শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে সুন্দরকাণ্ডম্ ।
অথ অষ্টষষ্টিতমস্সর্গঃ ।
অথাহমুত্তরং দেব্যা পুনরুক্ত স্সসম্ভ্রমম্ ।
তব স্নেহান্নরব্যাঘ্র সৌহার্দাদনুমান্য বৈ ॥ 1 ॥
এবং বহুবিধং বাচ্যো রামো দাশরথিস্ত্বযা ।
যথা মামাপ্নুযাচ্ছীঘ্রং হত্বা রাবণমাহবে ॥ 2 ॥
যদি বা মন্যসে বীর বসৈকাহমরিন্দম ।
কস্মিংশ্চিত্সংবৃতে দেশে বিক্রান্তশ্শ্বো গমিষ্যসি ॥ 3 ॥
মম চাপ্যল্পভাগ্যাযাস্সান্নিধ্যাত্তব বীর্যবন্ ।
অস্য শোকবিপাকস্য মুহূর্তং স্যাদ্বিমোক্ষণম্ ॥ 4 ॥
গতে হি ত্বযি বিক্রান্তে পুনরাগমনায বৈ ।
প্রাণানামপি সন্দেহো মম স্যান্নাত্র সংশযঃ ॥ 5 ॥
তবাদর্শনজশ্শোকো ভূযো মাং পরিতাপযেত্ ।
দুঃখাদ্দুঃখপরাভূতাং দুর্গতাং দুঃখভাগিনীম্ ॥ 6 ॥
অযং চ বীর সন্দেহস্তিষ্ঠতীব মমাগ্রতঃ ।
সুমহাংস্ত্বত্সহাযেষু হর্যৃক্ষেষু হরীশ্বর ॥ 7 ॥
কথং নু খলু দুষ্পারং তরিষ্যন্তি মহোদধিম্ ।
তানি হর্যৃক্ষসৈন্যানি তৌ বা নরবরাত্মজৌ ॥ 8 ॥
ত্রযাণামেব ভূতানাং সাগরস্যাস্য লঙ্ঘনে ।
শক্তিস্স্যাদ্বৈনতেযস্য তব বা মারুতস্য বা ॥ 9 ॥
তদস্মিন্ কার্যনির্যোগে বীরৈবং দুরতিক্রমে ।
কিং পশ্যসি সমাধানং ব্রূহি কার্যবিদাং বরঃ ॥ 10 ॥
কামমস্য ত্বমেবৈকঃ কার্যস্য পরিসাধনে ।
পর্যাপ্তঃ পরবীরঘ্ন যশস্যস্তে বলোদযঃ ॥ 11 ॥
বলৈ স্সমগ্রৈর্যদি মাং হত্বা রাবণমাহবে ।
বিজযী স্বাং পুরীং রামো নযেত্তত্স্যাদ্যশস্করম্ ॥ 12 ॥
যথাঽহং তস্য বীরস্য বনাদুপধিনা হৃতা ।
রক্ষসা তদ্ভযাদেব তথা নার্হতি রাঘবঃ ॥ 13 ॥
বলৈস্তু সঙ্কুলাং কৃত্বা লঙ্কাং পরবলার্দনঃ ।
মাং নযেদ্যদি কাকুত্স্থস্তত্তস্য সদৃশং ভবেত্ ॥ 14 ॥
তদ্যথা তস্য বিক্রান্তমনুরূপং মহাত্মনঃ ।
ভবেদাহবশূরস্য তথা ত্বমুপপাদয ॥ 15 ॥
তদর্থোপহিতং বাক্যং প্রশ্রিতং হেতুসংহিতম্ ।
নিশম্যাহং তত শ্শেষং বাক্যমুত্তরমব্রুবম্ ॥ 16 ॥
দেবি হর্যৃক্ষসৈন্যানামীশ্বরঃ প্লবতাং বরঃ ।
সুগ্রীবস্সত্ত্বসম্পন্নস্তবার্থে কৃতনিশ্চযঃ ॥ 17 ॥
তস্য বিক্রমসম্পন্নাস্সত্ত্ববন্তো মহাবলাঃ ।
মন স্সঙ্কল্পসম্পাতা নিদেশে হরযঃ স্থিতাঃ ॥ 18 ॥
যেষাং নোপরি নাধস্তান্ন তির্যক্সজ্জতে গতিঃ ।
ন চ কর্মসু সীদন্তি মহত্স্বমিততেজসঃ ॥ 19 ॥
অসকৃত্তৈর্মহাভাগৈর্বানরৈর্বলদর্পিতৈঃ ।
প্রদক্ষিণীকৃতা ভূমির্বাযুমার্গানুসারিভিঃ ॥ 20 ॥
মদ্বিশিষ্টাশ্চ তুল্যাশ্চ সন্তি তত্র বনৌকসঃ ।
মত্তঃ প্রত্যবরঃ কশ্চিন্নাস্তি সুগ্রীবসন্নিধৌ ॥ 21 ॥
অহং তাবদিহ প্রাপ্তঃ কিং পুনস্তে মহাবলাঃ ।
ন হি প্রকৃষ্টাঃ প্রেত্যন্তে প্রেষ্যন্তে হীতরে জনাঃ ॥ 22 ॥
তদলং পরিতাপেন দেবি মন্যুর্ব্যপৈতু তে ।
একোত্পাতেন তে লঙ্কামেষ্যন্তি হরিযূথপাঃ ॥ 23 ॥
মম পৃষ্ঠগতৌ তৌ চ চন্দ্রসূর্যাবিবোদিতৌ ।
ত্বত্সকাশং মহাভাগে নৃসিংহাবাগমিষ্যতঃ ॥ 24 ॥
অরিঘ্নং সিংহসঙ্কাশং ক্ষিপ্রং দ্রক্ষ্যসি রাঘবম্ ।
লক্ষ্মণং চ ধনুষ্পাণিং লঙ্কাদ্বারমুপস্থিতম্ ॥ 25 ॥
নখদংষ্ট্রাযুধান্ বীরান্ সিংহশার্দূলবিক্রমান্ ।
বানরান্বারণোন্দ্রাভান্ ক্ষিপ্রং দ্রক্ষসি সঙ্গতান্ ॥ 26 ॥
শৈলাম্বুদনিকাশানাং লঙ্কামলযসানুষু ।
নর্দতাং কপিমুখ্যানামচিরাচ্ছ্রোষ্যসি স্বনম্ ॥ 27 ॥
নিবৃত্তবনবাসং চ ত্বযা সার্ধমরিন্দমম্ ।
অভিষিক্তমযোধ্যাযাং ক্ষিপ্রং দ্রক্ষ্যসি রাঘবম্ ॥ 28 ॥
ততো মযা বাগ্ভিরদীনভাষিণা শিবাভিরিষ্টাভিরভিপ্রসাদিতা ।
জগাম শান্তিং মম মৈথিলাত্মজা তবাপি শোকেন তদাভিপীডিতা ॥ 29 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে সুন্দরকাণ্ডে অষ্টষষ্টিতমস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |
athāhamuttaraṃ devyā punarukta ssasambhramam |
tava snehānnaravyāghra sauhārdādanumānya vai || 1 ||
evaṃ bahuvidhaṃ vācyo rāmo dāśarathistvayā |
yathā māmāpnuyācchīghraṃ hatvā rāvaṇamāhave || 2 ||
yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama |
kasmiṃścitsaṃvṛte deśe vikrāntaśśvo gamiṣyasi || 3 ||
mama cāpyalpabhāgyāyāssānnidhyāttava vīryavan |
asya śokavipākasya muhūrtaṃ syādvimokṣaṇam || 4 ||
gate hi tvayi vikrānte punarāgamanāya vai |
prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ || 5 ||
tavādarśanajaśśoko bhūyo māṃ paritāpayet |
duḥkhādduḥkhaparābhūtāṃ durgatāṃ duḥkhabhāginīm || 6 ||
ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |
sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvara || 7 ||
kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |
tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau || 8 ||
trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |
śaktissyādvainateyasya tava vā mārutasya vā || 9 ||
tadasmin kāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |
kiṃ paśyasi samādhānaṃ brūhi kāryavidāṃ varaḥ || 10 ||
kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste balodayaḥ || 11 ||
balai ssamagrairyadi māṃ hatvā rāvaṇamāhave |
vijayī svāṃ purīṃ rāmo nayettatsyādyaśaskaram || 12 ||
yathā'haṃ tasya vīrasya vanādupadhinā hṛtā |
rakṣasā tadbhayādeva tathā nārhati rāghavaḥ || 13 ||
balaistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayedyadi kākutsthastattasya sadṛśaṃ bhavet || 14 ||
tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 15 ||
tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamyāhaṃ tata śśeṣaṃ vākyamuttaramabruvam || 16 ||
devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |
sugrīvassattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ || 17 ||
tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ |
mana ssaṅkalpasampātā nideśe harayaḥ sthitāḥ || 18 ||
yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryaksajjate gatiḥ |
na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ || 19 ||
asakṛttairmahābhāgairvānarairbaladarpitaiḥ |
pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ || 20 ||
madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |
mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau || 21 ||
ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |
na hi prakṛṣṭāḥ pretyante preṣyante hītare janāḥ || 22 ||
tadalaṃ paritāpena devi manyurvyapaitu te |
ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ || 23 ||
mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |
tvatsakāśaṃ mahābhāge nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ || 24 ||
arighnaṃ siṃhasaṅkāśaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |
lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupasthitam || 25 ||
nakhadaṃṣṭrāyudhān vīrān siṃhaśārdūlavikramān |
vānarānvāraṇondrābhān kṣipraṃ drakṣasi saṅgatān || 26 ||
śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |
nardatāṃ kapimukhyānāmacirācchroṣyasi svanam || 27 ||
nivṛttavanavāsaṃ ca tvayā sārdhamarindamam |
abhiṣiktamayodhyāyāṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam || 28 ||
tato mayā vāgbhiradīnabhāṣiṇā śivābhiriṣṭābhirabhiprasāditā |
jagāma śāntiṃ mama maithilātmajā tavāpi śokena tadābhipīḍitā || 29 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ अष्टषष्टितमस्सर्गः ।
अथाहमुत्तरं देव्या पुनरुक्त स्ससम्भ्रमम् ।
तव स्नेहान्नरव्याघ्र सौहार्दादनुमान्य वै ॥ 1 ॥
एवं बहुविधं वाच्यो रामो दाशरथिस्त्वया ।
यथा मामाप्नुयाच्छीघ्रं हत्वा रावणमाहवे ॥ 2 ॥
यदि वा मन्यसे वीर वसैकाहमरिन्दम ।
कस्मिंश्चित्संवृते देशे विक्रान्तश्श्वो गमिष्यसि ॥ 3 ॥
मम चाप्यल्पभाग्यायास्सान्निध्यात्तव वीर्यवन् ।
अस्य शोकविपाकस्य मुहूर्तं स्याद्विमोक्षणम् ॥ 4 ॥
गते हि त्वयि विक्रान्ते पुनरागमनाय वै ।
प्राणानामपि सन्देहो मम स्यान्नात्र संशयः ॥ 5 ॥
तवादर्शनजश्शोको भूयो मां परितापयेत् ।
दुःखाद्दुःखपराभूतां दुर्गतां दुःखभागिनीम् ॥ 6 ॥
अयं च वीर सन्देहस्तिष्ठतीव ममाग्रतः ।
सुमहांस्त्वत्सहायेषु हर्यृक्षेषु हरीश्वर ॥ 7 ॥
कथं नु खलु दुष्पारं तरिष्यन्ति महोदधिम् ।
तानि हर्यृक्षसैन्यानि तौ वा नरवरात्मजौ ॥ 8 ॥
त्रयाणामेव भूतानां सागरस्यास्य लङ्घने ।
शक्तिस्स्याद्वैनतेयस्य तव वा मारुतस्य वा ॥ 9 ॥
तदस्मिन् कार्यनिर्योगे वीरैवं दुरतिक्रमे ।
किं पश्यसि समाधानं ब्रूहि कार्यविदां वरः ॥ 10 ॥
काममस्य त्वमेवैकः कार्यस्य परिसाधने ।
पर्याप्तः परवीरघ्न यशस्यस्ते बलोदयः ॥ 11 ॥
बलै स्समग्रैर्यदि मां हत्वा रावणमाहवे ।
विजयी स्वां पुरीं रामो नयेत्तत्स्याद्यशस्करम् ॥ 12 ॥
यथाऽहं तस्य वीरस्य वनादुपधिना हृता ।
रक्षसा तद्भयादेव तथा नार्हति राघवः ॥ 13 ॥
बलैस्तु सङ्कुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः ।
मां नयेद्यदि काकुत्स्थस्तत्तस्य सदृशं भवेत् ॥ 14 ॥
तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः ।
भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय ॥ 15 ॥
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम् ।
निशम्याहं तत श्शेषं वाक्यमुत्तरमब्रुवम् ॥ 16 ॥
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः ।
सुग्रीवस्सत्त्वसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः ॥ 17 ॥
तस्य विक्रमसम्पन्नास्सत्त्ववन्तो महाबलाः ।
मन स्सङ्कल्पसम्पाता निदेशे हरयः स्थिताः ॥ 18 ॥
येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक्सज्जते गतिः ।
न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः ॥ 19 ॥
असकृत्तैर्महाभागैर्वानरैर्बलदर्पितैः ।
प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः ॥ 20 ॥
मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः ।
मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसन्निधौ ॥ 21 ॥
अहं तावदिह प्राप्तः किं पुनस्ते महाबलाः ।
न हि प्रकृष्टाः प्रेत्यन्ते प्रेष्यन्ते हीतरे जनाः ॥ 22 ॥
तदलं परितापेन देवि मन्युर्व्यपैतु ते ।
एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः ॥ 23 ॥
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ ।
त्वत्सकाशं महाभागे नृसिंहावागमिष्यतः ॥ 24 ॥
अरिघ्नं सिंहसङ्काशं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ।
लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपस्थितम् ॥ 25 ॥
नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान् ।
वानरान्वारणोन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्षसि सङ्गतान् ॥ 26 ॥
शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु ।
नर्दतां कपिमुख्यानामचिराच्छ्रोष्यसि स्वनम् ॥ 27 ॥
निवृत्तवनवासं च त्वया सार्धमरिन्दमम् ।
अभिषिक्तमयोध्यायां क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम् ॥ 28 ॥
ततो मया वाग्भिरदीनभाषिणा शिवाभिरिष्टाभिरभिप्रसादिता ।
जगाम शान्तिं मम मैथिलात्मजा तवापि शोकेन तदाभिपीडिता ॥ 29 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे अष्टषष्टितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ |
athāhamuttaraṃ devyā punarukta ssasambhramam |
tava snehānnaravyāghra sauhārdādanumānya vai || 1 ||
evaṃ bahuvidhaṃ vācyo rāmo dāśarathistvayā |
yathā māmāpnuyācchīghraṃ hatvā rāvaṇamāhave || 2 ||
yadi vā manyase vīra vasaikāhamarindama |
kasmiṃścitsaṃvṛte deśe vikrāntaśśvo gamiṣyasi || 3 ||
mama cāpyalpabhāgyāyāssānnidhyāttava vīryavan |
asya śokavipākasya muhūrtaṃ syādvimokṣaṇam || 4 ||
gate hi tvayi vikrānte punarāgamanāya vai |
prāṇānāmapi sandeho mama syānnātra saṃśayaḥ || 5 ||
tavādarśanajaśśoko bhūyo māṃ paritāpayet |
duḥkhādduḥkhaparābhūtāṃ durgatāṃ duḥkhabhāginīm || 6 ||
ayaṃ ca vīra sandehastiṣṭhatīva mamāgrataḥ |
sumahāṃstvatsahāyeṣu haryṛkṣeṣu harīśvara || 7 ||
kathaṃ nu khalu duṣpāraṃ tariṣyanti mahodadhim |
tāni haryṛkṣasainyāni tau vā naravarātmajau || 8 ||
trayāṇāmeva bhūtānāṃ sāgarasyāsya laṅghane |
śaktissyādvainateyasya tava vā mārutasya vā || 9 ||
tadasmin kāryaniryoge vīraivaṃ duratikrame |
kiṃ paśyasi samādhānaṃ brūhi kāryavidāṃ varaḥ || 10 ||
kāmamasya tvamevaikaḥ kāryasya parisādhane |
paryāptaḥ paravīraghna yaśasyaste balodayaḥ || 11 ||
balai ssamagrairyadi māṃ hatvā rāvaṇamāhave |
vijayī svāṃ purīṃ rāmo nayettatsyādyaśaskaram || 12 ||
yathā'haṃ tasya vīrasya vanādupadhinā hṛtā |
rakṣasā tadbhayādeva tathā nārhati rāghavaḥ || 13 ||
balaistu saṅkulāṃ kṛtvā laṅkāṃ parabalārdanaḥ |
māṃ nayedyadi kākutsthastattasya sadṛśaṃ bhavet || 14 ||
tadyathā tasya vikrāntamanurūpaṃ mahātmanaḥ |
bhavedāhavaśūrasya tathā tvamupapādaya || 15 ||
tadarthopahitaṃ vākyaṃ praśritaṃ hetusaṃhitam |
niśamyāhaṃ tata śśeṣaṃ vākyamuttaramabruvam || 16 ||
devi haryṛkṣasainyānāmīśvaraḥ plavatāṃ varaḥ |
sugrīvassattvasampannastavārthe kṛtaniścayaḥ || 17 ||
tasya vikramasampannāssattvavanto mahābalāḥ |
mana ssaṅkalpasampātā nideśe harayaḥ sthitāḥ || 18 ||
yeṣāṃ nopari nādhastānna tiryaksajjate gatiḥ |
na ca karmasu sīdanti mahatsvamitatejasaḥ || 19 ||
asakṛttairmahābhāgairvānarairbaladarpitaiḥ |
pradakṣiṇīkṛtā bhūmirvāyumārgānusāribhiḥ || 20 ||
madviśiṣṭāśca tulyāśca santi tatra vanaukasaḥ |
mattaḥ pratyavaraḥ kaścinnāsti sugrīvasannidhau || 21 ||
ahaṃ tāvadiha prāptaḥ kiṃ punaste mahābalāḥ |
na hi prakṛṣṭāḥ pretyante preṣyante hītare janāḥ || 22 ||
tadalaṃ paritāpena devi manyurvyapaitu te |
ekotpātena te laṅkāmeṣyanti hariyūthapāḥ || 23 ||
mama pṛṣṭhagatau tau ca candrasūryāvivoditau |
tvatsakāśaṃ mahābhāge nṛsiṃhāvāgamiṣyataḥ || 24 ||
arighnaṃ siṃhasaṅkāśaṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam |
lakṣmaṇaṃ ca dhanuṣpāṇiṃ laṅkādvāramupasthitam || 25 ||
nakhadaṃṣṭrāyudhān vīrān siṃhaśārdūlavikramān |
vānarānvāraṇondrābhān kṣipraṃ drakṣasi saṅgatān || 26 ||
śailāmbudanikāśānāṃ laṅkāmalayasānuṣu |
nardatāṃ kapimukhyānāmacirācchroṣyasi svanam || 27 ||
nivṛttavanavāsaṃ ca tvayā sārdhamarindamam |
abhiṣiktamayodhyāyāṃ kṣipraṃ drakṣyasi rāghavam || 28 ||
tato mayā vāgbhiradīnabhāṣiṇā śivābhiriṣṭābhirabhiprasāditā |
jagāma śāntiṃ mama maithilātmajā tavāpi śokena tadābhipīḍitā || 29 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe aṣṭaṣaṣṭitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.