𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌂 𑌵𑌿𑌜𑌾𑌨𑌾𑌤𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌤𑍍𑌯𑌜𑌤𑌿 𑌦𑍁𑌰𑍍𑌮𑌤𑌿𑌮𑍍 ।
𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑌮𑌵𑌾𑌪𑍍𑌨𑍋𑌤𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍁𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑌮𑌵𑌾𑌪𑍍𑌨𑍁𑌯𑌾𑌤𑍍 ॥ 01 ॥
𑌪𑌕𑍍𑌷𑌿𑌣𑌃 𑌕𑌾𑌕𑌶𑍍𑌚𑌣𑍍𑌡𑌾𑌲𑌃 𑌪𑌶𑍂𑌨𑌾𑌂 𑌚𑍈𑌵 𑌕𑍁𑌕𑍍𑌕𑍁𑌰𑌃 ।
𑌮𑍁𑌨𑍀𑌨𑌾𑌂 𑌪𑌾𑌪𑌶𑍍𑌚𑌣𑍍𑌡𑌾𑌲𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌚𑌾𑌣𑍍𑌡𑌾𑌲𑌨𑌿𑌨𑍍𑌦𑌕𑌃 ॥ 02 ॥
𑌭𑌸𑍍𑌮𑌨𑌾 𑌶𑍁𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌕𑌾𑌸𑍍𑌯𑌂 𑌤𑌾𑌮𑍍𑌰𑌮𑌮𑍍𑌲𑍇𑌨 𑌶𑍁𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌰𑌜𑌸𑌾 𑌶𑍁𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌨𑌾𑌰𑍀 𑌨𑌦𑍀 𑌵𑍇𑌗𑍇𑌨 𑌶𑍁𑌦𑍍𑌧𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 03 ॥
𑌭𑍍𑌰𑌮𑌨𑍍𑌸𑌮𑍍𑌪𑍂𑌜𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌭𑍍𑌰𑌮𑌨𑍍𑌸𑌮𑍍𑌪𑍂𑌜𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌃 ।
𑌭𑍍𑌰𑌮𑌨𑍍𑌸𑌮𑍍𑌪𑍂𑌜𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌯𑍋𑌗𑍀 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀 𑌭𑍍𑌰𑌮𑌨𑍍𑌤𑍀 𑌵𑌿𑌨𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 04 ॥
𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌸𑍍𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌬𑌾𑌨𑍍𑌧𑌵𑌾𑌃 ।
𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌃 𑌸 𑌪𑍁𑌮𑌾𑌁𑌲𑍍𑌲𑍋𑌕𑍇 𑌯𑌸𑍍𑌯𑌾𑌰𑍍𑌥𑌾𑌃 𑌸 𑌚 𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌃 ॥ 05 ॥
𑌤𑌾𑌦𑍃𑌶𑍀 𑌜𑌾𑌯𑌤𑍇 𑌬𑍁𑌦𑍍𑌧𑌿𑌰𑍍𑌵𑍍𑌯𑌵𑌸𑌾𑌯𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌤𑌾𑌦𑍃𑌶𑌃 ।
𑌸𑌹𑌾𑌯𑌾𑌸𑍍𑌤𑌾𑌦𑍃𑌶𑌾 𑌏𑌵 𑌯𑌾𑌦𑍃𑌶𑍀 𑌭𑌵𑌿𑌤𑌵𑍍𑌯𑌤𑌾 ॥ 06 ॥
𑌕𑌾𑌲𑌃 𑌪𑌚𑌤𑌿 𑌭𑍂𑌤𑌾𑌨𑌿 𑌕𑌾𑌲𑌃 𑌸𑌂𑌹𑌰𑌤𑍇 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌃 ।
𑌕𑌾𑌲𑌃 𑌸𑍁𑌪𑍍𑌤𑍇𑌷𑍁 𑌜𑌾𑌗𑌰𑍍𑌤𑌿 𑌕𑌾𑌲𑍋 𑌹𑌿 𑌦𑍁𑌰𑌤𑌿𑌕𑍍𑌰𑌮𑌃 ॥ 07 ॥
𑌨 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌚 𑌜𑌨𑍍𑌮𑌾𑌨𑍍𑌧𑌃 𑌕𑌾𑌮𑌾𑌨𑍍𑌧𑍋 𑌨𑍈𑌵 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌮𑌦𑍋𑌨𑍍𑌮𑌤𑍍𑌤𑌾 𑌨 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌅𑌰𑍍𑌥𑍀 𑌦𑍋𑌷𑌂 𑌨 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 08 ॥
𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌕𑌰𑍍𑌮 𑌕𑌰𑍋𑌤𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍𑌮𑌾 𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌤𑌤𑍍𑌫𑌲𑌮𑌶𑍍𑌨𑍁𑌤𑍇 ।
𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌭𑍍𑌰𑌮𑌤𑌿 𑌸𑌂𑌸𑌾𑌰𑍇 𑌸𑍍𑌵𑌯𑌂 𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌦𑍍𑌵𑌿𑌮𑍁𑌚𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 09 ॥
𑌰𑌾𑌜𑌾 𑌰𑌾𑌷𑍍𑌟𑍍𑌰𑌕𑍃𑌤𑌂 𑌪𑌾𑌪𑌂 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌃 𑌪𑌾𑌪𑌂 𑌪𑍁𑌰𑍋𑌹𑌿𑌤𑌃 ।
𑌭𑌰𑍍𑌤𑌾 𑌚 𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌕𑍃𑌤𑌂 𑌪𑌾𑌪𑌂 𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌪𑌾𑌪𑌂 𑌗𑍁𑌰𑍁𑌸𑍍𑌤𑌥𑌾 ॥ 10 ॥
𑌋𑌣𑌕𑌰𑍍𑌤𑌾 𑌪𑌿𑌤𑌾 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌰𑍍𑌮𑌾𑌤𑌾 𑌚 𑌵𑍍𑌯𑌭𑌿𑌚𑌾𑌰𑌿𑌣𑍀 ।
𑌭𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾 𑌰𑍂𑌪𑌵𑌤𑍀 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌃 𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌃 𑌶𑌤𑍍𑌰𑍁𑌰𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌃 ॥ 11 ॥
𑌲𑍁𑌬𑍍𑌧𑌮𑌰𑍍𑌥𑍇𑌨 𑌗𑍃𑌹𑍍𑌣𑍀𑌯𑌾𑌤𑍍 𑌸𑍍𑌤𑌬𑍍𑌧𑌮𑌞𑍍𑌜𑌲𑌿𑌕𑌰𑍍𑌮𑌣𑌾 ।
𑌮𑍂𑌰𑍍𑌖𑌂 𑌛𑌨𑍍𑌦𑍋𑌽𑌨𑍁𑌵𑍃𑌤𑍍𑌤𑍍𑌯𑌾 𑌚 𑌯𑌥𑌾𑌰𑍍𑌥𑌤𑍍𑌵𑍇𑌨 𑌪𑌣𑍍𑌡𑌿𑌤𑌮𑍍 ॥ 12 ॥
𑌵𑌰𑌂 𑌨 𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌂 𑌨 𑌕𑍁𑌰𑌾𑌜𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑌂
𑌵𑌰𑌂 𑌨 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌨 𑌕𑍁𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌮𑍍 ।
𑌵𑌰𑌂 𑌨 𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑍋 𑌨 𑌕𑍁𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑍋
𑌵𑌰𑌂 𑌨 𑌦𑌾𑌰 𑌨 𑌕𑍁𑌦𑌰𑌦𑌾𑌰𑌃 ॥ 13 ॥
𑌕𑍁𑌰𑌾𑌜𑌰𑌾𑌜𑍍𑌯𑍇𑌨 𑌕𑍁𑌤𑌃 𑌪𑍍𑌰𑌜𑌾𑌸𑍁𑌖𑌂
𑌕𑍁𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑍇𑌣 𑌕𑍁𑌤𑍋𑌽𑌭𑌿𑌨𑌿𑌰𑍍𑌵𑍃𑌤𑌿𑌃 ।
𑌕𑍁𑌦𑌾𑌰𑌦𑌾𑌰𑍈𑌶𑍍𑌚 𑌕𑍁𑌤𑍋 𑌗𑍃𑌹𑍇 𑌰𑌤𑌿𑌃
𑌕𑍁𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌮𑌧𑍍𑌯𑌾𑌪𑌯𑌤𑌃 𑌕𑍁𑌤𑍋 𑌯𑌶𑌃 ॥ 14 ॥
𑌸𑌿𑌂𑌹𑌾𑌦𑍇𑌕𑌂 𑌬𑌕𑌾𑌦𑍇𑌕𑌂 𑌶𑌿𑌕𑍍𑌷𑍇𑌚𑍍𑌚𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿 𑌕𑍁𑌕𑍍𑌕𑍁𑌟𑌾𑌤𑍍 ।
𑌵𑌾𑌯𑌸𑌾𑌤𑍍𑌪𑌞𑍍𑌚 𑌶𑌿𑌕𑍍𑌷𑍇𑌚𑍍𑌚 𑌷𑌟𑍍𑌶𑍁𑌨𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑍀𑌣𑌿 𑌗𑌰𑍍𑌦𑌭𑌾𑌤𑍍 ॥ 15 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌭𑍂𑌤𑌂 𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌮𑌲𑍍𑌪𑌂 𑌵𑌾 𑌯𑌨𑍍𑌨𑌰𑌃 𑌕𑌰𑍍𑌤𑍁𑌮𑌿𑌚𑍍𑌛𑌤𑌿 ।
𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌰𑌮𑍍𑌭𑍇𑌣 𑌤𑌤𑍍𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌂 𑌸𑌿𑌂𑌹𑌾𑌦𑍇𑌕𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌚𑌕𑍍𑌷𑌤𑍇 ॥ 16 ॥
𑌇𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾𑌣𑌿 𑌚 𑌸𑌂𑌯𑌮𑍍𑌯 𑌰𑌾𑌗𑌦𑍍𑌵𑍇𑌷𑌵𑌿𑌵𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑌃 ।
𑌸𑌮𑌦𑍁𑌃𑌖𑌸𑍁𑌖𑌃 𑌶𑌾𑌨𑍍𑌤𑌃 𑌤𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌜𑍍𑌞𑌃 𑌸𑌾𑌧𑍁𑌰𑍁𑌚𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 17 ॥
𑌪𑍍𑌰𑌤𑍍𑌯𑍁𑌤𑍍𑌥𑌾𑌨𑌂 𑌚 𑌯𑍁𑌦𑍍𑌧𑌂 𑌚 𑌸𑌂𑌵𑌿𑌭𑌾𑌗𑌂 𑌚 𑌬𑌨𑍍𑌧𑍁𑌷𑍁 ।
𑌸𑍍𑌵𑌯𑌮𑌾𑌕𑍍𑌰𑌮𑍍𑌯 𑌭𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌚 𑌶𑌿𑌕𑍍𑌷𑍇𑌚𑍍𑌚𑌤𑍍𑌵𑌾𑌰𑌿 𑌕𑍁𑌕𑍍𑌕𑍁𑌟𑌾𑌤𑍍 ॥ 18 ॥
𑌗𑍂𑌢𑌮𑍈𑌥𑍁𑌨𑌚𑌾𑌰𑌿𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌕𑌾𑌲𑍇 𑌚 𑌸𑌙𑍍𑌗𑍍𑌰𑌹𑌮𑍍 ।
𑌅𑌪𑍍𑌰𑌮𑌤𑍍𑌤𑌮𑌵𑌿𑌶𑍍𑌵𑌾𑌸𑌂 𑌪𑌞𑍍𑌚 𑌶𑌿𑌕𑍍𑌷𑍇𑌚𑍍𑌚 𑌵𑌾𑌯𑌸𑌾𑌤𑍍 ॥ 19 ॥
𑌬𑌹𑍍𑌵𑌾𑌶𑍀 𑌸𑍍𑌵𑌲𑍍𑌪𑌸𑌨𑍍𑌤𑍁𑌷𑍍𑌟𑌃 𑌸𑌨𑌿𑌦𑍍𑌰𑍋 𑌲𑌘𑍁𑌚𑍇𑌤𑌨𑌃 ।
𑌸𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌭𑌕𑍍𑌤𑌶𑍍𑌚 𑌶𑍂𑌰𑌶𑍍𑌚 𑌷𑌡𑍇𑌤𑍇 𑌶𑍍𑌵𑌾𑌨𑌤𑍋 𑌗𑍁𑌣𑌾𑌃 ॥ 20 ॥
𑌸𑍁𑌶𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌵𑌹𑍇𑌦𑍍𑌭𑌾𑌰𑌂 𑌶𑍀𑌤𑍋𑌷𑍍𑌣𑌂 𑌨 𑌚 𑌪𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ।
𑌸𑌨𑍍𑌤𑍁𑌷𑍍𑌟𑌶𑍍𑌚𑌰𑌤𑍇 𑌨𑌿𑌤𑍍𑌯𑌂 𑌤𑍍𑌰𑍀𑌣𑌿 𑌶𑌿𑌕𑍍𑌷𑍇𑌚𑍍𑌚 𑌗𑌰𑍍𑌦𑌭𑌾𑌤𑍍 ॥ 21 ॥
𑌯 𑌏𑌤𑌾𑌨𑍍𑌵𑌿𑌂𑌶𑌤𑌿𑌗𑍁𑌣𑌾𑌨𑌾𑌚𑌰𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 𑌮𑌾𑌨𑌵𑌃 ।
𑌕𑌾𑌰𑍍𑌯𑌾𑌵𑌸𑍍𑌥𑌾𑌸𑍁 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌾𑌸𑍁 𑌅𑌜𑍇𑌯𑌃 𑌸 𑌭𑌵𑌿𑌷𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 22 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim |
śrutvā jñānamavāpnoti śrutvā mokṣamavāpnuyāt || 01 ||
pakṣiṇaḥ kākaścaṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ |
munīnāṃ pāpaścaṇḍālaḥ sarvacāṇḍālanindakaḥ || 02 ||
bhasmanā śuddhyate kāsyaṃ tāmramamlena śuddhyati |
rajasā śuddhyate nārī nadī vegena śuddhyati || 03 ||
bhramansampūjyate rājā bhramansampūjyate dvijaḥ |
bhramansampūjyate yogī strī bhramantī vinaśyati || 04 ||
yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |
yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 05 ||
tādṛśī jāyate buddhirvyavasāyo'pi tādṛśaḥ |
sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā || 06 ||
kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ || 07 ||
na paśyati ca janmāndhaḥ kāmāndho naiva paśyati |
madonmattā na paśyanti arthī doṣaṃ na paśyati || 08 ||
svayaṃ karma karotyātmā svayaṃ tatphalamaśnute |
svayaṃ bhramati saṃsāre svayaṃ tasmādvimucyate || 09 ||
rājā rāṣṭrakṛtaṃ pāpaṃ rājñaḥ pāpaṃ purohitaḥ |
bhartā ca strīkṛtaṃ pāpaṃ śiṣyapāpaṃ gurustathā || 10 ||
ṛṇakartā pitā śatrurmātā ca vyabhicāriṇī |
bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ || 11 ||
lubdhamarthena gṛhṇīyāt stabdhamañjalikarmaṇā |
mūrkhaṃ chando'nuvṛttyā ca yathārthatvena paṇḍitam || 12 ||
varaṃ na rājyaṃ na kurājarājyaṃ
varaṃ na mitraṃ na kumitramitram |
varaṃ na śiṣyo na kuśiṣyaśiṣyo
varaṃ na dāra na kudaradāraḥ || 13 ||
kurājarājyena kutaḥ prajāsukhaṃ
kumitramitreṇa kuto'bhinirvṛtiḥ |
kudāradāraiśca kuto gṛhe ratiḥ
kuśiṣyaśiṣyamadhyāpayataḥ kuto yaśaḥ || 14 ||
siṃhādekaṃ bakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt |
vāyasātpañca śikṣecca ṣaṭśunastrīṇi gardabhāt || 15 ||
prabhūtaṃ kāryamalpaṃ vā yannaraḥ kartumicchati |
sarvārambheṇa tatkāryaṃ siṃhādekaṃ pracakṣate || 16 ||
indriyāṇi ca saṃyamya rāgadveṣavivarjitaḥ |
samaduḥkhasukhaḥ śāntaḥ tattvajñaḥ sādhurucyate || 17 ||
pratyutthānaṃ ca yuddhaṃ ca saṃvibhāgaṃ ca bandhuṣu |
svayamākramya bhuktaṃ ca śikṣeccatvāri kukkuṭāt || 18 ||
gūḍhamaithunacāritvaṃ kāle kāle ca saṅgraham |
apramattamaviśvāsaṃ pañca śikṣecca vāyasāt || 19 ||
bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ |
svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍete śvānato guṇāḥ || 20 ||
suśrānto'pi vahedbhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati |
santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt || 21 ||
ya etānviṃśatiguṇānācariṣyati mānavaḥ |
kāryāvasthāsu sarvāsu ajeyaḥ sa bhaviṣyati || 22 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रुत्वा धर्मं विजानाति श्रुत्वा त्यजति दुर्मतिम् ।
श्रुत्वा ज्ञानमवाप्नोति श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् ॥ 01 ॥
पक्षिणः काकश्चण्डालः पशूनां चैव कुक्कुरः ।
मुनीनां पापश्चण्डालः सर्वचाण्डालनिन्दकः ॥ 02 ॥
भस्मना शुद्ध्यते कास्यं ताम्रमम्लेन शुद्ध्यति ।
रजसा शुद्ध्यते नारी नदी वेगेन शुद्ध्यति ॥ 03 ॥
भ्रमन्सम्पूज्यते राजा भ्रमन्सम्पूज्यते द्विजः ।
भ्रमन्सम्पूज्यते योगी स्त्री भ्रमन्ती विनश्यति ॥ 04 ॥
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ 05 ॥
तादृशी जायते बुद्धिर्व्यवसायोऽपि तादृशः ।
सहायास्तादृशा एव यादृशी भवितव्यता ॥ 06 ॥
कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ 07 ॥
न पश्यति च जन्मान्धः कामान्धो नैव पश्यति ।
मदोन्मत्ता न पश्यन्ति अर्थी दोषं न पश्यति ॥ 08 ॥
स्वयं कर्म करोत्यात्मा स्वयं तत्फलमश्नुते ।
स्वयं भ्रमति संसारे स्वयं तस्माद्विमुच्यते ॥ 09 ॥
राजा राष्ट्रकृतं पापं राज्ञः पापं पुरोहितः ।
भर्ता च स्त्रीकृतं पापं शिष्यपापं गुरुस्तथा ॥ 10 ॥
ऋणकर्ता पिता शत्रुर्माता च व्यभिचारिणी ।
भार्या रूपवती शत्रुः पुत्रः शत्रुरपण्डितः ॥ 11 ॥
लुब्धमर्थेन गृह्णीयात् स्तब्धमञ्जलिकर्मणा ।
मूर्खं छन्दोऽनुवृत्त्या च यथार्थत्वेन पण्डितम् ॥ 12 ॥
वरं न राज्यं न कुराजराज्यं
वरं न मित्रं न कुमित्रमित्रम् ।
वरं न शिष्यो न कुशिष्यशिष्यो
वरं न दार न कुदरदारः ॥ 13 ॥
कुराजराज्येन कुतः प्रजासुखं
कुमित्रमित्रेण कुतोऽभिनिर्वृतिः ।
कुदारदारैश्च कुतो गृहे रतिः
कुशिष्यशिष्यमध्यापयतः कुतो यशः ॥ 14 ॥
सिंहादेकं बकादेकं शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ।
वायसात्पञ्च शिक्षेच्च षट्शुनस्त्रीणि गर्दभात् ॥ 15 ॥
प्रभूतं कार्यमल्पं वा यन्नरः कर्तुमिच्छति ।
सर्वारम्भेण तत्कार्यं सिंहादेकं प्रचक्षते ॥ 16 ॥
इन्द्रियाणि च संयम्य रागद्वेषविवर्जितः ।
समदुःखसुखः शान्तः तत्त्वज्ञः साधुरुच्यते ॥ 17 ॥
प्रत्युत्थानं च युद्धं च संविभागं च बन्धुषु ।
स्वयमाक्रम्य भुक्तं च शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ॥ 18 ॥
गूढमैथुनचारित्वं काले काले च सङ्ग्रहम् ।
अप्रमत्तमविश्वासं पञ्च शिक्षेच्च वायसात् ॥ 19 ॥
बह्वाशी स्वल्पसन्तुष्टः सनिद्रो लघुचेतनः ।
स्वामिभक्तश्च शूरश्च षडेते श्वानतो गुणाः ॥ 20 ॥
सुश्रान्तोऽपि वहेद्भारं शीतोष्णं न च पश्यति ।
सन्तुष्टश्चरते नित्यं त्रीणि शिक्षेच्च गर्दभात् ॥ 21 ॥
य एतान्विंशतिगुणानाचरिष्यति मानवः ।
कार्यावस्थासु सर्वासु अजेयः स भविष्यति ॥ 22 ॥
śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim |
śrutvā jñānamavāpnoti śrutvā mokṣamavāpnuyāt || 01 ||
pakṣiṇaḥ kākaścaṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ |
munīnāṃ pāpaścaṇḍālaḥ sarvacāṇḍālanindakaḥ || 02 ||
bhasmanā śuddhyate kāsyaṃ tāmramamlena śuddhyati |
rajasā śuddhyate nārī nadī vegena śuddhyati || 03 ||
bhramansampūjyate rājā bhramansampūjyate dvijaḥ |
bhramansampūjyate yogī strī bhramantī vinaśyati || 04 ||
yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |
yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 05 ||
tādṛśī jāyate buddhirvyavasāyo'pi tādṛśaḥ |
sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā || 06 ||
kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ || 07 ||
na paśyati ca janmāndhaḥ kāmāndho naiva paśyati |
madonmattā na paśyanti arthī doṣaṃ na paśyati || 08 ||
svayaṃ karma karotyātmā svayaṃ tatphalamaśnute |
svayaṃ bhramati saṃsāre svayaṃ tasmādvimucyate || 09 ||
rājā rāṣṭrakṛtaṃ pāpaṃ rājñaḥ pāpaṃ purohitaḥ |
bhartā ca strīkṛtaṃ pāpaṃ śiṣyapāpaṃ gurustathā || 10 ||
ṛṇakartā pitā śatrurmātā ca vyabhicāriṇī |
bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ || 11 ||
lubdhamarthena gṛhṇīyāt stabdhamañjalikarmaṇā |
mūrkhaṃ chando'nuvṛttyā ca yathārthatvena paṇḍitam || 12 ||
varaṃ na rājyaṃ na kurājarājyaṃ
varaṃ na mitraṃ na kumitramitram |
varaṃ na śiṣyo na kuśiṣyaśiṣyo
varaṃ na dāra na kudaradāraḥ || 13 ||
kurājarājyena kutaḥ prajāsukhaṃ
kumitramitreṇa kuto'bhinirvṛtiḥ |
kudāradāraiśca kuto gṛhe ratiḥ
kuśiṣyaśiṣyamadhyāpayataḥ kuto yaśaḥ || 14 ||
siṃhādekaṃ bakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt |
vāyasātpañca śikṣecca ṣaṭśunastrīṇi gardabhāt || 15 ||
prabhūtaṃ kāryamalpaṃ vā yannaraḥ kartumicchati |
sarvārambheṇa tatkāryaṃ siṃhādekaṃ pracakṣate || 16 ||
indriyāṇi ca saṃyamya rāgadveṣavivarjitaḥ |
samaduḥkhasukhaḥ śāntaḥ tattvajñaḥ sādhurucyate || 17 ||
pratyutthānaṃ ca yuddhaṃ ca saṃvibhāgaṃ ca bandhuṣu |
svayamākramya bhuktaṃ ca śikṣeccatvāri kukkuṭāt || 18 ||
gūḍhamaithunacāritvaṃ kāle kāle ca saṅgraham |
apramattamaviśvāsaṃ pañca śikṣecca vāyasāt || 19 ||
bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ |
svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍete śvānato guṇāḥ || 20 ||
suśrānto'pi vahedbhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati |
santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt || 21 ||
ya etānviṃśatiguṇānācariṣyati mānavaḥ |
kāryāvasthāsu sarvāsu ajeyaḥ sa bhaviṣyati || 22 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.