ଗୁରୁରଗ୍ନିର୍ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ଵର୍ଣାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଗୁରୁଃ ।
ପତିରେଵ ଗୁରୁଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସର୍ଵସ୍ଯାଭ୍ଯାଗତୋ ଗୁରୁଃ ॥ 01 ॥
ଯଥା ଚତୁର୍ଭିଃ କନକଂ ପରୀକ୍ଷ୍ଯତେ
ନିଘର୍ଷଣଚ୍ଛେଦନତାପତାଡନୈଃ ।
ତଥା ଚତୁର୍ଭିଃ ପୁରୁଷଃ ପରୀକ୍ଷ୍ଯତେ
ତ୍ଯାଗେନ ଶୀଲେନ ଗୁଣେନ କର୍ମଣା ॥ 02 ॥
ତାଵଦ୍ଭଯେଷୁ ଭେତଵ୍ଯଂ ଯାଵଦ୍ଭଯମନାଗତମ୍ ।
ଆଗତଂ ତୁ ଭଯଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପ୍ରହର୍ତଵ୍ଯମଶଙ୍କଯା ॥ 03 ॥
ଏକୋଦରସମୁଦ୍ଭୂତା ଏକନକ୍ଷତ୍ରଜାତକାଃ ।
ନ ଭଵନ୍ତି ସମାଃ ଶୀଲେ ଯଥା ବଦରକଣ୍ଟକାଃ ॥ 04 ॥
ନିଃସ୍ପୃହୋ ନାଧିକାରୀ ସ୍ଯାନ୍ ନାକାମୋ ମଣ୍ଡନପ୍ରିଯଃ ।
ନାଵିଦଗ୍ଧଃ ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂଯାତ୍ସ୍ପଷ୍ଟଵକ୍ତା ନ ଵଞ୍ଚକଃ ॥ 05 ॥
ମୂର୍ଖାଣାଂ ପଣ୍ଡିତା ଦ୍ଵେଷ୍ଯା ଅଧନାନାଂ ମହାଧନାଃ ।
ପରାଙ୍ଗନା କୁଲସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସୁଭଗାନାଂ ଚ ଦୁର୍ଭଗାଃ ॥ 06 ॥
ଆଲସ୍ଯୋପଗତା ଵିଦ୍ଯା ପରହସ୍ତଗତଂ ଧନମ୍ ।
ଅଲ୍ପବୀଜଂ ହତଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ହତଂ ସୈନ୍ଯମନାଯକମ୍ ॥ 07 ॥
ଅଭ୍ଯାସାଦ୍ଧାର୍ଯତେ ଵିଦ୍ଯା କୁଲଂ ଶୀଲେନ ଧାର୍ଯତେ ।
ଗୁଣେନ ଜ୍ଞାଯତେ ତ୍ଵାର୍ଯଃ କୋପୋ ନେତ୍ରେଣ ଗମ୍ଯତେ ॥ 08 ॥
ଵିତ୍ତେନ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଧର୍ମୋ ଵିଦ୍ଯା ଯୋଗେନ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ।
ମୃଦୁନା ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଭୂପଃ ସତ୍ସ୍ତ୍ରିଯା ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଗୃହମ୍ ॥ 09 ॥
ଅନ୍ଯଥା ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଜ୍ଞାନପାଣ୍ଡିତ୍ଯମନ୍ଯଥା ।
ଅନ୍ଯଥା ତତ୍ପଦଂ ଶାନ୍ତଂ ଲୋକାଃ କ୍ଲିଶ୍ଯନ୍ତି ଚାହ୍ନ୍ଯଥା ॥ 10 ॥
ଦାରିଦ୍ର୍ଯନାଶନଂ ଦାନଂ ଶୀଲଂ ଦୁର୍ଗତିନାଶନମ୍ ।
ଅଜ୍ଞାନନାଶିନୀ ପ୍ରଜ୍ଞା ଭାଵନା ଭଯନାଶିନୀ ॥ 11 ॥
ନାସ୍ତି କାମସମୋ ଵ୍ଯାଧିର୍ନାସ୍ତି ମୋହସମୋ ରିପୁଃ ।
ନାସ୍ତି କୋପସମୋ ଵହ୍ନିର୍ନାସ୍ତି ଜ୍ଞାନାତ୍ପରଂ ସୁଖମ୍ ॥ 12 ॥
ଜନ୍ମମୃତ୍ଯୂ ହି ଯାତ୍ଯେକୋ ଭୁନକ୍ତ୍ଯେକଃ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ।
ନରକେଷୁ ପତତ୍ଯେକ ଏକୋ ଯାତି ପରାଂ ଗତିମ୍ ॥ 13 ॥
ତୃଣଂ ବ୍ରହ୍ମଵିଦଃ ସ୍ଵର୍ଗସ୍ତୃଣଂ ଶୂରସ୍ଯ ଜୀଵିତମ୍ ।
ଜିତାଶସ୍ଯ ତୃଣଂ ନାରୀ ନିଃସ୍ପୃହସ୍ଯ ତୃଣଂ ଜଗତ୍ ॥ 14 ॥
ଵିଦ୍ଯା ମିତ୍ରଂ ପ୍ରଵାସେ ଚ ଭାର୍ଯା ମିତ୍ରଂ ଗୃହେଷୁ ଚ ।
ଵ୍ଯାଧିତସ୍ଯୌଷଧଂ ମିତ୍ରଂ ଧର୍ମୋ ମିତ୍ରଂ ମୃତସ୍ଯ ଚ ॥ 15 ॥
ଵୃଥା ଵୃଷ୍ଟିଃ ସମୁଦ୍ରେଷୁ ଵୃଥା ତୃପ୍ତସ୍ଯ ଭୋଜନମ୍ ।
ଵୃଥା ଦାନଂ ସମର୍ଥସ୍ଯ ଵୃଥା ଦୀପୋ ଦିଵାପି ଚ ॥ 16 ॥
ନାସ୍ତି ମେଘସମଂ ତୋଯଂ ନାସ୍ତି ଚାତ୍ମସମଂ ବଲମ୍ ।
ନାସ୍ତି ଚକ୍ଷୁଃସମଂ ତେଜୋ ନାସ୍ତି ଧାନ୍ଯସମଂ ପ୍ରିଯମ୍ ॥ 17 ॥
ଅଧନା ଧନମିଚ୍ଛନ୍ତି ଵାଚଂ ଚୈଵ ଚତୁଷ୍ପଦାଃ ।
ମାନଵାଃ ସ୍ଵର୍ଗମିଚ୍ଛନ୍ତି ମୋକ୍ଷମିଚ୍ଛନ୍ତି ଦେଵତାଃ ॥ 18 ॥
ସତ୍ଯେନ ଧାର୍ଯତେ ପୃଥ୍ଵୀ ସତ୍ଯେନ ତପତେ ରଵିଃ ।
ସତ୍ଯେନ ଵାତି ଵାଯୁଶ୍ଚ ସର୍ଵଂ ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ॥ 19 ॥
ଚଲା ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚଲାଃ ପ୍ରାଣାଶ୍ଚଲେ ଜୀଵିତମନ୍ଦିରେ ।
ଚଲାଚଲେ ଚ ସଂସାରେ ଧର୍ମ ଏକୋ ହି ନିଶ୍ଚଲଃ ॥ 20 ॥
ନରାଣାଂ ନାପିତୋ ଧୂର୍ତଃ ପକ୍ଷିଣାଂ ଚୈଵ ଵାଯସଃ ।
ଚତୁଷ୍ପାଦଂ ଶଋଗାଲସ୍ତୁ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଧୂର୍ତା ଚ ମାଲିନୀ ॥ 21 ॥
ଜନିତା ଚୋପନେତା ଚ ଯସ୍ତୁ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ।
ଅନ୍ନଦାତା ଭଯତ୍ରାତା ପଞ୍ଚୈତେ ପିତରଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 22 ॥
ରାଜପତ୍ନୀ ଗୁରୋଃ ପତ୍ନୀ ମିତ୍ରପତ୍ନୀ ତଥୈଵ ଚ ।
ପତ୍ନୀମାତା ସ୍ଵମାତା ଚ ପଞ୍ଚୈତା ମାତରଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ 23 ॥
Roman (IAST) Transliteration
gururagnirdvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ |
patireva guruḥ strīṇāṃ sarvasyābhyāgato guruḥ || 01 ||
yathā caturbhiḥ kanakaṃ parīkṣyate
nigharṣaṇacchedanatāpatāḍanaiḥ |
tathā caturbhiḥ puruṣaḥ parīkṣyate
tyāgena śīlena guṇena karmaṇā || 02 ||
tāvadbhayeṣu bhetavyaṃ yāvadbhayamanāgatam |
āgataṃ tu bhayaṃ vīkṣya prahartavyamaśaṅkayā || 03 ||
ekodarasamudbhūtā ekanakṣatrajātakāḥ |
na bhavanti samāḥ śīle yathā badarakaṇṭakāḥ || 04 ||
niḥspṛho nādhikārī syān nākāmo maṇḍanapriyaḥ |
nāvidagdhaḥ priyaṃ brūyātspaṣṭavaktā na vañcakaḥ || 05 ||
mūrkhāṇāṃ paṇḍitā dveṣyā adhanānāṃ mahādhanāḥ |
parāṅganā kulastrīṇāṃ subhagānāṃ ca durbhagāḥ || 06 ||
ālasyopagatā vidyā parahastagataṃ dhanam |
alpabījaṃ hataṃ kṣetraṃ hataṃ sainyamanāyakam || 07 ||
abhyāsāddhāryate vidyā kulaṃ śīlena dhāryate |
guṇena jñāyate tvāryaḥ kopo netreṇa gamyate || 08 ||
vittena rakṣyate dharmo vidyā yogena rakṣyate |
mṛdunā rakṣyate bhūpaḥ satstriyā rakṣyate gṛham || 09 ||
anyathā vedaśāstrāṇi jñānapāṇḍityamanyathā |
anyathā tatpadaṃ śāntaṃ lokāḥ kliśyanti cāhnyathā || 10 ||
dāridryanāśanaṃ dānaṃ śīlaṃ durgatināśanam |
ajñānanāśinī prajñā bhāvanā bhayanāśinī || 11 ||
nāsti kāmasamo vyādhirnāsti mohasamo ripuḥ |
nāsti kopasamo vahnirnāsti jñānātparaṃ sukham || 12 ||
janmamṛtyū hi yātyeko bhunaktyekaḥ śubhāśubham |
narakeṣu patatyeka eko yāti parāṃ gatim || 13 ||
tṛṇaṃ brahmavidaḥ svargastṛṇaṃ śūrasya jīvitam |
jitāśasya tṛṇaṃ nārī niḥspṛhasya tṛṇaṃ jagat || 14 ||
vidyā mitraṃ pravāse ca bhāryā mitraṃ gṛheṣu ca |
vyādhitasyauṣadhaṃ mitraṃ dharmo mitraṃ mṛtasya ca || 15 ||
vṛthā vṛṣṭiḥ samudreṣu vṛthā tṛptasya bhojanam |
vṛthā dānaṃ samarthasya vṛthā dīpo divāpi ca || 16 ||
nāsti meghasamaṃ toyaṃ nāsti cātmasamaṃ balam |
nāsti cakṣuḥsamaṃ tejo nāsti dhānyasamaṃ priyam || 17 ||
adhanā dhanamicchanti vācaṃ caiva catuṣpadāḥ |
mānavāḥ svargamicchanti mokṣamicchanti devatāḥ || 18 ||
satyena dhāryate pṛthvī satyena tapate raviḥ |
satyena vāti vāyuśca sarvaṃ satye pratiṣṭhitam || 19 ||
calā lakṣmīścalāḥ prāṇāścale jīvitamandire |
calācale ca saṃsāre dharma eko hi niścalaḥ || 20 ||
narāṇāṃ nāpito dhūrtaḥ pakṣiṇāṃ caiva vāyasaḥ |
catuṣpādaṃ śaṛgālastu strīṇāṃ dhūrtā ca mālinī || 21 ||
janitā copanetā ca yastu vidyāṃ prayacchati |
annadātā bhayatrātā pañcaite pitaraḥ smṛtāḥ || 22 ||
rājapatnī guroḥ patnī mitrapatnī tathaiva ca |
patnīmātā svamātā ca pañcaitā mātaraḥ smṛtāḥ || 23 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
गुरुरग्निर्द्विजातीनां वर्णानां ब्राह्मणो गुरुः ।
पतिरेव गुरुः स्त्रीणां सर्वस्याभ्यागतो गुरुः ॥ 01 ॥
यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते
निघर्षणच्छेदनतापताडनैः ।
तथा चतुर्भिः पुरुषः परीक्ष्यते
त्यागेन शीलेन गुणेन कर्मणा ॥ 02 ॥
तावद्भयेषु भेतव्यं यावद्भयमनागतम् ।
आगतं तु भयं वीक्ष्य प्रहर्तव्यमशङ्कया ॥ 03 ॥
एकोदरसमुद्भूता एकनक्षत्रजातकाः ।
न भवन्ति समाः शीले यथा बदरकण्टकाः ॥ 04 ॥
निःस्पृहो नाधिकारी स्यान् नाकामो मण्डनप्रियः ।
नाविदग्धः प्रियं ब्रूयात्स्पष्टवक्ता न वञ्चकः ॥ 05 ॥
मूर्खाणां पण्डिता द्वेष्या अधनानां महाधनाः ।
पराङ्गना कुलस्त्रीणां सुभगानां च दुर्भगाः ॥ 06 ॥
आलस्योपगता विद्या परहस्तगतं धनम् ।
अल्पबीजं हतं क्षेत्रं हतं सैन्यमनायकम् ॥ 07 ॥
अभ्यासाद्धार्यते विद्या कुलं शीलेन धार्यते ।
गुणेन ज्ञायते त्वार्यः कोपो नेत्रेण गम्यते ॥ 08 ॥
वित्तेन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यते ।
मृदुना रक्ष्यते भूपः सत्स्त्रिया रक्ष्यते गृहम् ॥ 09 ॥
अन्यथा वेदशास्त्राणि ज्ञानपाण्डित्यमन्यथा ।
अन्यथा तत्पदं शान्तं लोकाः क्लिश्यन्ति चाह्न्यथा ॥ 10 ॥
दारिद्र्यनाशनं दानं शीलं दुर्गतिनाशनम् ।
अज्ञाननाशिनी प्रज्ञा भावना भयनाशिनी ॥ 11 ॥
नास्ति कामसमो व्याधिर्नास्ति मोहसमो रिपुः ।
नास्ति कोपसमो वह्निर्नास्ति ज्ञानात्परं सुखम् ॥ 12 ॥
जन्ममृत्यू हि यात्येको भुनक्त्येकः शुभाशुभम् ।
नरकेषु पतत्येक एको याति परां गतिम् ॥ 13 ॥
तृणं ब्रह्मविदः स्वर्गस्तृणं शूरस्य जीवितम् ।
जिताशस्य तृणं नारी निःस्पृहस्य तृणं जगत् ॥ 14 ॥
विद्या मित्रं प्रवासे च भार्या मित्रं गृहेषु च ।
व्याधितस्यौषधं मित्रं धर्मो मित्रं मृतस्य च ॥ 15 ॥
वृथा वृष्टिः समुद्रेषु वृथा तृप्तस्य भोजनम् ।
वृथा दानं समर्थस्य वृथा दीपो दिवापि च ॥ 16 ॥
नास्ति मेघसमं तोयं नास्ति चात्मसमं बलम् ।
नास्ति चक्षुःसमं तेजो नास्ति धान्यसमं प्रियम् ॥ 17 ॥
अधना धनमिच्छन्ति वाचं चैव चतुष्पदाः ।
मानवाः स्वर्गमिच्छन्ति मोक्षमिच्छन्ति देवताः ॥ 18 ॥
सत्येन धार्यते पृथ्वी सत्येन तपते रविः ।
सत्येन वाति वायुश्च सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् ॥ 19 ॥
चला लक्ष्मीश्चलाः प्राणाश्चले जीवितमन्दिरे ।
चलाचले च संसारे धर्म एको हि निश्चलः ॥ 20 ॥
नराणां नापितो धूर्तः पक्षिणां चैव वायसः ।
चतुष्पादं शऋगालस्तु स्त्रीणां धूर्ता च मालिनी ॥ 21 ॥
जनिता चोपनेता च यस्तु विद्यां प्रयच्छति ।
अन्नदाता भयत्राता पञ्चैते पितरः स्मृताः ॥ 22 ॥
राजपत्नी गुरोः पत्नी मित्रपत्नी तथैव च ।
पत्नीमाता स्वमाता च पञ्चैता मातरः स्मृताः ॥ 23 ॥
gururagnirdvijātīnāṃ varṇānāṃ brāhmaṇo guruḥ |
patireva guruḥ strīṇāṃ sarvasyābhyāgato guruḥ || 01 ||
yathā caturbhiḥ kanakaṃ parīkṣyate
nigharṣaṇacchedanatāpatāḍanaiḥ |
tathā caturbhiḥ puruṣaḥ parīkṣyate
tyāgena śīlena guṇena karmaṇā || 02 ||
tāvadbhayeṣu bhetavyaṃ yāvadbhayamanāgatam |
āgataṃ tu bhayaṃ vīkṣya prahartavyamaśaṅkayā || 03 ||
ekodarasamudbhūtā ekanakṣatrajātakāḥ |
na bhavanti samāḥ śīle yathā badarakaṇṭakāḥ || 04 ||
niḥspṛho nādhikārī syān nākāmo maṇḍanapriyaḥ |
nāvidagdhaḥ priyaṃ brūyātspaṣṭavaktā na vañcakaḥ || 05 ||
mūrkhāṇāṃ paṇḍitā dveṣyā adhanānāṃ mahādhanāḥ |
parāṅganā kulastrīṇāṃ subhagānāṃ ca durbhagāḥ || 06 ||
ālasyopagatā vidyā parahastagataṃ dhanam |
alpabījaṃ hataṃ kṣetraṃ hataṃ sainyamanāyakam || 07 ||
abhyāsāddhāryate vidyā kulaṃ śīlena dhāryate |
guṇena jñāyate tvāryaḥ kopo netreṇa gamyate || 08 ||
vittena rakṣyate dharmo vidyā yogena rakṣyate |
mṛdunā rakṣyate bhūpaḥ satstriyā rakṣyate gṛham || 09 ||
anyathā vedaśāstrāṇi jñānapāṇḍityamanyathā |
anyathā tatpadaṃ śāntaṃ lokāḥ kliśyanti cāhnyathā || 10 ||
dāridryanāśanaṃ dānaṃ śīlaṃ durgatināśanam |
ajñānanāśinī prajñā bhāvanā bhayanāśinī || 11 ||
nāsti kāmasamo vyādhirnāsti mohasamo ripuḥ |
nāsti kopasamo vahnirnāsti jñānātparaṃ sukham || 12 ||
janmamṛtyū hi yātyeko bhunaktyekaḥ śubhāśubham |
narakeṣu patatyeka eko yāti parāṃ gatim || 13 ||
tṛṇaṃ brahmavidaḥ svargastṛṇaṃ śūrasya jīvitam |
jitāśasya tṛṇaṃ nārī niḥspṛhasya tṛṇaṃ jagat || 14 ||
vidyā mitraṃ pravāse ca bhāryā mitraṃ gṛheṣu ca |
vyādhitasyauṣadhaṃ mitraṃ dharmo mitraṃ mṛtasya ca || 15 ||
vṛthā vṛṣṭiḥ samudreṣu vṛthā tṛptasya bhojanam |
vṛthā dānaṃ samarthasya vṛthā dīpo divāpi ca || 16 ||
nāsti meghasamaṃ toyaṃ nāsti cātmasamaṃ balam |
nāsti cakṣuḥsamaṃ tejo nāsti dhānyasamaṃ priyam || 17 ||
adhanā dhanamicchanti vācaṃ caiva catuṣpadāḥ |
mānavāḥ svargamicchanti mokṣamicchanti devatāḥ || 18 ||
satyena dhāryate pṛthvī satyena tapate raviḥ |
satyena vāti vāyuśca sarvaṃ satye pratiṣṭhitam || 19 ||
calā lakṣmīścalāḥ prāṇāścale jīvitamandire |
calācale ca saṃsāre dharma eko hi niścalaḥ || 20 ||
narāṇāṃ nāpito dhūrtaḥ pakṣiṇāṃ caiva vāyasaḥ |
catuṣpādaṃ śaṛgālastu strīṇāṃ dhūrtā ca mālinī || 21 ||
janitā copanetā ca yastu vidyāṃ prayacchati |
annadātā bhayatrātā pañcaite pitaraḥ smṛtāḥ || 22 ||
rājapatnī guroḥ patnī mitrapatnī tathaiva ca |
patnīmātā svamātā ca pañcaitā mātaraḥ smṛtāḥ || 23 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.