ମୁହୂର୍ତମପି ଜୀଵେଚ୍ଚ ନରଃ ଶୁକ୍ଲେନ କର୍ମଣା ।
ନ କଲ୍ପମପି କଷ୍ଟେନ ଲୋକଦ୍ଵଯଵିରୋଧିନା ॥ 01 ॥
ଗତେ ଶୋକୋ ନ କର୍ତଵ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯଂ ନୈଵ ଚିନ୍ତଯେତ୍ ।
ଵର୍ତମାନେନ କାଲେନ ଵର୍ତଯନ୍ତି ଵିଚକ୍ଷଣାଃ ॥ 02 ॥
ସ୍ଵଭାଵେନ ହି ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଦେଵାଃ ସତ୍ପୁରୁଷାଃ ପିତା ।
ଜ୍ଞାତଯଃ ସ୍ନାନପାନାଭ୍ଯାଂ ଵାକ୍ଯଦାନେନ ପଣ୍ଡିତାଃ ॥ 03 ॥
ଆଯୁଃ କର୍ମ ଚ ଵିତ୍ତଂ ଚ ଵିଦ୍ଯା ନିଧନମେଵ ଚ ।
ପଞ୍ଚୈତାନି ହି ସୃଜ୍ଯନ୍ତେ ଗର୍ଭସ୍ଥସ୍ଯୈଵ ଦେହିନଃ ॥ 04 (4.1) ॥
ଅହୋ ବତ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚରିତାନି ମହାତ୍ମନାମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ତୃଣାଯ ମନ୍ଯନ୍ତେ ତଦ୍ଭାରେଣ ନମନ୍ତି ଚ ॥ 05 ॥
ଯସ୍ଯ ସ୍ନେହୋ ଭଯଂ ତସ୍ଯ ସ୍ନେହୋ ଦୁଃଖସ୍ଯ ଭାଜନମ୍ ।
ସ୍ନେହମୂଲାନି ଦୁଃଖାନି ତାନି ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଵସେତ୍ ସୁଖମ୍ ॥ 06 ॥
ଅନାଗତଵିଧାତା ଚ ପ୍ରତ୍ଯୁତ୍ପନ୍ନମତିସ୍ତଥା ।
ଦ୍ଵାଵେତୌ ସୁଖମେଧେତେ ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯୋ ଵିନଶ୍ଯତି ॥ 07 ॥
ରାଜ୍ଞି ଧର୍ମିଣି ଧର୍ମିଷ୍ଠାଃ ପାପେ ପାପାଃ ସମେ ସମାଃ ।
ରାଜାନମନୁଵର୍ତନ୍ତେ ଯଥା ରାଜା ତଥା ପ୍ରଜାଃ ॥ 08 ॥
ଜୀଵନ୍ତଂ ମୃତଵନ୍ମନ୍ଯେ ଦେହିନଂ ଧର୍ମଵର୍ଜିତମ୍ ।
ମୃତୋ ଧର୍ମେଣ ସଂଯୁକ୍ତୋ ଦୀର୍ଘଜୀଵୀ ନ ସଂଶଯଃ ॥ 09 ॥
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଯସ୍ଯୈକୋଽପି ନ ଵିଦ୍ଯତେ ।
ଅଜାଗଲସ୍ତନସ୍ଯେଵ ତସ୍ଯ ଜନ୍ମ ନିରର୍ଥକମ୍ ॥ 10 ॥
ଦହ୍ଯମାନାଃ ସୁତୀଵ୍ରେଣ ନୀଚାଃ ପରଯଶୋଽଗ୍ନିନା ।
ଅଶକ୍ତାସ୍ତତ୍ପଦଂ ଗନ୍ତୁଂ ତତୋ ନିଣ୍ଡାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତେ ॥ 11 ॥
ବନ୍ଧାଯ ଵିଷଯାସଙ୍ଗୋ ମୁକ୍ତ୍ଯୈ ନିର୍ଵିଷଯଂ ମନଃ ।
ମନ ଏଵ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ କାରଣଂ ବନ୍ଧମୋକ୍ଷଯୋଃ ॥ 12 ॥
ଦେହାଭିମାନେ ଗଲିତଂ ଜ୍ଞାନେନ ପରମାତ୍ମନି ।
ଯତ୍ର ଯତ୍ର ମନୋ ଯାତି ତତ୍ର ତତ୍ର ସମାଧଯଃ ॥ 13 ॥
ଈପ୍ସିତଂ ମନସଃ ସର୍ଵଂ କସ୍ଯ ସମ୍ପଦ୍ଯତେ ସୁଖମ୍ ।
ଦୈଵାଯତ୍ତଂ ଯତଃ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମାତ୍ସନ୍ତୋଷମାଶ୍ରଯେତ୍ ॥ 14 ॥
ଯଥା ଧେନୁସହସ୍ରେଷୁ ଵତ୍ସୋ ଗଚ୍ଛତି ମାତରମ୍ ।
ତଥା ଯଚ୍ଚ କୃତଂ କର୍ମ କର୍ତାରମନୁଗଚ୍ଛତି ॥ 15 ॥
ଅନଵସ୍ଥିତକାର୍ଯସ୍ଯ ନ ଜନେ ନ ଵନେ ସୁଖମ୍ ।
ଜନୋ ଦହତି ସଂସର୍ଗାଦ୍ଵନଂ ସଙ୍ଗଵିଵର୍ଜନାତ୍ ॥ 16 ॥
ଖନିତ୍ଵା ହି ଖନିତ୍ରେଣ ଭୂତଲେ ଵାରି ଵିନ୍ଦତି ।
ତଥା ଗୁରୁଗତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷୁରଧିଗଚ୍ଛତି ॥ 17 ॥
କର୍ମାଯତ୍ତଂ ଫଲଂ ପୁଂସାଂ ବୁଦ୍ଧିଃ କର୍ମାନୁସାରିଣୀ ।
ତଥାପି ସୁଧିଯଶ୍ଚାର୍ଯା ସୁଵିଚାର୍ଯୈଵ କୁର୍ଵତେ ॥ 18 ॥
ଏକାକ୍ଷରପ୍ରଦାତାରଂ ଯୋ ଗୁରୁଂ ନାଭିଵନ୍ଦତେ ।
ଶ୍ଵାନଯୋନିଶତଂ ଗତ୍ଵା ଚାଣ୍ଡାଲେଷ୍ଵଭିଜାଯତେ ॥ 19 ॥
ଯୁଗାନ୍ତେ ପ୍ରଚଲେନ୍ମେରୁଃ କଲ୍ପାନ୍ତେ ସପ୍ତ ସାଗରାଃ ।
ସାଧଵଃ ପ୍ରତିପନ୍ନାର୍ଥାନ୍ନ ଚଲନ୍ତି କଦାଚନ ॥ 20 ॥
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ତ୍ରୀଣି ରତ୍ନାନି ଜଲମନ୍ନଂ ସୁଭାଷିତମ୍ ।
ମୂଢୈଃ ପାଷାଣଖଣ୍ଡେଷୁ ରତ୍ନସଞ୍ଜ୍ଞା ଵିଧୀଯତେ ॥ 21 ॥
Roman (IAST) Transliteration
muhūrtamapi jīvecca naraḥ śuklena karmaṇā |
na kalpamapi kaṣṭena lokadvayavirodhinā || 01 ||
gate śoko na kartavyo bhaviṣyaṃ naiva cintayet |
vartamānena kālena vartayanti vicakṣaṇāḥ || 02 ||
svabhāvena hi tuṣyanti devāḥ satpuruṣāḥ pitā |
jñātayaḥ snānapānābhyāṃ vākyadānena paṇḍitāḥ || 03 ||
āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca |
pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ || 04 (4.1) ||
aho bata vicitrāṇi caritāni mahātmanām |
lakṣmīṃ tṛṇāya manyante tadbhāreṇa namanti ca || 05 ||
yasya sneho bhayaṃ tasya sneho duḥkhasya bhājanam |
snehamūlāni duḥkhāni tāni tyaktvā vaset sukham || 06 ||
anāgatavidhātā ca pratyutpannamatistathā |
dvāvetau sukhamedhete yadbhaviṣyo vinaśyati || 07 ||
rājñi dharmiṇi dharmiṣṭhāḥ pāpe pāpāḥ same samāḥ |
rājānamanuvartante yathā rājā tathā prajāḥ || 08 ||
jīvantaṃ mṛtavanmanye dehinaṃ dharmavarjitam |
mṛto dharmeṇa saṃyukto dīrghajīvī na saṃśayaḥ || 09 ||
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate |
ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam || 10 ||
dahyamānāḥ sutīvreṇa nīcāḥ parayaśo'gninā |
aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato niṇḍāṃ prakurvate || 11 ||
bandhāya viṣayāsaṅgo muktyai nirviṣayaṃ manaḥ |
mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ || 12 ||
dehābhimāne galitaṃ jñānena paramātmani |
yatra yatra mano yāti tatra tatra samādhayaḥ || 13 ||
īpsitaṃ manasaḥ sarvaṃ kasya sampadyate sukham |
daivāyattaṃ yataḥ sarvaṃ tasmātsantoṣamāśrayet || 14 ||
yathā dhenusahasreṣu vatso gacchati mātaram |
tathā yacca kṛtaṃ karma kartāramanugacchati || 15 ||
anavasthitakāryasya na jane na vane sukham |
jano dahati saṃsargādvanaṃ saṅgavivarjanāt || 16 ||
khanitvā hi khanitreṇa bhūtale vāri vindati |
tathā gurugatāṃ vidyāṃ śuśrūṣuradhigacchati || 17 ||
karmāyattaṃ phalaṃ puṃsāṃ buddhiḥ karmānusāriṇī |
tathāpi sudhiyaścāryā suvicāryaiva kurvate || 18 ||
ekākṣarapradātāraṃ yo guruṃ nābhivandate |
śvānayoniśataṃ gatvā cāṇḍāleṣvabhijāyate || 19 ||
yugānte pracalenmeruḥ kalpānte sapta sāgarāḥ |
sādhavaḥ pratipannārthānna calanti kadācana || 20 ||
pṛthivyāṃ trīṇi ratnāni jalamannaṃ subhāṣitam |
mūḍhaiḥ pāṣāṇakhaṇḍeṣu ratnasañjñā vidhīyate || 21 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
मुहूर्तमपि जीवेच्च नरः शुक्लेन कर्मणा ।
न कल्पमपि कष्टेन लोकद्वयविरोधिना ॥ 01 ॥
गते शोको न कर्तव्यो भविष्यं नैव चिन्तयेत् ।
वर्तमानेन कालेन वर्तयन्ति विचक्षणाः ॥ 02 ॥
स्वभावेन हि तुष्यन्ति देवाः सत्पुरुषाः पिता ।
ज्ञातयः स्नानपानाभ्यां वाक्यदानेन पण्डिताः ॥ 03 ॥
आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च ।
पञ्चैतानि हि सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः ॥ 04 (4.1) ॥
अहो बत विचित्राणि चरितानि महात्मनाम् ।
लक्ष्मीं तृणाय मन्यन्ते तद्भारेण नमन्ति च ॥ 05 ॥
यस्य स्नेहो भयं तस्य स्नेहो दुःखस्य भाजनम् ।
स्नेहमूलानि दुःखानि तानि त्यक्त्वा वसेत् सुखम् ॥ 06 ॥
अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिस्तथा ।
द्वावेतौ सुखमेधेते यद्भविष्यो विनश्यति ॥ 07 ॥
राज्ञि धर्मिणि धर्मिष्ठाः पापे पापाः समे समाः ।
राजानमनुवर्तन्ते यथा राजा तथा प्रजाः ॥ 08 ॥
जीवन्तं मृतवन्मन्ये देहिनं धर्मवर्जितम् ।
मृतो धर्मेण संयुक्तो दीर्घजीवी न संशयः ॥ 09 ॥
धर्मार्थकाममोक्षाणां यस्यैकोऽपि न विद्यते ।
अजागलस्तनस्येव तस्य जन्म निरर्थकम् ॥ 10 ॥
दह्यमानाः सुतीव्रेण नीचाः परयशोऽग्निना ।
अशक्तास्तत्पदं गन्तुं ततो निण्डां प्रकुर्वते ॥ 11 ॥
बन्धाय विषयासङ्गो मुक्त्यै निर्विषयं मनः ।
मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः ॥ 12 ॥
देहाभिमाने गलितं ज्ञानेन परमात्मनि ।
यत्र यत्र मनो याति तत्र तत्र समाधयः ॥ 13 ॥
ईप्सितं मनसः सर्वं कस्य सम्पद्यते सुखम् ।
दैवायत्तं यतः सर्वं तस्मात्सन्तोषमाश्रयेत् ॥ 14 ॥
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो गच्छति मातरम् ।
तथा यच्च कृतं कर्म कर्तारमनुगच्छति ॥ 15 ॥
अनवस्थितकार्यस्य न जने न वने सुखम् ।
जनो दहति संसर्गाद्वनं सङ्गविवर्जनात् ॥ 16 ॥
खनित्वा हि खनित्रेण भूतले वारि विन्दति ।
तथा गुरुगतां विद्यां शुश्रूषुरधिगच्छति ॥ 17 ॥
कर्मायत्तं फलं पुंसां बुद्धिः कर्मानुसारिणी ।
तथापि सुधियश्चार्या सुविचार्यैव कुर्वते ॥ 18 ॥
एकाक्षरप्रदातारं यो गुरुं नाभिवन्दते ।
श्वानयोनिशतं गत्वा चाण्डालेष्वभिजायते ॥ 19 ॥
युगान्ते प्रचलेन्मेरुः कल्पान्ते सप्त सागराः ।
साधवः प्रतिपन्नार्थान्न चलन्ति कदाचन ॥ 20 ॥
पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि जलमन्नं सुभाषितम् ।
मूढैः पाषाणखण्डेषु रत्नसञ्ज्ञा विधीयते ॥ 21 ॥
muhūrtamapi jīvecca naraḥ śuklena karmaṇā |
na kalpamapi kaṣṭena lokadvayavirodhinā || 01 ||
gate śoko na kartavyo bhaviṣyaṃ naiva cintayet |
vartamānena kālena vartayanti vicakṣaṇāḥ || 02 ||
svabhāvena hi tuṣyanti devāḥ satpuruṣāḥ pitā |
jñātayaḥ snānapānābhyāṃ vākyadānena paṇḍitāḥ || 03 ||
āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca |
pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ || 04 (4.1) ||
aho bata vicitrāṇi caritāni mahātmanām |
lakṣmīṃ tṛṇāya manyante tadbhāreṇa namanti ca || 05 ||
yasya sneho bhayaṃ tasya sneho duḥkhasya bhājanam |
snehamūlāni duḥkhāni tāni tyaktvā vaset sukham || 06 ||
anāgatavidhātā ca pratyutpannamatistathā |
dvāvetau sukhamedhete yadbhaviṣyo vinaśyati || 07 ||
rājñi dharmiṇi dharmiṣṭhāḥ pāpe pāpāḥ same samāḥ |
rājānamanuvartante yathā rājā tathā prajāḥ || 08 ||
jīvantaṃ mṛtavanmanye dehinaṃ dharmavarjitam |
mṛto dharmeṇa saṃyukto dīrghajīvī na saṃśayaḥ || 09 ||
dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate |
ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam || 10 ||
dahyamānāḥ sutīvreṇa nīcāḥ parayaśo'gninā |
aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato niṇḍāṃ prakurvate || 11 ||
bandhāya viṣayāsaṅgo muktyai nirviṣayaṃ manaḥ |
mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ || 12 ||
dehābhimāne galitaṃ jñānena paramātmani |
yatra yatra mano yāti tatra tatra samādhayaḥ || 13 ||
īpsitaṃ manasaḥ sarvaṃ kasya sampadyate sukham |
daivāyattaṃ yataḥ sarvaṃ tasmātsantoṣamāśrayet || 14 ||
yathā dhenusahasreṣu vatso gacchati mātaram |
tathā yacca kṛtaṃ karma kartāramanugacchati || 15 ||
anavasthitakāryasya na jane na vane sukham |
jano dahati saṃsargādvanaṃ saṅgavivarjanāt || 16 ||
khanitvā hi khanitreṇa bhūtale vāri vindati |
tathā gurugatāṃ vidyāṃ śuśrūṣuradhigacchati || 17 ||
karmāyattaṃ phalaṃ puṃsāṃ buddhiḥ karmānusāriṇī |
tathāpi sudhiyaścāryā suvicāryaiva kurvate || 18 ||
ekākṣarapradātāraṃ yo guruṃ nābhivandate |
śvānayoniśataṃ gatvā cāṇḍāleṣvabhijāyate || 19 ||
yugānte pracalenmeruḥ kalpānte sapta sāgarāḥ |
sādhavaḥ pratipannārthānna calanti kadācana || 20 ||
pṛthivyāṃ trīṇi ratnāni jalamannaṃ subhāṣitam |
mūḍhaiḥ pāṣāṇakhaṇḍeṣu ratnasañjñā vidhīyate || 21 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.