𑌨 𑌧𑍍𑌯𑌾𑌤𑌂 𑌪𑌦𑌮𑍀𑌶𑍍𑌵𑌰𑌸𑍍𑌯 𑌵𑌿𑌧𑌿𑌵𑌤𑍍𑌸𑌂𑌸𑌾𑌰𑌵𑌿𑌚𑍍𑌛𑌿𑌤𑍍𑌤𑌯𑍇
𑌸𑍍𑌵𑌰𑍍𑌗𑌦𑍍𑌵𑌾𑌰𑌕𑌪𑌾𑌟𑌪𑌾𑌟𑌨𑌪𑌟𑍁𑌰𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌨𑍋𑌪𑌾𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑌃 ।
𑌨𑌾𑌰𑍀𑌪𑍀𑌨𑌪𑌯𑍋𑌧𑌰𑍋𑌰𑍁𑌯𑍁𑌗𑌲𑌾 𑌸𑍍𑌵𑌪𑍍𑌨𑍇𑌽𑌪𑌿 𑌨𑌾𑌲𑌿𑌙𑍍𑌗𑌿𑌤𑌂
𑌮𑌾𑌤𑍁𑌃 𑌕𑍇𑌵𑌲𑌮𑍇𑌵 𑌯𑍗𑌵𑌨𑌵𑌨𑌚𑍍𑌛𑍇𑌦𑍇 𑌕𑍁𑌠𑌾𑌰𑌾 𑌵𑌯𑌮𑍍 ॥ 01 ॥
𑌜𑌲𑍍𑌪𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌸𑌾𑌰𑍍𑌧𑌮𑌨𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌸𑌵𑌿𑌭𑍍𑌰𑌮𑌾𑌃 ।
𑌹𑍃𑌦𑌯𑍇 𑌚𑌿𑌨𑍍𑌤𑌯𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌨𑍍𑌯𑌂 𑌨 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌣𑌾𑌮𑍇𑌕𑌤𑍋 𑌰𑌤𑌿𑌃 ॥ 02 ॥
𑌯𑍋 𑌮𑍋𑌹𑌾𑌨𑍍𑌮𑌨𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌮𑍂𑌢𑍋 𑌰𑌕𑍍𑌤𑍇𑌯𑌂 𑌮𑌯𑌿 𑌕𑌾𑌮𑌿𑌨𑍀 ।
𑌸 𑌤𑌸𑍍𑌯𑌾 𑌵𑌶𑌗𑍋 𑌭𑍂𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌨𑍃𑌤𑍍𑌯𑍇𑌤𑍍 𑌕𑍍𑌰𑍀𑌡𑌾𑌶𑌕𑍁𑌨𑍍𑌤𑌵𑌤𑍍 ॥ 03 ॥
𑌕𑍋𑌽𑌰𑍍𑌥𑌾𑌨𑍍𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌨 𑌗𑌰𑍍𑌵𑌿𑌤𑍋 𑌵𑌿𑌷𑌯𑌿𑌣𑌃 𑌕𑌸𑍍𑌯𑌾𑌪𑌦𑍋𑌽𑌸𑍍𑌤𑌂 𑌗𑌤𑌾𑌃
𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌭𑌿𑌃 𑌕𑌸𑍍𑌯 𑌨 𑌖𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌂 𑌭𑍁𑌵𑌿 𑌮𑌨𑌃 𑌕𑍋 𑌨𑌾𑌮 𑌰𑌾𑌜𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌃 ।
𑌕𑌃 𑌕𑌾𑌲𑌸𑍍𑌯 𑌨 𑌗𑍋𑌚𑌰𑌤𑍍𑌵𑌮𑌗𑌮𑌤𑍍 𑌕𑍋𑌽𑌰𑍍𑌥𑍀 𑌗𑌤𑍋 𑌗𑍗𑌰𑌵𑌂
𑌕𑍋 𑌵𑌾 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌜𑌨𑌦𑍁𑌰𑍍𑌗𑌮𑍇𑌷𑍁 𑌪𑌤𑌿𑌤𑌃 𑌕𑍍𑌷𑍇𑌮𑍇𑌣 𑌯𑌾𑌤𑌃 𑌪𑌥𑌿 ॥ 04 ॥
𑌨 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌮𑌿𑌤𑍋 𑌨 𑌚𑍈𑌵 𑌨 𑌦𑍃𑌷𑍍𑌟𑌪𑍂𑌰𑍍𑌵𑍋
𑌨 𑌶𑍍𑌰𑍂𑌯𑌤𑍇 𑌹𑍇𑌮𑌮𑌯𑌃 𑌕𑍁𑌰𑌙𑍍𑌗𑌃 ।
𑌤𑌥𑌾𑌽𑌪𑌿 𑌤𑍃𑌷𑍍𑌣𑌾 𑌰𑌘𑍁𑌨𑌨𑍍𑌦𑌨𑌸𑍍𑌯
𑌵𑌿𑌨𑌾𑌶𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌵𑌿𑌪𑌰𑍀𑌤𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌃 ॥ 05 ॥
𑌗𑍁𑌣𑍈𑌰𑍁𑌤𑍍𑌤𑌮𑌤𑌾𑌂 𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌨𑍋𑌚𑍍𑌚𑍈𑌰𑌾𑌸𑌨𑌸𑌂𑌸𑍍𑌥𑌿𑌤𑌾𑌃 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌸𑌾𑌦𑌶𑌿𑌖𑌰𑌸𑍍𑌥𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌕𑌾𑌕𑌃 𑌕𑌿𑌂 𑌗𑌰𑍁𑌡𑌾𑌯𑌤𑍇 ॥ 06 ॥
𑌗𑍁𑌣𑌾𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌤𑍍𑌰 𑌪𑍂𑌜𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌨 𑌮𑌹𑌤𑍍𑌯𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌸𑌮𑍍𑌪𑌦𑌃 ।
𑌪𑍂𑌰𑍍𑌣𑍇𑌨𑍍𑌦𑍁𑌃 𑌕𑌿𑌂 𑌤𑌥𑌾 𑌵𑌨𑍍𑌦𑍍𑌯𑍋 𑌨𑌿𑌷𑍍𑌕𑌲𑌙𑍍𑌕𑍋 𑌯𑌥𑌾 𑌕𑍃𑌶𑌃 ॥ 07 ॥
𑌪𑌰𑍈𑌰𑍁𑌕𑍍𑌤𑌗𑍁𑌣𑍋 𑌯𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌨𑌿𑌰𑍍𑌗𑍁𑌣𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌗𑍁𑌣𑍀 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ।
𑌇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌲𑌘𑍁𑌤𑌾𑌂 𑌯𑌾𑌤𑌿 𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌖𑍍𑌯𑌾𑌪𑌿𑌤𑍈𑌰𑍍𑌗𑍁𑌣𑍈𑌃 ॥ 08 ॥
𑌵𑌿𑌵𑍇𑌕𑌿𑌨𑌮𑌨𑍁𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑌾 𑌗𑍁𑌣𑌾 𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌮𑌨𑍋𑌜𑍍𑌞𑌤𑌾𑌮𑍍 ।
𑌸𑍁𑌤𑌰𑌾𑌂 𑌰𑌤𑍍𑌨𑌮𑌾𑌭𑌾𑌤𑌿 𑌚𑌾𑌮𑍀𑌕𑌰𑌨𑌿𑌯𑍋𑌜𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 09 ॥
𑌗𑍁𑌣𑍈𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌜𑍍𑌞𑌤𑍁𑌲𑍍𑌯𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌸𑍀𑌦𑌤𑍍𑌯𑍇𑌕𑍋 𑌨𑌿𑌰𑌾𑌶𑍍𑌰𑌯𑌃 ।
𑌅𑌨𑌰𑍍𑌘𑍍𑌯𑌮𑌪𑌿 𑌮𑌾𑌣𑌿𑌕𑍍𑌯𑌂 𑌹𑍇𑌮𑌾𑌶𑍍𑌰𑌯𑌮𑌪𑍇𑌕𑍍𑌷𑌤𑍇 ॥ 10 ॥
𑌅𑌤𑌿𑌕𑍍𑌲𑍇𑌶𑍇𑌨 𑌯𑌦𑍍𑌦𑍍𑌰𑌵𑍍𑌯𑌮𑌤𑌿𑌲𑍋𑌭𑍇𑌨 𑌯𑌤𑍍𑌸𑍁𑌖𑌮𑍍 ।
𑌶𑌤𑍍𑌰𑍂𑌣𑌾𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌣𑌿𑌪𑌾𑌤𑍇𑌨 𑌤𑍇 𑌹𑍍𑌯𑌰𑍍𑌥𑌾 𑌮𑌾 𑌭𑌵𑌨𑍍𑌤𑍁 𑌮𑍇 ॥ 11 ॥
𑌕𑌿𑌂 𑌤𑌯𑌾 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑍇 𑌲𑌕𑍍𑌷𑍍𑌮𑍍𑌯𑌾 𑌯𑌾 𑌵𑌧𑍂𑌰𑌿𑌵 𑌕𑍇𑌵𑌲𑌾 ।
𑌯𑌾 𑌤𑍁 𑌵𑍇𑌶𑍍𑌯𑍇𑌵 𑌸𑌾𑌮𑌾𑌨𑍍𑌯𑌾 𑌪𑌥𑌿𑌕𑍈𑌰𑌪𑌿 𑌭𑍁𑌜𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 12 ॥
𑌧𑌨𑍇𑌷𑍁 𑌜𑍀𑌵𑌿𑌤𑌵𑍍𑌯𑍇𑌷𑍁 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌷𑍁 𑌚𑌾𑌹𑌾𑌰𑌕𑌰𑍍𑌮𑌸𑍁 ।
𑌅𑌤𑍃𑌪𑍍𑌤𑌾𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿𑌨𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌯𑌾𑌤𑌾 𑌯𑌾𑌸𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌯𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌚 ॥ 13 ॥
𑌕𑍍𑌷𑍀𑌯𑌨𑍍𑌤𑍇 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌦𑌾𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌯𑌜𑍍𑌞𑌹𑍋𑌮𑌬𑌲𑌿𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌃 ।
𑌨 𑌕𑍍𑌷𑍀𑌯𑌤𑍇 𑌪𑌾𑌤𑍍𑌰𑌦𑌾𑌨𑌮𑌭𑌯𑌂 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌦𑍇𑌹𑌿𑌨𑌾𑌮𑍍 ॥ 14 ॥
𑌤𑍃𑌣𑌂 𑌲𑌘𑍁 𑌤𑍃𑌣𑌾𑌤𑍍𑌤𑍂𑌲𑌂 𑌤𑍂𑌲𑌾𑌦𑌪𑌿 𑌚 𑌯𑌾𑌚𑌕𑌃 ।
𑌵𑌾𑌯𑍁𑌨𑌾 𑌕𑌿𑌂 𑌨 𑌨𑍀𑌤𑍋𑌽𑌸𑍗 𑌮𑌾𑌮𑌯𑌂 𑌯𑌾𑌚𑌯𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 15 ॥
𑌵𑌰𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌪𑌰𑌿𑌤𑍍𑌯𑌾𑌗𑍋 𑌮𑌾𑌨𑌭𑌙𑍍𑌗𑍇𑌨 𑌜𑍀𑌵𑌨𑌾𑌤𑍍 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌣𑌤𑍍𑌯𑌾𑌗𑍇 𑌕𑍍𑌷𑌣𑌂 𑌦𑍁𑌃𑌖𑌂 𑌮𑌾𑌨𑌭𑌙𑍍𑌗𑍇 𑌦𑌿𑌨𑍇 𑌦𑌿𑌨𑍇 ॥ 16 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌿𑌯𑌵𑌾𑌕𑍍𑌯𑌪𑍍𑌰𑌦𑌾𑌨𑍇𑌨 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌤𑍁𑌷𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌜𑌨𑍍𑌤𑌵𑌃 ।
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌤𑌦𑍇𑌵 𑌵𑌕𑍍𑌤𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌵𑌚𑌨𑍇 𑌕𑌾 𑌦𑌰𑌿𑌦𑍍𑌰𑌤𑌾 ॥ 17 ॥
𑌸𑌂𑌸𑌾𑌰𑌕𑌟𑍁𑌵𑍃𑌕𑍍𑌷𑌸𑍍𑌯 𑌦𑍍𑌵𑍇 𑌫𑌲𑍇𑌽𑌮𑍃𑌤𑍋𑌪𑌮𑍇 ।
𑌸𑍁𑌭𑌾𑌷𑌿𑌤𑌂 𑌚 𑌸𑍁𑌸𑍍𑌵𑌾𑌦𑍁 𑌸𑌙𑍍𑌗𑌤𑌿𑌃 𑌸𑌜𑍍𑌜𑌨𑍇 𑌜𑌨𑍇 ॥ 18 ॥
𑌜𑌨𑍍𑌮 𑌜𑌨𑍍𑌮 𑌯𑌦𑌭𑍍𑌯𑌸𑍍𑌤𑌂 𑌦𑌾𑌨𑌮𑌧𑍍𑌯𑌯𑌨𑌂 𑌤𑌪𑌃 ।
𑌤𑍇𑌨𑍈𑌵𑌾𑌽𑌭𑍍𑌯𑌾𑌸𑌯𑍋𑌗𑍇𑌨 𑌦𑍇𑌹𑍀 𑌚𑌾𑌭𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌪𑍁𑌨𑌃 ॥ 19 ॥
𑌪𑍁𑌸𑍍𑌤𑌕𑌸𑍍𑌥𑌾 𑌤𑍁 𑌯𑌾 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌪𑌰𑌹𑌸𑍍𑌤𑌗𑌤𑌂 𑌧𑌨𑌮𑍍 ।
𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌸𑌮𑍁𑌤𑍍𑌪𑌨𑍍𑌨𑍇 𑌨 𑌸𑌾 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾 𑌨 𑌤𑌦𑍍𑌧𑌨𑌮𑍍 ॥ 20 ॥
Roman (IAST) Transliteration
na dhyātaṃ padamīśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye
svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |
nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṅgitaṃ
mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 01 ||
jalpanti sārdhamanyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |
hṛdaye cintayantyanyaṃ na strīṇāmekato ratiḥ || 02 ||
yo mohānmanyate mūḍho rakteyaṃ mayi kāminī |
sa tasyā vaśago bhūtvā nṛtyet krīḍāśakuntavat || 03 ||
ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ
strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ |
kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ
ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi || 04 ||
na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo
na śrūyate hemamayaḥ kuraṅgaḥ |
tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya
vināśakāle viparītabuddhiḥ || 05 ||
guṇairuttamatāṃ yāti noccairāsanasaṃsthitāḥ |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 06 ||
guṇāḥ sarvatra pūjyante na mahatyo'pi sampadaḥ |
pūrṇenduḥ kiṃ tathā vandyo niṣkalaṅko yathā kṛśaḥ || 07 ||
parairuktaguṇo yastu nirguṇo'pi guṇī bhavet |
indro'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ || 08 ||
vivekinamanuprāptā guṇā yānti manojñatām |
sutarāṃ ratnamābhāti cāmīkaraniyojitam || 09 ||
guṇaiḥ sarvajñatulyo'pi sīdatyeko nirāśrayaḥ |
anarghyamapi māṇikyaṃ hemāśrayamapekṣate || 10 ||
atikleśena yaddravyamatilobhena yatsukham |
śatrūṇāṃ praṇipātena te hyarthā mā bhavantu me || 11 ||
kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā |
yā tu veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate || 12 ||
dhaneṣu jīvitavyeṣu strīṣu cāhārakarmasu |
atṛptāḥ prāṇinaḥ sarve yātā yāsyanti yānti ca || 13 ||
kṣīyante sarvadānāni yajñahomabalikriyāḥ |
na kṣīyate pātradānamabhayaṃ sarvadehinām || 14 ||
tṛṇaṃ laghu tṛṇāttūlaṃ tūlādapi ca yācakaḥ |
vāyunā kiṃ na nīto'sau māmayaṃ yācayiṣyati || 15 ||
varaṃ prāṇaparityāgo mānabhaṅgena jīvanāt |
prāṇatyāge kṣaṇaṃ duḥkhaṃ mānabhaṅge dine dine || 16 ||
priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ |
tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā || 17 ||
saṃsārakaṭuvṛkṣasya dve phale'mṛtopame |
subhāṣitaṃ ca susvādu saṅgatiḥ sajjane jane || 18 ||
janma janma yadabhyastaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ |
tenaivā'bhyāsayogena dehī cābhyasyate punaḥ || 19 ||
pustakasthā tu yā vidyā parahastagataṃ dhanam |
kāryakāle samutpanne na sā vidyā na taddhanam || 20 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
न ध्यातं पदमीश्वरस्य विधिवत्संसारविच्छित्तये
स्वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोऽपि नोपार्जितः ।
नारीपीनपयोधरोरुयुगला स्वप्नेऽपि नालिङ्गितं
मातुः केवलमेव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम् ॥ 01 ॥
जल्पन्ति सार्धमन्येन पश्यन्त्यन्यं सविभ्रमाः ।
हृदये चिन्तयन्त्यन्यं न स्त्रीणामेकतो रतिः ॥ 02 ॥
यो मोहान्मन्यते मूढो रक्तेयं मयि कामिनी ।
स तस्या वशगो भूत्वा नृत्येत् क्रीडाशकुन्तवत् ॥ 03 ॥
कोऽर्थान्प्राप्य न गर्वितो विषयिणः कस्यापदोऽस्तं गताः
स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राजप्रियः ।
कः कालस्य न गोचरत्वमगमत् कोऽर्थी गतो गौरवं
को वा दुर्जनदुर्गमेषु पतितः क्षेमेण यातः पथि ॥ 04 ॥
न निर्मितो न चैव न दृष्टपूर्वो
न श्रूयते हेममयः कुरङ्गः ।
तथाऽपि तृष्णा रघुनन्दनस्य
विनाशकाले विपरीतबुद्धिः ॥ 05 ॥
गुणैरुत्तमतां याति नोच्चैरासनसंस्थिताः ।
प्रासादशिखरस्थोऽपि काकः किं गरुडायते ॥ 06 ॥
गुणाः सर्वत्र पूज्यन्ते न महत्योऽपि सम्पदः ।
पूर्णेन्दुः किं तथा वन्द्यो निष्कलङ्को यथा कृशः ॥ 07 ॥
परैरुक्तगुणो यस्तु निर्गुणोऽपि गुणी भवेत् ।
इन्द्रोऽपि लघुतां याति स्वयं प्रख्यापितैर्गुणैः ॥ 08 ॥
विवेकिनमनुप्राप्ता गुणा यान्ति मनोज्ञताम् ।
सुतरां रत्नमाभाति चामीकरनियोजितम् ॥ 09 ॥
गुणैः सर्वज्ञतुल्योऽपि सीदत्येको निराश्रयः ।
अनर्घ्यमपि माणिक्यं हेमाश्रयमपेक्षते ॥ 10 ॥
अतिक्लेशेन यद्द्रव्यमतिलोभेन यत्सुखम् ।
शत्रूणां प्रणिपातेन ते ह्यर्था मा भवन्तु मे ॥ 11 ॥
किं तया क्रियते लक्ष्म्या या वधूरिव केवला ।
या तु वेश्येव सामान्या पथिकैरपि भुज्यते ॥ 12 ॥
धनेषु जीवितव्येषु स्त्रीषु चाहारकर्मसु ।
अतृप्ताः प्राणिनः सर्वे याता यास्यन्ति यान्ति च ॥ 13 ॥
क्षीयन्ते सर्वदानानि यज्ञहोमबलिक्रियाः ।
न क्षीयते पात्रदानमभयं सर्वदेहिनाम् ॥ 14 ॥
तृणं लघु तृणात्तूलं तूलादपि च याचकः ।
वायुना किं न नीतोऽसौ मामयं याचयिष्यति ॥ 15 ॥
वरं प्राणपरित्यागो मानभङ्गेन जीवनात् ।
प्राणत्यागे क्षणं दुःखं मानभङ्गे दिने दिने ॥ 16 ॥
प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः ।
तस्मात्तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता ॥ 17 ॥
संसारकटुवृक्षस्य द्वे फलेऽमृतोपमे ।
सुभाषितं च सुस्वादु सङ्गतिः सज्जने जने ॥ 18 ॥
जन्म जन्म यदभ्यस्तं दानमध्ययनं तपः ।
तेनैवाऽभ्यासयोगेन देही चाभ्यस्यते पुनः ॥ 19 ॥
पुस्तकस्था तु या विद्या परहस्तगतं धनम् ।
कार्यकाले समुत्पन्ने न सा विद्या न तद्धनम् ॥ 20 ॥
na dhyātaṃ padamīśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye
svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |
nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṅgitaṃ
mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 01 ||
jalpanti sārdhamanyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |
hṛdaye cintayantyanyaṃ na strīṇāmekato ratiḥ || 02 ||
yo mohānmanyate mūḍho rakteyaṃ mayi kāminī |
sa tasyā vaśago bhūtvā nṛtyet krīḍāśakuntavat || 03 ||
ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ
strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ |
kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ
ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi || 04 ||
na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo
na śrūyate hemamayaḥ kuraṅgaḥ |
tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya
vināśakāle viparītabuddhiḥ || 05 ||
guṇairuttamatāṃ yāti noccairāsanasaṃsthitāḥ |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 06 ||
guṇāḥ sarvatra pūjyante na mahatyo'pi sampadaḥ |
pūrṇenduḥ kiṃ tathā vandyo niṣkalaṅko yathā kṛśaḥ || 07 ||
parairuktaguṇo yastu nirguṇo'pi guṇī bhavet |
indro'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ || 08 ||
vivekinamanuprāptā guṇā yānti manojñatām |
sutarāṃ ratnamābhāti cāmīkaraniyojitam || 09 ||
guṇaiḥ sarvajñatulyo'pi sīdatyeko nirāśrayaḥ |
anarghyamapi māṇikyaṃ hemāśrayamapekṣate || 10 ||
atikleśena yaddravyamatilobhena yatsukham |
śatrūṇāṃ praṇipātena te hyarthā mā bhavantu me || 11 ||
kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā |
yā tu veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate || 12 ||
dhaneṣu jīvitavyeṣu strīṣu cāhārakarmasu |
atṛptāḥ prāṇinaḥ sarve yātā yāsyanti yānti ca || 13 ||
kṣīyante sarvadānāni yajñahomabalikriyāḥ |
na kṣīyate pātradānamabhayaṃ sarvadehinām || 14 ||
tṛṇaṃ laghu tṛṇāttūlaṃ tūlādapi ca yācakaḥ |
vāyunā kiṃ na nīto'sau māmayaṃ yācayiṣyati || 15 ||
varaṃ prāṇaparityāgo mānabhaṅgena jīvanāt |
prāṇatyāge kṣaṇaṃ duḥkhaṃ mānabhaṅge dine dine || 16 ||
priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ |
tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā || 17 ||
saṃsārakaṭuvṛkṣasya dve phale'mṛtopame |
subhāṣitaṃ ca susvādu saṅgatiḥ sajjane jane || 18 ||
janma janma yadabhyastaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ |
tenaivā'bhyāsayogena dehī cābhyasyate punaḥ || 19 ||
pustakasthā tu yā vidyā parahastagataṃ dhanam |
kāryakāle samutpanne na sā vidyā na taddhanam || 20 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.