𑌧𑌨𑌹𑍀𑌨𑍋 𑌨 𑌹𑍀𑌨𑌶𑍍𑌚 𑌧𑌨𑌿𑌕𑌃 𑌸 𑌸𑍁𑌨𑌿𑌶𑍍𑌚𑌯𑌃 ।
𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌰𑌤𑍍𑌨𑍇𑌨 𑌹𑍀𑌨𑍋 𑌯𑌃 𑌸 𑌹𑍀𑌨𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌵𑌸𑍍𑌤𑍁𑌷𑍁 ॥ 01 ॥
𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌿𑌪𑍂𑌤𑌂 𑌨𑍍𑌯𑌸𑍇𑌤𑍍𑌪𑌾𑌦𑌂 𑌵𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌪𑍂𑌤𑌂 𑌪𑌿𑌬𑍇𑌜𑍍𑌜𑌲𑌮𑍍 ।
𑌶𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌪𑍂𑌤𑌂 𑌵𑌦𑍇𑌦𑍍𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌃 𑌮𑌨𑌃𑌪𑍂𑌤𑌂 𑌸𑌮𑌾𑌚𑌰𑍇𑌤𑍍 ॥ 02 ॥
𑌸𑍁𑌖𑌾𑌰𑍍𑌥𑍀 𑌚𑍇𑌤𑍍𑌤𑍍𑌯𑌜𑍇𑌦𑍍𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑍀 𑌚𑍇𑌤𑍍𑌤𑍍𑌯𑌜𑍇𑌤𑍍𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ।
𑌸𑍁𑌖𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌨𑌃 𑌕𑍁𑌤𑍋 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌸𑍁𑌖𑌂 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌿𑌨𑌃 𑌕𑍁𑌤𑌃 ॥ 03 ॥
𑌕𑌵𑌯𑌃 𑌕𑌿𑌂 𑌨 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌿𑌂 𑌨 𑌭𑌕𑍍𑌷𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌵𑌾𑌯𑌸𑌾𑌃 ।
𑌮𑌦𑍍𑌯𑌪𑌾𑌃 𑌕𑌿𑌂 𑌨 𑌜𑌲𑍍𑌪𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌿𑌂 𑌨 𑌕𑍁𑌰𑍍𑌵𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌯𑍋𑌷𑌿𑌤𑌃 ॥ 04 ॥
𑌰𑌙𑍍𑌕𑌂 𑌕𑌰𑍋𑌤𑌿 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌂 𑌰𑌾𑌜𑌾𑌨𑌂 𑌰𑌙𑍍𑌕𑌮𑍇𑌵 𑌚 ।
𑌧𑌨𑌿𑌨𑌂 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌧𑌨𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌧𑌨𑌂 𑌧𑌨𑌿𑌨𑌂 𑌵𑌿𑌧𑌿𑌃 ॥ 05 ॥
𑌲𑍁𑌬𑍍𑌧𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌯𑌾𑌚𑌕𑌃 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌰𑍍𑌮𑍂𑌰𑍍𑌖𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌬𑍋𑌧𑌕𑍋 𑌰𑌿𑌪𑍁𑌃 ।
𑌜𑌾𑌰𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌣𑌾𑌂 𑌪𑌤𑌿𑌃 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌶𑍍𑌚𑍗𑌰𑌾𑌣𑌾𑌂 𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌮𑌾 𑌰𑌿𑌪𑍁𑌃 ॥ 06 ॥
𑌯𑍇𑌷𑌾𑌂 𑌨 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌨 𑌤𑌪𑍋 𑌨 𑌦𑌾𑌨𑌂
𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌂 𑌨 𑌶𑍀𑌲𑌾𑌂 𑌨 𑌗𑍁𑌣𑍋 𑌨 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌃 ।
𑌤𑍇 𑌮𑌰𑍍𑌤𑍍𑌯𑌲𑍋𑌕𑍇 𑌭𑍁𑌵𑌿 𑌭𑌾𑌰𑌭𑍂𑌤𑌾
𑌮𑌨𑍁𑌷𑍍𑌯𑌰𑍂𑌪𑍇𑌣 𑌮𑍃𑌗𑌾𑌶𑍍𑌚𑌰𑌨𑍍𑌤𑌿 ॥ 07 ॥
𑌅𑌨𑍍𑌤𑌃𑌸𑌾𑌰𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌾𑌨𑌾𑌮𑍁𑌪𑌦𑍇𑌶𑍋 𑌨 𑌜𑌾𑌯𑌤𑍇 ।
𑌮𑌲𑌯𑌾𑌚𑌲𑌸𑌂𑌸𑌰𑍍𑌗𑌾𑌨𑍍𑌨 𑌵𑍇𑌣𑍁𑌶𑍍𑌚𑌨𑍍𑌦𑌨𑌾𑌯𑌤𑍇 ॥ 08 ॥
𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌜𑍍𑌞𑌾 𑌶𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌕𑌰𑍋𑌤𑌿 𑌕𑌿𑌮𑍍 ।
𑌲𑍋𑌚𑌨𑌾𑌭𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌸𑍍𑌯 𑌦𑌰𑍍𑌪𑌣𑌃 𑌕𑌿𑌂 𑌕𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 09 ॥
𑌦𑍁𑌰𑍍𑌜𑌨𑌂 𑌸𑌜𑍍𑌜𑌨𑌂 𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌮𑍁𑌪𑌾𑌯𑍋 𑌨𑌹𑌿 𑌭𑍂𑌤𑌲𑍇 ।
𑌅𑌪𑌾𑌨𑌂 𑌶𑌾𑌤𑌧𑌾 𑌧𑍗𑌤𑌂 𑌨 𑌶𑍍𑌰𑍇𑌷𑍍𑌠𑌮𑌿𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌂 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ॥ 10 ॥
𑌆𑌪𑍍𑌤𑌦𑍍𑌵𑍇𑌷𑌾𑌦𑍍𑌭𑌵𑍇𑌨𑍍𑌮𑍃𑌤𑍍𑌯𑍁𑌃 𑌪𑌰𑌦𑍍𑌵𑍇𑌷𑌾𑌦𑍍𑌧𑌨𑌕𑍍𑌷𑌯𑌃 ।
𑌰𑌾𑌜𑌦𑍍𑌵𑍇𑌷𑌾𑌦𑍍𑌭𑌵𑍇𑌨𑍍𑌨𑌾𑌶𑍋 𑌬𑍍𑌰𑌹𑍍𑌮𑌦𑍍𑌵𑍇𑌷𑌾𑌤𑍍𑌕𑍁𑌲𑌕𑍍𑌷𑌯𑌃 ॥ 11 ॥
𑌵𑌰𑌂 𑌵𑌨𑌂 𑌵𑍍𑌯𑌾𑌘𑍍𑌰𑌗𑌜𑍇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌸𑍇𑌵𑌿𑌤𑌂
𑌦𑍍𑌰𑍁𑌮𑌾𑌲𑌯𑌂 𑌪𑌤𑍍𑌰𑌫𑌲𑌾𑌮𑍍𑌬𑍁𑌸𑍇𑌵𑌨𑌮𑍍 ।
𑌤𑍃𑌣𑍇𑌷𑍁 𑌶𑌯𑍍𑌯𑌾 𑌶𑌤𑌜𑍀𑌰𑍍𑌣𑌵𑌲𑍍𑌕𑌲𑌂
𑌨 𑌬𑌨𑍍𑌧𑍁𑌮𑌧𑍍𑌯𑍇 𑌧𑌨𑌹𑍀𑌨𑌜𑍀𑌵𑌨𑌮𑍍 ॥ 12 ॥
𑌵𑌿𑌪𑍍𑌰𑍋 𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌮𑍂𑌲𑌂 𑌚 𑌸𑌨𑍍𑌧𑍍𑌯𑌾
𑌵𑍇𑌦𑌃 𑌶𑌾𑌖𑌾 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌕𑌰𑍍𑌮𑌾𑌣𑌿 𑌪𑌤𑍍𑌰𑌮𑍍 ।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌨𑍍𑌮𑍂𑌲𑌂 𑌯𑌤𑍍𑌨𑌤𑍋 𑌰𑌕𑍍𑌷𑌣𑍀𑌯𑌂
𑌛𑌿𑌨𑍍𑌨𑍇 𑌮𑍂𑌲𑍇 𑌨𑍈𑌵 𑌶𑌾𑌖𑌾 𑌨 𑌪𑌤𑍍𑌰𑌮𑍍 ॥ 13 ॥
𑌮𑌾𑌤𑌾 𑌚 𑌕𑌮𑌲𑌾 𑌦𑍇𑌵𑍀 𑌪𑌿𑌤𑌾 𑌦𑍇𑌵𑍋 𑌜𑌨𑌾𑌰𑍍𑌦𑌨𑌃 ।
𑌬𑌾𑌨𑍍𑌧𑌵𑌾 𑌵𑌿𑌷𑍍𑌣𑍁𑌭𑌕𑍍𑌤𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌸𑍍𑌵𑌦𑍇𑌶𑍋 𑌭𑍁𑌵𑌨𑌤𑍍𑌰𑌯𑌮𑍍 ॥ 14 ॥
𑌏𑌕𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌸𑌮𑌾𑌰𑍂𑌢𑌾 𑌨𑌾𑌨𑌾𑌵𑌰𑍍𑌣𑌾 𑌵𑌿𑌹𑌙𑍍𑌗𑌮𑌾𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌭𑌾𑌤𑍇 𑌦𑌿𑌕𑍍𑌷𑍁 𑌦𑌶𑌸𑍁 𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌾 𑌤𑌤𑍍𑌰 𑌵𑍇𑌦𑌨𑌾 ॥ 15 ॥
𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌰𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌬𑌲𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑍇𑌶𑍍𑌚 𑌕𑍁𑌤𑍋 𑌬𑌲𑌮𑍍 ।
𑌵𑌨𑍇 𑌸𑌿𑌂𑌹𑍋 𑌯𑌦𑍋𑌨𑍍𑌮𑌤𑍍𑌤𑌃 𑌮𑌶𑌕𑍇𑌨 𑌨𑌿𑌪𑌾𑌤𑌿𑌤𑌃 ॥ 16 ॥
𑌕𑌾 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌾 𑌮𑌮 𑌜𑍀𑌵𑌨𑍇 𑌯𑌦𑌿 𑌹𑌰𑌿𑌰𑍍𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌮𑍍𑌭𑌰𑍋 𑌗𑍀𑌯𑌤𑍇
𑌨𑍋 𑌚𑍇𑌦𑌰𑍍𑌭𑌕𑌜𑍀𑌵𑌨𑌾𑌯 𑌜𑌨𑌨𑍀𑌸𑍍𑌤𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌕𑌥𑌂 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌮𑌮𑍇 ।
𑌇𑌤𑍍𑌯𑌾𑌲𑍋𑌚𑍍𑌯 𑌮𑍁𑌹𑍁𑌰𑍍𑌮𑍁𑌹𑍁𑌰𑍍𑌯𑌦𑍁𑌪𑌤𑍇 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑍀𑌪𑌤𑍇 𑌕𑍇𑌵𑌲𑌂
𑌤𑍍𑌵𑌤𑍍𑌪𑌾𑌦𑌾𑌮𑍍𑌬𑍁𑌜𑌸𑍇𑌵𑌨𑍇𑌨 𑌸𑌤𑌤𑌂 𑌕𑌾𑌲𑍋 𑌮𑌯𑌾 𑌨𑍀𑌯𑌤𑍇 ॥ 17 ॥
𑌗𑍀𑌰𑍍𑌵𑌾𑌣𑌵𑌾𑌣𑍀𑌷𑍁 𑌵𑌿𑌶𑌿𑌷𑍍𑌟𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿-
𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾𑌪𑌿 𑌭𑌾𑌷𑌾𑌨𑍍𑌤𑌰𑌲𑍋𑌲𑍁𑌪𑍋𑌽𑌹𑌮𑍍 ।
𑌯𑌥𑌾 𑌸𑍁𑌧𑌾𑌯𑌾𑌮𑌮𑌰𑍇𑌷𑍁 𑌸𑌤𑍍𑌯𑌾𑌂
𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌾𑌙𑍍𑌗𑌨𑌾𑌨𑌾𑌮𑌧𑌰𑌾𑌸𑌵𑍇 𑌰𑍁𑌚𑌿𑌃 ॥ 18 ॥
𑌅𑌨𑍍𑌨𑌾𑌦𑍍𑌦𑌶𑌗𑍁𑌣𑌂 𑌪𑌿𑌷𑍍𑌟𑌂 𑌪𑌿𑌷𑍍𑌟𑌾𑌦𑍍𑌦𑌶𑌗𑍁𑌣𑌂 𑌪𑌯𑌃 ।
𑌪𑌯𑌸𑍋𑌽𑌷𑍍𑌟𑌗𑍁𑌣𑌂 𑌮𑌾𑌂𑌸𑌾𑌂 𑌮𑌾𑌂𑌸𑌾𑌦𑍍𑌦𑌶𑌗𑍁𑌣𑌂 𑌘𑍃𑌤𑌮𑍍 ॥ 19 ॥
𑌶𑍋𑌕𑍇𑌨 𑌰𑍋𑌗𑌾 𑌵𑌰𑍍𑌧𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌪𑌯𑌸𑌾 𑌵𑌰𑍍𑌧𑌤𑍇 𑌤𑌨𑍁𑌃 ।
𑌘𑍃𑌤𑍇𑌨 𑌵𑌰𑍍𑌧𑌤𑍇 𑌵𑍀𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌮𑌾𑌂𑌸𑌾𑌨𑍍𑌮𑌾𑌂𑌸𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌵𑌰𑍍𑌧𑌤𑍇 ॥ 20 ॥
Roman (IAST) Transliteration
dhanahīno na hīnaśca dhanikaḥ sa suniścayaḥ |
vidyāratnena hīno yaḥ sa hīnaḥ sarvavastuṣu || 01 ||
dṛṣṭipūtaṃ nyasetpādaṃ vastrapūtaṃ pibejjalam |
śāstrapūtaṃ vadedvākyaḥ manaḥpūtaṃ samācaret || 02 ||
sukhārthī cettyajedvidyāṃ vidyārthī cettyajetsukham |
sukhārthinaḥ kuto vidyā sukhaṃ vidyārthinaḥ kutaḥ || 03 ||
kavayaḥ kiṃ na paśyanti kiṃ na bhakṣanti vāyasāḥ |
madyapāḥ kiṃ na jalpanti kiṃ na kurvanti yoṣitaḥ || 04 ||
raṅkaṃ karoti rājānaṃ rājānaṃ raṅkameva ca |
dhaninaṃ nirdhanaṃ caiva nirdhanaṃ dhaninaṃ vidhiḥ || 05 ||
lubdhānāṃ yācakaḥ śatrurmūrkhānāṃ bodhako ripuḥ |
jārastrīṇāṃ patiḥ śatruścaurāṇāṃ candramā ripuḥ || 06 ||
yeṣāṃ na vidyā na tapo na dānaṃ
jñānaṃ na śīlāṃ na guṇo na dharmaḥ |
te martyaloke bhuvi bhārabhūtā
manuṣyarūpeṇa mṛgāścaranti || 07 ||
antaḥsāravihīnānāmupadeśo na jāyate |
malayācalasaṃsargānna veṇuścandanāyate || 08 ||
yasya nāsti svayaṃ prajñā śāstraṃ tasya karoti kim |
locanābhyāṃ vihīnasya darpaṇaḥ kiṃ kariṣyati || 09 ||
durjanaṃ sajjanaṃ kartumupāyo nahi bhūtale |
apānaṃ śātadhā dhautaṃ na śreṣṭhamindriyaṃ bhavet || 10 ||
āptadveṣādbhavenmṛtyuḥ paradveṣāddhanakṣayaḥ |
rājadveṣādbhavennāśo brahmadveṣātkulakṣayaḥ || 11 ||
varaṃ vanaṃ vyāghragajendrasevitaṃ
drumālayaṃ patraphalāmbusevanam |
tṛṇeṣu śayyā śatajīrṇavalkalaṃ
na bandhumadhye dhanahīnajīvanam || 12 ||
vipro vṛkṣastasya mūlaṃ ca sandhyā
vedaḥ śākhā dharmakarmāṇi patram |
tasmānmūlaṃ yatnato rakṣaṇīyaṃ
chinne mūle naiva śākhā na patram || 13 ||
mātā ca kamalā devī pitā devo janārdanaḥ |
bāndhavā viṣṇubhaktāśca svadeśo bhuvanatrayam || 14 ||
ekavṛkṣasamārūḍhā nānāvarṇā vihaṅgamāḥ |
prabhāte dikṣu daśasu yānti kā tatra vedanā || 15 ||
buddhiryasya balaṃ tasya nirbuddheśca kuto balam |
vane siṃho yadonmattaḥ maśakena nipātitaḥ || 16 ||
kā cintā mama jīvane yadi harirviśvambharo gīyate
no cedarbhakajīvanāya jananīstanyaṃ kathaṃ nirmame |
ityālocya muhurmuhuryadupate lakṣmīpate kevalaṃ
tvatpādāmbujasevanena satataṃ kālo mayā nīyate || 17 ||
gīrvāṇavāṇīṣu viśiṣṭabuddhi-
stathāpi bhāṣāntaralolupo'ham |
yathā sudhāyāmamareṣu satyāṃ
svargāṅganānāmadharāsave ruciḥ || 18 ||
annāddaśaguṇaṃ piṣṭaṃ piṣṭāddaśaguṇaṃ payaḥ |
payaso'ṣṭaguṇaṃ māṃsāṃ māṃsāddaśaguṇaṃ ghṛtam || 19 ||
śokena rogā vardhante payasā vardhate tanuḥ |
ghṛtena vardhate vīryaṃ māṃsānmāṃsaṃ pravardhate || 20 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
धनहीनो न हीनश्च धनिकः स सुनिश्चयः ।
विद्यारत्नेन हीनो यः स हीनः सर्ववस्तुषु ॥ 01 ॥
दृष्टिपूतं न्यसेत्पादं वस्त्रपूतं पिबेज्जलम् ।
शास्त्रपूतं वदेद्वाक्यः मनःपूतं समाचरेत् ॥ 02 ॥
सुखार्थी चेत्त्यजेद्विद्यां विद्यार्थी चेत्त्यजेत्सुखम् ।
सुखार्थिनः कुतो विद्या सुखं विद्यार्थिनः कुतः ॥ 03 ॥
कवयः किं न पश्यन्ति किं न भक्षन्ति वायसाः ।
मद्यपाः किं न जल्पन्ति किं न कुर्वन्ति योषितः ॥ 04 ॥
रङ्कं करोति राजानं राजानं रङ्कमेव च ।
धनिनं निर्धनं चैव निर्धनं धनिनं विधिः ॥ 05 ॥
लुब्धानां याचकः शत्रुर्मूर्खानां बोधको रिपुः ।
जारस्त्रीणां पतिः शत्रुश्चौराणां चन्द्रमा रिपुः ॥ 06 ॥
येषां न विद्या न तपो न दानं
ज्ञानं न शीलां न गुणो न धर्मः ।
ते मर्त्यलोके भुवि भारभूता
मनुष्यरूपेण मृगाश्चरन्ति ॥ 07 ॥
अन्तःसारविहीनानामुपदेशो न जायते ।
मलयाचलसंसर्गान्न वेणुश्चन्दनायते ॥ 08 ॥
यस्य नास्ति स्वयं प्रज्ञा शास्त्रं तस्य करोति किम् ।
लोचनाभ्यां विहीनस्य दर्पणः किं करिष्यति ॥ 09 ॥
दुर्जनं सज्जनं कर्तुमुपायो नहि भूतले ।
अपानं शातधा धौतं न श्रेष्ठमिन्द्रियं भवेत् ॥ 10 ॥
आप्तद्वेषाद्भवेन्मृत्युः परद्वेषाद्धनक्षयः ।
राजद्वेषाद्भवेन्नाशो ब्रह्मद्वेषात्कुलक्षयः ॥ 11 ॥
वरं वनं व्याघ्रगजेन्द्रसेवितं
द्रुमालयं पत्रफलाम्बुसेवनम् ।
तृणेषु शय्या शतजीर्णवल्कलं
न बन्धुमध्ये धनहीनजीवनम् ॥ 12 ॥
विप्रो वृक्षस्तस्य मूलं च सन्ध्या
वेदः शाखा धर्मकर्माणि पत्रम् ।
तस्मान्मूलं यत्नतो रक्षणीयं
छिन्ने मूले नैव शाखा न पत्रम् ॥ 13 ॥
माता च कमला देवी पिता देवो जनार्दनः ।
बान्धवा विष्णुभक्ताश्च स्वदेशो भुवनत्रयम् ॥ 14 ॥
एकवृक्षसमारूढा नानावर्णा विहङ्गमाः ।
प्रभाते दिक्षु दशसु यान्ति का तत्र वेदना ॥ 15 ॥
बुद्धिर्यस्य बलं तस्य निर्बुद्धेश्च कुतो बलम् ।
वने सिंहो यदोन्मत्तः मशकेन निपातितः ॥ 16 ॥
का चिन्ता मम जीवने यदि हरिर्विश्वम्भरो गीयते
नो चेदर्भकजीवनाय जननीस्तन्यं कथं निर्ममे ।
इत्यालोच्य मुहुर्मुहुर्यदुपते लक्ष्मीपते केवलं
त्वत्पादाम्बुजसेवनेन सततं कालो मया नीयते ॥ 17 ॥
गीर्वाणवाणीषु विशिष्टबुद्धि-
स्तथापि भाषान्तरलोलुपोऽहम् ।
यथा सुधायाममरेषु सत्यां
स्वर्गाङ्गनानामधरासवे रुचिः ॥ 18 ॥
अन्नाद्दशगुणं पिष्टं पिष्टाद्दशगुणं पयः ।
पयसोऽष्टगुणं मांसां मांसाद्दशगुणं घृतम् ॥ 19 ॥
शोकेन रोगा वर्धन्ते पयसा वर्धते तनुः ।
घृतेन वर्धते वीर्यं मांसान्मांसं प्रवर्धते ॥ 20 ॥
dhanahīno na hīnaśca dhanikaḥ sa suniścayaḥ |
vidyāratnena hīno yaḥ sa hīnaḥ sarvavastuṣu || 01 ||
dṛṣṭipūtaṃ nyasetpādaṃ vastrapūtaṃ pibejjalam |
śāstrapūtaṃ vadedvākyaḥ manaḥpūtaṃ samācaret || 02 ||
sukhārthī cettyajedvidyāṃ vidyārthī cettyajetsukham |
sukhārthinaḥ kuto vidyā sukhaṃ vidyārthinaḥ kutaḥ || 03 ||
kavayaḥ kiṃ na paśyanti kiṃ na bhakṣanti vāyasāḥ |
madyapāḥ kiṃ na jalpanti kiṃ na kurvanti yoṣitaḥ || 04 ||
raṅkaṃ karoti rājānaṃ rājānaṃ raṅkameva ca |
dhaninaṃ nirdhanaṃ caiva nirdhanaṃ dhaninaṃ vidhiḥ || 05 ||
lubdhānāṃ yācakaḥ śatrurmūrkhānāṃ bodhako ripuḥ |
jārastrīṇāṃ patiḥ śatruścaurāṇāṃ candramā ripuḥ || 06 ||
yeṣāṃ na vidyā na tapo na dānaṃ
jñānaṃ na śīlāṃ na guṇo na dharmaḥ |
te martyaloke bhuvi bhārabhūtā
manuṣyarūpeṇa mṛgāścaranti || 07 ||
antaḥsāravihīnānāmupadeśo na jāyate |
malayācalasaṃsargānna veṇuścandanāyate || 08 ||
yasya nāsti svayaṃ prajñā śāstraṃ tasya karoti kim |
locanābhyāṃ vihīnasya darpaṇaḥ kiṃ kariṣyati || 09 ||
durjanaṃ sajjanaṃ kartumupāyo nahi bhūtale |
apānaṃ śātadhā dhautaṃ na śreṣṭhamindriyaṃ bhavet || 10 ||
āptadveṣādbhavenmṛtyuḥ paradveṣāddhanakṣayaḥ |
rājadveṣādbhavennāśo brahmadveṣātkulakṣayaḥ || 11 ||
varaṃ vanaṃ vyāghragajendrasevitaṃ
drumālayaṃ patraphalāmbusevanam |
tṛṇeṣu śayyā śatajīrṇavalkalaṃ
na bandhumadhye dhanahīnajīvanam || 12 ||
vipro vṛkṣastasya mūlaṃ ca sandhyā
vedaḥ śākhā dharmakarmāṇi patram |
tasmānmūlaṃ yatnato rakṣaṇīyaṃ
chinne mūle naiva śākhā na patram || 13 ||
mātā ca kamalā devī pitā devo janārdanaḥ |
bāndhavā viṣṇubhaktāśca svadeśo bhuvanatrayam || 14 ||
ekavṛkṣasamārūḍhā nānāvarṇā vihaṅgamāḥ |
prabhāte dikṣu daśasu yānti kā tatra vedanā || 15 ||
buddhiryasya balaṃ tasya nirbuddheśca kuto balam |
vane siṃho yadonmattaḥ maśakena nipātitaḥ || 16 ||
kā cintā mama jīvane yadi harirviśvambharo gīyate
no cedarbhakajīvanāya jananīstanyaṃ kathaṃ nirmame |
ityālocya muhurmuhuryadupate lakṣmīpate kevalaṃ
tvatpādāmbujasevanena satataṃ kālo mayā nīyate || 17 ||
gīrvāṇavāṇīṣu viśiṣṭabuddhi-
stathāpi bhāṣāntaralolupo'ham |
yathā sudhāyāmamareṣu satyāṃ
svargāṅganānāmadharāsave ruciḥ || 18 ||
annāddaśaguṇaṃ piṣṭaṃ piṣṭāddaśaguṇaṃ payaḥ |
payaso'ṣṭaguṇaṃ māṃsāṃ māṃsāddaśaguṇaṃ ghṛtam || 19 ||
śokena rogā vardhante payasā vardhate tanuḥ |
ghṛtena vardhate vīryaṃ māṃsānmāṃsaṃ pravardhate || 20 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.