𑌅𑌰𑍍𑌥𑌨𑌾𑌶𑌂 𑌮𑌨𑌸𑍍𑌤𑌾𑌪𑌂 𑌗𑍃𑌹𑍇 𑌦𑍁𑌶𑍍𑌚𑌰𑌿𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌚 ।
𑌵𑌞𑍍𑌚𑌨𑌂 𑌚𑌾𑌪𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌚 𑌮𑌤𑌿𑌮𑌾𑌨𑍍𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌕𑌾𑌶𑌯𑍇𑌤𑍍 ॥ 01 ॥
𑌧𑌨𑌧𑌾𑌨𑍍𑌯𑌪𑍍𑌰𑌯𑍋𑌗𑍇𑌷𑍁 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌸𑌙𑍍𑌗𑍍𑌰𑌹𑌣𑍇 𑌤𑌥𑌾 ।
𑌆𑌹𑌾𑌰𑍇 𑌵𑍍𑌯𑌵𑌹𑌾𑌰𑍇 𑌚 𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌤𑌲𑌜𑍍𑌜𑌃 𑌸𑍁𑌖𑍀 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ॥ 02 ॥
𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌷𑌾𑌮𑍃𑌤𑌤𑍃𑌪𑍍𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌯𑌤𑍍𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿𑌰𑍇𑌵 𑌚 ।
𑌨 𑌚 𑌤𑌦𑍍𑌧𑌨𑌲𑍁𑌬𑍍𑌧𑌾𑌨𑌾𑌮𑌿𑌤𑌶𑍍𑌚𑍇𑌤𑌶𑍍𑌚 𑌧𑌾𑌵𑌤𑌾𑌮𑍍 ॥ 03 ॥
𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌷𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌷𑍁 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌦𑌾𑌰𑍇 𑌭𑍋𑌜𑌨𑍇 𑌧𑌨𑍇 ।
𑌤𑍍𑌰𑌿𑌷𑍁 𑌚𑍈𑌵 𑌨 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑍋𑌽𑌧𑍍𑌯𑌯𑌨𑍇 𑌜𑌪𑌦𑌾𑌨𑌯𑍋𑌃 ॥ 04 ॥
𑌵𑌿𑌪𑍍𑌰𑌯𑍋𑌰𑍍𑌵𑌿𑌪𑍍𑌰𑌵𑌹𑍍𑌨𑍍𑌯𑍋𑌶𑍍𑌚 𑌦𑌮𑍍𑌪𑌤𑍍𑌯𑍋𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌭𑍃𑌤𑍍𑌯𑌯𑍋𑌃 ।
𑌅𑌨𑍍𑌤𑌰𑍇𑌣 𑌨 𑌗𑌨𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌹𑌲𑌸𑍍𑌯 𑌵𑍃𑌷𑌭𑌸𑍍𑌯 𑌚 ॥ 05 ॥
𑌪𑌾𑌦𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌨 𑌸𑍍𑌪𑍃𑌶𑍇𑌦𑌗𑍍𑌨𑌿𑌂 𑌗𑍁𑌰𑍁𑌂 𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑌮𑍇𑌵 𑌚 ।
𑌨𑍈𑌵 𑌗𑌾𑌂 𑌨 𑌕𑍁𑌮𑌾𑌰𑍀𑌂 𑌚 𑌨 𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌂 𑌨 𑌶𑌿𑌶𑍁𑌂 𑌤𑌥𑌾 ॥ 06 ॥
𑌶𑌕𑌟𑌂 𑌪𑌞𑍍𑌚𑌹𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌦𑌶𑌹𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌵𑌾𑌜𑌿𑌨𑌮𑍍 ।
𑌗𑌜𑌂 𑌹𑌸𑍍𑌤𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌦𑍇𑌶𑌤𑍍𑌯𑌾𑌗𑍇𑌨 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌜𑌨𑌮𑍍 ॥ 07 ॥
𑌹𑌸𑍍𑌤𑍀 𑌅𑌙𑍍𑌕𑍁𑌶𑌮𑌾𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌵𑌾𑌜𑍀 𑌹𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌤𑌾𑌡𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌶𑌋𑌙𑍍𑌗𑍀 𑌲𑌗𑍁𑌡𑌹𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌖𑌡𑍍𑌗𑌹𑌸𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌜𑌨𑌃 ॥ 08 ॥
𑌤𑍁𑌷𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌭𑍋𑌜𑌨𑍇 𑌵𑌿𑌪𑍍𑌰𑌾 𑌮𑌯𑍂𑌰𑌾 𑌘𑌨𑌗𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑍇 ।
𑌸𑌾𑌧𑌵𑌃 𑌪𑌰𑌸𑌮𑍍𑌪𑌤𑍍𑌤𑍗 𑌖𑌲𑌾𑌃 𑌪𑌰𑌵𑌿𑌪𑌤𑍍𑌤𑌿𑌷𑍁 ॥ 09 ॥
𑌅𑌨𑍁𑌲𑍋𑌮𑍇𑌨 𑌬𑌲𑌿𑌨𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌲𑍋𑌮𑍇𑌨 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌜𑌨𑌮𑍍 ।
𑌆𑌤𑍍𑌮𑌤𑍁𑌲𑍍𑌯𑌬𑌲𑌂 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌯𑍇𑌨 𑌬𑌲𑍇𑌨 𑌵𑌾 ॥ 10 ॥
𑌬𑌾𑌹𑍁𑌵𑍀𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌬𑌲𑌂 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾𑌂 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌣𑍋 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌵𑌿𑌦𑍍𑌬𑌲𑍀 ।
𑌰𑍂𑌪𑌯𑍗𑌵𑌨𑌮𑌾𑌧𑍁𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌣𑌾𑌂 𑌬𑌲𑌮𑌨𑍁𑌤𑍍𑌤𑌮𑌮𑍍 ॥ 11 ॥
𑌨𑌾𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌸𑌰𑌲𑍈𑌰𑍍𑌭𑌾𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌗𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌵𑌨𑌸𑍍𑌥𑌲𑍀𑌮𑍍 ।
𑌛𑌿𑌦𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌸𑌰𑌲𑌾𑌸𑍍𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌕𑍁𑌬𑍍𑌜𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌪𑌾𑌦𑌪𑌾𑌃 ॥ 12 ॥
𑌯𑌤𑍍𑌰𑍋𑌦𑌕𑌂 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌹𑌂𑌸𑌾-
𑌸𑍍𑌤𑌥𑍈𑌵 𑌶𑍁𑌷𑍍𑌕𑌂 𑌪𑌰𑌿𑌵𑌰𑍍𑌜𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 ।
𑌨 𑌹𑌂𑌸𑌤𑍁𑌲𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌨𑌰𑍇𑌣 𑌭𑌾𑌵𑍍𑌯𑌂
𑌪𑍁𑌨𑌸𑍍𑌤𑍍𑌯𑌜𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌾𑌶𑍍𑌰𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 ॥ 13 ॥
𑌉𑌪𑌾𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌤𑍍𑌯𑌾𑌗 𑌏𑌵 𑌹𑌿 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌣𑌮𑍍 ।
𑌤𑌡𑌾𑌗𑍋𑌦𑌰𑌸𑌂𑌸𑍍𑌥𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌪𑌰𑍀𑌵𑌾𑌹 𑌇𑌵𑌾𑌮𑍍𑌭𑌸𑌾𑌮𑍍 ॥ 14 ॥
𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌬𑌾𑌨𑍍𑌧𑌵𑌾𑌃 ।
𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌃 𑌸 𑌪𑍁𑌮𑌾𑌁𑌲𑍍𑌲𑍋𑌕𑍇 𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌃 𑌸 𑌚 𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌃 ॥ 15 ॥
𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾𑌨𑌾𑌮𑌿𑌹 𑌜𑍀𑌵𑌲𑍋𑌕𑍇
𑌚𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿 𑌚𑌿𑌹𑍍𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌵𑌸𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌦𑍇𑌹𑍇 ।
𑌦𑌾𑌨𑌪𑍍𑌰𑌸𑌙𑍍𑌗𑍋 𑌮𑌧𑍁𑌰𑌾 𑌚 𑌵𑌾𑌣𑍀
𑌦𑍇𑌵𑌾𑌰𑍍𑌚𑌨𑌂 𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑌤𑌰𑍍𑌪𑌣𑌂 𑌚 ॥ 16 ॥
𑌅𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌕𑍋𑌪𑌃 𑌕𑌟𑍁𑌕𑌾 𑌚 𑌵𑌾𑌣𑍀
𑌦𑌰𑌿𑌦𑍍𑌰𑌤𑌾 𑌚 𑌸𑍍𑌵𑌜𑌨𑍇𑌷𑍁 𑌵𑍈𑌰𑌮𑍍 ।
𑌨𑍀𑌚𑌪𑍍𑌰𑌸𑌙𑍍𑌗𑌃 𑌕𑍁𑌲𑌹𑍀𑌨𑌸𑍇𑌵𑌾
𑌚𑌿𑌹𑍍𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌦𑍇𑌹𑍇 𑌨𑌰𑌕𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌗𑌮𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌯𑌦𑌿 𑌮𑍃𑌗𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌮𑌨𑍍𑌦𑌿𑌰𑌂
𑌲𑌭𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌕𑌰𑌿𑌕𑌪𑌾𑌲𑌮𑍗𑌕𑍍𑌤𑌿𑌕𑌮𑍍 ।
𑌜𑌮𑍍𑌬𑍁𑌕𑌾𑌲𑌯𑌗𑌤𑍇 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯𑌤𑍇
𑌵𑌤𑍍𑌸𑌪𑍁𑌚𑍍𑌛𑌖𑌰𑌚𑌰𑍍𑌮𑌖𑌣𑍍𑌡𑌨𑌮𑍍 ॥ 18 ॥
𑌶𑍁𑌨𑌃 𑌪𑍁𑌚𑍍𑌛𑌮𑌿𑌵 𑌵𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌂 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌂 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌨𑌾 ।
𑌨 𑌗𑍁𑌹𑍍𑌯𑌗𑍋𑌪𑌨𑍇 𑌶𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌨 𑌚 𑌦𑌂𑌶𑌨𑌿𑌵𑌾𑌰𑌣𑍇 ॥ 19 ॥
𑌵𑌾𑌚𑌾𑌂 𑌶𑍗𑌚𑌂 𑌚 𑌮𑌨𑌸𑌃 𑌶𑍗𑌚𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌨𑌿𑌗𑍍𑌰𑌹𑌃 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌭𑍂𑌤𑌦𑌯𑌾𑌶𑍗𑌚𑌮𑍇𑌤𑌚𑍍𑌛𑍗𑌚𑌂 𑌪𑌰𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 20 ॥
𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑍇 𑌗𑌨𑍍𑌧𑌂 𑌤𑌿𑌲𑍇 𑌤𑍈𑌲𑌂 𑌕𑌾𑌷𑍍𑌠𑍇𑌽𑌗𑍍𑌨𑌿𑌂 𑌪𑌯𑌸𑌿 𑌘𑍃𑌤𑌮𑍍 ।
𑌇𑌕𑍍𑌷𑍗 𑌗𑍁𑌡𑌂 𑌤𑌥𑌾 𑌦𑍇𑌹𑍇 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌵𑌿𑌵𑍇𑌕𑌤𑌃 ॥ 21 ॥
Roman (IAST) Transliteration
arthanāśaṃ manastāpaṃ gṛhe duścaritāni ca |
vañcanaṃ cāpamānaṃ ca matimānna prakāśayet || 01 ||
dhanadhānyaprayogeṣu vidyāsaṅgrahaṇe tathā |
āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sukhī bhavet || 02 ||
santoṣāmṛtatṛptānāṃ yatsukhaṃ śāntireva ca |
na ca taddhanalubdhānāmitaścetaśca dhāvatām || 03 ||
santoṣastriṣu kartavyaḥ svadāre bhojane dhane |
triṣu caiva na kartavyo'dhyayane japadānayoḥ || 04 ||
viprayorvipravahnyośca dampatyoḥ svāmibhṛtyayoḥ |
antareṇa na gantavyaṃ halasya vṛṣabhasya ca || 05 ||
pādābhyāṃ na spṛśedagniṃ guruṃ brāhmaṇameva ca |
naiva gāṃ na kumārīṃ ca na vṛddhaṃ na śiśuṃ tathā || 06 ||
śakaṭaṃ pañcahastena daśahastena vājinam |
gajaṃ hastasahasreṇa deśatyāgena durjanam || 07 ||
hastī aṅkuśamātreṇa vājī hastena tāḍyate |
śaṛṅgī laguḍahastena khaḍgahastena durjanaḥ || 08 ||
tuṣyanti bhojane viprā mayūrā ghanagarjite |
sādhavaḥ parasampattau khalāḥ paravipattiṣu || 09 ||
anulomena balinaṃ pratilomena durjanam |
ātmatulyabalaṃ śatruṃ vinayena balena vā || 10 ||
bāhuvīryaṃ balaṃ rājñāṃ brahmaṇo brahmavidbalī |
rūpayauvanamādhuryaṃ strīṇāṃ balamanuttamam || 11 ||
nātyantaṃ saralairbhāvyaṃ gatvā paśya vanasthalīm |
chidyante saralāstatra kubjāstiṣṭhanti pādapāḥ || 12 ||
yatrodakaṃ tatra vasanti haṃsā-
stathaiva śuṣkaṃ parivarjayanti |
na haṃsatulyena nareṇa bhāvyaṃ
punastyajantaḥ punarāśrayante || 13 ||
upārjitānāṃ vittānāṃ tyāga eva hi rakṣaṇam |
taḍāgodarasaṃsthānāṃ parīvāha ivāmbhasām || 14 ||
yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |
yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 15 ||
svargasthitānāmiha jīvaloke
catvāri cihnāni vasanti dehe |
dānaprasaṅgo madhurā ca vāṇī
devārcanaṃ brāhmaṇatarpaṇaṃ ca || 16 ||
atyantakopaḥ kaṭukā ca vāṇī
daridratā ca svajaneṣu vairam |
nīcaprasaṅgaḥ kulahīnasevā
cihnāni dehe narakasthitānām || 17 ||
gamyate yadi mṛgendramandiraṃ
labhyate karikapālamauktikam |
jambukālayagate ca prāpyate
vatsapucchakharacarmakhaṇḍanam || 18 ||
śunaḥ pucchamiva vyarthaṃ jīvitaṃ vidyayā vinā |
na guhyagopane śaktaṃ na ca daṃśanivāraṇe || 19 ||
vācāṃ śaucaṃ ca manasaḥ śaucamindriyanigrahaḥ |
sarvabhūtadayāśaucametacchaucaṃ parārthinām || 20 ||
puṣpe gandhaṃ tile tailaṃ kāṣṭhe'gniṃ payasi ghṛtam |
ikṣau guḍaṃ tathā dehe paśyātmānaṃ vivekataḥ || 21 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अर्थनाशं मनस्तापं गृहे दुश्चरितानि च ।
वञ्चनं चापमानं च मतिमान्न प्रकाशयेत् ॥ 01 ॥
धनधान्यप्रयोगेषु विद्यासङ्ग्रहणे तथा ।
आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जः सुखी भवेत् ॥ 02 ॥
सन्तोषामृततृप्तानां यत्सुखं शान्तिरेव च ।
न च तद्धनलुब्धानामितश्चेतश्च धावताम् ॥ 03 ॥
सन्तोषस्त्रिषु कर्तव्यः स्वदारे भोजने धने ।
त्रिषु चैव न कर्तव्योऽध्ययने जपदानयोः ॥ 04 ॥
विप्रयोर्विप्रवह्न्योश्च दम्पत्योः स्वामिभृत्ययोः ।
अन्तरेण न गन्तव्यं हलस्य वृषभस्य च ॥ 05 ॥
पादाभ्यां न स्पृशेदग्निं गुरुं ब्राह्मणमेव च ।
नैव गां न कुमारीं च न वृद्धं न शिशुं तथा ॥ 06 ॥
शकटं पञ्चहस्तेन दशहस्तेन वाजिनम् ।
गजं हस्तसहस्रेण देशत्यागेन दुर्जनम् ॥ 07 ॥
हस्ती अङ्कुशमात्रेण वाजी हस्तेन ताड्यते ।
शऋङ्गी लगुडहस्तेन खड्गहस्तेन दुर्जनः ॥ 08 ॥
तुष्यन्ति भोजने विप्रा मयूरा घनगर्जिते ।
साधवः परसम्पत्तौ खलाः परविपत्तिषु ॥ 09 ॥
अनुलोमेन बलिनं प्रतिलोमेन दुर्जनम् ।
आत्मतुल्यबलं शत्रुं विनयेन बलेन वा ॥ 10 ॥
बाहुवीर्यं बलं राज्ञां ब्रह्मणो ब्रह्मविद्बली ।
रूपयौवनमाधुर्यं स्त्रीणां बलमनुत्तमम् ॥ 11 ॥
नात्यन्तं सरलैर्भाव्यं गत्वा पश्य वनस्थलीम् ।
छिद्यन्ते सरलास्तत्र कुब्जास्तिष्ठन्ति पादपाः ॥ 12 ॥
यत्रोदकं तत्र वसन्ति हंसा-
स्तथैव शुष्कं परिवर्जयन्ति ।
न हंसतुल्येन नरेण भाव्यं
पुनस्त्यजन्तः पुनराश्रयन्ते ॥ 13 ॥
उपार्जितानां वित्तानां त्याग एव हि रक्षणम् ।
तडागोदरसंस्थानां परीवाह इवाम्भसाम् ॥ 14 ॥
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ 15 ॥
स्वर्गस्थितानामिह जीवलोके
चत्वारि चिह्नानि वसन्ति देहे ।
दानप्रसङ्गो मधुरा च वाणी
देवार्चनं ब्राह्मणतर्पणं च ॥ 16 ॥
अत्यन्तकोपः कटुका च वाणी
दरिद्रता च स्वजनेषु वैरम् ।
नीचप्रसङ्गः कुलहीनसेवा
चिह्नानि देहे नरकस्थितानाम् ॥ 17 ॥
गम्यते यदि मृगेन्द्रमन्दिरं
लभ्यते करिकपालमौक्तिकम् ।
जम्बुकालयगते च प्राप्यते
वत्सपुच्छखरचर्मखण्डनम् ॥ 18 ॥
शुनः पुच्छमिव व्यर्थं जीवितं विद्यया विना ।
न गुह्यगोपने शक्तं न च दंशनिवारणे ॥ 19 ॥
वाचां शौचं च मनसः शौचमिन्द्रियनिग्रहः ।
सर्वभूतदयाशौचमेतच्छौचं परार्थिनाम् ॥ 20 ॥
पुष्पे गन्धं तिले तैलं काष्ठेऽग्निं पयसि घृतम् ।
इक्षौ गुडं तथा देहे पश्यात्मानं विवेकतः ॥ 21 ॥
arthanāśaṃ manastāpaṃ gṛhe duścaritāni ca |
vañcanaṃ cāpamānaṃ ca matimānna prakāśayet || 01 ||
dhanadhānyaprayogeṣu vidyāsaṅgrahaṇe tathā |
āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sukhī bhavet || 02 ||
santoṣāmṛtatṛptānāṃ yatsukhaṃ śāntireva ca |
na ca taddhanalubdhānāmitaścetaśca dhāvatām || 03 ||
santoṣastriṣu kartavyaḥ svadāre bhojane dhane |
triṣu caiva na kartavyo'dhyayane japadānayoḥ || 04 ||
viprayorvipravahnyośca dampatyoḥ svāmibhṛtyayoḥ |
antareṇa na gantavyaṃ halasya vṛṣabhasya ca || 05 ||
pādābhyāṃ na spṛśedagniṃ guruṃ brāhmaṇameva ca |
naiva gāṃ na kumārīṃ ca na vṛddhaṃ na śiśuṃ tathā || 06 ||
śakaṭaṃ pañcahastena daśahastena vājinam |
gajaṃ hastasahasreṇa deśatyāgena durjanam || 07 ||
hastī aṅkuśamātreṇa vājī hastena tāḍyate |
śaṛṅgī laguḍahastena khaḍgahastena durjanaḥ || 08 ||
tuṣyanti bhojane viprā mayūrā ghanagarjite |
sādhavaḥ parasampattau khalāḥ paravipattiṣu || 09 ||
anulomena balinaṃ pratilomena durjanam |
ātmatulyabalaṃ śatruṃ vinayena balena vā || 10 ||
bāhuvīryaṃ balaṃ rājñāṃ brahmaṇo brahmavidbalī |
rūpayauvanamādhuryaṃ strīṇāṃ balamanuttamam || 11 ||
nātyantaṃ saralairbhāvyaṃ gatvā paśya vanasthalīm |
chidyante saralāstatra kubjāstiṣṭhanti pādapāḥ || 12 ||
yatrodakaṃ tatra vasanti haṃsā-
stathaiva śuṣkaṃ parivarjayanti |
na haṃsatulyena nareṇa bhāvyaṃ
punastyajantaḥ punarāśrayante || 13 ||
upārjitānāṃ vittānāṃ tyāga eva hi rakṣaṇam |
taḍāgodarasaṃsthānāṃ parīvāha ivāmbhasām || 14 ||
yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |
yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 15 ||
svargasthitānāmiha jīvaloke
catvāri cihnāni vasanti dehe |
dānaprasaṅgo madhurā ca vāṇī
devārcanaṃ brāhmaṇatarpaṇaṃ ca || 16 ||
atyantakopaḥ kaṭukā ca vāṇī
daridratā ca svajaneṣu vairam |
nīcaprasaṅgaḥ kulahīnasevā
cihnāni dehe narakasthitānām || 17 ||
gamyate yadi mṛgendramandiraṃ
labhyate karikapālamauktikam |
jambukālayagate ca prāpyate
vatsapucchakharacarmakhaṇḍanam || 18 ||
śunaḥ pucchamiva vyarthaṃ jīvitaṃ vidyayā vinā |
na guhyagopane śaktaṃ na ca daṃśanivāraṇe || 19 ||
vācāṃ śaucaṃ ca manasaḥ śaucamindriyanigrahaḥ |
sarvabhūtadayāśaucametacchaucaṃ parārthinām || 20 ||
puṣpe gandhaṃ tile tailaṃ kāṣṭhe'gniṃ payasi ghṛtam |
ikṣau guḍaṃ tathā dehe paśyātmānaṃ vivekataḥ || 21 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.