Chanakya Niti Chapter 6 — Devanagari Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

చాణక్య నీతి ఆరవ అధ్యాయంలో వినడం వల్ల ధర్మం, జ్ఞానం, మోక్షం కలుగుతాయని, కాలం అందరినీ నియంత్రిస్తుందని, ఆత్మ తానే కర్మను చేసి ఫలాన్ని అనుభవిస్తుందని చెప్పబడింది. ధనం ఉన్నవారికే మిత్రులు, బంధువులు, పండితత్వం ఉంటాయని, లోభి, గర్విష్ఠి, మూర్ఖుడు, పండితుడు అనే నలుగురిని ఎలా లొంగదీసుకోవాలో వివరించబడింది. చెడు రాజు, మిత్రుడు, శిష్యుడు, భార్య లేకపోవడమే మేలని, అప్పు చేసిన తండ్రి, వ్యభిచారిణి తల్లి, అందమైన భార్య, మూర్ఖుడైన కుమారుడు శత్రువులని తెలిపబడింది. సింహం, కొంగ, కోడి, కాకి, కుక్క, గాడిద నుండి మొత్తం ఇరువది గుణాలను నేర్చుకోవాలని, వాటిని ఆచరించేవాడు కార్యాలన్నింటిలో అజేయుడు అవుతాడని ఈ అధ్యాయం చెబుతుంది.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Odia meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Odia

ଚାଣକ୍ୟ ନୀତିର ଷଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଶ୍ରବଣର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଚଣ୍ଡାଳତ୍ୱର ଭେଦ, ଶୁଦ୍ଧିର ଉପାୟ ଓ ଭ୍ରମଣର ଫଳ ଆଦି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏଥିରେ ଧନର ପ୍ରଭାବ, କାଳର ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟତା ଓ ଆତ୍ମାର ସ୍ୱୟଂ କର୍ମ ଓ ଫଳଭୋଗ ବିଷୟରେ କୁହାଯାଇଛି। ପିତା, ମାତା, ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ର କିପରି ଶତ୍ରୁ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଲୋଭୀ, ଅହଂକାରୀ, ମୂର୍ଖ ଓ ପଣ୍ଡିତଙ୍କୁ କିପରି ବଶ କରାଯାଏ, ତାହା ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଅଛି। ଶେଷରେ ସିଂହ, ବଗ, କୁକୁଡ଼ା, କାଉ, କୁକୁର ଓ ଗର୍ଦ୍ଦଭଠାରୁ ଶିକ୍ଷଣୀୟ ଗୁଣମାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇ ଏହି କୋଡ଼ିଏ ଗୁଣ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଜେୟ ହେବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

AI-generated · not yet verified

The Odia meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Verse 01

श्रुत्वा धर्मं विजानाति श्रुत्वा त्यजति दुर्मतिम् ।
श्रुत्वा ज्ञानमवाप्नोति श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् ॥ 01 ॥

śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim |
śrutvā jñānamavāpnoti śrutvā mokṣamavāpnuyāt || 01 ||

ଶୁଣି ମନୁଷ୍ୟ ଧର୍ମକୁ ଜାଣେ, ଶୁଣି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ; ଶୁଣି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ, ଶୁଣି ମୋକ୍ଷ ଲାଭ କରେ ॥ ୦୧ ॥ ^AI

వినడం వల్ల ధర్మాన్ని తెలుసుకుంటాడు; వినడం వల్ల దుర్బుద్ధిని విడిచిపెడతాడు; వినడం వల్ల జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు; వినడం వల్ల మోక్షాన్ని పొందుతాడు. ^AI

Verse 02

पक्षिणः काकश्चण्डालः पशूनां चैव कुक्कुरः ।
मुनीनां पापश्चण्डालः सर्वचाण्डालनिन्दकः ॥ 02 ॥

pakṣiṇaḥ kākaścaṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ |
munīnāṃ pāpaścaṇḍālaḥ sarvacāṇḍālanindakaḥ || 02 ||

ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କାକ ଚଣ୍ଡାଳ, ପଶୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁକୁର ଚଣ୍ଡାଳ; ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପାପୀ ଚଣ୍ଡାଳ, ଆଉ ସମସ୍ତ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କର ନିନ୍ଦକ ଚଣ୍ଡାଳ ॥ ୦୨ ॥ ^AI

పక్షులలో కాకి చండాలుడు; పశువులలో కుక్క చండాలుడు; మునులలో పాపి చండాలుడు; మరియు సమస్త చండాలులను నిందించేవాడు చండాలుడు. ^AI

Verse 03

भस्मना शुद्ध्यते कास्यं ताम्रमम्लेन शुद्ध्यति ।
रजसा शुद्ध्यते नारी नदी वेगेन शुद्ध्यति ॥ 03 ॥

bhasmanā śuddhyate kāsyaṃ tāmramamlena śuddhyati |
rajasā śuddhyate nārī nadī vegena śuddhyati || 03 ||

ଭସ୍ମଦ୍ୱାରା କଂସା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ତାମ୍ର ଅମ୍ଳଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ରଜସ୍ (ରଜଃ)ଦ୍ୱାରା ସ୍ତ୍ରୀ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ, ନଦୀ ବେଗଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ ॥ ୦୩ ॥ ^AI

కంచు బూడిదతో శుద్ధి అవుతుంది; రాగి పులుసుతో శుద్ధి అవుతుంది; స్త్రీ రజస్సుతో శుద్ధి అవుతుంది; నది వేగంతో శుద్ధి అవుతుంది. ^AI

Verse 04

भ्रमन्सम्पूज्यते राजा भ्रमन्सम्पूज्यते द्विजः ।
भ्रमन्सम्पूज्यते योगी स्त्री भ्रमन्ती विनश्यति ॥ 04 ॥

bhramansampūjyate rājā bhramansampūjyate dvijaḥ |
bhramansampūjyate yogī strī bhramantī vinaśyati || 04 ||

ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ରାଜା ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଦ୍ୱିଜ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ; ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ଯୋଗୀ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ, ମାତ୍ର ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ବିନାଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ॥ ୦୪ ॥ ^AI

తిరుగుతూ ఉండే రాజు పూజింపబడతాడు; తిరుగుతూ ఉండే ద్విజుడు పూజింపబడతాడు; తిరుగుతూ ఉండే యోగి పూజింపబడతాడు; తిరిగే స్త్రీ నశిస్తుంది. ^AI

Verse 05

यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ 05 ॥

yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |
yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 05 ||

ଯାହାର ଧନ ଅଛି, ତାହାର ମିତ୍ର ଅଛି; ଯାହାର ଧନ ଅଛି, ତାହାର ବାନ୍ଧବ ଅଛି; ଯାହାର ଧନ ଅଛି, ସେ ହିଁ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୁରୁଷ; ଯାହାର ଧନ ଅଛି, ସେ ହିଁ ପଣ୍ଡିତ ॥ ୦୫ ॥ ^AI

ఎవరికి ధనం ఉంటుందో వారికే మిత్రులు; ఎవరికి ధనం ఉంటుందో వారికే బంధువులు; ఎవరికి ధనం ఉంటుందో వాడే లోకంలో పురుషుడు; ఎవరికి ధనం ఉంటుందో వాడే పండితుడు. ^AI

Verse 06

तादृशी जायते बुद्धिर्व्यवसायोऽपि तादृशः ।
सहायास्तादृशा एव यादृशी भवितव्यता ॥ 06 ॥

tādṛśī jāyate buddhirvyavasāyo'pi tādṛśaḥ |
sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā || 06 ||

ଯେପରି ହେବାର ଥାଏ, ସେପରି ବୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ, ସେପରି ଉଦ୍ୟମ ମଧ୍ୟ ହୁଏ; ଆଉ ସେପରି ହିଁ ସହାୟମାନେ ମିଳନ୍ତି ॥ ୦୬ ॥ ^AI

ఎటువంటి బుద్ధి కలుగుతుందో అటువంటి ప్రయత్నమే జరుగుతుంది; ఎటువంటి గతి ఉండవలసి ఉందో అటువంటి సహాయకులే లభిస్తారు. ^AI

Verse 07

कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ 07 ॥

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ || 07 ||

କାଳ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ପାଚିତ (ପରିପକ୍ୱ) କରେ, କାଳ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରେ; କାଳ ସୁପ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜାଗ୍ରତ ଥାଏ, କାଳକୁ ନିଶ୍ଚୟ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ॥ ୦୭ ॥ ^AI

కాలం ప్రాణులను పక్వం చేస్తుంది; కాలం ప్రజలను సంహరిస్తుంది; కాలం నిద్రిస్తున్నవారిలో మేల్కొంటుంది; కాలాన్ని నిజంగా దాటడం సాధ్యం కాదు. ^AI

Verse 08

न पश्यति च जन्मान्धः कामान्धो नैव पश्यति ।
मदोन्मत्ता न पश्यन्ति अर्थी दोषं न पश्यति ॥ 08 ॥

na paśyati ca janmāndhaḥ kāmāndho naiva paśyati |
madonmattā na paśyanti arthī doṣaṃ na paśyati || 08 ||

ଜନ୍ମାନ୍ଧ ଦେଖେ ନାହିଁ, କାମାନ୍ଧ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ ନାହିଁ; ମଦୋନ୍ମତ୍ତମାନେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଆଉ ଅର୍ଥୀ (ଧନ ଲୋଭୀ) ଦୋଷ ଦେଖେ ନାହିଁ ॥ ୦୮ ॥ ^AI

పుట్టుకతో గుడ్డివాడు చూడలేడు; కామాంధుడు కూడా చూడలేడు; మదోన్మత్తులు చూడలేరు; ధనాపేక్షి దోషాన్ని చూడలేడు. ^AI

Verse 09

स्वयं कर्म करोत्यात्मा स्वयं तत्फलमश्नुते ।
स्वयं भ्रमति संसारे स्वयं तस्माद्विमुच्यते ॥ 09 ॥

svayaṃ karma karotyātmā svayaṃ tatphalamaśnute |
svayaṃ bhramati saṃsāre svayaṃ tasmādvimucyate || 09 ||

ଆତ୍ମା ନିଜେ କର୍ମ କରେ ଏବଂ ନିଜେ ସେହି କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ । ଆତ୍ମା ନିଜେ ସଂସାରରେ ଭ୍ରମଣ କରେ ଏବଂ ନିଜେ ସେଥିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ । ^AI

ఆత్మ తానే కర్మను చేస్తుంది, తానే దాని ఫలాన్ని అనుభవిస్తుంది; తానే సంసారంలో తిరుగుతుంది, తానే దాని నుండి విముక్తి పొందుతుంది. ^AI

Verse 10

राजा राष्ट्रकृतं पापं राज्ञः पापं पुरोहितः ।
भर्ता च स्त्रीकृतं पापं शिष्यपापं गुरुस्तथा ॥ 10 ॥

rājā rāṣṭrakṛtaṃ pāpaṃ rājñaḥ pāpaṃ purohitaḥ |
bhartā ca strīkṛtaṃ pāpaṃ śiṣyapāpaṃ gurustathā || 10 ||

ରାଜା ରାଷ୍ଟ୍ର କରିଥିବା ପାପର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି, ପୁରୋହିତ ରାଜାର ପାପର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି । ସ୍ୱାମୀ ସ୍ତ୍ରୀର ପାପର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସେହିପରି ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟର ପାପର ଭାଗୀ ହୁଅନ୍ତି । ^AI

రాజు రాష్ట్రం చేసిన పాపాన్ని పొందుతాడు, రాజు చేసిన పాపాన్ని పురోహితుడు పొందుతాడు; భర్త స్త్రీ చేసిన పాపాన్ని పొందుతాడు, అలాగే గురువు శిష్యుని పాపాన్ని పొందుతాడు. ^AI

Verse 11

ऋणकर्ता पिता शत्रुर्माता च व्यभिचारिणी ।
भार्या रूपवती शत्रुः पुत्रः शत्रुरपण्डितः ॥ 11 ॥

ṛṇakartā pitā śatrurmātā ca vyabhicāriṇī |
bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ || 11 ||

ଋଣ କରିଥିବା ପିତା ଶତ୍ରୁ, ବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ମାତା ଶତ୍ରୁ, ରୂପବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଶତ୍ରୁ ଏବଂ ଅପଣ୍ଡିତ ପୁତ୍ର ଶତ୍ରୁ । ^AI

అప్పు చేసుకున్న తండ్రి శత్రువు, వ్యభిచారిణి అయిన తల్లి శత్రువు; అందమైన భార్య శత్రువు, మూర్ఖుడైన కుమారుడు శత్రువు. ^AI

Verse 12

लुब्धमर्थेन गृह्णीयात् स्तब्धमञ्जलिकर्मणा ।
मूर्खं छन्दोऽनुवृत्त्या च यथार्थत्वेन पण्डितम् ॥ 12 ॥

lubdhamarthena gṛhṇīyāt stabdhamañjalikarmaṇā |
mūrkhaṃ chando'nuvṛttyā ca yathārthatvena paṇḍitam || 12 ||

ଲୋଭୀକୁ ଧନଦ୍ୱାରା, ଅହଂକାରୀକୁ ଅଞ୍ଜଳି ପ୍ରଣାମଦ୍ୱାରା, ମୂର୍ଖକୁ ତାହାର ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ ଚାଲିବାଦ୍ୱାରା ଏବଂ ପଣ୍ଡିତକୁ ସତ୍ୟ ବ୍ୟବହାରଦ୍ୱାରା ବଶ କରାଯାଏ । ^AI

లోభిని ధనంతో లొంగదీసుకోవాలి, గర్విష్ఠిని చేతులు జోడించి నమస్కరించడంతో లొంగదీసుకోవాలి; మూర్ఖుడిని అతని ఇష్టానుసారం నడుచుకోవడంతో, పండితుడిని యథార్థంగా (నిజాయితీగా) లొంగదీసుకోవాలి. ^AI

Verse 13

वरं न राज्यं न कुराजराज्यं
वरं न मित्रं न कुमित्रमित्रम् ।
वरं न शिष्यो न कुशिष्यशिष्यो
वरं न दार न कुदरदारः ॥ 13 ॥

varaṃ na rājyaṃ na kurājarājyaṃ
varaṃ na mitraṃ na kumitramitram |
varaṃ na śiṣyo na kuśiṣyaśiṣyo
varaṃ na dāra na kudaradāraḥ || 13 ||

ରାଜ୍ୟ ନ ହେଉ, ମାତ୍ର କୁରାଜାର ରାଜ୍ୟ ନ ହେଉ; ମିତ୍ର ନ ହେଉ, ମାତ୍ର କୁମିତ୍ର ମିତ୍ର ନ ହେଉ; ଶିଷ୍ୟ ନ ହେଉ, ମାତ୍ର କୁଶିଷ୍ୟ ଶିଷ୍ୟ ନ ହେଉ; ଭାର୍ଯ୍ୟା ନ ହେଉ, ମାତ୍ର କୁଦର ଭାର୍ଯ୍ୟା ନ ହେଉ । ^AI

రాజ్యం కంటే చెడు రాజు రాజ్యం లేకపోవడమే మేలు; మిత్రుడి కంటే చెడు మిత్రుడు లేకపోవడమే మేలు; శిష్యుడి కంటే చెడు శిష్యుడు లేకపోవడమే మేలు; భార్య కంటే చెడు భార్య లేకపోవడమే మేలు. ^AI

Verse 14

कुराजराज्येन कुतः प्रजासुखं
कुमित्रमित्रेण कुतोऽभिनिर्वृतिः ।
कुदारदारैश्च कुतो गृहे रतिः
कुशिष्यशिष्यमध्यापयतः कुतो यशः ॥ 14 ॥

kurājarājyena kutaḥ prajāsukhaṃ
kumitramitreṇa kuto'bhinirvṛtiḥ |
kudāradāraiśca kuto gṛhe ratiḥ
kuśiṣyaśiṣyamadhyāpayataḥ kuto yaśaḥ || 14 ||

କୁରାଜାର ରାଜ୍ୟରେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ସୁଖ କେଉଁଠାରୁ ହେବ? କୁମିତ୍ର ମିତ୍ରରେ କେଉଁଠାରୁ ଆନନ୍ଦ ହେବ? କୁଦର ଭାର୍ଯ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଗୃହରେ କେଉଁଠାରୁ ରତି ହେବ? କୁଶିଷ୍ୟକୁ ପାଠ ପଢ଼ାଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର କେଉଁଠାରୁ ଯଶ ହେବ? ^AI

చెడు రాజు రాజ్యంలో ప్రజలకు సుఖం ఎక్కడిది? చెడు మిత్రుడితో సంతోషం ఎక్కడిది? చెడు భార్యతో ఇంటిలో ఆనందం ఎక్కడిది? చెడు శిష్యుడిని బోధించేవానికి కీర్తి ఎక్కడిది? ^AI

Verse 15

सिंहादेकं बकादेकं शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ।
वायसात्पञ्च शिक्षेच्च षट्शुनस्त्रीणि गर्दभात् ॥ 15 ॥

siṃhādekaṃ bakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt |
vāyasātpañca śikṣecca ṣaṭśunastrīṇi gardabhāt || 15 ||

ସିଂହଠାରୁ ଗୋଟିଏ ଗୁଣ, ବଗଠାରୁ ଗୋଟିଏ ଗୁଣ, କୁକୁଡ଼ାଠାରୁ ଚାରିଟି ଗୁଣ ଶିଖିବା ଉଚିତ; କାଉଠାରୁ ପାଞ୍ଚଟି ଗୁଣ, କୁକୁରଠାରୁ ଛଅଟି ଗୁଣ ଏବଂ ଗର୍ଦ୍ଦଭଠାରୁ ତିନିଟି ଗୁଣ ଶିଖିବା ଉଚିତ । ^AI

సింహం నుండి ఒకటి, కొంగ నుండి ఒకటి, కోడి నుండి నాలుగు నేర్చుకోవాలి; కాకి నుండి ఐదు నేర్చుకోవాలి, కుక్క నుండి ఆరు, గాడిద నుండి మూడు నేర్చుకోవాలి. ^AI

Verse 16

प्रभूतं कार्यमल्पं वा यन्नरः कर्तुमिच्छति ।
सर्वारम्भेण तत्कार्यं सिंहादेकं प्रचक्षते ॥ 16 ॥

prabhūtaṃ kāryamalpaṃ vā yannaraḥ kartumicchati |
sarvārambheṇa tatkāryaṃ siṃhādekaṃ pracakṣate || 16 ||

ମନୁଷ୍ୟ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ କି ଛୋଟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ, ଯାହା କରିବାକୁ ଚାହେଁ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ୟମ ସହିତ କରିବା ଉଚିତ — ଏହା ସିଂହଠାରୁ ଶିଖିବା କଥା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ^AI

మనిషి పెద్ద కార్యమైనా లేదా చిన్న కార్యమైనా చేయాలని కోరితే, ఆ కార్యాన్ని సర్వ ప్రయత్నంతో చేయాలి; ఇది సింహం నుండి నేర్చుకున్న ఒకటి అని చెబుతారు. ^AI

Verse 17

इन्द्रियाणि च संयम्य रागद्वेषविवर्जितः ।
समदुःखसुखः शान्तः तत्त्वज्ञः साधुरुच्यते ॥ 17 ॥

indriyāṇi ca saṃyamya rāgadveṣavivarjitaḥ |
samaduḥkhasukhaḥ śāntaḥ tattvajñaḥ sādhurucyate || 17 ||

ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ସଂଯମ କରି, ରାଗ ଓ ଦ୍ୱେଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ସମାନ ରହି, ଶାନ୍ତ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ସାଧୁ କୁହାଯାଏ । ^AI

ఇంద్రియములను సంయమనము చేసి, రాగద్వేషములను విడిచినవాడు, సుఖదుఃఖములలో సమానుడు, శాంతుడు, తత్త్వజ్ఞుడు — అతడు సాధువు అనబడును. ^AI

Verse 18

प्रत्युत्थानं च युद्धं च संविभागं च बन्धुषु ।
स्वयमाक्रम्य भुक्तं च शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ॥ 18 ॥

pratyutthānaṃ ca yuddhaṃ ca saṃvibhāgaṃ ca bandhuṣu |
svayamākramya bhuktaṃ ca śikṣeccatvāri kukkuṭāt || 18 ||

ଉଠିବା (ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ଥାନ), ଯୁଦ୍ଧ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଭାଗ କରି ଖାଇବା, ଏବଂ ନିଜେ ଆକ୍ରମଣ କରି ଭୋଜନ କରିବା — ଏହି ଚାରିଟି କୁକୁଡ଼ାରୁ ଶିଖିବା ଉଚିତ । ^AI

ఎదురుగా లేచి నిలబడుట, యుద్ధము చేయుట, బంధువులతో పంచుకొనుట, తానే ముందుగా వెళ్లి తినుట — ఈ నాలుగు కోడిపుంజు నుండి నేర్చుకోవలెను. ^AI

Verse 19

गूढमैथुनचारित्वं काले काले च सङ्ग्रहम् ।
अप्रमत्तमविश्वासं पञ्च शिक्षेच्च वायसात् ॥ 19 ॥

gūḍhamaithunacāritvaṃ kāle kāle ca saṅgraham |
apramattamaviśvāsaṃ pañca śikṣecca vāyasāt || 19 ||

ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ମୈଥୁନ ଆଚରଣ, ସମୟ ସମୟରେ ସଞ୍ଚୟ, ଅପ୍ରମତ୍ତ ରହିବା ଓ ଅବିଶ୍ୱାସ — ଏହି ପାଞ୍ଚଟି କାକରୁ ଶିଖିବା ଉଚିତ । ^AI

రహస్యముగా సంభోగించుట, సమయానికి సమయానికి సంగ్రహించుట, అప్రమత్తత, అవిశ్వాసము — ఈ ఐదు కాకి నుండి నేర్చుకోవలెను. ^AI

Verse 20

बह्वाशी स्वल्पसन्तुष्टः सनिद्रो लघुचेतनः ।
स्वामिभक्तश्च शूरश्च षडेते श्वानतो गुणाः ॥ 20 ॥

bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ |
svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍete śvānato guṇāḥ || 20 ||

ଅଧିକ ଖାଇବା, ଅଳ୍ପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବା, ନିଦ୍ରାଳୁ ହେବା, ଅଳ୍ପ ବୁଦ୍ଧିଯୁକ୍ତ ହେବା, ମାଲିକପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ଶୌର୍ଯ୍ୟ — ଏହି ଛଅଟି କୁକୁରରୁ ମିଳୁଥିବା ଗୁଣ । ^AI

ఎక్కువ తినువాడు, కొద్దిగా సంతృప్తి చెందువాడు, త్వరగా నిద్రపోవువాడు, తక్కువ బుద్ధి కలవాడు, యజమాని యెడ భక్తి కలవాడు, శూరుడు — ఈ ఆరు గుణములు కుక్క నుండి తెలియవలెను. ^AI

Verse 21

सुश्रान्तोऽपि वहेद्भारं शीतोष्णं न च पश्यति ।
सन्तुष्टश्चरते नित्यं त्रीणि शिक्षेच्च गर्दभात् ॥ 21 ॥

suśrānto'pi vahedbhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati |
santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt || 21 ||

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଥକିଗଲେ ମଧ୍ୟ ଭାର ବହନ କରେ, ଶୀତ ଓ ଉଷ୍ଣକୁ ଦେଖେ ନାହିଁ, ଏବଂ ନିତ୍ୟ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବିଚରଣ କରେ — ଏହି ତିନିଟି ଗର୍ଦ୍ଦଭରୁ ଶିଖିବା ଉଚିତ । ^AI

బాగా అలసినప్పటికీ భారమును మోయును, చలి వేడిని చూడడు, నిత్యము సంతృప్తితో తిరుగును — ఈ మూడు గాడిద నుండి నేర్చుకోవలెను. ^AI

Verse 22

य एतान्विंशतिगुणानाचरिष्यति मानवः ।
कार्यावस्थासु सर्वासु अजेयः स भविष्यति ॥ 22 ॥

ya etānviṃśatiguṇānācariṣyati mānavaḥ |
kāryāvasthāsu sarvāsu ajeyaḥ sa bhaviṣyati || 22 ||

ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି କୋଡ଼ିଏ ଗୁଣ ଆଚରଣ କରିବ, ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ଅଜେୟ ହେବ । ^AI

ఈ ఇరువది గుణములను ఆచరించు మనుష్యుడు, కార్యములన్నింటిలోను అజేయుడు అగును. ^AI

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रुत्वा धर्मं विजानाति श्रुत्वा त्यजति दुर्मतिम् ।

श्रुत्वा ज्ञानमवाप्नोति श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् ॥ 01 ॥

पक्षिणः काकश्चण्डालः पशूनां चैव कुक्कुरः ।

मुनीनां पापश्चण्डालः सर्वचाण्डालनिन्दकः ॥ 02 ॥

भस्मना शुद्ध्यते कास्यं ताम्रमम्लेन शुद्ध्यति ।

रजसा शुद्ध्यते नारी नदी वेगेन शुद्ध्यति ॥ 03 ॥

भ्रमन्सम्पूज्यते राजा भ्रमन्सम्पूज्यते द्विजः ।

भ्रमन्सम्पूज्यते योगी स्त्री भ्रमन्ती विनश्यति ॥ 04 ॥

यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।

यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ 05 ॥

तादृशी जायते बुद्धिर्व्यवसायोऽपि तादृशः ।

सहायास्तादृशा एव यादृशी भवितव्यता ॥ 06 ॥

कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।

कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ 07 ॥

न पश्यति च जन्मान्धः कामान्धो नैव पश्यति ।

मदोन्मत्ता न पश्यन्ति अर्थी दोषं न पश्यति ॥ 08 ॥

स्वयं कर्म करोत्यात्मा स्वयं तत्फलमश्नुते ।

स्वयं भ्रमति संसारे स्वयं तस्माद्विमुच्यते ॥ 09 ॥

राजा राष्ट्रकृतं पापं राज्ञः पापं पुरोहितः ।

भर्ता च स्त्रीकृतं पापं शिष्यपापं गुरुस्तथा ॥ 10 ॥

ऋणकर्ता पिता शत्रुर्माता च व्यभिचारिणी ।

भार्या रूपवती शत्रुः पुत्रः शत्रुरपण्डितः ॥ 11 ॥

लुब्धमर्थेन गृह्णीयात् स्तब्धमञ्जलिकर्मणा ।

मूर्खं छन्दोऽनुवृत्त्या च यथार्थत्वेन पण्डितम् ॥ 12 ॥

वरं न राज्यं न कुराजराज्यं

वरं न मित्रं न कुमित्रमित्रम् ।

वरं न शिष्यो न कुशिष्यशिष्यो

वरं न दार न कुदरदारः ॥ 13 ॥

कुराजराज्येन कुतः प्रजासुखं

कुमित्रमित्रेण कुतोऽभिनिर्वृतिः ।

कुदारदारैश्च कुतो गृहे रतिः

कुशिष्यशिष्यमध्यापयतः कुतो यशः ॥ 14 ॥

सिंहादेकं बकादेकं शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ।

वायसात्पञ्च शिक्षेच्च षट्शुनस्त्रीणि गर्दभात् ॥ 15 ॥

प्रभूतं कार्यमल्पं वा यन्नरः कर्तुमिच्छति ।

सर्वारम्भेण तत्कार्यं सिंहादेकं प्रचक्षते ॥ 16 ॥

इन्द्रियाणि च संयम्य रागद्वेषविवर्जितः ।

समदुःखसुखः शान्तः तत्त्वज्ञः साधुरुच्यते ॥ 17 ॥

प्रत्युत्थानं च युद्धं च संविभागं च बन्धुषु ।

स्वयमाक्रम्य भुक्तं च शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ॥ 18 ॥

गूढमैथुनचारित्वं काले काले च सङ्ग्रहम् ।

अप्रमत्तमविश्वासं पञ्च शिक्षेच्च वायसात् ॥ 19 ॥

बह्वाशी स्वल्पसन्तुष्टः सनिद्रो लघुचेतनः ।

स्वामिभक्तश्च शूरश्च षडेते श्वानतो गुणाः ॥ 20 ॥

सुश्रान्तोऽपि वहेद्भारं शीतोष्णं न च पश्यति ।

सन्तुष्टश्चरते नित्यं त्रीणि शिक्षेच्च गर्दभात् ॥ 21 ॥

य एतान्विंशतिगुणानाचरिष्यति मानवः ।

कार्यावस्थासु सर्वासु अजेयः स भविष्यति ॥ 22 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Devanagari script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

चाणक्य नीति - षष्ठोऽध्यायः