𑌆𑌤𑍍𑌮𑌾𑌪𑌰𑌾𑌧𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌸𑍍𑌯 𑌫𑌲𑌾𑌨𑍍𑌯𑍇𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌦𑍇𑌹𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ।
𑌦𑌾𑌰𑌿𑌦𑍍𑌰𑍍𑌯𑌦𑍁𑌃𑌖𑌰𑍋𑌗𑌾𑌣𑌿 𑌬𑌨𑍍𑌧𑌨𑌵𑍍𑌯𑌸𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌚 ॥ 01 ॥
𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌵𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌮𑌹𑍀 ।
𑌏𑌤𑌤𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌰𑍍𑌲𑌭𑍍𑌯𑌂 𑌨 𑌶𑌰𑍀𑌰𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌃 𑌪𑍁𑌨𑌃 ॥ 02 ॥
𑌬𑌹𑍂𑌨𑌾𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌸𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌸𑌮𑌵𑌾𑌯𑍋 𑌰𑌿𑌪𑍁𑌞𑍍𑌜𑌯𑌃 ।
𑌵𑌰𑍍𑌷𑌾𑌧𑌾𑌰𑌾𑌧𑌰𑍋 𑌮𑍇𑌘𑌸𑍍𑌤𑍃𑌣𑍈𑌰𑌪𑌿 𑌨𑌿𑌵𑌾𑌰𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 03 ॥
𑌜𑌲𑍇 𑌤𑍈𑌲𑌂 𑌖𑌲𑍇 𑌗𑍁𑌹𑍍𑌯𑌂 𑌪𑌾𑌤𑍍𑌰𑍇 𑌦𑌾𑌨𑌂 𑌮𑌨𑌾𑌗𑌪𑌿 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑍇 𑌶𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌵𑌿𑌸𑍍𑌤𑌾𑌰𑌂 𑌵𑌸𑍍𑌤𑍁𑌶𑌕𑍍𑌤𑌿𑌤𑌃 ॥ 04 ॥
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌾𑌖𑍍𑌯𑌾𑌨𑍇 𑌶𑍍𑌮𑌶𑌾𑌨𑍇 𑌚 𑌰𑍋𑌗𑌿𑌣𑌾𑌂 𑌯𑌾 𑌮𑌤𑌿𑌰𑍍𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ।
𑌸𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌦𑍈𑌵 𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑍇𑌚𑍍𑌚𑍇𑌤𑍍𑌕𑍋 𑌨 𑌮𑍁𑌚𑍍𑌯𑍇𑌤 𑌬𑌨𑍍𑌧𑌨𑌾𑌤𑍍 ॥ 05 ॥
𑌉𑌤𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑌪𑌶𑍍𑌚𑌾𑌤𑍍𑌤𑌾𑌪𑌸𑍍𑌯 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌰𑍍𑌭𑌵𑌤𑌿 𑌯𑌾𑌦𑍃𑌶𑍀 ।
𑌤𑌾𑌦𑍃𑌶𑍀 𑌯𑌦𑌿 𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑌂 𑌸𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌨 𑌸𑍍𑌯𑌾𑌨𑍍𑌮𑌹𑍋𑌦𑌯𑌃 ॥ 06 ॥
𑌦𑌾𑌨𑍇 𑌤𑌪𑌸𑌿 𑌶𑍗𑌰𑍍𑌯𑍇 𑌵𑌾 𑌵𑌿𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑍇 𑌵𑌿𑌨𑌯𑍇 𑌨𑌯𑍇 ।
𑌵𑌿𑌸𑍍𑌮𑌯𑍋 𑌨𑌹𑌿 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑍋 𑌬𑌹𑍁𑌰𑌤𑍍𑌨𑌾 𑌵𑌸𑍁𑌨𑍍𑌧𑌰𑌾 ॥ 07 ॥
𑌦𑍂𑌰𑌸𑍍𑌥𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌨 𑌦𑍂𑌰𑌸𑍍𑌥𑍋 𑌯𑍋 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌨𑌸𑌿 𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌃 ।
𑌯𑍋 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌹𑍃𑌦𑌯𑍇 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌸𑌮𑍀𑌪𑌸𑍍𑌥𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌦𑍂𑌰𑌤𑌃 ॥ 08 ॥
𑌯𑌸𑍍𑌮𑌾𑌚𑍍𑌚 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑍇𑌤𑍍𑌤𑍁 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌬𑍍𑌰𑍂𑌯𑌾𑌤𑍍𑌸𑌦𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑍍 ।
𑌵𑍍𑌯𑌾𑌧𑍋 𑌮𑍃𑌗𑌵𑌧𑌂 𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌂 𑌗𑍀𑌤𑌂 𑌗𑌾𑌯𑌤𑌿 𑌸𑍁𑌸𑍍𑌵𑌰𑌮𑍍 ॥ 09 ॥
𑌅𑌤𑍍𑌯𑌾𑌸𑌨𑍍𑌨𑌾 𑌵𑌿𑌨𑌾𑌶𑌾𑌯 𑌦𑍂𑌰𑌸𑍍𑌥𑌾 𑌨 𑌫𑌲𑌪𑍍𑌰𑌦𑌾 ।
𑌸𑍇𑌵𑍍𑌯𑌤𑌾𑌂 𑌮𑌧𑍍𑌯𑌭𑌾𑌵𑍇𑌨 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌵𑌹𑍍𑌨𑌿𑌰𑍍𑌗𑍁𑌰𑍁𑌃 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ॥ 10 ॥
𑌅𑌗𑍍𑌨𑌿𑌰𑌾𑌪𑌃 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌿𑌯𑍋 𑌮𑍂𑌰𑍍𑌖𑌾𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌪𑌾 𑌰𑌾𑌜𑌕𑍁𑌲𑌾𑌨𑌿 𑌚 ।
𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌯𑌤𑍍𑌨𑍇𑌨 𑌸𑍇𑌵𑍍𑌯𑌾𑌨𑌿 𑌸𑌦𑍍𑌯𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌹𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌷𑌟𑍍 ॥ 11 ॥
𑌸 𑌜𑍀𑌵𑌤𑌿 𑌗𑍁𑌣𑌾 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌃 𑌸 𑌜𑍀𑌵𑌤𑌿 ।
𑌗𑍁𑌣𑌧𑌰𑍍𑌮𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌂 𑌨𑌿𑌷𑍍𑌪𑍍𑌰𑌯𑍋𑌜𑌨𑌮𑍍 ॥ 12 ॥
𑌯𑌦𑍀𑌚𑍍𑌛𑌸𑌿 𑌵𑌶𑍀𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌂 𑌜𑌗𑌦𑍇𑌕𑍇𑌨 𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌾 ।
𑌪𑍁𑌰𑌾 𑌪𑌞𑍍𑌚𑌦𑌶𑌾𑌸𑍍𑌯𑍇𑌭𑍍𑌯𑍋 𑌗𑌾𑌂 𑌚𑌰𑌨𑍍𑌤𑍀 𑌨𑌿𑌵𑌾𑌰𑌯 ॥ 13 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌸𑍍𑌤𑌾𑌵𑌸𑌦𑍃𑌶𑌂 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾𑌵𑌸𑌦𑍃𑌶𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌮𑍍 ।
𑌆𑌤𑍍𑌮𑌶𑌕𑍍𑌤𑌿𑌸𑌮𑌂 𑌕𑍋𑌪𑌂 𑌯𑍋 𑌜𑌾𑌨𑌾𑌤𑌿 𑌸 𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌃 ॥ 14 ॥
𑌏𑌕 𑌏𑌵 𑌪𑌦𑌾𑌰𑍍𑌥𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌤𑍍𑌰𑌿𑌧𑌾 𑌭𑌵𑌤𑌿 𑌵𑍀𑌕𑍍𑌷𑌿𑌤𑌃 ।
𑌕𑍁𑌣𑌪𑌂 𑌕𑌾𑌮𑌿𑌨𑍀 𑌮𑌾𑌂𑌸𑌂 𑌯𑍋𑌗𑌿𑌭𑌿𑌃 𑌕𑌾𑌮𑌿𑌭𑌿𑌃 𑌶𑍍𑌵𑌭𑌿𑌃 ॥ 15 ॥
𑌸𑍁𑌸𑌿𑌦𑍍𑌧𑌮𑍗𑌷𑌧𑌂 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌂 𑌗𑍃𑌹𑌚𑍍𑌛𑌿𑌦𑍍𑌰𑌂 𑌚 𑌮𑍈𑌥𑍁𑌨𑌮𑍍 ।
𑌕𑍁𑌭𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌕𑍁𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌮𑌤𑌿𑌮𑌾𑌨𑍍𑌨 𑌪𑍍𑌰𑌕𑌾𑌶𑌯𑍇𑌤𑍍 ॥ 16 ॥
𑌤𑌾𑌵𑌨𑍍𑌮𑍗𑌨𑍇𑌨 𑌨𑍀𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌕𑍋𑌕𑌿𑌲𑍈𑌶𑍍𑌚𑍈𑌵 𑌵𑌾𑌸𑌰𑌾𑌃 ।
𑌯𑌾𑌵𑌤𑍍𑌸𑌰𑍍𑌵𑌜𑌨𑌾𑌨𑌨𑍍𑌦𑌦𑌾𑌯𑌿𑌨𑍀 𑌵𑌾𑌕𑍍𑌪𑍍𑌰𑌵𑌰𑍍𑌤𑌤𑍇 ॥ 17 ॥
𑌧𑌰𑍍𑌮𑌂 𑌧𑌨𑌂 𑌚 𑌧𑌾𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌚 𑌗𑍁𑌰𑍋𑌰𑍍𑌵𑌚𑌨𑌮𑍗𑌷𑌧𑌮𑍍 ।
𑌸𑍁𑌗𑍃𑌹𑍀𑌤𑌂 𑌚 𑌕𑌰𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌮𑌨𑍍𑌯𑌥𑌾 𑌤𑍁 𑌨 𑌜𑍀𑌵𑌤𑌿 ॥ 18 ॥
𑌤𑍍𑌯𑌜 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌜𑌨𑌸𑌂𑌸𑌰𑍍𑌗𑌂 𑌭𑌜 𑌸𑌾𑌧𑍁𑌸𑌮𑌾𑌗𑌮𑌮𑍍 ।
𑌕𑍁𑌰𑍁 𑌪𑍁𑌣𑍍𑌯𑌮𑌹𑍋𑌰𑌾𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌸𑍍𑌮𑌰 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌮𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌤𑌃 ॥ 19 ॥
Roman (IAST) Transliteration
ātmāparādhavṛkṣasya phalānyetāni dehinām |
dāridryaduḥkharogāṇi bandhanavyasanāni ca || 01 ||
punarvittaṃ punarmitraṃ punarbhāryā punarmahī |
etatsarvaṃ punarlabhyaṃ na śarīraṃ punaḥ punaḥ || 02 ||
bahūnāṃ caiva sattvānāṃ samavāyo ripuñjayaḥ |
varṣādhārādharo meghastṛṇairapi nivāryate || 03 ||
jale tailaṃ khale guhyaṃ pātre dānaṃ manāgapi |
prājñe śāstraṃ svayaṃ yāti vistāraṃ vastuśaktitaḥ || 04 ||
dharmākhyāne śmaśāne ca rogiṇāṃ yā matirbhavet |
sā sarvadaiva tiṣṭheccetko na mucyeta bandhanāt || 05 ||
utpannapaścāttāpasya buddhirbhavati yādṛśī |
tādṛśī yadi pūrvaṃ syātkasya na syānmahodayaḥ || 06 ||
dāne tapasi śaurye vā vijñāne vinaye naye |
vismayo nahi kartavyo bahuratnā vasundharā || 07 ||
dūrastho'pi na dūrastho yo yasya manasi sthitaḥ |
yo yasya hṛdaye nāsti samīpastho'pi dūrataḥ || 08 ||
yasmācca priyamicchettu tasya brūyātsadā priyam |
vyādho mṛgavadhaṃ kartuṃ gītaṃ gāyati susvaram || 09 ||
atyāsannā vināśāya dūrasthā na phalapradā |
sevyatāṃ madhyabhāvena rājā vahnirguruḥ striyaḥ || 10 ||
agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpā rājakulāni ca |
nityaṃ yatnena sevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ || 11 ||
sa jīvati guṇā yasya yasya dharmaḥ sa jīvati |
guṇadharmavihīnasya jīvitaṃ niṣprayojanam || 12 ||
yadīcchasi vaśīkartuṃ jagadekena karmaṇā |
purā pañcadaśāsyebhyo gāṃ carantī nivāraya || 13 ||
prastāvasadṛśaṃ vākyaṃ prabhāvasadṛśaṃ priyam |
ātmaśaktisamaṃ kopaṃ yo jānāti sa paṇḍitaḥ || 14 ||
eka eva padārthastu tridhā bhavati vīkṣitaḥ |
kuṇapaṃ kāminī māṃsaṃ yogibhiḥ kāmibhiḥ śvabhiḥ || 15 ||
susiddhamauṣadhaṃ dharmaṃ gṛhacchidraṃ ca maithunam |
kubhuktaṃ kuśrutaṃ caiva matimānna prakāśayet || 16 ||
tāvanmaunena nīyante kokilaiścaiva vāsarāḥ |
yāvatsarvajanānandadāyinī vākpravartate || 17 ||
dharmaṃ dhanaṃ ca dhānyaṃ ca gurorvacanamauṣadham |
sugṛhītaṃ ca kartavyamanyathā tu na jīvati || 18 ||
tyaja durjanasaṃsargaṃ bhaja sādhusamāgamam |
kuru puṇyamahorātraṃ smara nityamanityataḥ || 19 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
आत्मापराधवृक्षस्य फलान्येतानि देहिनाम् ।
दारिद्र्यदुःखरोगाणि बन्धनव्यसनानि च ॥ 01 ॥
पुनर्वित्तं पुनर्मित्रं पुनर्भार्या पुनर्मही ।
एतत्सर्वं पुनर्लभ्यं न शरीरं पुनः पुनः ॥ 02 ॥
बहूनां चैव सत्त्वानां समवायो रिपुञ्जयः ।
वर्षाधाराधरो मेघस्तृणैरपि निवार्यते ॥ 03 ॥
जले तैलं खले गुह्यं पात्रे दानं मनागपि ।
प्राज्ञे शास्त्रं स्वयं याति विस्तारं वस्तुशक्तितः ॥ 04 ॥
धर्माख्याने श्मशाने च रोगिणां या मतिर्भवेत् ।
सा सर्वदैव तिष्ठेच्चेत्को न मुच्येत बन्धनात् ॥ 05 ॥
उत्पन्नपश्चात्तापस्य बुद्धिर्भवति यादृशी ।
तादृशी यदि पूर्वं स्यात्कस्य न स्यान्महोदयः ॥ 06 ॥
दाने तपसि शौर्ये वा विज्ञाने विनये नये ।
विस्मयो नहि कर्तव्यो बहुरत्ना वसुन्धरा ॥ 07 ॥
दूरस्थोऽपि न दूरस्थो यो यस्य मनसि स्थितः ।
यो यस्य हृदये नास्ति समीपस्थोऽपि दूरतः ॥ 08 ॥
यस्माच्च प्रियमिच्छेत्तु तस्य ब्रूयात्सदा प्रियम् ।
व्याधो मृगवधं कर्तुं गीतं गायति सुस्वरम् ॥ 09 ॥
अत्यासन्ना विनाशाय दूरस्था न फलप्रदा ।
सेव्यतां मध्यभावेन राजा वह्निर्गुरुः स्त्रियः ॥ 10 ॥
अग्निरापः स्त्रियो मूर्खाः सर्पा राजकुलानि च ।
नित्यं यत्नेन सेव्यानि सद्यः प्राणहराणि षट् ॥ 11 ॥
स जीवति गुणा यस्य यस्य धर्मः स जीवति ।
गुणधर्मविहीनस्य जीवितं निष्प्रयोजनम् ॥ 12 ॥
यदीच्छसि वशीकर्तुं जगदेकेन कर्मणा ।
पुरा पञ्चदशास्येभ्यो गां चरन्ती निवारय ॥ 13 ॥
प्रस्तावसदृशं वाक्यं प्रभावसदृशं प्रियम् ।
आत्मशक्तिसमं कोपं यो जानाति स पण्डितः ॥ 14 ॥
एक एव पदार्थस्तु त्रिधा भवति वीक्षितः ।
कुणपं कामिनी मांसं योगिभिः कामिभिः श्वभिः ॥ 15 ॥
सुसिद्धमौषधं धर्मं गृहच्छिद्रं च मैथुनम् ।
कुभुक्तं कुश्रुतं चैव मतिमान्न प्रकाशयेत् ॥ 16 ॥
तावन्मौनेन नीयन्ते कोकिलैश्चैव वासराः ।
यावत्सर्वजनानन्ददायिनी वाक्प्रवर्तते ॥ 17 ॥
धर्मं धनं च धान्यं च गुरोर्वचनमौषधम् ।
सुगृहीतं च कर्तव्यमन्यथा तु न जीवति ॥ 18 ॥
त्यज दुर्जनसंसर्गं भज साधुसमागमम् ।
कुरु पुण्यमहोरात्रं स्मर नित्यमनित्यतः ॥ 19 ॥
ātmāparādhavṛkṣasya phalānyetāni dehinām |
dāridryaduḥkharogāṇi bandhanavyasanāni ca || 01 ||
punarvittaṃ punarmitraṃ punarbhāryā punarmahī |
etatsarvaṃ punarlabhyaṃ na śarīraṃ punaḥ punaḥ || 02 ||
bahūnāṃ caiva sattvānāṃ samavāyo ripuñjayaḥ |
varṣādhārādharo meghastṛṇairapi nivāryate || 03 ||
jale tailaṃ khale guhyaṃ pātre dānaṃ manāgapi |
prājñe śāstraṃ svayaṃ yāti vistāraṃ vastuśaktitaḥ || 04 ||
dharmākhyāne śmaśāne ca rogiṇāṃ yā matirbhavet |
sā sarvadaiva tiṣṭheccetko na mucyeta bandhanāt || 05 ||
utpannapaścāttāpasya buddhirbhavati yādṛśī |
tādṛśī yadi pūrvaṃ syātkasya na syānmahodayaḥ || 06 ||
dāne tapasi śaurye vā vijñāne vinaye naye |
vismayo nahi kartavyo bahuratnā vasundharā || 07 ||
dūrastho'pi na dūrastho yo yasya manasi sthitaḥ |
yo yasya hṛdaye nāsti samīpastho'pi dūrataḥ || 08 ||
yasmācca priyamicchettu tasya brūyātsadā priyam |
vyādho mṛgavadhaṃ kartuṃ gītaṃ gāyati susvaram || 09 ||
atyāsannā vināśāya dūrasthā na phalapradā |
sevyatāṃ madhyabhāvena rājā vahnirguruḥ striyaḥ || 10 ||
agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpā rājakulāni ca |
nityaṃ yatnena sevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ || 11 ||
sa jīvati guṇā yasya yasya dharmaḥ sa jīvati |
guṇadharmavihīnasya jīvitaṃ niṣprayojanam || 12 ||
yadīcchasi vaśīkartuṃ jagadekena karmaṇā |
purā pañcadaśāsyebhyo gāṃ carantī nivāraya || 13 ||
prastāvasadṛśaṃ vākyaṃ prabhāvasadṛśaṃ priyam |
ātmaśaktisamaṃ kopaṃ yo jānāti sa paṇḍitaḥ || 14 ||
eka eva padārthastu tridhā bhavati vīkṣitaḥ |
kuṇapaṃ kāminī māṃsaṃ yogibhiḥ kāmibhiḥ śvabhiḥ || 15 ||
susiddhamauṣadhaṃ dharmaṃ gṛhacchidraṃ ca maithunam |
kubhuktaṃ kuśrutaṃ caiva matimānna prakāśayet || 16 ||
tāvanmaunena nīyante kokilaiścaiva vāsarāḥ |
yāvatsarvajanānandadāyinī vākpravartate || 17 ||
dharmaṃ dhanaṃ ca dhānyaṃ ca gurorvacanamauṣadham |
sugṛhītaṃ ca kartavyamanyathā tu na jīvati || 18 ||
tyaja durjanasaṃsargaṃ bhaja sādhusamāgamam |
kuru puṇyamahorātraṃ smara nityamanityataḥ || 19 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.