ਆਤ੍ਮਾਪਰਾਧਵृਕ੍षਸ੍ਯ ਫਲਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਦੇਹਿਨਾਮ੍ ।
ਦਾਰਿਦ੍ਰ੍ਯਦੁਃਖਰੋਗਾਣਿ ਬਨ੍ਧਨਵ੍ਯਸਨਾਨਿ ਚ ॥ 01 ॥
ਪੁਨਰ੍ਵਿਤ੍ਤਂ ਪੁਨਰ੍ਮਿਤ੍ਰਂ ਪੁਨਰ੍ਭਾਰ੍ਯਾ ਪੁਨਰ੍ਮਹੀ ।
ਏਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਰ੍ਲਭ੍ਯਂ ਨ ਸ਼ਰੀਰਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ॥ 02 ॥
ਬਹੂਨਾਂ ਚੈਵ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਸਮਵਾਯੋ ਰਿਪੁਞ੍ਜਯਃ ।
ਵਰ੍षਾਧਾਰਾਧਰੋ ਮੇਘਸ੍ਤृਣੈਰਪਿ ਨਿਵਾਰ੍ਯਤੇ ॥ 03 ॥
ਜਲੇ ਤੈਲਂ ਖਲੇ ਗੁਹ੍ਯਂ ਪਾਤ੍ਰੇ ਦਾਨਂ ਮਨਾਗਪਿ ।
ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ੍ਵਯਂ ਯਾਤਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਂ ਵਸ੍ਤੁਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ ॥ 04 ॥
ਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾਨੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਚ ਰੋਗਿਣਾਂ ਯਾ ਮਤਿਰ੍ਭਵੇਤ੍ ।
ਸਾ ਸਰ੍ਵਦੈਵ ਤਿष੍ਠੇਚ੍ਚੇਤ੍ਕੋ ਨ ਮੁਚ੍ਯੇਤ ਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ॥ 05 ॥
ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਤਾਪਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤਿ ਯਾਦृਸ਼ੀ ।
ਤਾਦृਸ਼ੀ ਯਦਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਕਸ੍ਯ ਨ ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਹੋਦਯਃ ॥ 06 ॥
ਦਾਨੇ ਤਪਸਿ ਸ਼ੌਰ੍ਯੇ ਵਾ ਵਿਜ੍ਞਾਨੇ ਵਿਨਯੇ ਨਯੇ ।
ਵਿਸ੍ਮਯੋ ਨਹਿ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਬਹੁਰਤ੍ਨਾ ਵਸੁਨ੍ਧਰਾ ॥ 07 ॥
ਦੂਰਸ੍ਥੋऽਪਿ ਨ ਦੂਰਸ੍ਥੋ ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਮਨਸਿ ਸ੍ਥਿਤਃ ।
ਯੋ ਯਸ੍ਯ ਹृਦਯੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਸਮੀਪਸ੍ਥੋऽਪਿ ਦੂਰਤਃ ॥ 08 ॥
ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਮਿਚ੍ਛੇਤ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍ਸਦਾ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਵ੍ਯਾਧੋ ਮृਗਵਧਂ ਕਰ੍ਤੁਂ ਗੀਤਂ ਗਾਯਤਿ ਸੁਸ੍ਵਰਮ੍ ॥ 09 ॥
ਅਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਾ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਦੂਰਸ੍ਥਾ ਨ ਫਲਪ੍ਰਦਾ ।
ਸੇਵ੍ਯਤਾਂ ਮਧ੍ਯਭਾਵੇਨ ਰਾਜਾ ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਗੁਰੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ॥ 10 ॥
ਅਗ੍ਨਿਰਾਪਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਮੂਰ੍ਖਾਃ ਸਰ੍ਪਾ ਰਾਜਕੁਲਾਨਿ ਚ ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਯਤ੍ਨੇਨ ਸੇਵ੍ਯਾਨਿ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾਣਿ षਟ੍ ॥ 11 ॥
ਸ ਜੀਵਤਿ ਗੁਣਾ ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਧਰ੍ਮਃ ਸ ਜੀਵਤਿ ।
ਗੁਣਧਰ੍ਮਵਿਹੀਨਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਂ ਨਿष੍ਪ੍ਰਯੋਜਨਮ੍ ॥ 12 ॥
ਯਦੀਚ੍ਛਸਿ ਵਸ਼ੀਕਰ੍ਤੁਂ ਜਗਦੇਕੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਪੁਰਾ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਾਸ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਗਾਂ ਚਰਨ੍ਤੀ ਨਿਵਾਰਯ ॥ 13 ॥
ਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵਸਦृਸ਼ਂ ਵਾਕ੍ਯਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸਦृਸ਼ਂ ਪ੍ਰਿਯਮ੍ ।
ਆਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤਿਸਮਂ ਕੋਪਂ ਯੋ ਜਾਨਾਤਿ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ॥ 14 ॥
ਏਕ ਏਵ ਪਦਾਰ੍ਥਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਧਾ ਭਵਤਿ ਵੀਕ੍षਿਤਃ ।
ਕੁਣਪਂ ਕਾਮਿਨੀ ਮਾਂਸਂ ਯੋਗਿਭਿਃ ਕਾਮਿਭਿਃ ਸ਼੍ਵਭਿਃ ॥ 15 ॥
ਸੁਸਿਦ੍ਧਮੌषਧਂ ਧਰ੍ਮਂ ਗृਹਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਚ ਮੈਥੁਨਮ੍ ।
ਕੁਭੁਕ੍ਤਂ ਕੁਸ਼੍ਰੁਤਂ ਚੈਵ ਮਤਿਮਾਨ੍ਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯੇਤ੍ ॥ 16 ॥
ਤਾਵਨ੍ਮੌਨੇਨ ਨੀਯਨ੍ਤੇ ਕੋਕਿਲੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਸਰਾਃ ।
ਯਾਵਤ੍ਸਰ੍ਵਜਨਾਨਨ੍ਦਦਾਯਿਨੀ ਵਾਕ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ॥ 17 ॥
ਧਰ੍ਮਂ ਧਨਂ ਚ ਧਾਨ੍ਯਂ ਚ ਗੁਰੋਰ੍ਵਚਨਮੌषਧਮ੍ ।
ਸੁਗृਹੀਤਂ ਚ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਨ ਜੀਵਤਿ ॥ 18 ॥
ਤ੍ਯਜ ਦੁਰ੍ਜਨਸਂਸਰ੍ਗਂ ਭਜ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮਮ੍ ।
ਕੁਰੁ ਪੁਣ੍ਯਮਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਮਰ ਨਿਤ੍ਯਮਨਿਤ੍ਯਤਃ ॥ 19 ॥
Roman (IAST) Transliteration
ātmāparādhavṛkṣasya phalānyetāni dehinām |
dāridryaduḥkharogāṇi bandhanavyasanāni ca || 01 ||
punarvittaṃ punarmitraṃ punarbhāryā punarmahī |
etatsarvaṃ punarlabhyaṃ na śarīraṃ punaḥ punaḥ || 02 ||
bahūnāṃ caiva sattvānāṃ samavāyo ripuñjayaḥ |
varṣādhārādharo meghastṛṇairapi nivāryate || 03 ||
jale tailaṃ khale guhyaṃ pātre dānaṃ manāgapi |
prājñe śāstraṃ svayaṃ yāti vistāraṃ vastuśaktitaḥ || 04 ||
dharmākhyāne śmaśāne ca rogiṇāṃ yā matirbhavet |
sā sarvadaiva tiṣṭheccetko na mucyeta bandhanāt || 05 ||
utpannapaścāttāpasya buddhirbhavati yādṛśī |
tādṛśī yadi pūrvaṃ syātkasya na syānmahodayaḥ || 06 ||
dāne tapasi śaurye vā vijñāne vinaye naye |
vismayo nahi kartavyo bahuratnā vasundharā || 07 ||
dūrastho'pi na dūrastho yo yasya manasi sthitaḥ |
yo yasya hṛdaye nāsti samīpastho'pi dūrataḥ || 08 ||
yasmācca priyamicchettu tasya brūyātsadā priyam |
vyādho mṛgavadhaṃ kartuṃ gītaṃ gāyati susvaram || 09 ||
atyāsannā vināśāya dūrasthā na phalapradā |
sevyatāṃ madhyabhāvena rājā vahnirguruḥ striyaḥ || 10 ||
agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpā rājakulāni ca |
nityaṃ yatnena sevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ || 11 ||
sa jīvati guṇā yasya yasya dharmaḥ sa jīvati |
guṇadharmavihīnasya jīvitaṃ niṣprayojanam || 12 ||
yadīcchasi vaśīkartuṃ jagadekena karmaṇā |
purā pañcadaśāsyebhyo gāṃ carantī nivāraya || 13 ||
prastāvasadṛśaṃ vākyaṃ prabhāvasadṛśaṃ priyam |
ātmaśaktisamaṃ kopaṃ yo jānāti sa paṇḍitaḥ || 14 ||
eka eva padārthastu tridhā bhavati vīkṣitaḥ |
kuṇapaṃ kāminī māṃsaṃ yogibhiḥ kāmibhiḥ śvabhiḥ || 15 ||
susiddhamauṣadhaṃ dharmaṃ gṛhacchidraṃ ca maithunam |
kubhuktaṃ kuśrutaṃ caiva matimānna prakāśayet || 16 ||
tāvanmaunena nīyante kokilaiścaiva vāsarāḥ |
yāvatsarvajanānandadāyinī vākpravartate || 17 ||
dharmaṃ dhanaṃ ca dhānyaṃ ca gurorvacanamauṣadham |
sugṛhītaṃ ca kartavyamanyathā tu na jīvati || 18 ||
tyaja durjanasaṃsargaṃ bhaja sādhusamāgamam |
kuru puṇyamahorātraṃ smara nityamanityataḥ || 19 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
आत्मापराधवृक्षस्य फलान्येतानि देहिनाम् ।
दारिद्र्यदुःखरोगाणि बन्धनव्यसनानि च ॥ 01 ॥
पुनर्वित्तं पुनर्मित्रं पुनर्भार्या पुनर्मही ।
एतत्सर्वं पुनर्लभ्यं न शरीरं पुनः पुनः ॥ 02 ॥
बहूनां चैव सत्त्वानां समवायो रिपुञ्जयः ।
वर्षाधाराधरो मेघस्तृणैरपि निवार्यते ॥ 03 ॥
जले तैलं खले गुह्यं पात्रे दानं मनागपि ।
प्राज्ञे शास्त्रं स्वयं याति विस्तारं वस्तुशक्तितः ॥ 04 ॥
धर्माख्याने श्मशाने च रोगिणां या मतिर्भवेत् ।
सा सर्वदैव तिष्ठेच्चेत्को न मुच्येत बन्धनात् ॥ 05 ॥
उत्पन्नपश्चात्तापस्य बुद्धिर्भवति यादृशी ।
तादृशी यदि पूर्वं स्यात्कस्य न स्यान्महोदयः ॥ 06 ॥
दाने तपसि शौर्ये वा विज्ञाने विनये नये ।
विस्मयो नहि कर्तव्यो बहुरत्ना वसुन्धरा ॥ 07 ॥
दूरस्थोऽपि न दूरस्थो यो यस्य मनसि स्थितः ।
यो यस्य हृदये नास्ति समीपस्थोऽपि दूरतः ॥ 08 ॥
यस्माच्च प्रियमिच्छेत्तु तस्य ब्रूयात्सदा प्रियम् ।
व्याधो मृगवधं कर्तुं गीतं गायति सुस्वरम् ॥ 09 ॥
अत्यासन्ना विनाशाय दूरस्था न फलप्रदा ।
सेव्यतां मध्यभावेन राजा वह्निर्गुरुः स्त्रियः ॥ 10 ॥
अग्निरापः स्त्रियो मूर्खाः सर्पा राजकुलानि च ।
नित्यं यत्नेन सेव्यानि सद्यः प्राणहराणि षट् ॥ 11 ॥
स जीवति गुणा यस्य यस्य धर्मः स जीवति ।
गुणधर्मविहीनस्य जीवितं निष्प्रयोजनम् ॥ 12 ॥
यदीच्छसि वशीकर्तुं जगदेकेन कर्मणा ।
पुरा पञ्चदशास्येभ्यो गां चरन्ती निवारय ॥ 13 ॥
प्रस्तावसदृशं वाक्यं प्रभावसदृशं प्रियम् ।
आत्मशक्तिसमं कोपं यो जानाति स पण्डितः ॥ 14 ॥
एक एव पदार्थस्तु त्रिधा भवति वीक्षितः ।
कुणपं कामिनी मांसं योगिभिः कामिभिः श्वभिः ॥ 15 ॥
सुसिद्धमौषधं धर्मं गृहच्छिद्रं च मैथुनम् ।
कुभुक्तं कुश्रुतं चैव मतिमान्न प्रकाशयेत् ॥ 16 ॥
तावन्मौनेन नीयन्ते कोकिलैश्चैव वासराः ।
यावत्सर्वजनानन्ददायिनी वाक्प्रवर्तते ॥ 17 ॥
धर्मं धनं च धान्यं च गुरोर्वचनमौषधम् ।
सुगृहीतं च कर्तव्यमन्यथा तु न जीवति ॥ 18 ॥
त्यज दुर्जनसंसर्गं भज साधुसमागमम् ।
कुरु पुण्यमहोरात्रं स्मर नित्यमनित्यतः ॥ 19 ॥
ātmāparādhavṛkṣasya phalānyetāni dehinām |
dāridryaduḥkharogāṇi bandhanavyasanāni ca || 01 ||
punarvittaṃ punarmitraṃ punarbhāryā punarmahī |
etatsarvaṃ punarlabhyaṃ na śarīraṃ punaḥ punaḥ || 02 ||
bahūnāṃ caiva sattvānāṃ samavāyo ripuñjayaḥ |
varṣādhārādharo meghastṛṇairapi nivāryate || 03 ||
jale tailaṃ khale guhyaṃ pātre dānaṃ manāgapi |
prājñe śāstraṃ svayaṃ yāti vistāraṃ vastuśaktitaḥ || 04 ||
dharmākhyāne śmaśāne ca rogiṇāṃ yā matirbhavet |
sā sarvadaiva tiṣṭheccetko na mucyeta bandhanāt || 05 ||
utpannapaścāttāpasya buddhirbhavati yādṛśī |
tādṛśī yadi pūrvaṃ syātkasya na syānmahodayaḥ || 06 ||
dāne tapasi śaurye vā vijñāne vinaye naye |
vismayo nahi kartavyo bahuratnā vasundharā || 07 ||
dūrastho'pi na dūrastho yo yasya manasi sthitaḥ |
yo yasya hṛdaye nāsti samīpastho'pi dūrataḥ || 08 ||
yasmācca priyamicchettu tasya brūyātsadā priyam |
vyādho mṛgavadhaṃ kartuṃ gītaṃ gāyati susvaram || 09 ||
atyāsannā vināśāya dūrasthā na phalapradā |
sevyatāṃ madhyabhāvena rājā vahnirguruḥ striyaḥ || 10 ||
agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpā rājakulāni ca |
nityaṃ yatnena sevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ || 11 ||
sa jīvati guṇā yasya yasya dharmaḥ sa jīvati |
guṇadharmavihīnasya jīvitaṃ niṣprayojanam || 12 ||
yadīcchasi vaśīkartuṃ jagadekena karmaṇā |
purā pañcadaśāsyebhyo gāṃ carantī nivāraya || 13 ||
prastāvasadṛśaṃ vākyaṃ prabhāvasadṛśaṃ priyam |
ātmaśaktisamaṃ kopaṃ yo jānāti sa paṇḍitaḥ || 14 ||
eka eva padārthastu tridhā bhavati vīkṣitaḥ |
kuṇapaṃ kāminī māṃsaṃ yogibhiḥ kāmibhiḥ śvabhiḥ || 15 ||
susiddhamauṣadhaṃ dharmaṃ gṛhacchidraṃ ca maithunam |
kubhuktaṃ kuśrutaṃ caiva matimānna prakāśayet || 16 ||
tāvanmaunena nīyante kokilaiścaiva vāsarāḥ |
yāvatsarvajanānandadāyinī vākpravartate || 17 ||
dharmaṃ dhanaṃ ca dhānyaṃ ca gurorvacanamauṣadham |
sugṛhītaṃ ca kartavyamanyathā tu na jīvati || 18 ||
tyaja durjanasaṃsargaṃ bhaja sādhusamāgamam |
kuru puṇyamahorātraṃ smara nityamanityataḥ || 19 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.