𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌦𑍋𑌷𑌃 𑌕𑍁𑌲𑍇 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌧𑌿𑌨𑌾 𑌕𑍋 𑌨 𑌪𑍀𑌡𑌿𑌤𑌃 ।
𑌵𑍍𑌯𑌸𑌨𑌂 𑌕𑍇𑌨 𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌂 𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌸𑍗𑌖𑍍𑌯𑌂 𑌨𑌿𑌰𑌨𑍍𑌤𑌰𑌮𑍍 ॥ 01 ॥
𑌆𑌚𑌾𑌰𑌃 𑌕𑍁𑌲𑌮𑌾𑌖𑍍𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌦𑍇𑌶𑌮𑌾𑌖𑍍𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌭𑌾𑌷𑌣𑌮𑍍 ।
𑌸𑌮𑍍𑌭𑍍𑌰𑌮𑌃 𑌸𑍍𑌨𑍇𑌹𑌮𑌾𑌖𑍍𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌵𑌪𑍁𑌰𑌾𑌖𑍍𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌭𑍋𑌜𑌨𑌮𑍍 ॥ 02 ॥
𑌸𑍁𑌕𑍁𑌲𑍇 𑌯𑍋𑌜𑌯𑍇𑌤𑍍𑌕𑌨𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌸𑍁 𑌯𑍋𑌜𑌯𑍇𑌤𑍍 ।
𑌵𑍍𑌯𑌸𑌨𑍇 𑌯𑍋𑌜𑌯𑍇𑌚𑍍𑌛𑌤𑍍𑌰𑍁𑌂 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌧𑌰𑍍𑌮𑍇𑌣 𑌯𑍋𑌜𑌯𑍇𑌤𑍍 ॥ 03 ॥
𑌦𑍁𑌰𑍍𑌜𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌚 𑌸𑌰𑍍𑌪𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌰𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌪𑍋 𑌨 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌜𑌨𑌃 ।
𑌸𑌰𑍍𑌪𑍋 𑌦𑌂𑌶𑌤𑌿 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌤𑍁 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌜𑌨𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌪𑌦𑍇 𑌪𑌦𑍇 ॥ 04 ॥
𑌏𑌤𑌦𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌕𑍁𑌲𑍀𑌨𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌨𑍃𑌪𑌾𑌃 𑌕𑍁𑌰𑍍𑌵𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌸𑌙𑍍𑌗𑍍𑌰𑌹𑌮𑍍 ।
𑌆𑌦𑌿𑌮𑌧𑍍𑌯𑌾𑌵𑌸𑌾𑌨𑍇𑌷𑍁 𑌨 𑌤𑍇 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌮𑍍 ॥ 05 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌲𑌯𑍇 𑌭𑌿𑌨𑍍𑌨𑌮𑌰𑍍𑌯𑌾𑌦𑌾 𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌿𑌲 𑌸𑌾𑌗𑌰𑌾𑌃 ।
𑌸𑌾𑌗𑌰𑌾 𑌭𑍇𑌦𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌲𑌯𑍇𑌽𑌪𑌿 𑌨 𑌸𑌾𑌧𑌵𑌃 ॥ 06 ॥
𑌮𑍂𑌰𑍍𑌖𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌪𑍍𑌰𑌹𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑌕𑍍𑌷𑍋 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌪𑌦𑌃 𑌪𑌶𑍁𑌃 ।
𑌭𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯-𑌶𑌲𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌅𑌦𑍃𑌶𑌂 𑌕𑌣𑍍𑌟𑌕𑌂 𑌯𑌥𑌾 ॥ 07 ॥
𑌰𑍂𑌪𑌯𑍗𑌵𑌨𑌸𑌮𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑌾 𑌵𑌿𑌶𑌾𑌲𑌕𑍁𑌲𑌸𑌮𑍍𑌭𑌵𑌾𑌃 ।
𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌹𑍀𑌨𑌾 𑌨 𑌶𑍋𑌭𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌗𑌨𑍍𑌧𑌾𑌃 𑌕𑌿𑌂𑌶𑍁𑌕𑌾 𑌯𑌥𑌾 ॥ 08 ॥
𑌕𑍋𑌕𑌿𑌲𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌰𑍋 𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌣𑌾𑌂 𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌪𑌤𑌿𑌵𑍍𑌰𑌤𑌮𑍍 ।
𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌕𑍁𑌰𑍂𑌪𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌕𑍍𑌷𑌮𑌾 𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌤𑌪𑌸𑍍𑌵𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 09 ॥
𑌤𑍍𑌯𑌜𑍇𑌦𑍇𑌕𑌂 𑌕𑍁𑌲𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌗𑍍𑌰𑌾𑌮𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌕𑍁𑌲𑌂 𑌤𑍍𑌯𑌜𑍇𑌤𑍍 ।
𑌗𑍍𑌰𑌾𑌮𑌂 𑌜𑌨𑌪𑌦𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌆𑌤𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥𑍇 𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍀𑌂 𑌤𑍍𑌯𑌜𑍇𑌤𑍍 ॥ 10 ॥
𑌉𑌦𑍍𑌯𑍋𑌗𑍇 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌦𑌾𑌰𑌿𑌦𑍍𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌜𑌪𑌤𑍋 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌪𑌾𑌤𑌕𑌮𑍍 ।
𑌮𑍗𑌨𑍇𑌨 𑌕𑌲𑌹𑍋 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌜𑌾𑌗𑌰𑌿𑌤𑍇 𑌭𑌯𑌮𑍍 ॥ 11 ॥
𑌅𑌤𑌿𑌰𑍂𑌪𑍇𑌣 𑌵𑌾 𑌸𑍀𑌤𑌾 𑌅𑌤𑌿𑌗𑌰𑍍𑌵𑍇𑌣 𑌰𑌾𑌵𑌣𑌃 ।
𑌅𑌤𑌿𑌦𑌾𑌨𑌾𑌦𑍍𑌬𑌲𑌿𑌰𑍍𑌬𑌦𑍍𑌧𑍋 𑌹𑍍𑌯𑌤𑌿𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍍𑌰 𑌵𑌰𑍍𑌜𑌯𑍇𑌤𑍍 ॥ 12 ॥
𑌕𑍋 𑌹𑌿 𑌭𑌾𑌰𑌃 𑌸𑌮𑌰𑍍𑌥𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌕𑌿𑌂 𑌦𑍂𑌰𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌵𑌸𑌾𑌯𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌕𑍋 𑌵𑌿𑌦𑍇𑌶𑌃 𑌸𑍁𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌕𑌃 𑌪𑌰𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌵𑌾𑌦𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 13 ॥
𑌏𑌕𑍇𑌨𑌾𑌪𑌿 𑌸𑍁𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑍇𑌣 𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌿𑌤𑍇𑌨 𑌸𑍁𑌗𑌨𑍍𑌧𑌿𑌨𑌾 ।
𑌵𑌾𑌸𑌿𑌤𑌂 𑌤𑌦𑍍𑌵𑌨𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌸𑍁𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌕𑍁𑌲𑌂 𑌯𑌥𑌾 ॥ 14 ॥
𑌏𑌕𑍇𑌨 𑌶𑍁𑌷𑍍𑌕𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑍇𑌣 𑌦𑌹𑍍𑌯𑌮𑌾𑌨𑍇𑌨 𑌵𑌹𑍍𑌨𑌿𑌨𑌾 ।
𑌦𑌹𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌤𑌦𑍍𑌵𑌨𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌕𑍁𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌕𑍁𑌲𑌂 𑌯𑌥𑌾 ॥ 15 ॥
𑌏𑌕𑍇𑌨𑌾𑌪𑌿 𑌸𑍁𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍇𑌨 𑌸𑌾𑌧𑍁𑌨𑌾 ।
𑌆𑌹𑍍𑌲𑌾𑌦𑌿𑌤𑌂 𑌕𑍁𑌲𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌯𑌥𑌾 𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌶𑌰𑍍𑌵𑌰𑍀 ॥ 16 ॥
𑌕𑌿𑌂 𑌜𑌾𑌤𑍈𑌰𑍍𑌬𑌹𑍁𑌭𑌿𑌃 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍈𑌃 𑌶𑍋𑌕𑌸𑌨𑍍𑌤𑌾𑌪𑌕𑌾𑌰𑌕𑍈𑌃 ।
𑌵𑌰𑌮𑍇𑌕𑌃 𑌕𑍁𑌲𑌾𑌲𑌮𑍍𑌬𑍀 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌵𑌿𑌶𑍍𑌰𑌾𑌮𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌕𑍁𑌲𑌮𑍍 ॥ 17 ॥
𑌲𑌾𑌲𑌯𑍇𑌤𑍍𑌪𑌞𑍍𑌚𑌵𑌰𑍍𑌷𑌾𑌣𑌿 𑌦𑌶𑌵𑌰𑍍𑌷𑌾𑌣𑌿 𑌤𑌾𑌡𑌯𑍇𑌤𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑍇 𑌤𑍁 𑌷𑍋𑌡𑌶𑍇 𑌵𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌵𑌦𑌾𑌚𑌰𑍇𑌤𑍍 ॥ 18 ॥
𑌉𑌪𑌸𑌰𑍍𑌗𑍇𑌽𑌨𑍍𑌯𑌚𑌕𑍍𑌰𑍇 𑌚 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌭𑌿𑌕𑍍𑌷𑍇 𑌚 𑌭𑌯𑌾𑌵𑌹𑍇 ।
𑌅𑌸𑌾𑌧𑍁𑌜𑌨𑌸𑌮𑍍𑌪𑌰𑍍𑌕𑍇 𑌯𑌃 𑌪𑌲𑌾𑌯𑍇𑌤𑍍𑌸 𑌜𑍀𑌵𑌤𑌿 ॥ 19 ॥
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌰𑍍𑌥𑌕𑌾𑌮𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌯𑍈𑌕𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌨 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌅𑌜𑌾𑌗𑌲𑌸𑍍𑌤𑌨𑌸𑍍𑌯𑍇𑌵 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌜𑌨𑍍𑌮 𑌨𑌿𑌰𑌰𑍍𑌥𑌕𑌮𑍍 ॥ 20 ॥
𑌮𑍂𑌰𑍍𑌖𑌾 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌨 𑌪𑍂𑌜𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌧𑌾𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌸𑍁𑌸𑌞𑍍𑌚𑌿𑌤𑌮𑍍 ।
𑌦𑌾𑌮𑍍𑌪𑌤𑍍𑌯𑍇 𑌕𑌲𑌹𑍋 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌯𑌮𑌾𑌗𑌤𑌾 ॥ 21 ॥
Roman (IAST) Transliteration
kasya doṣaḥ kule nāsti vyādhinā ko na pīḍitaḥ |
vyasanaṃ kena na prāptaṃ kasya saukhyaṃ nirantaram || 01 ||
ācāraḥ kulamākhyāti deśamākhyāti bhāṣaṇam |
sambhramaḥ snehamākhyāti vapurākhyāti bhojanam || 02 ||
sukule yojayetkanyāṃ putraṃ vidyāsu yojayet |
vyasane yojayecchatruṃ mitraṃ dharmeṇa yojayet || 03 ||
durjanasya ca sarpasya varaṃ sarpo na durjanaḥ |
sarpo daṃśati kāle tu durjanastu pade pade || 04 ||
etadarthe kulīnānāṃ nṛpāḥ kurvanti saṅgraham |
ādimadhyāvasāneṣu na te gacchanti vikriyām || 05 ||
pralaye bhinnamaryādā bhavanti kila sāgarāḥ |
sāgarā bhedamicchanti pralaye'pi na sādhavaḥ || 06 ||
mūrkhastu prahartavyaḥ pratyakṣo dvipadaḥ paśuḥ |
bhidyate vākya-śalyena adṛśaṃ kaṇṭakaṃ yathā || 07 ||
rūpayauvanasampannā viśālakulasambhavāḥ |
vidyāhīnā na śobhante nirgandhāḥ kiṃśukā yathā || 08 ||
kokilānāṃ svaro rūpaṃ strīṇāṃ rūpaṃ pativratam |
vidyā rūpaṃ kurūpāṇāṃ kṣamā rūpaṃ tapasvinām || 09 ||
tyajedekaṃ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṃ tyajet |
grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet || 10 ||
udyoge nāsti dāridryaṃ japato nāsti pātakam |
maunena kalaho nāsti nāsti jāgarite bhayam || 11 ||
atirūpeṇa vā sītā atigarveṇa rāvaṇaḥ |
atidānādbalirbaddho hyatisarvatra varjayet || 12 ||
ko hi bhāraḥ samarthānāṃ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām |
ko videśaḥ suvidyānāṃ kaḥ paraḥ priyavādinām || 13 ||
ekenāpi suvṛkṣeṇa puṣpitena sugandhinā |
vāsitaṃ tadvanaṃ sarvaṃ suputreṇa kulaṃ yathā || 14 ||
ekena śuṣkavṛkṣeṇa dahyamānena vahninā |
dahyate tadvanaṃ sarvaṃ kuputreṇa kulaṃ yathā || 15 ||
ekenāpi suputreṇa vidyāyuktena sādhunā |
āhlāditaṃ kulaṃ sarvaṃ yathā candreṇa śarvarī || 16 ||
kiṃ jātairbahubhiḥ putraiḥ śokasantāpakārakaiḥ |
varamekaḥ kulālambī yatra viśrāmyate kulam || 17 ||
lālayetpañcavarṣāṇi daśavarṣāṇi tāḍayet |
prāpte tu ṣoḍaśe varṣe putre mitravadācaret || 18 ||
upasarge'nyacakre ca durbhikṣe ca bhayāvahe |
asādhujanasamparke yaḥ palāyetsa jīvati || 19 ||
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate |
ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam || 20 ||
mūrkhā yatra na pūjyante dhānyaṃ yatra susañcitam |
dāmpatye kalaho nāsti tatra śrīḥ svayamāgatā || 21 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
कस्य दोषः कुले नास्ति व्याधिना को न पीडितः ।
व्यसनं केन न प्राप्तं कस्य सौख्यं निरन्तरम् ॥ 01 ॥
आचारः कुलमाख्याति देशमाख्याति भाषणम् ।
सम्भ्रमः स्नेहमाख्याति वपुराख्याति भोजनम् ॥ 02 ॥
सुकुले योजयेत्कन्यां पुत्रं विद्यासु योजयेत् ।
व्यसने योजयेच्छत्रुं मित्रं धर्मेण योजयेत् ॥ 03 ॥
दुर्जनस्य च सर्पस्य वरं सर्पो न दुर्जनः ।
सर्पो दंशति काले तु दुर्जनस्तु पदे पदे ॥ 04 ॥
एतदर्थे कुलीनानां नृपाः कुर्वन्ति सङ्ग्रहम् ।
आदिमध्यावसानेषु न ते गच्छन्ति विक्रियाम् ॥ 05 ॥
प्रलये भिन्नमर्यादा भवन्ति किल सागराः ।
सागरा भेदमिच्छन्ति प्रलयेऽपि न साधवः ॥ 06 ॥
मूर्खस्तु प्रहर्तव्यः प्रत्यक्षो द्विपदः पशुः ।
भिद्यते वाक्य-शल्येन अदृशं कण्टकं यथा ॥ 07 ॥
रूपयौवनसम्पन्ना विशालकुलसम्भवाः ।
विद्याहीना न शोभन्ते निर्गन्धाः किंशुका यथा ॥ 08 ॥
कोकिलानां स्वरो रूपं स्त्रीणां रूपं पतिव्रतम् ।
विद्या रूपं कुरूपाणां क्षमा रूपं तपस्विनाम् ॥ 09 ॥
त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ।
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत् ॥ 10 ॥
उद्योगे नास्ति दारिद्र्यं जपतो नास्ति पातकम् ।
मौनेन कलहो नास्ति नास्ति जागरिते भयम् ॥ 11 ॥
अतिरूपेण वा सीता अतिगर्वेण रावणः ।
अतिदानाद्बलिर्बद्धो ह्यतिसर्वत्र वर्जयेत् ॥ 12 ॥
को हि भारः समर्थानां किं दूरं व्यवसायिनाम् ।
को विदेशः सुविद्यानां कः परः प्रियवादिनाम् ॥ 13 ॥
एकेनापि सुवृक्षेण पुष्पितेन सुगन्धिना ।
वासितं तद्वनं सर्वं सुपुत्रेण कुलं यथा ॥ 14 ॥
एकेन शुष्कवृक्षेण दह्यमानेन वह्निना ।
दह्यते तद्वनं सर्वं कुपुत्रेण कुलं यथा ॥ 15 ॥
एकेनापि सुपुत्रेण विद्यायुक्तेन साधुना ।
आह्लादितं कुलं सर्वं यथा चन्द्रेण शर्वरी ॥ 16 ॥
किं जातैर्बहुभिः पुत्रैः शोकसन्तापकारकैः ।
वरमेकः कुलालम्बी यत्र विश्राम्यते कुलम् ॥ 17 ॥
लालयेत्पञ्चवर्षाणि दशवर्षाणि ताडयेत् ।
प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रे मित्रवदाचरेत् ॥ 18 ॥
उपसर्गेऽन्यचक्रे च दुर्भिक्षे च भयावहे ।
असाधुजनसम्पर्के यः पलायेत्स जीवति ॥ 19 ॥
धर्मार्थकाममोक्षाणां यस्यैकोऽपि न विद्यते ।
अजागलस्तनस्येव तस्य जन्म निरर्थकम् ॥ 20 ॥
मूर्खा यत्र न पूज्यन्ते धान्यं यत्र सुसञ्चितम् ।
दाम्पत्ये कलहो नास्ति तत्र श्रीः स्वयमागता ॥ 21 ॥
kasya doṣaḥ kule nāsti vyādhinā ko na pīḍitaḥ |
vyasanaṃ kena na prāptaṃ kasya saukhyaṃ nirantaram || 01 ||
ācāraḥ kulamākhyāti deśamākhyāti bhāṣaṇam |
sambhramaḥ snehamākhyāti vapurākhyāti bhojanam || 02 ||
sukule yojayetkanyāṃ putraṃ vidyāsu yojayet |
vyasane yojayecchatruṃ mitraṃ dharmeṇa yojayet || 03 ||
durjanasya ca sarpasya varaṃ sarpo na durjanaḥ |
sarpo daṃśati kāle tu durjanastu pade pade || 04 ||
etadarthe kulīnānāṃ nṛpāḥ kurvanti saṅgraham |
ādimadhyāvasāneṣu na te gacchanti vikriyām || 05 ||
pralaye bhinnamaryādā bhavanti kila sāgarāḥ |
sāgarā bhedamicchanti pralaye'pi na sādhavaḥ || 06 ||
mūrkhastu prahartavyaḥ pratyakṣo dvipadaḥ paśuḥ |
bhidyate vākya-śalyena adṛśaṃ kaṇṭakaṃ yathā || 07 ||
rūpayauvanasampannā viśālakulasambhavāḥ |
vidyāhīnā na śobhante nirgandhāḥ kiṃśukā yathā || 08 ||
kokilānāṃ svaro rūpaṃ strīṇāṃ rūpaṃ pativratam |
vidyā rūpaṃ kurūpāṇāṃ kṣamā rūpaṃ tapasvinām || 09 ||
tyajedekaṃ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṃ tyajet |
grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet || 10 ||
udyoge nāsti dāridryaṃ japato nāsti pātakam |
maunena kalaho nāsti nāsti jāgarite bhayam || 11 ||
atirūpeṇa vā sītā atigarveṇa rāvaṇaḥ |
atidānādbalirbaddho hyatisarvatra varjayet || 12 ||
ko hi bhāraḥ samarthānāṃ kiṃ dūraṃ vyavasāyinām |
ko videśaḥ suvidyānāṃ kaḥ paraḥ priyavādinām || 13 ||
ekenāpi suvṛkṣeṇa puṣpitena sugandhinā |
vāsitaṃ tadvanaṃ sarvaṃ suputreṇa kulaṃ yathā || 14 ||
ekena śuṣkavṛkṣeṇa dahyamānena vahninā |
dahyate tadvanaṃ sarvaṃ kuputreṇa kulaṃ yathā || 15 ||
ekenāpi suputreṇa vidyāyuktena sādhunā |
āhlāditaṃ kulaṃ sarvaṃ yathā candreṇa śarvarī || 16 ||
kiṃ jātairbahubhiḥ putraiḥ śokasantāpakārakaiḥ |
varamekaḥ kulālambī yatra viśrāmyate kulam || 17 ||
lālayetpañcavarṣāṇi daśavarṣāṇi tāḍayet |
prāpte tu ṣoḍaśe varṣe putre mitravadācaret || 18 ||
upasarge'nyacakre ca durbhikṣe ca bhayāvahe |
asādhujanasamparke yaḥ palāyetsa jīvati || 19 ||
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate |
ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam || 20 ||
mūrkhā yatra na pūjyante dhānyaṃ yatra susañcitam |
dāmpatye kalaho nāsti tatra śrīḥ svayamāgatā || 21 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.