ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଧର୍ମଂ ଵିଜାନାତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତ୍ଯଜତି ଦୁର୍ମତିମ୍ ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଜ୍ଞାନମଵାପ୍ନୋତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ 01 ॥
ପକ୍ଷିଣଃ କାକଶ୍ଚଣ୍ଡାଲଃ ପଶୂନାଂ ଚୈଵ କୁକ୍କୁରଃ ।
ମୁନୀନାଂ ପାପଶ୍ଚଣ୍ଡାଲଃ ସର୍ଵଚାଣ୍ଡାଲନିନ୍ଦକଃ ॥ 02 ॥
ଭସ୍ମନା ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତେ କାସ୍ଯଂ ତାମ୍ରମମ୍ଲେନ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି ।
ରଜସା ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତେ ନାରୀ ନଦୀ ଵେଗେନ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି ॥ 03 ॥
ଭ୍ରମନ୍ସମ୍ପୂଜ୍ଯତେ ରାଜା ଭ୍ରମନ୍ସମ୍ପୂଜ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜଃ ।
ଭ୍ରମନ୍ସମ୍ପୂଜ୍ଯତେ ଯୋଗୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଭ୍ରମନ୍ତୀ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ 04 ॥
ଯସ୍ଯାର୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ ମିତ୍ରାଣି ଯସ୍ଯାର୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାଃ ।
ଯସ୍ଯାର୍ଥାଃ ସ ପୁମାଁଲ୍ଲୋକେ ଯସ୍ଯାର୍ଥାଃ ସ ଚ ପଣ୍ଡିତଃ ॥ 05 ॥
ତାଦୃଶୀ ଜାଯତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଵ୍ଯଵସାଯୋଽପି ତାଦୃଶଃ ।
ସହାଯାସ୍ତାଦୃଶା ଏଵ ଯାଦୃଶୀ ଭଵିତଵ୍ଯତା ॥ 06 ॥
କାଲଃ ପଚତି ଭୂତାନି କାଲଃ ସଂହରତେ ପ୍ରଜାଃ ।
କାଲଃ ସୁପ୍ତେଷୁ ଜାଗର୍ତି କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ ॥ 07 ॥
ନ ପଶ୍ଯତି ଚ ଜନ୍ମାନ୍ଧଃ କାମାନ୍ଧୋ ନୈଵ ପଶ୍ଯତି ।
ମଦୋନ୍ମତ୍ତା ନ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଅର୍ଥୀ ଦୋଷଂ ନ ପଶ୍ଯତି ॥ 08 ॥
ସ୍ଵଯଂ କର୍ମ କରୋତ୍ଯାତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ତତ୍ଫଲମଶ୍ନୁତେ ।
ସ୍ଵଯଂ ଭ୍ରମତି ସଂସାରେ ସ୍ଵଯଂ ତସ୍ମାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ ॥ 09 ॥
ରାଜା ରାଷ୍ଟ୍ରକୃତଂ ପାପଂ ରାଜ୍ଞଃ ପାପଂ ପୁରୋହିତଃ ।
ଭର୍ତା ଚ ସ୍ତ୍ରୀକୃତଂ ପାପଂ ଶିଷ୍ଯପାପଂ ଗୁରୁସ୍ତଥା ॥ 10 ॥
ଋଣକର୍ତା ପିତା ଶତ୍ରୁର୍ମାତା ଚ ଵ୍ଯଭିଚାରିଣୀ ।
ଭାର୍ଯା ରୂପଵତୀ ଶତ୍ରୁଃ ପୁତ୍ରଃ ଶତ୍ରୁରପଣ୍ଡିତଃ ॥ 11 ॥
ଲୁବ୍ଧମର୍ଥେନ ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ ସ୍ତବ୍ଧମଞ୍ଜଲିକର୍ମଣା ।
ମୂର୍ଖଂ ଛନ୍ଦୋଽନୁଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ ଯଥାର୍ଥତ୍ଵେନ ପଣ୍ଡିତମ୍ ॥ 12 ॥
ଵରଂ ନ ରାଜ୍ଯଂ ନ କୁରାଜରାଜ୍ଯଂ
ଵରଂ ନ ମିତ୍ରଂ ନ କୁମିତ୍ରମିତ୍ରମ୍ ।
ଵରଂ ନ ଶିଷ୍ଯୋ ନ କୁଶିଷ୍ଯଶିଷ୍ଯୋ
ଵରଂ ନ ଦାର ନ କୁଦରଦାରଃ ॥ 13 ॥
କୁରାଜରାଜ୍ଯେନ କୁତଃ ପ୍ରଜାସୁଖଂ
କୁମିତ୍ରମିତ୍ରେଣ କୁତୋଽଭିନିର୍ଵୃତିଃ ।
କୁଦାରଦାରୈଶ୍ଚ କୁତୋ ଗୃହେ ରତିଃ
କୁଶିଷ୍ଯଶିଷ୍ଯମଧ୍ଯାପଯତଃ କୁତୋ ଯଶଃ ॥ 14 ॥
ସିଂହାଦେକଂ ବକାଦେକଂ ଶିକ୍ଷେଚ୍ଚତ୍ଵାରି କୁକ୍କୁଟାତ୍ ।
ଵାଯସାତ୍ପଞ୍ଚ ଶିକ୍ଷେଚ୍ଚ ଷଟ୍ଶୁନସ୍ତ୍ରୀଣି ଗର୍ଦଭାତ୍ ॥ 15 ॥
ପ୍ରଭୂତଂ କାର୍ଯମଲ୍ପଂ ଵା ଯନ୍ନରଃ କର୍ତୁମିଚ୍ଛତି ।
ସର୍ଵାରମ୍ଭେଣ ତତ୍କାର୍ଯଂ ସିଂହାଦେକଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ ॥ 16 ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ଚ ସଂଯମ୍ଯ ରାଗଦ୍ଵେଷଵିଵର୍ଜିତଃ ।
ସମଦୁଃଖସୁଖଃ ଶାନ୍ତଃ ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞଃ ସାଧୁରୁଚ୍ଯତେ ॥ 17 ॥
ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ଥାନଂ ଚ ଯୁଦ୍ଧଂ ଚ ସଂଵିଭାଗଂ ଚ ବନ୍ଧୁଷୁ ।
ସ୍ଵଯମାକ୍ରମ୍ଯ ଭୁକ୍ତଂ ଚ ଶିକ୍ଷେଚ୍ଚତ୍ଵାରି କୁକ୍କୁଟାତ୍ ॥ 18 ॥
ଗୂଢମୈଥୁନଚାରିତ୍ଵଂ କାଲେ କାଲେ ଚ ସଙ୍ଗ୍ରହମ୍ ।
ଅପ୍ରମତ୍ତମଵିଶ୍ଵାସଂ ପଞ୍ଚ ଶିକ୍ଷେଚ୍ଚ ଵାଯସାତ୍ ॥ 19 ॥
ବହ୍ଵାଶୀ ସ୍ଵଲ୍ପସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସନିଦ୍ରୋ ଲଘୁଚେତନଃ ।
ସ୍ଵାମିଭକ୍ତଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ଷଡେତେ ଶ୍ଵାନତୋ ଗୁଣାଃ ॥ 20 ॥
ସୁଶ୍ରାନ୍ତୋଽପି ଵହେଦ୍ଭାରଂ ଶୀତୋଷ୍ଣଂ ନ ଚ ପଶ୍ଯତି ।
ସନ୍ତୁଷ୍ଟଶ୍ଚରତେ ନିତ୍ଯଂ ତ୍ରୀଣି ଶିକ୍ଷେଚ୍ଚ ଗର୍ଦଭାତ୍ ॥ 21 ॥
ଯ ଏତାନ୍ଵିଂଶତିଗୁଣାନାଚରିଷ୍ଯତି ମାନଵଃ ।
କାର୍ଯାଵସ୍ଥାସୁ ସର୍ଵାସୁ ଅଜେଯଃ ସ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ 22 ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim |
śrutvā jñānamavāpnoti śrutvā mokṣamavāpnuyāt || 01 ||
pakṣiṇaḥ kākaścaṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ |
munīnāṃ pāpaścaṇḍālaḥ sarvacāṇḍālanindakaḥ || 02 ||
bhasmanā śuddhyate kāsyaṃ tāmramamlena śuddhyati |
rajasā śuddhyate nārī nadī vegena śuddhyati || 03 ||
bhramansampūjyate rājā bhramansampūjyate dvijaḥ |
bhramansampūjyate yogī strī bhramantī vinaśyati || 04 ||
yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |
yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 05 ||
tādṛśī jāyate buddhirvyavasāyo'pi tādṛśaḥ |
sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā || 06 ||
kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ || 07 ||
na paśyati ca janmāndhaḥ kāmāndho naiva paśyati |
madonmattā na paśyanti arthī doṣaṃ na paśyati || 08 ||
svayaṃ karma karotyātmā svayaṃ tatphalamaśnute |
svayaṃ bhramati saṃsāre svayaṃ tasmādvimucyate || 09 ||
rājā rāṣṭrakṛtaṃ pāpaṃ rājñaḥ pāpaṃ purohitaḥ |
bhartā ca strīkṛtaṃ pāpaṃ śiṣyapāpaṃ gurustathā || 10 ||
ṛṇakartā pitā śatrurmātā ca vyabhicāriṇī |
bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ || 11 ||
lubdhamarthena gṛhṇīyāt stabdhamañjalikarmaṇā |
mūrkhaṃ chando'nuvṛttyā ca yathārthatvena paṇḍitam || 12 ||
varaṃ na rājyaṃ na kurājarājyaṃ
varaṃ na mitraṃ na kumitramitram |
varaṃ na śiṣyo na kuśiṣyaśiṣyo
varaṃ na dāra na kudaradāraḥ || 13 ||
kurājarājyena kutaḥ prajāsukhaṃ
kumitramitreṇa kuto'bhinirvṛtiḥ |
kudāradāraiśca kuto gṛhe ratiḥ
kuśiṣyaśiṣyamadhyāpayataḥ kuto yaśaḥ || 14 ||
siṃhādekaṃ bakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt |
vāyasātpañca śikṣecca ṣaṭśunastrīṇi gardabhāt || 15 ||
prabhūtaṃ kāryamalpaṃ vā yannaraḥ kartumicchati |
sarvārambheṇa tatkāryaṃ siṃhādekaṃ pracakṣate || 16 ||
indriyāṇi ca saṃyamya rāgadveṣavivarjitaḥ |
samaduḥkhasukhaḥ śāntaḥ tattvajñaḥ sādhurucyate || 17 ||
pratyutthānaṃ ca yuddhaṃ ca saṃvibhāgaṃ ca bandhuṣu |
svayamākramya bhuktaṃ ca śikṣeccatvāri kukkuṭāt || 18 ||
gūḍhamaithunacāritvaṃ kāle kāle ca saṅgraham |
apramattamaviśvāsaṃ pañca śikṣecca vāyasāt || 19 ||
bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ |
svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍete śvānato guṇāḥ || 20 ||
suśrānto'pi vahedbhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati |
santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt || 21 ||
ya etānviṃśatiguṇānācariṣyati mānavaḥ |
kāryāvasthāsu sarvāsu ajeyaḥ sa bhaviṣyati || 22 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रुत्वा धर्मं विजानाति श्रुत्वा त्यजति दुर्मतिम् ।
श्रुत्वा ज्ञानमवाप्नोति श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् ॥ 01 ॥
पक्षिणः काकश्चण्डालः पशूनां चैव कुक्कुरः ।
मुनीनां पापश्चण्डालः सर्वचाण्डालनिन्दकः ॥ 02 ॥
भस्मना शुद्ध्यते कास्यं ताम्रमम्लेन शुद्ध्यति ।
रजसा शुद्ध्यते नारी नदी वेगेन शुद्ध्यति ॥ 03 ॥
भ्रमन्सम्पूज्यते राजा भ्रमन्सम्पूज्यते द्विजः ।
भ्रमन्सम्पूज्यते योगी स्त्री भ्रमन्ती विनश्यति ॥ 04 ॥
यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।
यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ 05 ॥
तादृशी जायते बुद्धिर्व्यवसायोऽपि तादृशः ।
सहायास्तादृशा एव यादृशी भवितव्यता ॥ 06 ॥
कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ 07 ॥
न पश्यति च जन्मान्धः कामान्धो नैव पश्यति ।
मदोन्मत्ता न पश्यन्ति अर्थी दोषं न पश्यति ॥ 08 ॥
स्वयं कर्म करोत्यात्मा स्वयं तत्फलमश्नुते ।
स्वयं भ्रमति संसारे स्वयं तस्माद्विमुच्यते ॥ 09 ॥
राजा राष्ट्रकृतं पापं राज्ञः पापं पुरोहितः ।
भर्ता च स्त्रीकृतं पापं शिष्यपापं गुरुस्तथा ॥ 10 ॥
ऋणकर्ता पिता शत्रुर्माता च व्यभिचारिणी ।
भार्या रूपवती शत्रुः पुत्रः शत्रुरपण्डितः ॥ 11 ॥
लुब्धमर्थेन गृह्णीयात् स्तब्धमञ्जलिकर्मणा ।
मूर्खं छन्दोऽनुवृत्त्या च यथार्थत्वेन पण्डितम् ॥ 12 ॥
वरं न राज्यं न कुराजराज्यं
वरं न मित्रं न कुमित्रमित्रम् ।
वरं न शिष्यो न कुशिष्यशिष्यो
वरं न दार न कुदरदारः ॥ 13 ॥
कुराजराज्येन कुतः प्रजासुखं
कुमित्रमित्रेण कुतोऽभिनिर्वृतिः ।
कुदारदारैश्च कुतो गृहे रतिः
कुशिष्यशिष्यमध्यापयतः कुतो यशः ॥ 14 ॥
सिंहादेकं बकादेकं शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ।
वायसात्पञ्च शिक्षेच्च षट्शुनस्त्रीणि गर्दभात् ॥ 15 ॥
प्रभूतं कार्यमल्पं वा यन्नरः कर्तुमिच्छति ।
सर्वारम्भेण तत्कार्यं सिंहादेकं प्रचक्षते ॥ 16 ॥
इन्द्रियाणि च संयम्य रागद्वेषविवर्जितः ।
समदुःखसुखः शान्तः तत्त्वज्ञः साधुरुच्यते ॥ 17 ॥
प्रत्युत्थानं च युद्धं च संविभागं च बन्धुषु ।
स्वयमाक्रम्य भुक्तं च शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ॥ 18 ॥
गूढमैथुनचारित्वं काले काले च सङ्ग्रहम् ।
अप्रमत्तमविश्वासं पञ्च शिक्षेच्च वायसात् ॥ 19 ॥
बह्वाशी स्वल्पसन्तुष्टः सनिद्रो लघुचेतनः ।
स्वामिभक्तश्च शूरश्च षडेते श्वानतो गुणाः ॥ 20 ॥
सुश्रान्तोऽपि वहेद्भारं शीतोष्णं न च पश्यति ।
सन्तुष्टश्चरते नित्यं त्रीणि शिक्षेच्च गर्दभात् ॥ 21 ॥
य एतान्विंशतिगुणानाचरिष्यति मानवः ।
कार्यावस्थासु सर्वासु अजेयः स भविष्यति ॥ 22 ॥
śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim |
śrutvā jñānamavāpnoti śrutvā mokṣamavāpnuyāt || 01 ||
pakṣiṇaḥ kākaścaṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ |
munīnāṃ pāpaścaṇḍālaḥ sarvacāṇḍālanindakaḥ || 02 ||
bhasmanā śuddhyate kāsyaṃ tāmramamlena śuddhyati |
rajasā śuddhyate nārī nadī vegena śuddhyati || 03 ||
bhramansampūjyate rājā bhramansampūjyate dvijaḥ |
bhramansampūjyate yogī strī bhramantī vinaśyati || 04 ||
yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |
yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 05 ||
tādṛśī jāyate buddhirvyavasāyo'pi tādṛśaḥ |
sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā || 06 ||
kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ || 07 ||
na paśyati ca janmāndhaḥ kāmāndho naiva paśyati |
madonmattā na paśyanti arthī doṣaṃ na paśyati || 08 ||
svayaṃ karma karotyātmā svayaṃ tatphalamaśnute |
svayaṃ bhramati saṃsāre svayaṃ tasmādvimucyate || 09 ||
rājā rāṣṭrakṛtaṃ pāpaṃ rājñaḥ pāpaṃ purohitaḥ |
bhartā ca strīkṛtaṃ pāpaṃ śiṣyapāpaṃ gurustathā || 10 ||
ṛṇakartā pitā śatrurmātā ca vyabhicāriṇī |
bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ || 11 ||
lubdhamarthena gṛhṇīyāt stabdhamañjalikarmaṇā |
mūrkhaṃ chando'nuvṛttyā ca yathārthatvena paṇḍitam || 12 ||
varaṃ na rājyaṃ na kurājarājyaṃ
varaṃ na mitraṃ na kumitramitram |
varaṃ na śiṣyo na kuśiṣyaśiṣyo
varaṃ na dāra na kudaradāraḥ || 13 ||
kurājarājyena kutaḥ prajāsukhaṃ
kumitramitreṇa kuto'bhinirvṛtiḥ |
kudāradāraiśca kuto gṛhe ratiḥ
kuśiṣyaśiṣyamadhyāpayataḥ kuto yaśaḥ || 14 ||
siṃhādekaṃ bakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt |
vāyasātpañca śikṣecca ṣaṭśunastrīṇi gardabhāt || 15 ||
prabhūtaṃ kāryamalpaṃ vā yannaraḥ kartumicchati |
sarvārambheṇa tatkāryaṃ siṃhādekaṃ pracakṣate || 16 ||
indriyāṇi ca saṃyamya rāgadveṣavivarjitaḥ |
samaduḥkhasukhaḥ śāntaḥ tattvajñaḥ sādhurucyate || 17 ||
pratyutthānaṃ ca yuddhaṃ ca saṃvibhāgaṃ ca bandhuṣu |
svayamākramya bhuktaṃ ca śikṣeccatvāri kukkuṭāt || 18 ||
gūḍhamaithunacāritvaṃ kāle kāle ca saṅgraham |
apramattamaviśvāsaṃ pañca śikṣecca vāyasāt || 19 ||
bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ |
svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍete śvānato guṇāḥ || 20 ||
suśrānto'pi vahedbhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati |
santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt || 21 ||
ya etānviṃśatiguṇānācariṣyati mānavaḥ |
kāryāvasthāsu sarvāsu ajeyaḥ sa bhaviṣyati || 22 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.