ശ്രീമദ്വാല്മീകീയ രാമായണേ സുന്ദരകാണ്ഡമ് ।
അഥ ദശമസ്സര്ഗഃ ।
തത്ര ദിവ്യോപമം മുഖ്യം സ്ഫാടികം രത്നഭൂഷിതമ് ।
അവേക്ഷമാണോ ഹനുമാന് ദദര്ശ ശയനാസനമ് ॥ 1 ॥
ദാന്തകാഞ്ചനചിത്രാങ്ഗൈര്വൈഡൂര്യൈശ്ച വരാസനൈഃ ।
മഹാര്ഹാസ്തരണോപേതൈരുപപന്നം മഹാധനൈഃ ॥ 2 ॥
തസ്യ ചൈകതമേ ദേശേ സോഽഗ്യ്രമാലാവിഭൂഷിതമ് ।
ദദര്ശ പാണ്ഡുരം ഛത്രം താരാധിപതിസന്നിഭമ് ॥ 3 ॥
ജാതരൂപപരിക്ഷിപ്തം ചിത്രഭാനുസമപ്രഭമ് ।
അശോകമാലാവിതതം ദദര്ശ പരമാസനമ് ॥ 4 ॥
വാലവ്യജനഹസ്താഭിര്വീജ്യമാനം സമന്തതഃ ।
ഗന്ധൈശ്ച വിവിധൈര്ജുഷ്ടം വരധൂപേന ധൂപിതമ് ॥ 5 ॥
പരമാസ്തരണാസ്തീര്ണമാവികാജിനസംവൃതമ് ।
ദാമഭിര്വരമാല്യാനാം സമന്താദുപശോഭിതമ് ॥ 6 ॥
തസ്മിന് ജീമൂതസങ്കാശം പ്രദീപ്തോത്തമകുണ്ഡലമ് ।
ലോഹിതാക്ഷം മഹാബാഹും മഹാരജതവാസസമ് ॥ 7 ॥
ലോഹിതേനാനുലിപ്താങ്ഗം ചന്ദനേന സുഗന്ധിനാ ।
സന്ധ്യാരക്തമിവാകാശേ തോയദം സതടിദ്ഗണമ് ॥ 8 ॥
വൃതമാഭരണൈര്ദിവ്യൈഃ സുരൂപം കാമരൂപിണമ് ।
സവൃക്ഷവനഗുല്മാഢ്യം പ്രസുപ്തമിവ മന്ദരമ് ॥ 9 ॥
ക്രീഡിത്വോപരതം രാത്രൌ വരാഭരണഭൂഷിതമ് ।
പ്രിയം രാക്ഷസകന്യാനാം രാക്ഷസാനാം സുഖാവഹമ് ॥ 10 ॥
പീത്വാഽപ്യുപരതം ചാപി ദദര്ശ സ മഹാകപിഃ ।
ഭാസ്വരേ ശയനേ വീരം പ്രസുപ്തം രാക്ഷസാധിപമ് ॥ 11 ॥
നിഃശ്വസന്തം യഥാ നാഗം രാവണം വാനരര്ഷഭഃ ।
ആസാദ്യ പരമോദ്വിഗ്നസ്സോപാസര്പത്സുഭീതവത് ॥ 12 ॥
അഥാഽഽരോഹണമാസാദ്യ വേദികാഽന്തരമാശ്രിതഃ ।
സുപ്തം രാക്ഷസശാര്ദൂലം പ്രേക്ഷതേ സ്മ മഹാകപിഃ ॥ 13 ॥
ശുശുഭേ രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ സ്വപതഃ ശയനോത്തമമ് ।
ഗന്ധഹസ്തിനി സംവിഷ്ടേ യഥാ പ്രസ്രവണം മഹത് ॥ 14 ॥
കാഞ്ചനാങ്ഗദസന്നധ്ദൈ ച ദദര്ശ സ മഹാത്മനഃ ।
വിക്ഷിപ്തൌ രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ ഭുജാവിന്ദ്രധ്വജോപമൌ ॥ 15 ॥
ഐരാവതവിഷാണാഗ്രൈരാപീഡനകൃതവ്രണൌ ।
വജ്രോല്ലിഖിതപീനാംസൌ വിഷ്ണുചക്രപരിക്ഷതൌ ॥ 16 ॥
പീനൌ സമസുജാതാംസൌ സങ്ഗതൌ ബലസംയുതൌ ।
സുലക്ഷണനഖാങ്ഗുഷ്ഠാ സ്വങ്ഗുലീതലലക്ഷിതൌ ॥ 17 ॥
സംഹതൌ പരിഘാകാരൌ വൃത്തൌ കരികരോപമൌ ।
വിക്ഷിപ്തൌ ശയനേ ശുഭ്രേ പഞ്ചശീര്ഷാവിവോരഗൌ ॥ 18 ॥
ശശക്ഷതജകല്പേന സുശീതേന സുഗന്ധിനാ ।
ചന്ദനേന പരാര്ധ്യേന സ്വനുലിപ്തൌ സ്വലങ്കൃതൌ ॥ 19 ॥
ഉത്തമസ്ത്രീവിമൃദിതൌ ഗന്ധോത്തമനിഷേവിതൌ ।
യക്ഷപന്നഗഗന്ധര്വദേവദാനവരാവിണൌ ॥ 20 ॥
ദദര്ശ സ കപിസ്തത്ര ബാഹൂ ശയനസംസ്ഥിതൌ ।
മന്ദരസ്യാന്തരേ സുപ്തൌ മഹാഹീ രുഷിതാവിവ ॥ 21 ॥
താഭ്യാം സ പരിപൂര്ണാഭ്യാം ഭുജാഭ്യാം രാക്ഷസേശ്വരഃ ।
ശുശുഭേഽചലസങ്കാശഃ ശൃങ്ഗാഭ്യാമിവ മന്ദരഃ ॥ 22 ॥
ചൂതപുന്നാഗസുരഭിര്വകുലോത്തമസംയുതഃ ।
മൃഷ്ടാന്നരസസംയുക്തഃ പാനഗന്ധപുരസ്കൃതഃ ॥ 23 ॥
തസ്യ രാക്ഷസസിംഹസ്യ നിശ്ചക്രാമ മഹാമുഖാത് ।
ശയാനസ്യ വിനിഃശ്വാസഃ പൂരയന്നിവ തദ് ഗൃഹമ് ॥ 24 ॥
മുക്താമണിവിചിത്രേണ കാഞ്ചനേന വിരാജിതമ് ।
മകുടേനാപവൃത്തേന കുണ്ഡലോജ്വലിതാനനമ് ॥ 25 ॥
രക്തചന്ദനദിഗ്ധേന തഥാ ഹാരേണ ശോഭിനാ ।
പീനായതവിശാലേന വക്ഷസാഽഭിവിരാജിതമ് ॥ 26 ॥
പാണ്ഡരേണാപവിദ്ധേന ക്ഷൌമേണ ക്ഷതജേക്ഷണമ് ।
മഹാര്ഹേണ സുസംവീതം പീതേനോത്തമവാസസാ ॥ 27 ॥
മാഷരാശിപ്രതീകാശം നിശ്ശ്വസന്തം ഭുജങ്ഗവത് ।
ഗാങ്ഗേ മഹതി തോയാന്തേ പ്രസുപ്തമിവ കുഞ്ജരമ് ॥ 28 ॥
ചതുര്ഭിഃ കാഞ്ചനൈര്ദീപൈദ്ധീപ്യമാനചതുര്ദിശമ് ।
പ്രകാശീകൃതസര്വാങ്ഗം മേഘം വിദ്യുദ്ഗണൈരിവ ॥ 29 ॥
പാദമൂലഗതാശ്ചാപി ദദര്ശ സുമഹാത്മനഃ ।
പത്നീഃ സ പ്രിയഭാര്യസ്യ തസ്യ രക്ഷഃപതേര്ഗൃഹേ ॥ 30 ॥
ശശിപ്രകാശവദനാശ്ചാരുകുണ്ഡലഭൂഷിതാഃ ।
അമ്ലാനമാല്യാഭരണാ ദദര്ശ ഹരിയൂഥപഃ ॥ 31 ॥
നൃത്തവാദിത്രകുശലാ രാക്ഷസേന്ദ്രഭുജാങ്കഗാഃ ।
വരാഭരണധാരിണ്യോ നിഷണ്ണാ ദദൃശേ ഹരിഃ ॥ 32 ॥
വജ്രവൈഡൂര്യഗര്ഭാണി ശ്രവണാന്തേഷു യോഷിതാമ് ।
ദദര്ശ താപനീയാനി കുണ്ഡലാന്യങ്ഗദാനി ച ॥ 33 ॥
താസാം ചന്ദ്രോപമൈര്വക്ത്രൈശ്ശുഭൈര്ലലിതകുണ്ഡലൈഃ ।
വിരരാജ വിമാനം തന്നഭസ്താരാഗണൈരിവ ॥ 34 ॥
മദവ്യായാമഖിന്നാസ്താ രാക്ഷസേന്ദ്രസ്യ യോഷിതഃ ।
തേഷു തേഷ്വവകാശേഷു പ്രസുപ്താസ്തനുമധ്യമാഃ ॥ 35 ॥
അങ്ഗഹാരൈസ്തഥൈവാന്യാ കോമലൈര്നൃത്തശാലിനീ ।
വിന്യസ്തശുഭസര്വാങ്ഗീ പ്രസുപ്താ വരവര്ണിനീ ॥ 36 ॥
കാചിദ്വീണാം പരിഷ്വജ്യ പ്രസുപ്താ സമ്പ്രകാശതേ ।
മഹാനദീപ്രകീര്ണേവ നലിനീ പോതമാശ്രിതാ ॥ 37 ॥
അന്യാ കക്ഷഗതേനൈവ മഡ്ഡുകേനാസിതേക്ഷണാ ।
പ്രസുപ്താ ഭാമിനീ ഭാതി ബാലപുത്രേവ വത്സലാ ॥ 38 ॥
പടഹം ചാരുസര്വാങ്ഗീ പീഡ്യ ശേതേ ശുഭസ്തനീ ।
ചിരസ്യ രമണം ലബ്ധ്വാ പരിഷ്വജ്യേവ ഭാമിനീ ॥ 39 ॥
കാചിദ്വംശം പരിഷ്വജ്യ സുപ്താ കമലലോചനാ ।
രഹഃ പ്രിയതമം ഗൃഹ്യ സകാമേവ ച കാമിനീ ॥ 40 ॥
വിപഞ്ചീം പരിഗൃഹ്യാന്യാ നിയതാ നൃത്തശാലിനീ ।
നിദ്രാവശമനുപ്രാപ്താ സഹ കാന്തേവ ഭാമിനീ ॥ 41 ॥
അന്യാ കനകസങ്കാശൈര്മൃദുപീനൈര്മനോരമൈഃ ।
മൃദങ്ഗം പരിപീഡ്യാങ്ഗൈഃ പ്രസുപ്താ മത്തലോചനാ ॥ 42 ॥
ഭുജപാര്ശ്വാന്തരസ്ഥേന കക്ഷഗേന കൃശോദരീ ।
പണവേവ സഹാനിന്ദ്യാ സുപ്താ മദകൃതശ്രമാ ॥ 43 ॥
ഡിണ്ഡിമം പരിഗൃഹ്യാന്യാ തഥൈവാസക്തഡിണ്ഡിമാ ।
പ്രസുപ്താ തരുണം വത്സമുപഗൂഹ്യേവ ഭാമിനീ ॥ 44 ॥
കാചിദാഡമ്ബരം നാരീ ഭുജസംയോഗപീഡിതമ് ।
കൃത്വാ കമലപത്രാക്ഷീ പ്രസുപ്താ മദമോഹിതാ ॥ 45 ॥
കലശീമപവിധ്യാന്യാ പ്രസുപ്താ ഭാതി ഭാമിനീ ।
വസന്തേ പുഷ്പശബലാ മാലേവ പരിമാര്ജിതാ ॥ 46 ॥
പാണിഭ്യാം ച കുചൌ കാചിത്സുവര്ണകലശോപമൌ ।
ഉപഗൂഹ്യാബലാ സുപ്താ നിദ്രാബലപരാജിതാ ॥ 47 ॥
അന്യാ കമലപത്രാക്ഷീ പൂര്ണേന്ദുസദൃശാനനാ ।
അന്യാമാലിങ്ഗ്യ സുശ്രോണീം പ്രസുപ്താ മദവിഹ്വലാ ॥ 48 ॥
ആതോദ്യാനി വിചിത്രാണി പരിഷ്വജ്യ വരസ്ത്രിയഃ ।
നിപീഡ്യ ച കുചൈസ്സുപ്താ കാമിന്യഃ കാമുകാനിവ ॥ 49 ॥
താസാമേകാന്തവിന്യസ്തേ ശയാനാം ശയനേ ശുഭേ ।
ദദര്ശ രൂപസമ്പന്നാമപരാം സ കപിഃ സ്ത്രിയമ് ॥ 50 ॥
മുക്താമണിസമായുക്തൈര്ഭൂഷണൈഃ സുവിഭൂഷിതാമ് ।
വിഭൂഷയന്തീമിവ തത്സ്വശ്രിയാ ഭവനോത്തമമ് ॥ 51 ॥
ഗൌരീം കനകവര്ണാഭാമിഷ്ടാമന്തഃ പുരേശ്വരീമ് ।
കപിര്മന്ദോദരീം തത്ര ശയാനാം ചാരുരൂപിണീമ് ॥ 52 ॥
സ താം ദൃഷ്ട്വാ മഹാബാഹുര്ഭൂഷിതാം മാരുതാത്മജഃ ।
തര്കയാമാസ സീതേതി രൂപയൌവനസമ്പദാ ॥ 53 ॥
ഹര്ഷേണ മഹതാ യുക്തോ നനന്ദ ഹരിയൂഥപഃ ।
ആസ്ഫോടയാമാസ ചുചുമ്ബ പുച്ഛം നനന്ദ ചിക്രീഡ ജഗൌ ജഗാമ ।
സ്തമ്ഭാനരോഹന്നിപപാത ഭൂമൌ നിദര്ശയന് സ്വാം പ്രകൃതിം കപീനാമ് ॥ 54 ॥
ഇത്യാര്ഷേ ശ്രീമദ്രാമായണേ വാല്മീകീയ ആദികാവ്യേ സുന്ദരകാണ്ഡേ ദശമസ്സര്ഗഃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |
avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam || 1 ||
dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ || 2 ||
tasya caikatame deśe so'gyramālāvibhūṣitam |
dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisannibham || 3 ||
jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham |
aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam || 4 ||
vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ |
gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam || 5 ||
paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam |
dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam || 6 ||
tasmin jīmūtasaṅkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam |
lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam || 7 ||
lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā |
sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam || 8 ||
vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam |
savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram || 9 ||
krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam |
priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham || 10 ||
pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |
bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam || 11 ||
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānararṣabhaḥ |
āsādya paramodvignassopāsarpatsubhītavat || 12 ||
athā''rohaṇamāsādya vedikā'ntaramāśritaḥ |
suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ || 13 ||
śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam |
gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat || 14 ||
kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ |
vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau || 15 ||
airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau |
vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau || 16 ||
pīnau samasujātāṃsau saṅgatau balasaṃyutau |
sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau || 17 ||
saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau |
vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau || 18 ||
śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā |
candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau || 19 ||
uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau |
yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau || 20 ||
dadarśa sa kapistatra bāhū śayanasaṃsthitau |
mandarasyāntare suptau mahāhī ruṣitāviva || 21 ||
tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ || 22 ||
cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ |
mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ || 23 ||
tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt |
śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham || 24 ||
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam |
makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam || 25 ||
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |
pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam || 26 ||
pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |
mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā || 27 ||
māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat |
gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram || 28 ||
caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam |
prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva || 29 ||
pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ |
patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||
śaśiprakāśavadanāścārukuṇḍalabhūṣitāḥ |
amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ || 31 ||
nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ |
varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe hariḥ || 32 ||
vajravaiḍūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām |
dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca || 33 ||
tāsāṃ candropamairvaktraiśśubhairlalitakuṇḍalaiḥ |
virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇairiva || 34 ||
madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |
teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ || 35 ||
aṅgahāraistathaivānyā komalairnṛttaśālinī |
vinyastaśubhasarvāṅgī prasuptā varavarṇinī || 36 ||
kācidvīṇāṃ pariṣvajya prasuptā samprakāśate |
mahānadīprakīrṇeva nalinī potamāśritā || 37 ||
anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā |
prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā || 38 ||
paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī |
cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva bhāminī || 39 ||
kācidvaṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā |
rahaḥ priyatamaṃ gṛhya sakāmeva ca kāminī || 40 ||
vipañcīṃ parigṛhyānyā niyatā nṛttaśālinī |
nidrāvaśamanuprāptā saha kānteva bhāminī || 41 ||
anyā kanakasaṅkāśairmṛdupīnairmanoramaiḥ |
mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā || 42 ||
bhujapārśvāntarasthena kakṣagena kṛśodarī |
paṇaveva sahānindyā suptā madakṛtaśramā || 43 ||
ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā |
prasuptā taruṇaṃ vatsamupagūhyeva bhāminī || 44 ||
kācidāḍambaraṃ nārī bhujasaṃyogapīḍitam |
kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā || 45 ||
kalaśīmapavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī |
vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā || 46 ||
pāṇibhyāṃ ca kucau kācitsuvarṇakalaśopamau |
upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā || 47 ||
anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
anyāmāliṅgya suśroṇīṃ prasuptā madavihvalā || 48 ||
ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ |
nipīḍya ca kucaissuptā kāminyaḥ kāmukāniva || 49 ||
tāsāmekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe |
dadarśa rūpasampannāmaparāṃ sa kapiḥ striyam || 50 ||
muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām |
vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam || 51 ||
gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm |
kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm || 52 ||
sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhurbhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |
tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasampadā || 53 ||
harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ |
āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma |
stambhānarohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe daśamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ दशमस्सर्गः ।
तत्र दिव्योपमं मुख्यं स्फाटिकं रत्नभूषितम् ।
अवेक्षमाणो हनुमान् ददर्श शयनासनम् ॥ 1 ॥
दान्तकाञ्चनचित्राङ्गैर्वैडूर्यैश्च वरासनैः ।
महार्हास्तरणोपेतैरुपपन्नं महाधनैः ॥ 2 ॥
तस्य चैकतमे देशे सोऽग्य्रमालाविभूषितम् ।
ददर्श पाण्डुरं छत्रं ताराधिपतिसन्निभम् ॥ 3 ॥
जातरूपपरिक्षिप्तं चित्रभानुसमप्रभम् ।
अशोकमालाविततं ददर्श परमासनम् ॥ 4 ॥
वालव्यजनहस्ताभिर्वीज्यमानं समन्ततः ।
गन्धैश्च विविधैर्जुष्टं वरधूपेन धूपितम् ॥ 5 ॥
परमास्तरणास्तीर्णमाविकाजिनसंवृतम् ।
दामभिर्वरमाल्यानां समन्तादुपशोभितम् ॥ 6 ॥
तस्मिन् जीमूतसङ्काशं प्रदीप्तोत्तमकुण्डलम् ।
लोहिताक्षं महाबाहुं महारजतवाससम् ॥ 7 ॥
लोहितेनानुलिप्ताङ्गं चन्दनेन सुगन्धिना ।
सन्ध्यारक्तमिवाकाशे तोयदं सतटिद्गणम् ॥ 8 ॥
वृतमाभरणैर्दिव्यैः सुरूपं कामरूपिणम् ।
सवृक्षवनगुल्माढ्यं प्रसुप्तमिव मन्दरम् ॥ 9 ॥
क्रीडित्वोपरतं रात्रौ वराभरणभूषितम् ।
प्रियं राक्षसकन्यानां राक्षसानां सुखावहम् ॥ 10 ॥
पीत्वाऽप्युपरतं चापि ददर्श स महाकपिः ।
भास्वरे शयने वीरं प्रसुप्तं राक्षसाधिपम् ॥ 11 ॥
निःश्वसन्तं यथा नागं रावणं वानरर्षभः ।
आसाद्य परमोद्विग्नस्सोपासर्पत्सुभीतवत् ॥ 12 ॥
अथाऽऽरोहणमासाद्य वेदिकाऽन्तरमाश्रितः ।
सुप्तं राक्षसशार्दूलं प्रेक्षते स्म महाकपिः ॥ 13 ॥
शुशुभे राक्षसेन्द्रस्य स्वपतः शयनोत्तमम् ।
गन्धहस्तिनि संविष्टे यथा प्रस्रवणं महत् ॥ 14 ॥
काञ्चनाङ्गदसन्नध्दै च ददर्श स महात्मनः ।
विक्षिप्तौ राक्षसेन्द्रस्य भुजाविन्द्रध्वजोपमौ ॥ 15 ॥
ऐरावतविषाणाग्रैरापीडनकृतव्रणौ ।
वज्रोल्लिखितपीनांसौ विष्णुचक्रपरिक्षतौ ॥ 16 ॥
पीनौ समसुजातांसौ सङ्गतौ बलसंयुतौ ।
सुलक्षणनखाङ्गुष्ठा स्वङ्गुलीतललक्षितौ ॥ 17 ॥
संहतौ परिघाकारौ वृत्तौ करिकरोपमौ ।
विक्षिप्तौ शयने शुभ्रे पञ्चशीर्षाविवोरगौ ॥ 18 ॥
शशक्षतजकल्पेन सुशीतेन सुगन्धिना ।
चन्दनेन परार्ध्येन स्वनुलिप्तौ स्वलङ्कृतौ ॥ 19 ॥
उत्तमस्त्रीविमृदितौ गन्धोत्तमनिषेवितौ ।
यक्षपन्नगगन्धर्वदेवदानवराविणौ ॥ 20 ॥
ददर्श स कपिस्तत्र बाहू शयनसंस्थितौ ।
मन्दरस्यान्तरे सुप्तौ महाही रुषिताविव ॥ 21 ॥
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसेश्वरः ।
शुशुभेऽचलसङ्काशः शृङ्गाभ्यामिव मन्दरः ॥ 22 ॥
चूतपुन्नागसुरभिर्वकुलोत्तमसंयुतः ।
मृष्टान्नरससंयुक्तः पानगन्धपुरस्कृतः ॥ 23 ॥
तस्य राक्षससिंहस्य निश्चक्राम महामुखात् ।
शयानस्य विनिःश्वासः पूरयन्निव तद् गृहम् ॥ 24 ॥
मुक्तामणिविचित्रेण काञ्चनेन विराजितम् ।
मकुटेनापवृत्तेन कुण्डलोज्वलिताननम् ॥ 25 ॥
रक्तचन्दनदिग्धेन तथा हारेण शोभिना ।
पीनायतविशालेन वक्षसाऽभिविराजितम् ॥ 26 ॥
पाण्डरेणापविद्धेन क्षौमेण क्षतजेक्षणम् ।
महार्हेण सुसंवीतं पीतेनोत्तमवाससा ॥ 27 ॥
माषराशिप्रतीकाशं निश्श्वसन्तं भुजङ्गवत् ।
गाङ्गे महति तोयान्ते प्रसुप्तमिव कुञ्जरम् ॥ 28 ॥
चतुर्भिः काञ्चनैर्दीपैद्धीप्यमानचतुर्दिशम् ।
प्रकाशीकृतसर्वाङ्गं मेघं विद्युद्गणैरिव ॥ 29 ॥
पादमूलगताश्चापि ददर्श सुमहात्मनः ।
पत्नीः स प्रियभार्यस्य तस्य रक्षःपतेर्गृहे ॥ 30 ॥
शशिप्रकाशवदनाश्चारुकुण्डलभूषिताः ।
अम्लानमाल्याभरणा ददर्श हरियूथपः ॥ 31 ॥
नृत्तवादित्रकुशला राक्षसेन्द्रभुजाङ्कगाः ।
वराभरणधारिण्यो निषण्णा ददृशे हरिः ॥ 32 ॥
वज्रवैडूर्यगर्भाणि श्रवणान्तेषु योषिताम् ।
ददर्श तापनीयानि कुण्डलान्यङ्गदानि च ॥ 33 ॥
तासां चन्द्रोपमैर्वक्त्रैश्शुभैर्ललितकुण्डलैः ।
विरराज विमानं तन्नभस्तारागणैरिव ॥ 34 ॥
मदव्यायामखिन्नास्ता राक्षसेन्द्रस्य योषितः ।
तेषु तेष्ववकाशेषु प्रसुप्तास्तनुमध्यमाः ॥ 35 ॥
अङ्गहारैस्तथैवान्या कोमलैर्नृत्तशालिनी ।
विन्यस्तशुभसर्वाङ्गी प्रसुप्ता वरवर्णिनी ॥ 36 ॥
काचिद्वीणां परिष्वज्य प्रसुप्ता सम्प्रकाशते ।
महानदीप्रकीर्णेव नलिनी पोतमाश्रिता ॥ 37 ॥
अन्या कक्षगतेनैव मड्डुकेनासितेक्षणा ।
प्रसुप्ता भामिनी भाति बालपुत्रेव वत्सला ॥ 38 ॥
पटहं चारुसर्वाङ्गी पीड्य शेते शुभस्तनी ।
चिरस्य रमणं लब्ध्वा परिष्वज्येव भामिनी ॥ 39 ॥
काचिद्वंशं परिष्वज्य सुप्ता कमललोचना ।
रहः प्रियतमं गृह्य सकामेव च कामिनी ॥ 40 ॥
विपञ्चीं परिगृह्यान्या नियता नृत्तशालिनी ।
निद्रावशमनुप्राप्ता सह कान्तेव भामिनी ॥ 41 ॥
अन्या कनकसङ्काशैर्मृदुपीनैर्मनोरमैः ।
मृदङ्गं परिपीड्याङ्गैः प्रसुप्ता मत्तलोचना ॥ 42 ॥
भुजपार्श्वान्तरस्थेन कक्षगेन कृशोदरी ।
पणवेव सहानिन्द्या सुप्ता मदकृतश्रमा ॥ 43 ॥
डिण्डिमं परिगृह्यान्या तथैवासक्तडिण्डिमा ।
प्रसुप्ता तरुणं वत्समुपगूह्येव भामिनी ॥ 44 ॥
काचिदाडम्बरं नारी भुजसंयोगपीडितम् ।
कृत्वा कमलपत्राक्षी प्रसुप्ता मदमोहिता ॥ 45 ॥
कलशीमपविध्यान्या प्रसुप्ता भाति भामिनी ।
वसन्ते पुष्पशबला मालेव परिमार्जिता ॥ 46 ॥
पाणिभ्यां च कुचौ काचित्सुवर्णकलशोपमौ ।
उपगूह्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता ॥ 47 ॥
अन्या कमलपत्राक्षी पूर्णेन्दुसदृशानना ।
अन्यामालिङ्ग्य सुश्रोणीं प्रसुप्ता मदविह्वला ॥ 48 ॥
आतोद्यानि विचित्राणि परिष्वज्य वरस्त्रियः ।
निपीड्य च कुचैस्सुप्ता कामिन्यः कामुकानिव ॥ 49 ॥
तासामेकान्तविन्यस्ते शयानां शयने शुभे ।
ददर्श रूपसम्पन्नामपरां स कपिः स्त्रियम् ॥ 50 ॥
मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम् ।
विभूषयन्तीमिव तत्स्वश्रिया भवनोत्तमम् ॥ 51 ॥
गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तः पुरेश्वरीम् ।
कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम् ॥ 52 ॥
स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः ।
तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा ॥ 53 ॥
हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः ।
आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम ।
स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम् ॥ 54 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे दशमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe sundarakāṇḍam |
atha daśamassargaḥ |
tatra divyopamaṃ mukhyaṃ sphāṭikaṃ ratnabhūṣitam |
avekṣamāṇo hanumān dadarśa śayanāsanam || 1 ||
dāntakāñcanacitrāṅgairvaiḍūryaiśca varāsanaiḥ |
mahārhāstaraṇopetairupapannaṃ mahādhanaiḥ || 2 ||
tasya caikatame deśe so'gyramālāvibhūṣitam |
dadarśa pāṇḍuraṃ chatraṃ tārādhipatisannibham || 3 ||
jātarūpaparikṣiptaṃ citrabhānusamaprabham |
aśokamālāvitataṃ dadarśa paramāsanam || 4 ||
vālavyajanahastābhirvījyamānaṃ samantataḥ |
gandhaiśca vividhairjuṣṭaṃ varadhūpena dhūpitam || 5 ||
paramāstaraṇāstīrṇamāvikājinasaṃvṛtam |
dāmabhirvaramālyānāṃ samantādupaśobhitam || 6 ||
tasmin jīmūtasaṅkāśaṃ pradīptottamakuṇḍalam |
lohitākṣaṃ mahābāhuṃ mahārajatavāsasam || 7 ||
lohitenānuliptāṅgaṃ candanena sugandhinā |
sandhyāraktamivākāśe toyadaṃ sataṭidgaṇam || 8 ||
vṛtamābharaṇairdivyaiḥ surūpaṃ kāmarūpiṇam |
savṛkṣavanagulmāḍhyaṃ prasuptamiva mandaram || 9 ||
krīḍitvoparataṃ rātrau varābharaṇabhūṣitam |
priyaṃ rākṣasakanyānāṃ rākṣasānāṃ sukhāvaham || 10 ||
pītvā'pyuparataṃ cāpi dadarśa sa mahākapiḥ |
bhāsvare śayane vīraṃ prasuptaṃ rākṣasādhipam || 11 ||
niḥśvasantaṃ yathā nāgaṃ rāvaṇaṃ vānararṣabhaḥ |
āsādya paramodvignassopāsarpatsubhītavat || 12 ||
athā''rohaṇamāsādya vedikā'ntaramāśritaḥ |
suptaṃ rākṣasaśārdūlaṃ prekṣate sma mahākapiḥ || 13 ||
śuśubhe rākṣasendrasya svapataḥ śayanottamam |
gandhahastini saṃviṣṭe yathā prasravaṇaṃ mahat || 14 ||
kāñcanāṅgadasannadhdai ca dadarśa sa mahātmanaḥ |
vikṣiptau rākṣasendrasya bhujāvindradhvajopamau || 15 ||
airāvataviṣāṇāgrairāpīḍanakṛtavraṇau |
vajrollikhitapīnāṃsau viṣṇucakraparikṣatau || 16 ||
pīnau samasujātāṃsau saṅgatau balasaṃyutau |
sulakṣaṇanakhāṅguṣṭhā svaṅgulītalalakṣitau || 17 ||
saṃhatau parighākārau vṛttau karikaropamau |
vikṣiptau śayane śubhre pañcaśīrṣāvivoragau || 18 ||
śaśakṣatajakalpena suśītena sugandhinā |
candanena parārdhyena svanuliptau svalaṅkṛtau || 19 ||
uttamastrīvimṛditau gandhottamaniṣevitau |
yakṣapannagagandharvadevadānavarāviṇau || 20 ||
dadarśa sa kapistatra bāhū śayanasaṃsthitau |
mandarasyāntare suptau mahāhī ruṣitāviva || 21 ||
tābhyāṃ sa paripūrṇābhyāṃ bhujābhyāṃ rākṣaseśvaraḥ |
śuśubhe'calasaṅkāśaḥ śṛṅgābhyāmiva mandaraḥ || 22 ||
cūtapunnāgasurabhirvakulottamasaṃyutaḥ |
mṛṣṭānnarasasaṃyuktaḥ pānagandhapuraskṛtaḥ || 23 ||
tasya rākṣasasiṃhasya niścakrāma mahāmukhāt |
śayānasya viniḥśvāsaḥ pūrayanniva tad gṛham || 24 ||
muktāmaṇivicitreṇa kāñcanena virājitam |
makuṭenāpavṛttena kuṇḍalojvalitānanam || 25 ||
raktacandanadigdhena tathā hāreṇa śobhinā |
pīnāyataviśālena vakṣasā'bhivirājitam || 26 ||
pāṇḍareṇāpaviddhena kṣaumeṇa kṣatajekṣaṇam |
mahārheṇa susaṃvītaṃ pītenottamavāsasā || 27 ||
māṣarāśipratīkāśaṃ niśśvasantaṃ bhujaṅgavat |
gāṅge mahati toyānte prasuptamiva kuñjaram || 28 ||
caturbhiḥ kāñcanairdīpaiddhīpyamānacaturdiśam |
prakāśīkṛtasarvāṅgaṃ meghaṃ vidyudgaṇairiva || 29 ||
pādamūlagatāścāpi dadarśa sumahātmanaḥ |
patnīḥ sa priyabhāryasya tasya rakṣaḥpatergṛhe || 30 ||
śaśiprakāśavadanāścārukuṇḍalabhūṣitāḥ |
amlānamālyābharaṇā dadarśa hariyūthapaḥ || 31 ||
nṛttavāditrakuśalā rākṣasendrabhujāṅkagāḥ |
varābharaṇadhāriṇyo niṣaṇṇā dadṛśe hariḥ || 32 ||
vajravaiḍūryagarbhāṇi śravaṇānteṣu yoṣitām |
dadarśa tāpanīyāni kuṇḍalānyaṅgadāni ca || 33 ||
tāsāṃ candropamairvaktraiśśubhairlalitakuṇḍalaiḥ |
virarāja vimānaṃ tannabhastārāgaṇairiva || 34 ||
madavyāyāmakhinnāstā rākṣasendrasya yoṣitaḥ |
teṣu teṣvavakāśeṣu prasuptāstanumadhyamāḥ || 35 ||
aṅgahāraistathaivānyā komalairnṛttaśālinī |
vinyastaśubhasarvāṅgī prasuptā varavarṇinī || 36 ||
kācidvīṇāṃ pariṣvajya prasuptā samprakāśate |
mahānadīprakīrṇeva nalinī potamāśritā || 37 ||
anyā kakṣagatenaiva maḍḍukenāsitekṣaṇā |
prasuptā bhāminī bhāti bālaputreva vatsalā || 38 ||
paṭahaṃ cārusarvāṅgī pīḍya śete śubhastanī |
cirasya ramaṇaṃ labdhvā pariṣvajyeva bhāminī || 39 ||
kācidvaṃśaṃ pariṣvajya suptā kamalalocanā |
rahaḥ priyatamaṃ gṛhya sakāmeva ca kāminī || 40 ||
vipañcīṃ parigṛhyānyā niyatā nṛttaśālinī |
nidrāvaśamanuprāptā saha kānteva bhāminī || 41 ||
anyā kanakasaṅkāśairmṛdupīnairmanoramaiḥ |
mṛdaṅgaṃ paripīḍyāṅgaiḥ prasuptā mattalocanā || 42 ||
bhujapārśvāntarasthena kakṣagena kṛśodarī |
paṇaveva sahānindyā suptā madakṛtaśramā || 43 ||
ḍiṇḍimaṃ parigṛhyānyā tathaivāsaktaḍiṇḍimā |
prasuptā taruṇaṃ vatsamupagūhyeva bhāminī || 44 ||
kācidāḍambaraṃ nārī bhujasaṃyogapīḍitam |
kṛtvā kamalapatrākṣī prasuptā madamohitā || 45 ||
kalaśīmapavidhyānyā prasuptā bhāti bhāminī |
vasante puṣpaśabalā māleva parimārjitā || 46 ||
pāṇibhyāṃ ca kucau kācitsuvarṇakalaśopamau |
upagūhyābalā suptā nidrābalaparājitā || 47 ||
anyā kamalapatrākṣī pūrṇendusadṛśānanā |
anyāmāliṅgya suśroṇīṃ prasuptā madavihvalā || 48 ||
ātodyāni vicitrāṇi pariṣvajya varastriyaḥ |
nipīḍya ca kucaissuptā kāminyaḥ kāmukāniva || 49 ||
tāsāmekāntavinyaste śayānāṃ śayane śubhe |
dadarśa rūpasampannāmaparāṃ sa kapiḥ striyam || 50 ||
muktāmaṇisamāyuktairbhūṣaṇaiḥ suvibhūṣitām |
vibhūṣayantīmiva tatsvaśriyā bhavanottamam || 51 ||
gaurīṃ kanakavarṇābhāmiṣṭāmantaḥ pureśvarīm |
kapirmandodarīṃ tatra śayānāṃ cārurūpiṇīm || 52 ||
sa tāṃ dṛṣṭvā mahābāhurbhūṣitāṃ mārutātmajaḥ |
tarkayāmāsa sīteti rūpayauvanasampadā || 53 ||
harṣeṇa mahatā yukto nananda hariyūthapaḥ |
āsphoṭayāmāsa cucumba pucchaṃ nananda cikrīḍa jagau jagāma |
stambhānarohannipapāta bhūmau nidarśayan svāṃ prakṛtiṃ kapīnām || 54 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye sundarakāṇḍe daśamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Malayalam script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.