ଯସ୍ଯ ଚିତ୍ତଂ ଦ୍ରଵୀଭୂତଂ କୃପଯା ସର୍ଵଜନ୍ତୁଷୁ ।
ତସ୍ଯ ଜ୍ଞାନେନ ମୋକ୍ଷେଣ କିଂ ଜଟାଭସ୍ମଲେପନୈଃ ॥ 01 ॥
ଏକମପ୍ଯକ୍ଷରଂ ଯସ୍ତୁ ଗୁରୁଃ ଶିଷ୍ଯଂ ପ୍ରବୋଧଯେତ୍ ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ନାସ୍ତି ତଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଯଦ୍ଦତ୍ତ୍ଵା ସୋଽନୃଣୀ ଭଵେତ୍ ॥ 02 ॥
ଖଲାନାଂ କଣ୍ଟକାନାଂ ଚ ଦ୍ଵିଵିଧୈଵ ପ୍ରତିକ୍ରିଯା ।
ଉପାନନ୍ମୁଖଭଙ୍ଗୋ ଵା ଦୂରତୋ ଵା ଵିସର୍ଜନମ୍ ॥ 02 ॥
କୁଚୈଲିନଂ ଦନ୍ତମଲୋପଧାରିଣଂ
ବହ୍ଵାଶିନଂ ନିଷ୍ଠୁରଭାଷିଣଂ ଚ ।
ସୂର୍ଯୋଦଯେ ଚାସ୍ତମିତେ ଶଯାନଂ
ଵିମୁଞ୍ଚତି ଶ୍ରୀର୍ଯଦି ଚକ୍ରପାଣିଃ ॥ 04 ॥
ତ୍ଯଜନ୍ତି ମିତ୍ରାଣି ଧନୈର୍ଵିହୀନଂ
ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଦାରାଶ୍ଚ ସୁହୃଜ୍ଜନାଶ୍ଚ ।
ତମର୍ଥଵନ୍ତଂ ପୁନରାଶ୍ରଯନ୍ତି
ଅର୍ଥୋ ହି ଲୋକେ ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ବନ୍ଧୁଃ ॥ 05 ॥
ଅନ୍ଯାଯୋପାର୍ଜିତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ଦଶ ଵର୍ଷାଣି ତିଷ୍ଠତି ।
ପ୍ରାପ୍ତେ ଚୈକାଦଶେ ଵର୍ଷେ ସମୂଲଂ ତଦ୍ଵିନଶ୍ଯତି ॥ 06 ॥
ଅଯୁକ୍ତଂ ସ୍ଵାମିନୋ ଯୁକ୍ତଂ ଯୁକ୍ତଂ ନୀଚସ୍ଯ ଦୂଷଣମ୍ ।
ଅମୃତଂ ରାହଵେ ମୃତ୍ଯୁର୍ଵିଷଂ ଶଙ୍କରଭୂଷଣମ୍ ॥ 07 ॥
ତଦ୍ଭୋଜନଂ ଯଦ୍ଦ୍ଵିଜଭୁକ୍ତଶେଷଂ
ତତ୍ସୌହୃଦଂ ଯତ୍କ୍ରିଯତେ ପରସ୍ମିନ୍ ।
ସା ପ୍ରାଜ୍ଞତା ଯା ନ କରୋତି ପାପଂ
ଦମ୍ଭଂ ଵିନା ଯଃ କ୍ରିଯତେ ସ ଧର୍ମଃ ॥ 08 ॥
ମଣିର୍ଲୁଣ୍ଠତି ପାଦାଗ୍ରେ କାଚଃ ଶିରସି ଧାର୍ଯତେ ।
କ୍ରଯଵିକ୍ରଯଵେଲାଯାଂ କାଚଃ କାଚୋ ମଣିର୍ମଣିଃ ॥ 09 ॥
ଅନନ୍ତଶାସ୍ତ୍ରଂ ବହୁଲାଶ୍ଚ ଵିଦ୍ଯାଃ
ସ୍ଵଲ୍ପଶ୍ଚ କାଲୋ ବହୁଵିଘ୍ନତା ଚ ।
ଯତ୍ସାରଭୂତଂ ତଦୁପାସନୀଯାଂ
ହଂସୋ ଯଥା କ୍ଷୀରମିଵାମ୍ବୁମଧ୍ଯାତ୍ ॥ 10 ॥
ଦୂରାଗତଂ ପଥି ଶ୍ରାନ୍ତଂ ଵୃଥା ଚ ଗୃହମାଗତମ୍ ।
ଅନର୍ଚଯିତ୍ଵା ଯୋ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ ଵୈ ଚାଣ୍ଡାଲ ଉଚ୍ଯତେ ॥ 11 ॥
ପଠନ୍ତି ଚତୁରୋ ଵେଦାନ୍ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରାଣ୍ଯନେକଶଃ ।
ଆତ୍ମାନଂ ନୈଵ ଜାନନ୍ତି ଦର୍ଵୀ ପାକରସଂ ଯଥା ॥ 12 ॥
ଧନ୍ଯା ଦ୍ଵିଜମଯୀ ନୌକା ଵିପରୀତା ଭଵାର୍ଣଵେ ।
ତରନ୍ତ୍ଯଧୋଗତାଃ ସର୍ଵେ ଉପରିଷ୍ଠାଃ ପତନ୍ତ୍ଯଧଃ ॥ 13 ॥
ଅଯମମୃତନିଧାନଂ ନାଯକୋଽପ୍ଯୋଷଧୀନାମ୍
ଅମୃତମଯଶରୀରଃ କାନ୍ତିଯୁକ୍ତୋଽପି ଚନ୍ଦ୍ରଃ ।
ଭଵତିଵିଗତରଶ୍ମିର୍ମଣ୍ଡଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଭାନୋଃ
ପରସଦନନିଵିଷ୍ଟଃ କୋ ଲଘୁତ୍ଵଂ ନ ଯାତି ॥ 14 ॥
ଅଲିରଯଂ ନଲିନୀଦଲମଧ୍ଯଗଃ
କମଲିନୀମକରନ୍ଦମଦାଲସଃ ।
ଵିଧିଵଶାତ୍ପରଦେଶମୁପାଗତଃ
କୁଟଜପୁଷ୍ପରସଂ ବହୁ ମନ୍ଯତେ ॥ 15 ॥
ପୀତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧେନ ତାତଶ୍ଚରଣତଲହତୋ ଵଲ୍ଲଭୋ ଯେନ ରୋଷା
ଦାବାଲ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରଵର୍ଯୈଃ ସ୍ଵଵଦନଵିଵରେ ଧାର୍ଯତେ ଵୈରିଣୀ ମେ ।
ଗେହଂ ମେ ଛେଦଯନ୍ତି ପ୍ରତିଦିଵସମୁମାକାନ୍ତପୂଜାନିମିତ୍ତଂ
ତସ୍ମାତ୍ଖିନ୍ନା ସଦାହଂ ଦ୍ଵିଜକୁଲନିଲଯଂ ନାଥ ଯୁକ୍ତଂ ତ୍ଯଜାମି ॥ 16 ॥
ବନ୍ଧନାନି ଖଲୁ ସନ୍ତି ବହୂନି
ପ୍ରେମରଜ୍ଜୁକୃତବନ୍ଧନମନ୍ଯତ୍ ।
ଦାରୁଭେଦନିପୁଣୋଽପି ଷଡଙ୍ଘ୍ରି-
ର୍ନିଷ୍କ୍ରିଯୋ ଭଵତି ପଙ୍କଜକୋଶେଃ ॥ 17 ॥
ଛିନ୍ନୋଽପି ଚନ୍ଦନ ତରୁର୍ନ ଜହାତି ଗନ୍ଧଂ
ଵୃଦ୍ଧୋଽପି ଵାରଣପତି-ର୍ନଜହାତି ଲୀଲାମ୍ ।
ହନ୍ତ୍ରାର୍ପିତୋ ମଧୁରତାଂ ନ ଜହାତି ଚେକ୍ଷୁଃ
କ୍ଷୀଣୋଽପି ନ ତ୍ଯଜତି ଶିଲଗୁଣାନ୍ କୁଲୀନଃ ॥ 18 ॥
Roman (IAST) Transliteration
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||
ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |
pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||
khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||
kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ
bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |
sūryodaye cāstamite śayānaṃ
vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||
tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ
putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |
tamarthavantaṃ punarāśrayanti
artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||
anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |
prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||
ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |
amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||
tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ
tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |
sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ
dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||
maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |
krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||
anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ
svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |
yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ
haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||
dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |
anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||
paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |
ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||
dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |
tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||
ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |
bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||
alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ
kamalinīmakarandamadālasaḥ |
vidhivaśātparadeśamupāgataḥ
kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||
pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā
dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |
gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ
tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||
bandhanāni khalu santi bahūni
premarajjukṛtabandhanamanyat |
dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-
rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||
chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ
vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |
hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ
kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
यस्य चित्तं द्रवीभूतं कृपया सर्वजन्तुषु ।
तस्य ज्ञानेन मोक्षेण किं जटाभस्मलेपनैः ॥ 01 ॥
एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्यं प्रबोधयेत् ।
पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा सोऽनृणी भवेत् ॥ 02 ॥
खलानां कण्टकानां च द्विविधैव प्रतिक्रिया ।
उपानन्मुखभङ्गो वा दूरतो वा विसर्जनम् ॥ 02 ॥
कुचैलिनं दन्तमलोपधारिणं
बह्वाशिनं निष्ठुरभाषिणं च ।
सूर्योदये चास्तमिते शयानं
विमुञ्चति श्रीर्यदि चक्रपाणिः ॥ 04 ॥
त्यजन्ति मित्राणि धनैर्विहीनं
पुत्राश्च दाराश्च सुहृज्जनाश्च ।
तमर्थवन्तं पुनराश्रयन्ति
अर्थो हि लोके मनुष्यस्य बन्धुः ॥ 05 ॥
अन्यायोपार्जितं द्रव्यं दश वर्षाणि तिष्ठति ।
प्राप्ते चैकादशे वर्षे समूलं तद्विनश्यति ॥ 06 ॥
अयुक्तं स्वामिनो युक्तं युक्तं नीचस्य दूषणम् ।
अमृतं राहवे मृत्युर्विषं शङ्करभूषणम् ॥ 07 ॥
तद्भोजनं यद्द्विजभुक्तशेषं
तत्सौहृदं यत्क्रियते परस्मिन् ।
सा प्राज्ञता या न करोति पापं
दम्भं विना यः क्रियते स धर्मः ॥ 08 ॥
मणिर्लुण्ठति पादाग्रे काचः शिरसि धार्यते ।
क्रयविक्रयवेलायां काचः काचो मणिर्मणिः ॥ 09 ॥
अनन्तशास्त्रं बहुलाश्च विद्याः
स्वल्पश्च कालो बहुविघ्नता च ।
यत्सारभूतं तदुपासनीयां
हंसो यथा क्षीरमिवाम्बुमध्यात् ॥ 10 ॥
दूरागतं पथि श्रान्तं वृथा च गृहमागतम् ।
अनर्चयित्वा यो भुङ्क्ते स वै चाण्डाल उच्यते ॥ 11 ॥
पठन्ति चतुरो वेदान्धर्मशास्त्राण्यनेकशः ।
आत्मानं नैव जानन्ति दर्वी पाकरसं यथा ॥ 12 ॥
धन्या द्विजमयी नौका विपरीता भवार्णवे ।
तरन्त्यधोगताः सर्वे उपरिष्ठाः पतन्त्यधः ॥ 13 ॥
अयममृतनिधानं नायकोऽप्योषधीनाम्
अमृतमयशरीरः कान्तियुक्तोऽपि चन्द्रः ।
भवतिविगतरश्मिर्मण्डलं प्राप्य भानोः
परसदननिविष्टः को लघुत्वं न याति ॥ 14 ॥
अलिरयं नलिनीदलमध्यगः
कमलिनीमकरन्दमदालसः ।
विधिवशात्परदेशमुपागतः
कुटजपुष्परसं बहु मन्यते ॥ 15 ॥
पीतः क्रुद्धेन तातश्चरणतलहतो वल्लभो येन रोषा
दाबाल्याद्विप्रवर्यैः स्ववदनविवरे धार्यते वैरिणी मे ।
गेहं मे छेदयन्ति प्रतिदिवसमुमाकान्तपूजानिमित्तं
तस्मात्खिन्ना सदाहं द्विजकुलनिलयं नाथ युक्तं त्यजामि ॥ 16 ॥
बन्धनानि खलु सन्ति बहूनि
प्रेमरज्जुकृतबन्धनमन्यत् ।
दारुभेदनिपुणोऽपि षडङ्घ्रि-
र्निष्क्रियो भवति पङ्कजकोशेः ॥ 17 ॥
छिन्नोऽपि चन्दन तरुर्न जहाति गन्धं
वृद्धोऽपि वारणपति-र्नजहाति लीलाम् ।
हन्त्रार्पितो मधुरतां न जहाति चेक्षुः
क्षीणोऽपि न त्यजति शिलगुणान् कुलीनः ॥ 18 ॥
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||
ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |
pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||
khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||
kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ
bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |
sūryodaye cāstamite śayānaṃ
vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||
tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ
putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |
tamarthavantaṃ punarāśrayanti
artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||
anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |
prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||
ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |
amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||
tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ
tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |
sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ
dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||
maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |
krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||
anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ
svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |
yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ
haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||
dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |
anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||
paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |
ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||
dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |
tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||
ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |
bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||
alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ
kamalinīmakarandamadālasaḥ |
vidhivaśātparadeśamupāgataḥ
kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||
pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā
dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |
gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ
tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||
bandhanāni khalu santi bahūni
premarajjukṛtabandhanamanyat |
dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-
rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||
chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ
vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |
hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ
kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.