृथिवीं चेरुर्बाधमानाः समन्ततः ।

श्रुत्वा नगानां चरितं महेन्द्रः पाकशासनः ॥ 14 ॥

चिच्छेद भगवान् पक्षान्वज्रेणैषां सहस्रशः ।

अहं तु मोक्षितस्तस्मात्तव पित्रा महात्मना ॥ 15 ॥

मारुतेन तदा वत्स प्रक्षिप्तोऽस्मि महार्णवे ।

रामस्य च मया साह्ये वर्तितव्यमरिन्दम ॥ 16 ॥

रामो धर्मभृतां श्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः ।

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य मैनाकस्य महात्मनः ॥ 17 ॥

कार्यमावेद्य तु गिरेरुद्यतं च मनो मम ।

तेन चाहमनुज्ञातो मैनाकेन महात्मना ॥ 18 ॥

स चाप्यन्तर्हितः शैलो मानुषेण वपुष्मता ।

शरीरेण महाशैलः शैलेन च महोदधौ ॥ 19 ॥

उत्तमं जवमास्थाय शेषं पन्थानमास्थितः ।

ततोऽहं सुचिरं कालं वेगेनाभ्यागमं पथि ॥ 20 ॥

ततः पश्याम्यहं देवीं सुरसां नागमातरम् ।

समुद्रमध्ये सा देवी वचनं मामभाषत ॥ 21 ॥

मम भक्षः प्रदिष्टस्त्वममरैर्हरिसत्तम ।

अतस्त्वां भक्षयिष्यामि विहितस्त्वं चिरस्य मे ॥ 22 ॥

एवमुक्त स्सुरसया प्राञ्जलिः प्रणतः स्थितः ।

विवर्णवदनो भूत्वा वाक्यं चेदमुदीरयम् ॥ 23 ॥

रामो दाशरथिः श्रीमान् प्रविष्टो दण्डकावनम् ।

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च परन्तपः ॥ 24 ॥

तस्य सीता हृता भार्या रावणेन दुरात्मना ।

तस्या स्सङ्काशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात् ॥ 25 ॥

कर्तुमर्हसि रामस्य साहाय्यं विषये सती ।

अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम् ॥ 26 ॥

आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते ।

एवमुक्ता मया सा तु सुरसा कामरूपिणी ॥ 27 ॥

अब्रवीन्नातिवर्तेत कश्चिदेष वरो मम ।

एवमुक्तस्सुरसया दशयोजनमायतः ॥ 28 ॥

ततोर्थगुणविस्तारो बभूवाहं क्षणेन तु ।

मत्प्रमाणानुरूपं च व्यादितं च मुखं तया ॥ 29 ॥

तद्दृष्ट्वा व्यादितं चास्यं ह्रस्वं ह्यकरवं वपुः ।

तस्मिन्मुहूर्ते च पुनर्बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः ॥ 30 ॥

अभिपत्याशु तद्वक्त्रं निर्गतोऽहं ततः क्षणात् ।

अब्रवीत्सुरसा देवी स्वेन रूपेण मां पुनः ॥ 31 ॥

अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम् ।

समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना ॥ 32 ॥

सुखी भव महाबाहो प्रीताऽस्मि तव वानर ।

ततोऽहं साधु साध्विति सर्वभूतैः प्रशंसितः ॥ 33 ॥

ततोऽन्तरिक्षं विपुलं प्लुतोऽहं गरुडो यथा ।

छाया मे निगृहीता च न च पश्यामि किञ्चन ॥ 34 ॥

सोऽहं विहतवेगस्तु दिशो दश विलोकयन् ।

न किञ्चित्तत्र पश्यामि येन मेऽपहृता गतिः ॥ 35 ॥

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना किन्नाम गगने मम ।

ईदृशो विघ्न उत्पन्नो रूपं यत्र न दृश्यते ॥ 36 ॥

अधोभागेन मे दृष्टि श्शोचता पातिता मया ।

ततोऽद्राक्षमहं भीमां राक्षसीं सलिलेशयाम् ॥ 37 ॥

प्रहस्य च महानादमुक्तोऽहं भीमया तया ।

अवस्थितमसम्भ्रान्तमिदं वाक्यमशोभनम् ॥ 38 ॥

क्वासि गन्ता महाकाय क्षुधिताया ममेप्सितः ।

भक्षः प्रीणय मे देहं चिरमाहारवर्जितम् ॥ 39 ॥

बाढमित्येव तां वाणीं प्रत्यगृह्णामहं ततः ।

अस्यप्रमाणादधिकं तस्याः कायमपूरयम् ॥ 40 ॥

तस्याश्चास्यं महद्भीमं वर्धते मम भक्षणे ।

न च मां साधु बुबुधे मम वा विकृतं कृतम् ॥ 41 ॥

ततोऽहं विपुलं रूपं सङ्क्षिप्य निमिषान्तरात् ।

तस्या हृदयमादाय प्रपतामि नभःस्थलम् ॥ 42 ॥

सा विसृष्टभुजा भीमा पपात लवणाम्भसि ।

मया पर्वतसङ्काशा निकृत्तहृदया सती ॥ 43 ॥

शृणोमि खगतानां च सिद्धानां चारणैस्सह ।

राक्षसी सिंहिका भीमा क्षिप्रं हनुमता हता ॥ 44 ॥

तां हत्वा पुनरेवाहं कृत्यमात्ययिकं स्मरन् ।

गत्वा चाह महध्वानं पश्यामि नगमण्डितम् ॥ 45 ॥

दक्षिणं तीरमुदधेर्लङ्का यत्र च सा पुरी ।

अस्तं दिनकरे याते रक्षसां निलयं पुरम् ॥ 46 ॥

प्रविष्टोऽहमविज्ञातो रक्षोभिर्भीमविक्रमैः ।

तत्र प्रविशतश्चापि कल्पान्तघनसन्निभा ॥ 47 ॥

अट्टहासं विमुञ्चन्ती नारी काप्युत्थिता पुरः ।

जिघांसन्तीं ततस्तां तु ज्वलदग्निशिरोरुहाम् ॥ 48 ॥

सव्यमुष्टिप्रहारेण पराजित्य सुभैरवाम् ।

प्रदोषकाले प्रविशं भीतयाऽहं तयोदितः ॥ 49 ॥

अहं लङ्कापुरी वीर निर्जिता विक्रमेण ते ।

यस्मात्तस्माद्विजेतासि सर्वरक्षांस्यशेषतः ॥ 50 ॥

तत्राहं सर्वरात्रं तु विचिन्वन् जनकात्मजाम् ।

रावणान्तःपुरगतो न चापश्यं सुमध्यमाम् ॥ 51 ॥

तत स्सीतामपश्यंस्तु रावणस्य निवेशने ।

शोकसागरमासाद्य न पारमुपलक्षये ॥ 52 ॥

शोचता च मया दृष्टं प्राकारेण समावृतम् ।

काञ्चनेन विकृष्टेन गृहोपवनमुत्तमम् ॥ 53 ॥

स प्राकारमवप्लुत्य पश्यामि बहुपादपम् ।

अशोकवनिकामध्ये शिंशुपापादपो महान् ॥ 54 ॥

तमारुह्य च पश्यामि काञ्चनं कदलीवनम् ।

अदूरे शिंशुपावृक्षात्पश्यामि वरवर्णिनीम् ॥ 55 ॥

श्यामां कमलपत्राक्षीमुपवासकृशाननाम् ।

तदेकवासस्संवीतां रजोध्वस्तशिरोरुहाम् ॥ 56 ॥

शोकसन्तापदीनाङ्गीं सीतां भर्तृहिते स्थिताम् ।

राक्षसीभिर्विरूपाभिः क्रूराभिरभिसंवृताम् ॥ 57 ॥

मांसशोणितभक्षाभिर्व्याघ्रीभिर्हरिणीमिव ।

सा मया राक्षसीमध्ये तर्ज्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ 58 ॥

एकवेणीधरा दीना भर्तृचिन्तापरायणा ।

भूमिशय्या विवर्णाङ्गी पद्मिनीव हिमागमे ॥ 59 ॥

रावणाद्विनिवृत्तार्था मर्तव्यकृतनिश्चया ।

कथञ्चिन्मृगशाबाक्षी तूर्णमासादिता मया ॥ 60 ॥

तां दृष्ट्वा तादृशीं नारीं रामपत्नीं यशस्विनीम् ।

तत्रैव शिंशुपावृक्षे पश्यन्नहमवस्थितः ॥ 61 ॥

ततो हलहलाशब्दं काञ्चीनूपुरमिश्रितम् ।

शृणोम्यधिकगम्भीरं रावणस्य निवेशने ॥ 62 ॥

ततोऽहं परमोद्विग्नः स्वं रूपं प्रत्यसंहरम् ।

अहं तु शिंशुपावृक्षे पक्षीव गहने स्थितः ॥ 63 ॥

ततो रावणदाराश्च रावणश्च महाबलः ।

तं देशं समनुप्राप्ता यत्र सीताऽभवत् स्थिता ॥ 64 ॥

तं दृष्ट्वाथ वरारोहा सीता रक्षोगणेश्वरम् ।

सङ्कुच्योरूस्तनौ पीनौ बाहुभ्यां परिरभ्य च ॥ 65 ॥

वित्रस्तां परमोद्विग्नां वीक्षमाणां ततस्ततः ।

त्राणं किञ्चिदपश्यन्तीं वेपमानां तपस्विनीम् ॥ 66 ॥

तामुवाच दशग्रीवस्सीतां परमदुःखिताम् ।

अवाक्चिराः प्रपतितो बहुमन्यस्व मामिति ॥ 67 ॥

यदि चेत्त्वं तु दर्पान्मां नाभिनन्दसि गर्विते ।

द्वौ मासावन्तरं सीते पास्यामि रुधिरं तव ॥ 68 ॥

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य रावणस्य दुरात्मनः ।

उवाच परमक्रुद्धा सीता वचनमुत्तमम् ॥ 69 ॥

राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः ।

इक्ष्वाकुकुलनाथस्य स्नुषां दशरथस्य च ॥ 70 ॥

अवाच्यं वदतो जिह्वा कथं न पतिता तव ।

किञ्चिद्वीर्यं तवानार्य यो मां भर्तुरसन्निधौ ॥ 71 ॥

अपहृत्याऽऽगतः पाप ते नादृष्टो महात्मना ।

न त्वं रामस्य सदृशो दास्येऽप्यस्य न युज्यसे ॥ 72 ॥

यज्ञीय स्सत्यवादी च रणश्लाघी च राघवः ।

जानक्या परुषं वाक्यमेवमुक्तो दशाननः ॥ 73 ॥

जज्वाल सहसा कोपाच्चितास्थ इव पावकः ।

विवृत्य नयने क्रूरे मुष्टिमुद्यम्य दक्षिणम् ॥ 74 ॥

मैथिलीं हन्तुमारब्धः स्त्रीभिर्हाहाकृतं तदा ।

स्त्रीणां मध्यात्समुत्पत्य तस्य भार्या दुरात्मनः ॥ 75 ॥

वरा मन्दोदरी नाम तया स प्रतिषेधितः ।

उक्तश्च मधुरां वाणीं तया स मदनार्दितः ॥ 76 ॥

सीतया तव किं कार्यं महेन्द्रसमविक्रमः ।

देवगन्धर्वकन्याभिर्यक्षकन्याभिरेव च ॥ 77 ॥

सार्धं प्रभो रमस्वेह सीतया किं करिष्यसि ।

ततस्ताभिस्समेताभिर्नारीभिस्स महाबलः ॥ 78 ॥

प्रसाद्य सहसा नीतो भवनं स्वं निशाचरः ।

याते तस्मिन् दशग्रीवे राक्षस्यो विकृताननाः ॥ 79 ॥

सीतां निर्भर्त्सयामासुर्वाक्यैः क्रूरैस्सुदारुणैः ।

तृणवद्भाषितं तासां गणयामास जानकी ॥ 80 ॥

गर्जितं च तदा तासां सीतां प्राप्य निरर्थकम् ।

वृथागर्जितनिश्चेष्टा राक्षस्यः पिशिताशनाः ॥ 81 ॥

रावणाय शशंसुस्ताः सीताध्यवसितं महत् ।

ततस्तास्सहितास्सर्वा निहताशा निरुद्यमाः ॥ 82 ॥

परिक्षिप्य समन्तात्तां निद्रावशमुपागताः ।

तासु चैव प्रसुप्तासु सीता भर्तृहिते रता ॥ 83 ॥

विलप्य करुणं दीना प्रशुशोच सुदुःखिता ।

तासां मध्यात्समुत्थाय त्रिजटा वाक्यमब्रवीत् ॥ 84 ॥

आत्मानं खादत क्षिप्रं न सीता विनशिष्यति ।

जनकस्यात्मजा साध्वी स्नुषा दशरथस्य च ॥ 85 ॥

स्वप्नो ह्यद्य मया दृष्टो दारुणो रोमहर्षणः ।

रक्षसां च विनाशाय भर्तुरस्या जयाय च ॥ 86 ॥

अलमस्मात्परित्रातुं राघवाद्राक्षसीगणम् ।

अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते ॥ 87 ॥

यस्या ह्येवंविधस्स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते ।

सा दुःखैर्विविधैर्मुक्ता सुखमाप्नोत्यनुत्तमम् ॥ 88 ॥

प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा ।

ततस्सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता ॥ 89 ॥

अवोचद्यदि तत्तथ्यं भवेयं शरणं हि वः ।

तां चाहं तादृशीं दृष्ट्वा सीताया दारुणां दशाम् ।

चिन्तयामास विक्रान्तो न च मे निर्वृतं मनः ॥ 90 ॥

सम्भाषणार्थं च मया जानक्याश्चिन्तितो विधिः ॥ 91 ॥

इक्ष्वाकूणां हि वंशस्तु ततो मम पुरस्कृतः ।

श्रुत्वा तु गदितां वाचं राजर्षिगणपूजिताम् ॥ 92 ॥

प्रत्यभाषत मां देवी बाष्पैः पिहितलोचना ।

कस्त्वं केन कथं चेह प्राप्तो वानरपुङ्गवः ॥ 93 ॥

का च रामेण ते प्रीतिस्तन्मे शंसितुमर्हसि ।

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा ह्यहमप्यब्रुवं वचः ॥ 94 ॥

देवि रामस्य भर्तुस्ते सहायो भीमविक्रमः ।

सुग्रीवो नाम विक्रान्तो वानरेन्द्रो महाबलः ॥ 95 ॥

तस्य मां विद्धि भृत्यं त्वं हनुमन्तमिहागतम् ।

भर्त्राहं प्रेषितस्तुभ्यं रामेणाक्लिष्टकर्मणा ॥ 96 ॥

इदं च पुरुषव्याघ्रः श्रीमान् दाशरथिः स्वयम् ।

अङ्गुलीयमभिज्ञानमदात्तुभ्यं यशस्विनि ॥ 97 ॥

तदिच्छामि त्वयाऽऽज्ञप्तं देवि किं करवाण्यहम् ।

रामलक्ष्मणयोः पार्श्वं नयामि त्वां किमुत्तरम् ॥ 98 ॥

एतच्छ्रुत्वा विदित्वा च सीता जनकनन्दिनी ।

आहरावणमुत्साद्य राघवो मां नयत्विति ॥ 99 ॥

प्रणम्य शिरसा देवीं महमार्यामनिन्दिताम् ।

राघवस्य मनोह्लादमभिज्ञानमयाचिषम् ॥ 100 ॥

अथ मामब्रवीत्सीता गृह्यतामयमुत्तमः ।

मणिर्येन महाबाहू रामस्त्वां बहुमन्यते ॥ 101 ॥

इत्युक्त्वा तु वरारोहा मणिप्रवरमद्भुतम् ।

प्रायच्छत्परमोद्विग्ना वाचा मां सन्दिदेशह ॥ 102 ॥

ततस्तस्यै प्रणम्याहं राजपुत्र्यै समाहितः ।

प्रदक्षिणं परिक्राममिहाभ्युद्गतमानसः ॥ 103 ॥

उक्तोऽहं पुनरेवेदं निश्चित्य मनसा तया ।

हनुमन्मम वृत्तान्तं वक्तुमर्हसि राघवे ॥ 104 ॥

यथा श्रुत्वैव न चिरात्तावुभौ रामलक्ष्मणौ ।

सुग्रीवसहितौ वीरावुपेयातां तथा कुरु ॥ 105 ॥

यद्यन्यथा भवेदेतद्द्वौ मासौ जीवितं मम ।

न मां द्रक्ष्यति काकुत्स्थो म्रिये साहमनाथवत् ॥ 106 ॥

तच्छ्रुत्वा करुणं वाक्यं क्रोधो मामभ्यवर्तत ।

उत्तरं च मया दृष्टं कार्यशेषमनन्तरम् ॥ 107 ॥

ततोऽवर्धत मे कायस्तदा पर्वतसन्निभः ।

युद्धकाङ्क्षी वनं तच्च विनाशयितुमारभे ॥ 108 ॥

तद्भग्नं वनषण्डं तु भ्रान्तत्रस्तमृगद्विजम् ।

प्रतिबुद्धा निरीक्षन्ते राक्षस्यो विकृताननाः ॥ 109 ॥

मां च दृष्ट्वा वने तस्मिन् समागम्य ततस्ततः ।

ता स्समभ्यागताः क्षिप्रं रावणायाचचक्षिरे ॥ 110 ॥

राजस्वनमिदं दुर्गं तव भग्नं दुरात्मना ।

वानरेण ह्यविज्ञाय तव वीर्यं महाबल ॥ 111 ॥

दुर्बुद्धेस्तस्य राजेन्द्र तव विप्रियकारिणः ।

वधमाज्ञापय क्षिप्रं यथासौ विलयं व्रजेत् ॥ 112 ॥

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रेण विसृष्टा भृशदुर्जयाः ।

राक्षसाः किङ्करा नाम रावणस्य मनोनुगाः ॥ 113 ॥

तेषामशीतिसाहस्रं शूलमुद्गरपाणिनाम् ।

मया तस्मिन्वनोद्देशे परिघेण निषूदितम् ॥ 114 ॥

तेषां तु हतशेषा ये ते गत्वा लघुविक्रमाः ।

निहतं च महत्सैन्यं रावणायाचचक्षिरे ॥ 115 ॥

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना चैत्यप्रासादमाक्रमम् ।

तत्रस्थान्राक्षसान् हत्वा शतं स्तम्भेन वै पुनः ॥ 116 ॥

ललामभूतो लङ्कायास्स वै विध्वंसितो मया ।

ततः प्रहस्तस्य सुतं जम्बुमालिनमादिशत् ॥ 117 ॥

राक्षसैर्बहुभिस्सार्धं घोररूपैर्भयानकैः ।

तं महाबलसम्पन्नं राक्षसं रणकोविदम् ॥ 118 ॥

परिघेणातिघोरेण सूदयामि सहानुगम् ।

तच्छ्रुत्वा राक्षसेन्द्रस्तु मन्त्रिपुत्त्रान्महाबलान् ॥ 119 ॥

पदातिबलसम्पन्नान् प्रेषयामास रावणः ।

परिघेणैव तान् सर्वान्नयामि यमसादनम् ॥ 120 ॥

मन्त्रिपुत्त्रान्हतान्च्छृत्वा समरेऽलघुविक्रमान् ।

पञ्च सेनाग्रगाच्छ्रूरान्प्रेषयामास रावणः ॥ 121 ॥

तानहं सहसैन्यान्वै सर्वानेवाभ्यसूदयम् ।

ततः पुनर्दशग्रीवः पुत्रमक्षं महाबलम् ॥ 122 ॥

बहुभी राक्षसैस्सार्धं प्रेषयामास रावणः ।

तं तु मन्दोदरीपुत्त्रं कुमारं रणपण्डितम् ॥ 123 ॥

सहसा खं समुत्क्रान्तं पादयोश्च गृहीतवान् ।

चर्मासिनं शतगुणं भ्रामयित्वा व्यपेषयम् ॥ 124 ॥

तमक्षमागतं भग्नं निशम्य स दशाननः ।

तत इन्द्रजितं नाम द्वितीयं रावणस्सुतम् ॥ 125 ॥

व्यादिदेश सुसङ्कृद्धो बलिनं युद्धदुर्मदम् ।

तच्चाप्यहं बलं सर्वं तं च राक्षसपुङ्गवम् ॥ 126 ॥

नष्टौजसं रणे कृत्वा परं हर्षमुपागमम् ।

महतापि महाबाहुः प्रत्ययेन महाबलः ॥ 127 ॥

प्रेषितो रावणेनैव सह वीरैर्मदोत्कटैः ।

सोऽविषह्यं हि मां बुद्ध्वा स्वं बलं चावमर्दितम् ॥ 128 ॥

ब्राह्मणास्त्रेण स तु मां प्राबध्नाच्छातिवेगितः ।

रज्जुभिश्चाभिबध्नन्ति ततो मां तत्र राक्षसाः ॥ 129 ॥

रावणस्य समीपं च गृहीत्वा मामुपानयन् ।

दृष्ट्वा सम्भाषितश्चाहं रावणेन दुरात्मना ॥ 130 ॥

पृष्टश्च लङ्कागमनं राक्षसानां च तं वधम् ।

तत्सर्वं च मया तत्र सीतार्थमिति जल्पितम् ॥ 131 ॥

अस्याहं दर्शनाकाङ्क्षी प्राप्तस्त्वद्भवनं विभो ।

मारुतस्यौरसः पुत्रो वानरो हनुमानहम् ॥ 132 ॥

रामदूतं च मां विद्धि सुग्रीवसचिवं कपिम् ।

सोऽहं दूत्येन रामस्य त्वत्सकाशमिहागतः ॥ 133 ॥

सुग्रीवश्च महातेजास्सत्वां कुशलमब्रवीत् ।

धर्मार्थकामसहितं हितं पथ्यमुवाच च ॥ 134 ॥

वसतो ऋश्यमूके मे पर्वते विपुलद्रुमे ।

राघवो रणविक्रान्तो मित्त्रत्वं समुपागतः ॥ 135 ॥

तेन मे कथितं राज्ञा भार्या मे रक्षसा हृता ।

तत्र साहाय्यमस्माकं कार्यं सर्वात्मना त्वया ॥ 136 ॥

मया च कथितं तस्मै वालिनश्च वधं प्रति ।

तत्र साहाय्यहेतोर्मे समयं कर्तुमर्हसि ॥ 137 ॥

वालिना हृतराज्येन सुग्रीवेण महाप्रभुः ।

चक्रेऽग्निसाक्षिकं सख्यं राघवस्सह लक्ष्मणः ॥ 138 ॥

तेन वालिनमुत्पाट्य शरेणैकेन संयुगे ।

वानराणां महाराजः कृतस्स प्लवतां प्रभुः ॥ 139 ॥

तस्य साहाय्यमस्माभिः कार्यं सर्वात्मना त्विह ।

तेन प्रस्थापितस्तुभ्यं समीपमिह धर्मतः ॥ 140 ॥

क्षिप्रमानीयतां सीता दीयतां राघवाय च ।

यावन्न हरयो वीरा विधमन्ति बलं तव ॥ 141 ॥

वानराणां प्रभावो हि न केन विदितः पुरा ।

देवतानां सङ्काशं च ये गच्छन्ति निमन्त्रिताः ॥ 142 ॥

इति वानरराजस्त्वामाहेत्यभिहितो मया ।

मामैक्षत ततः क्रुद्धश्चक्षुषा प्रदहन्निव ॥ 143 ॥

तेन वध्योऽहमाज्ञप्तो रक्षसा रौद्रकर्मणा ।

मत्प्रभावमविज्ञाय रावणेन दुरात्मना ॥ 144 ॥

ततो विभीषणो नाम तस्य भ्राता महामतिः ।

तेन राक्षसराजोऽसौ याचितो मम कारणात् ॥ 145 ॥

नैवं राक्षसशार्दूल त्यज्यतामेष निश्चयः ।

राजशास्त्रव्यपेतो हि मार्गः संसेव्यते त्वया ॥ 146 ॥

दूतवध्या न दृष्टा हि राजशास्त्रेषु राक्षस ।

दूतेन वेदितव्यं च यथार्थं हितवादिना ॥ 147 ॥

सुमहत्यपराधेऽपि दूतस्यातुलविक्रमः ।

विरूपकरणं दृष्टं न वधोऽस्तीति शास्त्रतः ॥ 148 ॥

विभीषणेनैवमुक्तो रावणस्सन्दिदेश तान् ।

राक्षसानेतदेवास्य लाङ्गूलं दह्यतामिति ॥ 149 ॥

ततस्तस्य वचः श्रुत्वा मम पुच्छं समन्ततः ।

वेष्टितं शणवल्कैश्च जीर्णैः कार्पासजैः पटैः ॥ 150 ॥

राक्षसाः सिद्धसन्नाहास्ततस्ते चण्डविक्रमाः ।

तदाऽदह्यन्त मे पुच्छं निघ्नन्तः काष्ठमुष्टिभिः ॥ 151 ॥

बद्धस्य बहुभिः पाशैर्यन्त्रितस्य च राक्षसैः ।

ततस्ते राक्षसाश्शूरा बद्धं मामग्निसंवृतम् ॥ 152 ॥

अघोषयन्राजमार्गे नगरद्वारमागताः ।

ततोऽहं सुमहद्रूपं सङ्क्षिप्य पुनरात्मनः ॥ 153 ॥

विमोचयित्वा तं बन्धं प्रकृतिस्थः स्थितः पुनः ।

आयसं परिघं गृह्य तानि रक्षांस्यसूदयम् ॥ 154 ॥

ततस्तन्नगरद्वारं वेगेनाप्लुतवानहम् ।

पुच्छेन च प्रदीप्तेन तां पुरीं साट्टगोपुराम् ॥ 155 ॥

दहाम्यहमसम्भ्रान्तो युगान्ताग्निरिव प्रजाः ।

विनष्टा जानकी व्यक्तं न ह्यदग्धः प्रदृश्यते ॥ 156 ॥

लङ्कायां कश्चिदुद्धेशः सर्वा भस्मीकृता पुरी ।

दहता च मया लङ्कां दग्धा सीता न संशयः ॥ 157 ॥

रामस्य हि महत्कार्यं मयेदं वितथीकृतम् ।

इति शोकसमाविष्टश्चिन्तामहमुपागतः ॥ 158 ॥

अथाहं वाचमश्रौषं चारणानां शुभाक्षराम् ।

जानकी न च दग्धेति विस्मयोदन्तभाषिणाम् ॥ 159 ॥

ततो मे बुद्धिरुत्पन्ना श्रुत्वा तामद्भुतां गिरम् ।

अदग्धा जानकीत्येवं निमित्तैश्चोपलक्षिता ॥ 160 ॥

दीप्यमाने तु लाङ्गूले न मां दहति पावकः ।

हृदयं च प्रहृष्टं मे वातास्सुरभिगन्धिनः ॥ 161 ॥

तैर्निमित्तैश्च दृष्टाथैः कारणैश्च महागुणैः ।

ऋषिवाक्यैश्च सिद्धार्थैरभवं हृष्टमानसः ॥ 162 ॥

पुनर्दृष्ट्वा च वैदेहीं विसृष्टश्च तया पुनः ।

ततः पर्वतमासाद्य तत्रारिष्टमहं पुनः ॥ 163 ॥

प्रतिप्लवनमारेभे युष्मद्धर्शनकाङ्क्षया ।

ततः पवनचन्द्रार्कसिद्धगन्धर्वसेवितम् ॥ 164 ॥

पन्थानमहमाक्रम्य भवतो दृष्टवानिह ।

राघवस्य प्रभावेण भवतां चैव तेजसा ॥ 165 ॥

सुग्रीवस्य च कार्यार्थं मया सर्वमनुष्ठितम् ।

एतत्सर्वं मया तत्र यथावदुपपादितम् ॥ 166 ॥

इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टपञ्चाशस्सर्गः ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

5.58 সুন্দরকাণ্ড - অষ্টপঞ্চাশ সর্গঃ