𑌅𑌧𑌮𑌾 𑌧𑌨𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌧𑌨𑌮𑌾𑌨𑍗 𑌚 𑌮𑌧𑍍𑌯𑌮𑌾𑌃 ।
𑌉𑌤𑍍𑌤𑌮𑌾 𑌮𑌾𑌨𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌮𑌾𑌨𑍋 𑌹𑌿 𑌮𑌹𑌤𑌾𑌂 𑌧𑌨𑌮𑍍 ॥ 01 ॥
𑌇𑌕𑍍𑌷𑍁𑌰𑌾𑌪𑌃 𑌪𑌯𑍋 𑌮𑍂𑌲𑌂 𑌤𑌾𑌮𑍍𑌬𑍂𑌲𑌂 𑌫𑌲𑌮𑍗𑌷𑌧𑌮𑍍 ।
𑌭𑌕𑍍𑌷𑌯𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾𑌪𑌿 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌾𑌃 𑌸𑍍𑌨𑌾𑌨𑌦𑌾𑌨𑌾𑌦𑌿𑌕𑌾𑌃 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌃 ॥ 02 ॥
𑌦𑍀𑌪𑍋 𑌭𑌕𑍍𑌷𑌯𑌤𑍇 𑌧𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌕𑌜𑍍𑌜𑌲𑌂 𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌸𑍂𑌯𑌤𑍇 ।
𑌯𑌦𑌨𑍍𑌨𑌂 𑌭𑌕𑍍𑌷𑌯𑌤𑍇 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌜𑌾𑌯𑌤𑍇 𑌤𑌾𑌦𑍃𑌶𑍀 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾 ॥ 03 ॥
𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌦𑍇𑌹𑌿 𑌗𑍁𑌣𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌮𑌤𑌿𑌮𑌨𑍍𑌨𑌾𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍𑌰 𑌦𑍇𑌹𑌿 𑌕𑍍𑌵𑌚𑌿𑌤𑍍
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌂 𑌵𑌾𑌰𑌿𑌨𑌿𑌧𑍇𑌰𑍍𑌜𑌲𑌂 𑌘𑌨𑌮𑍁𑌖𑍇 𑌮𑌾𑌧𑍁𑌰𑍍𑌯𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌸𑌦𑌾 ।
𑌜𑍀𑌵𑌾𑌨𑍍𑌸𑍍𑌥𑌾𑌵𑌰𑌜𑌙𑍍𑌗𑌮𑌾𑌂𑌶𑍍𑌚 𑌸𑌕𑌲𑌾𑌨𑍍𑌸𑌞𑍍𑌜𑍀𑌵𑍍𑌯 𑌭𑍂𑌮𑌣𑍍𑌡𑌲𑌂
𑌭𑍂𑌯𑌃 𑌪𑌶𑍍𑌯 𑌤𑌦𑍇𑌵 𑌕𑍋𑌟𑌿𑌗𑍁𑌣𑌿𑌤𑌂 𑌗𑌚𑍍𑌛𑌨𑍍𑌤𑌮𑌮𑍍𑌭𑍋𑌨𑌿𑌧𑌿𑌮𑍍 ॥ 04 ॥
𑌚𑌾𑌣𑍍𑌡𑌾𑌲𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌸𑌹𑌸𑍍𑌰𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌸𑍂𑌰𑌿𑌭𑌿𑌸𑍍𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌦𑌰𑍍𑌶𑌿𑌭𑌿𑌃 ।
𑌏𑌕𑍋 𑌹𑌿 𑌯𑌵𑌨𑌃 𑌪𑍍𑌰𑍋𑌕𑍍𑌤𑍋 𑌨 𑌨𑍀𑌚𑍋 𑌯𑌵𑌨𑌾𑌤𑍍𑌪𑌰𑌃 ॥ 05 ॥
𑌤𑍈𑌲𑌾𑌭𑍍𑌯𑌙𑍍𑌗𑍇 𑌚𑌿𑌤𑌾𑌧𑍂𑌮𑍇 𑌮𑍈𑌥𑍁𑌨𑍇 𑌕𑍍𑌷𑍗𑌰𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌿 ।
𑌤𑌾𑌵𑌦𑍍𑌭𑌵𑌤𑌿 𑌚𑌾𑌣𑍍𑌡𑌾𑌲𑍋 𑌯𑌾𑌵𑌤𑍍𑌸𑍍𑌨𑌾𑌨𑌂 𑌨 𑌚𑌾𑌚𑌰𑍇𑌤𑍍 ॥ 06 ॥
𑌅𑌜𑍀𑌰𑍍𑌣𑍇 𑌭𑍇𑌷𑌜𑌂 𑌵𑌾𑌰𑌿 𑌜𑍀𑌰𑍍𑌣𑍇 𑌵𑌾𑌰𑌿 𑌬𑌲𑌪𑍍𑌰𑌦𑌮𑍍 ।
𑌭𑍋𑌜𑌨𑍇 𑌚𑌾𑌮𑍃𑌤𑌂 𑌵𑌾𑌰𑌿 𑌭𑍋𑌜𑌨𑌾𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌵𑌿𑌷𑌾𑌪𑌹𑌮𑍍 ॥ 07 ॥
𑌹𑌤𑌂 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌂 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌹𑍀𑌨𑌂 𑌹𑌤𑌶𑍍𑌚𑌾𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌤𑍋 𑌨𑌰𑌃 ।
𑌹𑌤𑌂 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌣𑌾𑌯𑌕𑌂 𑌸𑍈𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑍋 𑌨𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌹𑍍𑌯𑌭𑌰𑍍𑌤𑍃𑌕𑌾𑌃 ॥ 08 ॥
𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌮𑍃𑌤𑌾 𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾 𑌬𑌨𑍍𑌧𑍁𑌹𑌸𑍍𑌤𑌗𑌤𑌂 𑌧𑌨𑌮𑍍 ।
𑌭𑍋𑌜𑌨𑌂 𑌚 𑌪𑌰𑌾𑌧𑍀𑌨𑌂 𑌤𑌿𑌸𑍍𑌰𑌃 𑌪𑍁𑌂𑌸𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌡𑌮𑍍𑌬𑌨𑌾𑌃 ॥ 09 ॥
𑌨𑌾𑌗𑍍𑌨𑌿𑌹𑍋𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌵𑍇𑌦𑌾 𑌨 𑌚 𑌦𑌾𑌨𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾 ।
𑌨 𑌭𑌾𑌵𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌿𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌭𑌾𑌵𑍋 𑌹𑌿 𑌕𑌾𑌰𑌣𑌮𑍍 ॥ 10 ॥
𑌨 𑌦𑍇𑌵𑍋 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌕𑌾𑌷𑍍𑌠𑍇 𑌨 𑌪𑌾𑌷𑌾𑌣𑍇 𑌨 𑌮𑍃𑌣𑍍𑌮𑌯𑍇 ।
𑌨 𑌭𑌾𑌵𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌿𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌭𑌾𑌵𑍋 𑌹𑌿 𑌕𑌾𑌰𑌣𑌮𑍍 ॥ 11 ॥
𑌕𑌾𑌷𑍍𑌠𑌪𑌾𑌷𑌾𑌣𑌧𑌾𑌤𑍂𑌨𑌾𑌂 𑌕𑍃𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌭𑌾𑌵𑍇𑌨 𑌸𑍇𑌵𑌨𑌮𑍍 ।
𑌶𑍍𑌰𑌦𑍍𑌧𑌯𑌾 𑌚 𑌤𑌥𑌾 𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌿𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌷𑍍𑌣𑍁𑌪𑍍𑌰𑌸𑌾𑌦𑌤𑌃 ॥ 12 ॥
𑌨 𑌦𑍇𑌵𑍋 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌕𑌾𑌷𑍍𑌠𑍇 𑌨 𑌪𑌾𑌷𑌾𑌣𑍇 𑌨 𑌮𑍃𑌨𑍍𑌮𑌯𑍇 ।
𑌭𑌾𑌵𑍇 𑌹𑌿 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌦𑍇𑌵𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌭𑌾𑌵𑍋 𑌹𑌿 𑌕𑌾𑌰𑌣𑌮𑍍 ॥ 13 ॥
𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿𑌤𑍁𑌲𑍍𑌯𑌂 𑌤𑌪𑍋 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌨 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌷𑌾𑌤𑍍𑌪𑌰𑌂 𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ।
𑌅𑌪𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌚 𑌕𑌲𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌚 𑌸𑌤𑌾𑌂 𑌸𑌙𑍍𑌗𑌤𑌿𑌰𑍇𑌵 𑌚 ॥ 14 ॥
𑌗𑍁𑌣𑍋 𑌭𑍂𑌷𑌯𑌤𑍇 𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌶𑍀𑌲𑌂 𑌭𑍂𑌷𑌯𑌤𑍇 𑌕𑍁𑌲𑌮𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌸𑌾𑌦𑌶𑌿𑌖𑌰𑌸𑍍𑌥𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌕𑌾𑌕𑌃 𑌕𑌿𑌂 𑌗𑌰𑍁𑌡𑌾𑌯𑌤𑍇 ॥ 15 ॥
𑌨𑌿𑌰𑍍𑌗𑍁𑌣𑌸𑍍𑌯 𑌹𑌤𑌂 𑌰𑍂𑌪𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌶𑍀𑌲𑌸𑍍𑌯 𑌹𑌤𑌂 𑌕𑍁𑌲𑌮𑍍 ।
𑌅𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌸𑍍𑌯 𑌹𑌤𑌾 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌹𑍍𑌯𑌭𑍋𑌗𑍇𑌨 𑌹𑌤𑌂 𑌧𑌨𑌮𑍍 ॥ 16 ॥
𑌶𑍁𑌦𑍍𑌧𑌂 𑌭𑍂𑌮𑌿𑌗𑌤𑌂 𑌤𑍋𑌯𑌂 𑌶𑍁𑌦𑍍𑌧𑌾 𑌨𑌾𑌰𑍀 𑌪𑌤𑌿𑌵𑍍𑌰𑌤𑌾 ।
𑌶𑍁𑌚𑌿𑌃 𑌕𑍍𑌷𑍇𑌮𑌕𑌰𑍋 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍋𑌷𑍋 𑌬𑍍𑌰𑌾𑌹𑍍𑌮𑌣𑌃 𑌶𑍁𑌚𑌿𑌃 ॥ 17 ॥
𑌅𑌸𑌨𑍍𑌤𑍁𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌾 𑌨𑌷𑍍𑌟𑌾𑌃 𑌸𑌨𑍍𑌤𑍁𑌷𑍍𑌟𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌮𑌹𑍀𑌭𑍃𑌤𑌃 ।
𑌸𑌲𑌜𑍍𑌜𑌾 𑌗𑌣𑌿𑌕𑌾 𑌨𑌷𑍍𑌟𑌾 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌲𑌜𑍍𑌜𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌕𑍁𑌲𑌾𑌙𑍍𑌗𑌨𑌾 ॥ 18 ॥
𑌕𑌿𑌂 𑌕𑍁𑌲𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌶𑌾𑌲𑍇𑌨 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌹𑍀𑌨𑍇𑌨 𑌦𑍇𑌹𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌦𑍁𑌷𑍍𑌕𑍁𑌲𑌂 𑌚𑌾𑌪𑌿 𑌵𑌿𑌦𑍁𑌷𑍋 𑌦𑍇𑌵𑍈𑌰𑌪𑌿 𑌸 𑌪𑍂𑌜𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 19 ॥
𑌵𑌿𑌦𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍𑌪𑍍𑌰𑌶𑌸𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌲𑍋𑌕𑍇 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌵𑌾𑌨𑍍 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍍𑌰 𑌪𑍂𑌜𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌯𑌾 𑌲𑌭𑌤𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍍𑌰 𑌪𑍂𑌜𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 20 ॥
𑌮𑌾𑌂𑌸𑌭𑌕𑍍𑌷𑍍𑌯𑍈𑌃 𑌸𑍁𑌰𑌾𑌪𑌾𑌨𑍈𑌰𑍍𑌮𑍁𑌖𑍈𑌶𑍍𑌚𑌾𑌕𑍍𑌷𑌰𑌵𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑍈𑌃 ।
𑌪𑌶𑍁𑌭𑌿𑌃 𑌪𑍁𑌰𑍁𑌷𑌾𑌕𑌾𑌰𑍈𑌰𑍍𑌭𑌾𑌰𑌾𑌕𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌹𑌿 𑌮𑍇𑌦𑌿𑌨𑍀 ॥ 21 ॥
𑌅𑌨𑍍𑌨𑌹𑍀𑌨𑍋 𑌦𑌹𑍇𑌦𑍍𑌰𑌾𑌷𑍍𑌟𑍍𑌰𑌂 𑌮𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌹𑍀𑌨𑌶𑍍𑌚 𑌋𑌤𑍍𑌵𑌿𑌜𑌃 ।
𑌯𑌜𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌦𑌾𑌨𑌹𑍀𑌨𑍋 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌯𑌜𑍍𑌞𑌸𑌮𑍋 𑌰𑌿𑌪𑍁𑌃 ॥ 22 ॥
Roman (IAST) Transliteration
adhamā dhanamicchanti dhanamānau ca madhyamāḥ |
uttamā mānamicchanti māno hi mahatāṃ dhanam || 01 ||
ikṣurāpaḥ payo mūlaṃ tāmbūlaṃ phalamauṣadham |
bhakṣayitvāpi kartavyāḥ snānadānādikāḥ kriyāḥ || 02 ||
dīpo bhakṣayate dhvāntaṃ kajjalaṃ ca prasūyate |
yadannaṃ bhakṣayate nityaṃ jāyate tādṛśī prajā || 03 ||
vittaṃ dehi guṇānviteṣu matimannānyatra dehi kvacit
prāptaṃ vārinidherjalaṃ ghanamukhe mādhuryayuktaṃ sadā |
jīvānsthāvarajaṅgamāṃśca sakalānsañjīvya bhūmaṇḍalaṃ
bhūyaḥ paśya tadeva koṭiguṇitaṃ gacchantamambhonidhim || 04 ||
cāṇḍālānāṃ sahasraiśca sūribhistattvadarśibhiḥ |
eko hi yavanaḥ prokto na nīco yavanātparaḥ || 05 ||
tailābhyaṅge citādhūme maithune kṣaurakarmaṇi |
tāvadbhavati cāṇḍālo yāvatsnānaṃ na cācaret || 06 ||
ajīrṇe bheṣajaṃ vāri jīrṇe vāri balapradam |
bhojane cāmṛtaṃ vāri bhojanānte viṣāpaham || 07 ||
hataṃ jñānaṃ kriyāhīnaṃ hataścājñānato naraḥ |
hataṃ nirṇāyakaṃ sainyaṃ striyo naṣṭā hyabhartṛkāḥ || 08 ||
vṛddhakāle mṛtā bhāryā bandhuhastagataṃ dhanam |
bhojanaṃ ca parādhīnaṃ tisraḥ puṃsāṃ viḍambanāḥ || 09 ||
nāgnihotraṃ vinā vedā na ca dānaṃ vinā kriyā |
na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 10 ||
na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛṇmaye |
na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 11 ||
kāṣṭhapāṣāṇadhātūnāṃ kṛtvā bhāvena sevanam |
śraddhayā ca tathā siddhistasya viṣṇuprasādataḥ || 12 ||
na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛnmaye |
bhāve hi vidyate devastasmādbhāvo hi kāraṇam || 13 ||
śāntitulyaṃ tapo nāsti na santoṣātparaṃ sukham |
apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saṅgatireva ca || 14 ||
guṇo bhūṣayate rūpaṃ śīlaṃ bhūṣayate kulam |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 15 ||
nirguṇasya hataṃ rūpaṃ duḥśīlasya hataṃ kulam |
asiddhasya hatā vidyā hyabhogena hataṃ dhanam || 16 ||
śuddhaṃ bhūmigataṃ toyaṃ śuddhā nārī pativratā |
śuciḥ kṣemakaro rājā santoṣo brāhmaṇaḥ śuciḥ || 17 ||
asantuṣṭā dvijā naṣṭāḥ santuṣṭāśca mahībhṛtaḥ |
salajjā gaṇikā naṣṭā nirlajjāśca kulāṅganā || 18 ||
kiṃ kulena viśālena vidyāhīnena dehinām |
duṣkulaṃ cāpi viduṣo devairapi sa pūjyate || 19 ||
vidvānpraśasyate loke vidvān sarvatra pūjyate |
vidyayā labhate sarvaṃ vidyā sarvatra pūjyate || 20 ||
māṃsabhakṣyaiḥ surāpānairmukhaiścākṣaravarjitaiḥ |
paśubhiḥ puruṣākārairbhārākrāntā hi medinī || 21 ||
annahīno dahedrāṣṭraṃ mantrahīnaśca ṛtvijaḥ |
yajamānaṃ dānahīno nāsti yajñasamo ripuḥ || 22 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
अधमा धनमिच्छन्ति धनमानौ च मध्यमाः ।
उत्तमा मानमिच्छन्ति मानो हि महतां धनम् ॥ 01 ॥
इक्षुरापः पयो मूलं ताम्बूलं फलमौषधम् ।
भक्षयित्वापि कर्तव्याः स्नानदानादिकाः क्रियाः ॥ 02 ॥
दीपो भक्षयते ध्वान्तं कज्जलं च प्रसूयते ।
यदन्नं भक्षयते नित्यं जायते तादृशी प्रजा ॥ 03 ॥
वित्तं देहि गुणान्वितेषु मतिमन्नान्यत्र देहि क्वचित्
प्राप्तं वारिनिधेर्जलं घनमुखे माधुर्ययुक्तं सदा ।
जीवान्स्थावरजङ्गमांश्च सकलान्सञ्जीव्य भूमण्डलं
भूयः पश्य तदेव कोटिगुणितं गच्छन्तमम्भोनिधिम् ॥ 04 ॥
चाण्डालानां सहस्रैश्च सूरिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ।
एको हि यवनः प्रोक्तो न नीचो यवनात्परः ॥ 05 ॥
तैलाभ्यङ्गे चिताधूमे मैथुने क्षौरकर्मणि ।
तावद्भवति चाण्डालो यावत्स्नानं न चाचरेत् ॥ 06 ॥
अजीर्णे भेषजं वारि जीर्णे वारि बलप्रदम् ।
भोजने चामृतं वारि भोजनान्ते विषापहम् ॥ 07 ॥
हतं ज्ञानं क्रियाहीनं हतश्चाज्ञानतो नरः ।
हतं निर्णायकं सैन्यं स्त्रियो नष्टा ह्यभर्तृकाः ॥ 08 ॥
वृद्धकाले मृता भार्या बन्धुहस्तगतं धनम् ।
भोजनं च पराधीनं तिस्रः पुंसां विडम्बनाः ॥ 09 ॥
नाग्निहोत्रं विना वेदा न च दानं विना क्रिया ।
न भावेन विना सिद्धिस्तस्माद्भावो हि कारणम् ॥ 10 ॥
न देवो विद्यते काष्ठे न पाषाणे न मृण्मये ।
न भावेन विना सिद्धिस्तस्माद्भावो हि कारणम् ॥ 11 ॥
काष्ठपाषाणधातूनां कृत्वा भावेन सेवनम् ।
श्रद्धया च तथा सिद्धिस्तस्य विष्णुप्रसादतः ॥ 12 ॥
न देवो विद्यते काष्ठे न पाषाणे न मृन्मये ।
भावे हि विद्यते देवस्तस्माद्भावो हि कारणम् ॥ 13 ॥
शान्तितुल्यं तपो नास्ति न सन्तोषात्परं सुखम् ।
अपत्यं च कलत्रं च सतां सङ्गतिरेव च ॥ 14 ॥
गुणो भूषयते रूपं शीलं भूषयते कुलम् ।
प्रासादशिखरस्थोऽपि काकः किं गरुडायते ॥ 15 ॥
निर्गुणस्य हतं रूपं दुःशीलस्य हतं कुलम् ।
असिद्धस्य हता विद्या ह्यभोगेन हतं धनम् ॥ 16 ॥
शुद्धं भूमिगतं तोयं शुद्धा नारी पतिव्रता ।
शुचिः क्षेमकरो राजा सन्तोषो ब्राह्मणः शुचिः ॥ 17 ॥
असन्तुष्टा द्विजा नष्टाः सन्तुष्टाश्च महीभृतः ।
सलज्जा गणिका नष्टा निर्लज्जाश्च कुलाङ्गना ॥ 18 ॥
किं कुलेन विशालेन विद्याहीनेन देहिनाम् ।
दुष्कुलं चापि विदुषो देवैरपि स पूज्यते ॥ 19 ॥
विद्वान्प्रशस्यते लोके विद्वान् सर्वत्र पूज्यते ।
विद्यया लभते सर्वं विद्या सर्वत्र पूज्यते ॥ 20 ॥
मांसभक्ष्यैः सुरापानैर्मुखैश्चाक्षरवर्जितैः ।
पशुभिः पुरुषाकारैर्भाराक्रान्ता हि मेदिनी ॥ 21 ॥
अन्नहीनो दहेद्राष्ट्रं मन्त्रहीनश्च ऋत्विजः ।
यजमानं दानहीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः ॥ 22 ॥
adhamā dhanamicchanti dhanamānau ca madhyamāḥ |
uttamā mānamicchanti māno hi mahatāṃ dhanam || 01 ||
ikṣurāpaḥ payo mūlaṃ tāmbūlaṃ phalamauṣadham |
bhakṣayitvāpi kartavyāḥ snānadānādikāḥ kriyāḥ || 02 ||
dīpo bhakṣayate dhvāntaṃ kajjalaṃ ca prasūyate |
yadannaṃ bhakṣayate nityaṃ jāyate tādṛśī prajā || 03 ||
vittaṃ dehi guṇānviteṣu matimannānyatra dehi kvacit
prāptaṃ vārinidherjalaṃ ghanamukhe mādhuryayuktaṃ sadā |
jīvānsthāvarajaṅgamāṃśca sakalānsañjīvya bhūmaṇḍalaṃ
bhūyaḥ paśya tadeva koṭiguṇitaṃ gacchantamambhonidhim || 04 ||
cāṇḍālānāṃ sahasraiśca sūribhistattvadarśibhiḥ |
eko hi yavanaḥ prokto na nīco yavanātparaḥ || 05 ||
tailābhyaṅge citādhūme maithune kṣaurakarmaṇi |
tāvadbhavati cāṇḍālo yāvatsnānaṃ na cācaret || 06 ||
ajīrṇe bheṣajaṃ vāri jīrṇe vāri balapradam |
bhojane cāmṛtaṃ vāri bhojanānte viṣāpaham || 07 ||
hataṃ jñānaṃ kriyāhīnaṃ hataścājñānato naraḥ |
hataṃ nirṇāyakaṃ sainyaṃ striyo naṣṭā hyabhartṛkāḥ || 08 ||
vṛddhakāle mṛtā bhāryā bandhuhastagataṃ dhanam |
bhojanaṃ ca parādhīnaṃ tisraḥ puṃsāṃ viḍambanāḥ || 09 ||
nāgnihotraṃ vinā vedā na ca dānaṃ vinā kriyā |
na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 10 ||
na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛṇmaye |
na bhāvena vinā siddhistasmādbhāvo hi kāraṇam || 11 ||
kāṣṭhapāṣāṇadhātūnāṃ kṛtvā bhāvena sevanam |
śraddhayā ca tathā siddhistasya viṣṇuprasādataḥ || 12 ||
na devo vidyate kāṣṭhe na pāṣāṇe na mṛnmaye |
bhāve hi vidyate devastasmādbhāvo hi kāraṇam || 13 ||
śāntitulyaṃ tapo nāsti na santoṣātparaṃ sukham |
apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saṅgatireva ca || 14 ||
guṇo bhūṣayate rūpaṃ śīlaṃ bhūṣayate kulam |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 15 ||
nirguṇasya hataṃ rūpaṃ duḥśīlasya hataṃ kulam |
asiddhasya hatā vidyā hyabhogena hataṃ dhanam || 16 ||
śuddhaṃ bhūmigataṃ toyaṃ śuddhā nārī pativratā |
śuciḥ kṣemakaro rājā santoṣo brāhmaṇaḥ śuciḥ || 17 ||
asantuṣṭā dvijā naṣṭāḥ santuṣṭāśca mahībhṛtaḥ |
salajjā gaṇikā naṣṭā nirlajjāśca kulāṅganā || 18 ||
kiṃ kulena viśālena vidyāhīnena dehinām |
duṣkulaṃ cāpi viduṣo devairapi sa pūjyate || 19 ||
vidvānpraśasyate loke vidvān sarvatra pūjyate |
vidyayā labhate sarvaṃ vidyā sarvatra pūjyate || 20 ||
māṃsabhakṣyaiḥ surāpānairmukhaiścākṣaravarjitaiḥ |
paśubhiḥ puruṣākārairbhārākrāntā hi medinī || 21 ||
annahīno dahedrāṣṭraṃ mantrahīnaśca ṛtvijaḥ |
yajamānaṃ dānahīno nāsti yajñasamo ripuḥ || 22 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.