ਯਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਰਵੀਭੂਤਂ ਕृਪਯਾ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁषੁ ।
ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਮੋਕ੍षੇਣ ਕਿਂ ਜਟਾਭਸ੍ਮਲੇਪਨੈਃ ॥ 01 ॥
ਏਕਮਪ੍ਯਕ੍षਰਂ ਯਸ੍ਤੁ ਗੁਰੁਃ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਪ੍ਰਬੋਧਯੇਤ੍ ।
ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋऽਨृਣੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ 02 ॥
ਖਲਾਨਾਂ ਕਣ੍ਟਕਾਨਾਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧੈਵ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ ।
ਉਪਾਨਨ੍ਮੁਖਭਙ੍ਗੋ ਵਾ ਦੂਰਤੋ ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਜਨਮ੍ ॥ 02 ॥
ਕੁਚੈਲਿਨਂ ਦਨ੍ਤਮਲੋਪਧਾਰਿਣਂ
ਬਹ੍ਵਾਸ਼ਿਨਂ ਨਿष੍ਠੁਰਭਾषਿਣਂ ਚ ।
ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਚਾਸ੍ਤਮਿਤੇ ਸ਼ਯਾਨਂ
ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਯਦਿ ਚਕ੍ਰਪਾਣਿਃ ॥ 04 ॥
ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਧਨੈਰ੍ਵਿਹੀਨਂ
ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਸੁਹृਜ੍ਜਨਾਸ਼੍ਚ ।
ਤਮਰ੍ਥਵਨ੍ਤਂ ਪੁਨਰਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ
ਅਰ੍ਥੋ ਹਿ ਲੋਕੇ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੁਃ ॥ 05 ॥
ਅਨ੍ਯਾਯੋਪਾਰ੍ਜਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦਸ਼ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ।
ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚੈਕਾਦਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਸਮੂਲਂ ਤਦ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 06 ॥
ਅਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨੀਚਸ੍ਯ ਦੂषਣਮ੍ ।
ਅਮृਤਂ ਰਾਹਵੇ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵਿषਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਭੂषਣਮ੍ ॥ 07 ॥
ਤਦ੍ਭੋਜਨਂ ਯਦ੍ਦ੍ਵਿਜਭੁਕ੍ਤਸ਼ੇषਂ
ਤਤ੍ਸੌਹृਦਂ ਯਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪਰਸ੍ਮਿਨ੍ ।
ਸਾ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਤਾ ਯਾ ਨ ਕਰੋਤਿ ਪਾਪਂ
ਦਮ੍ਭਂ ਵਿਨਾ ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ ਧਰ੍ਮਃ ॥ 08 ॥
ਮਣਿਰ੍ਲੁਣ੍ਠਤਿ ਪਾਦਾਗ੍ਰੇ ਕਾਚਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ।
ਕ੍ਰਯਵਿਕ੍ਰਯਵੇਲਾਯਾਂ ਕਾਚਃ ਕਾਚੋ ਮਣਿਰ੍ਮਣਿਃ ॥ 09 ॥
ਅਨਨ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਬਹੁਲਾਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਃ
ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਕਾਲੋ ਬਹੁਵਿਘ੍ਨਤਾ ਚ ।
ਯਤ੍ਸਾਰਭੂਤਂ ਤਦੁਪਾਸਨੀਯਾਂ
ਹਂਸੋ ਯਥਾ ਕ੍षੀਰਮਿਵਾਮ੍ਬੁਮਧ੍ਯਾਤ੍ ॥ 10 ॥
ਦੂਰਾਗਤਂ ਪਥਿ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵृਥਾ ਚ ਗृਹਮਾਗਤਮ੍ ।
ਅਨਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ ਵੈ ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 11 ॥
ਪਠਨ੍ਤਿ ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨੈਵ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਦਰ੍ਵੀ ਪਾਕਰਸਂ ਯਥਾ ॥ 12 ॥
ਧਨ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜਮਯੀ ਨੌਕਾ ਵਿਪਰੀਤਾ ਭਵਾਰ੍ਣਵੇ ।
ਤਰਨ੍ਤ੍ਯਧੋਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਉਪਰਿष੍ਠਾਃ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਧਃ ॥ 13 ॥
ਅਯਮਮृਤਨਿਧਾਨਂ ਨਾਯਕੋऽਪ੍ਯੋषਧੀਨਾਮ੍
ਅਮृਤਮਯਸ਼ਰੀਰਃ ਕਾਨ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੋऽਪਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ।
ਭਵਤਿਵਿਗਤਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਾਨੋਃ
ਪਰਸਦਨਨਿਵਿष੍ਟਃ ਕੋ ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਨ ਯਾਤਿ ॥ 14 ॥
ਅਲਿਰਯਂ ਨਲਿਨੀਦਲਮਧ੍ਯਗਃ
ਕਮਲਿਨੀਮਕਰਨ੍ਦਮਦਾਲਸਃ ।
ਵਿਧਿਵਸ਼ਾਤ੍ਪਰਦੇਸ਼ਮੁਪਾਗਤਃ
ਕੁਟਜਪੁष੍ਪਰਸਂ ਬਹੁ ਮਨ੍ਯਤੇ ॥ 15 ॥
ਪੀਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨ ਤਾਤਸ਼੍ਚਰਣਤਲਹਤੋ ਵਲ੍ਲਭੋ ਯੇਨ ਰੋषਾ
ਦਾਬਾਲ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਵਰ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਵਦਨਵਿਵਰੇ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਵੈਰਿਣੀ ਮੇ ।
ਗੇਹਂ ਮੇ ਛੇਦਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਦਿਵਸਮੁਮਾਕਾਨ੍ਤਪੂਜਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਖਿਨ੍ਨਾ ਸਦਾਹਂ ਦ੍ਵਿਜਕੁਲਨਿਲਯਂ ਨਾਥ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਯਜਾਮਿ ॥ 16 ॥
ਬਨ੍ਧਨਾਨਿ ਖਲੁ ਸਨ੍ਤਿ ਬਹੂਨਿ
ਪ੍ਰੇਮਰਜ੍ਜੁਕृਤਬਨ੍ਧਨਮਨ੍ਯਤ੍ ।
ਦਾਰੁਭੇਦਨਿਪੁਣੋऽਪਿ षਡਙ੍ਘ੍ਰਿ-
ਰ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਿਯੋ ਭਵਤਿ ਪਙ੍ਕਜਕੋਸ਼ੇਃ ॥ 17 ॥
ਛਿਨ੍ਨੋऽਪਿ ਚਨ੍ਦਨ ਤਰੁਰ੍ਨ ਜਹਾਤਿ ਗਨ੍ਧਂ
ਵृਦ੍ਧੋऽਪਿ ਵਾਰਣਪਤਿ-ਰ੍ਨਜਹਾਤਿ ਲੀਲਾਮ੍ ।
ਹਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤੋ ਮਧੁਰਤਾਂ ਨ ਜਹਾਤਿ ਚੇਕ੍षੁਃ
ਕ੍षੀਣੋऽਪਿ ਨ ਤ੍ਯਜਤਿ ਸ਼ਿਲਗੁਣਾਨ੍ ਕੁਲੀਨਃ ॥ 18 ॥
Roman (IAST) Transliteration
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||
ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |
pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||
khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||
kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ
bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |
sūryodaye cāstamite śayānaṃ
vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||
tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ
putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |
tamarthavantaṃ punarāśrayanti
artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||
anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |
prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||
ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |
amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||
tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ
tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |
sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ
dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||
maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |
krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||
anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ
svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |
yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ
haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||
dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |
anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||
paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |
ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||
dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |
tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||
ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |
bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||
alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ
kamalinīmakarandamadālasaḥ |
vidhivaśātparadeśamupāgataḥ
kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||
pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā
dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |
gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ
tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||
bandhanāni khalu santi bahūni
premarajjukṛtabandhanamanyat |
dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-
rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||
chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ
vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |
hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ
kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
यस्य चित्तं द्रवीभूतं कृपया सर्वजन्तुषु ।
तस्य ज्ञानेन मोक्षेण किं जटाभस्मलेपनैः ॥ 01 ॥
एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्यं प्रबोधयेत् ।
पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा सोऽनृणी भवेत् ॥ 02 ॥
खलानां कण्टकानां च द्विविधैव प्रतिक्रिया ।
उपानन्मुखभङ्गो वा दूरतो वा विसर्जनम् ॥ 02 ॥
कुचैलिनं दन्तमलोपधारिणं
बह्वाशिनं निष्ठुरभाषिणं च ।
सूर्योदये चास्तमिते शयानं
विमुञ्चति श्रीर्यदि चक्रपाणिः ॥ 04 ॥
त्यजन्ति मित्राणि धनैर्विहीनं
पुत्राश्च दाराश्च सुहृज्जनाश्च ।
तमर्थवन्तं पुनराश्रयन्ति
अर्थो हि लोके मनुष्यस्य बन्धुः ॥ 05 ॥
अन्यायोपार्जितं द्रव्यं दश वर्षाणि तिष्ठति ।
प्राप्ते चैकादशे वर्षे समूलं तद्विनश्यति ॥ 06 ॥
अयुक्तं स्वामिनो युक्तं युक्तं नीचस्य दूषणम् ।
अमृतं राहवे मृत्युर्विषं शङ्करभूषणम् ॥ 07 ॥
तद्भोजनं यद्द्विजभुक्तशेषं
तत्सौहृदं यत्क्रियते परस्मिन् ।
सा प्राज्ञता या न करोति पापं
दम्भं विना यः क्रियते स धर्मः ॥ 08 ॥
मणिर्लुण्ठति पादाग्रे काचः शिरसि धार्यते ।
क्रयविक्रयवेलायां काचः काचो मणिर्मणिः ॥ 09 ॥
अनन्तशास्त्रं बहुलाश्च विद्याः
स्वल्पश्च कालो बहुविघ्नता च ।
यत्सारभूतं तदुपासनीयां
हंसो यथा क्षीरमिवाम्बुमध्यात् ॥ 10 ॥
दूरागतं पथि श्रान्तं वृथा च गृहमागतम् ।
अनर्चयित्वा यो भुङ्क्ते स वै चाण्डाल उच्यते ॥ 11 ॥
पठन्ति चतुरो वेदान्धर्मशास्त्राण्यनेकशः ।
आत्मानं नैव जानन्ति दर्वी पाकरसं यथा ॥ 12 ॥
धन्या द्विजमयी नौका विपरीता भवार्णवे ।
तरन्त्यधोगताः सर्वे उपरिष्ठाः पतन्त्यधः ॥ 13 ॥
अयममृतनिधानं नायकोऽप्योषधीनाम्
अमृतमयशरीरः कान्तियुक्तोऽपि चन्द्रः ।
भवतिविगतरश्मिर्मण्डलं प्राप्य भानोः
परसदननिविष्टः को लघुत्वं न याति ॥ 14 ॥
अलिरयं नलिनीदलमध्यगः
कमलिनीमकरन्दमदालसः ।
विधिवशात्परदेशमुपागतः
कुटजपुष्परसं बहु मन्यते ॥ 15 ॥
पीतः क्रुद्धेन तातश्चरणतलहतो वल्लभो येन रोषा
दाबाल्याद्विप्रवर्यैः स्ववदनविवरे धार्यते वैरिणी मे ।
गेहं मे छेदयन्ति प्रतिदिवसमुमाकान्तपूजानिमित्तं
तस्मात्खिन्ना सदाहं द्विजकुलनिलयं नाथ युक्तं त्यजामि ॥ 16 ॥
बन्धनानि खलु सन्ति बहूनि
प्रेमरज्जुकृतबन्धनमन्यत् ।
दारुभेदनिपुणोऽपि षडङ्घ्रि-
र्निष्क्रियो भवति पङ्कजकोशेः ॥ 17 ॥
छिन्नोऽपि चन्दन तरुर्न जहाति गन्धं
वृद्धोऽपि वारणपति-र्नजहाति लीलाम् ।
हन्त्रार्पितो मधुरतां न जहाति चेक्षुः
क्षीणोऽपि न त्यजति शिलगुणान् कुलीनः ॥ 18 ॥
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||
ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |
pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||
khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||
kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ
bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |
sūryodaye cāstamite śayānaṃ
vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||
tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ
putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |
tamarthavantaṃ punarāśrayanti
artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||
anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |
prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||
ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |
amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||
tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ
tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |
sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ
dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||
maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |
krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||
anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ
svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |
yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ
haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||
dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |
anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||
paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |
ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||
dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |
tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||
ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |
bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||
alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ
kamalinīmakarandamadālasaḥ |
vidhivaśātparadeśamupāgataḥ
kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||
pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā
dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |
gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ
tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||
bandhanāni khalu santi bahūni
premarajjukṛtabandhanamanyat |
dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-
rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||
chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ
vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |
hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ
kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.