ਆਯੁਃ ਕਰ੍ਮ ਚ ਵਿਤ੍ਤਂ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਿਧਨਮੇਵ ਚ ।
ਪਞ੍ਚੈਤਾਨਿ ਹਿ ਸृਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਸ੍ਯੈਵ ਦੇਹਿਨਃ ॥ 01 ॥
ਸਾਧੁਭ੍ਯਸ੍ਤੇ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਪੁਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ।
ਯੇ ਚ ਤੈਃ ਸਹ ਗਨ੍ਤਾਰਸ੍ਤਦ੍ਧਰ੍ਮਾਤ੍ਸੁਕृਤਂ ਕੁਲਮ੍ ॥ 02 ॥
ਦਰ੍ਸ਼ਨਧ੍ਯਾਨਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਰ੍ਮਤ੍ਸੀ ਕੂਰ੍ਮੀ ਚ ਪਕ੍षਿਣੀ ।
ਸ਼ਿਸ਼ੁਂ ਪਾਲਯਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤਥਾ ਸਜ੍ਜਨ-ਸਙ੍ਗਤਿਃ ॥ 03 ॥
ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਹ੍ਯਯਂ ਦੇਹੋ ਯਾਵਨ੍ਮृਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਦੂਰਤਃ ।
ਤਾਵਦਾਤ੍ਮਹਿਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤੇ ਕਿਂ ਕਰਿष੍ਯਤਿ ॥ 04 ॥
ਕਾਮਧੇਨੁਗੁਣਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਹ੍ਯਕਾਲੇ ਫਲਦਾਯਿਨੀ ।
ਪ੍ਰਵਾਸੇ ਮਾਤृਸਦृਸ਼ੀ ਵਿਦ੍ਯਾ ਗੁਪ੍ਤਂ ਧਨਂ ਸ੍ਮृਤਮ੍ ॥ 05 ॥
ਏਕੋऽਪਿ ਗੁਣਵਾਨ੍ਪੁਤ੍ਰੋ ਨਿਰ੍ਗੁਣੇਨ ਸ਼ਤੇਨ ਕਿਮ੍ ।
ਏਕਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਮੋ ਹਨ੍ਤਿ ਨ ਚ ਤਾਰਾਃ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ਃ ॥ 06 ॥
ਮੂਰ੍ਖਸ਼੍ਚਿਰਾਯੁਰ੍ਜਾਤੋऽਪਿ ਤਸ੍ਮਾਜ੍ਜਾਤਮृਤੋ ਵਰਃ ।
ਮृਤਃ ਸ ਚਾਲ੍ਪਦੁਃਖਾਯ ਯਾਵਜ੍ਜੀਵਂ ਜਡੋ ਦਹੇਤ੍ ॥ 07 ॥
ਕੁਗ੍ਰਾਮਵਾਸਃ ਕੁਲਹੀਨਸੇਵਾ
ਕੁਭੋਜਨਂ ਕ੍ਰੋਧਮੁਖੀ ਚ ਭਾਰ੍ਯਾ ।
ਪੁਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮੂਰ੍ਖੋ ਵਿਧਵਾ ਚ ਕਨ੍ਯਾ
ਵਿਨਾਗ੍ਨਿਨਾ षਟ੍ਪ੍ਰਦਹਨ੍ਤਿ ਕਾਯਮ੍ ॥ 08 ॥
ਕਿਂ ਤਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਧੇਨ੍ਵਾ ਯਾ ਨ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀ ਨ ਗਰ੍ਭਿਣੀ ।
ਕੋऽਰ੍ਥਃ ਪੁਤ੍ਰੇਣ ਜਾਤੇਨ ਯੋ ਨ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਨ ਭਕ੍ਤਿਮਾਨ੍ ॥ 09 ॥
ਸਂਸਾਰਤਾਪਦਗ੍ਧਾਨਾਂ ਤ੍ਰਯੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਿਹੇਤਵਃ ।
ਅਪਤ੍ਯਂ ਚ ਕਲਤ੍ਰਂ ਚ ਸਤਾਂ ਸਙ੍ਗਤਿਰੇਵ ਚ ॥ 10 ॥
ਸਕृਜ੍ਜਲ੍ਪਨ੍ਤਿ ਰਾਜਾਨਃ ਸਕृਜ੍ਜਲ੍ਪਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਡਿਤਾਃ ।
ਸਕृਤ੍ਕਨ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਦੀਯਨ੍ਤੇ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਸਕृਤ੍ਸਕृਤ੍ ॥ 11 ॥
ਏਕਾਕਿਨਾ ਤਪੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਪਠਨਂ ਗਾਯਨਂ ਤ੍ਰਿਭਿਃ ।
ਚਤੁਰ੍ਭਿਰ੍ਗਮਨਂ ਕ੍षੇਤ੍ਰਂ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਬਹੁਭੀ ਰਣਃ ॥ 12 ॥
ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਯਾ ਸ਼ੁਚਿਰ੍ਦਕ੍षਾ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਯਾ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ।
ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਯਾ ਪਤਿਪ੍ਰੀਤਾ ਸਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨੀ ॥ 13 ॥
ਅਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯ ਗृਹਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਦਿਸ਼ਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ।
ਮੂਰ੍ਖਸ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ੂਨ੍ਯਾ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ॥ 14 ॥
ਅਨਭ੍ਯਾਸੇ ਵਿषਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਮਜੀਰ੍ਣੇ ਭੋਜਨਂ ਵਿषਮ੍ ।
ਦਰਿਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿषਂ ਗੋष੍ਠੀ ਵृਦ੍ਧਸ੍ਯ ਤਰੁਣੀ ਵਿषਮ੍ ॥ 15 ॥
ਤ੍ਯਜੇਦ੍ਧਰ੍ਮਂ ਦਯਾਹੀਨਂ ਵਿਦ੍ਯਾਹੀਨਂ ਗੁਰੁਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ।
ਤ੍ਯਜੇਤ੍ਕ੍ਰੋਧਮੁਖੀਂ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਨਿਃਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਬਾਨ੍ਧਵਾਂਸ੍ਤ੍ਯਜੇਤ੍ ॥ 16 ॥
ਅਧ੍ਵਾ ਜਰਾ ਦੇਹਵਤਾਂ ਪਰ੍ਵਤਾਨਾਂ ਜਲਂ ਜਰਾ ।
ਅਮੈਥੁਨਂ ਜਰਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣਾਮਾਤਪੋ ਜਰਾ ॥ 17 ॥
ਕਃ ਕਾਲਃ ਕਾਨਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਕੋ ਦੇਸ਼ਃ ਕੌ ਵ੍ਯਯਾਗਮੌ ।
ਕਸ਼੍ਚਾਹਂ ਕਾ ਚ ਮੇ ਸ਼ਕ੍ਤਿਰਿਤਿ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ॥ 18 ॥
ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਦੇਵੋ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨਾਂ ਮੁਨੀਨਾਂ ਹृਦਿ ਦੈਵਤਮ੍ ।
ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਬੁਦ੍ਧੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ ॥ 19 ॥
Roman (IAST) Transliteration
āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca |
pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ || 01 ||
sādhubhyaste nivartante putramitrāṇi bāndhavāḥ |
ye ca taiḥ saha gantārastaddharmātsukṛtaṃ kulam || 02 ||
darśanadhyānasaṃsparśairmatsī kūrmī ca pakṣiṇī |
śiśuṃ pālayate nityaṃ tathā sajjana-saṅgatiḥ || 03 ||
yāvatsvastho hyayaṃ deho yāvanmṛtyuśca dūrataḥ |
tāvadātmahitaṃ kuryātprāṇānte kiṃ kariṣyati || 04 ||
kāmadhenuguṇā vidyā hyakāle phaladāyinī |
pravāse mātṛsadṛśī vidyā guptaṃ dhanaṃ smṛtam || 05 ||
eko'pi guṇavānputro nirguṇena śatena kim |
ekaścandrastamo hanti na ca tārāḥ sahasraśaḥ || 06 ||
mūrkhaścirāyurjāto'pi tasmājjātamṛto varaḥ |
mṛtaḥ sa cālpaduḥkhāya yāvajjīvaṃ jaḍo dahet || 07 ||
kugrāmavāsaḥ kulahīnasevā
kubhojanaṃ krodhamukhī ca bhāryā |
putraśca mūrkho vidhavā ca kanyā
vināgninā ṣaṭpradahanti kāyam || 08 ||
kiṃ tayā kriyate dhenvā yā na dogdhrī na garbhiṇī |
ko'rthaḥ putreṇa jātena yo na vidvān na bhaktimān || 09 ||
saṃsāratāpadagdhānāṃ trayo viśrāntihetavaḥ |
apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saṅgatireva ca || 10 ||
sakṛjjalpanti rājānaḥ sakṛjjalpanti paṇḍitāḥ |
sakṛtkanyāḥ pradīyante trīṇyetāni sakṛtsakṛt || 11 ||
ekākinā tapo dvābhyāṃ paṭhanaṃ gāyanaṃ tribhiḥ |
caturbhirgamanaṃ kṣetraṃ pañcabhirbahubhī raṇaḥ || 12 ||
sā bhāryā yā śucirdakṣā sā bhāryā yā pativratā |
sā bhāryā yā patiprītā sā bhāryā satyavādinī || 13 ||
aputrasya gṛhaṃ śūnyaṃ diśaḥ śūnyāstvabāndhavāḥ |
mūrkhasya hṛdayaṃ śūnyaṃ sarvaśūnyā daridratā || 14 ||
anabhyāse viṣaṃ śāstramajīrṇe bhojanaṃ viṣam |
daridrasya viṣaṃ goṣṭhī vṛddhasya taruṇī viṣam || 15 ||
tyajeddharmaṃ dayāhīnaṃ vidyāhīnaṃ guruṃ tyajet |
tyajetkrodhamukhīṃ bhāryāṃ niḥsnehānbāndhavāṃstyajet || 16 ||
adhvā jarā dehavatāṃ parvatānāṃ jalaṃ jarā |
amaithunaṃ jarā strīṇāṃ vastrāṇāmātapo jarā || 17 ||
kaḥ kālaḥ kāni mitrāṇi ko deśaḥ kau vyayāgamau |
kaścāhaṃ kā ca me śaktiriti cintyaṃ muhurmuhuḥ || 18 ||
agnirdevo dvijātīnāṃ munīnāṃ hṛdi daivatam |
pratimā svalpabuddhīnāṃ sarvatra samadarśinaḥ || 19 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च ।
पञ्चैतानि हि सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः ॥ 01 ॥
साधुभ्यस्ते निवर्तन्ते पुत्रमित्राणि बान्धवाः ।
ये च तैः सह गन्तारस्तद्धर्मात्सुकृतं कुलम् ॥ 02 ॥
दर्शनध्यानसंस्पर्शैर्मत्सी कूर्मी च पक्षिणी ।
शिशुं पालयते नित्यं तथा सज्जन-सङ्गतिः ॥ 03 ॥
यावत्स्वस्थो ह्ययं देहो यावन्मृत्युश्च दूरतः ।
तावदात्महितं कुर्यात्प्राणान्ते किं करिष्यति ॥ 04 ॥
कामधेनुगुणा विद्या ह्यकाले फलदायिनी ।
प्रवासे मातृसदृशी विद्या गुप्तं धनं स्मृतम् ॥ 05 ॥
एकोऽपि गुणवान्पुत्रो निर्गुणेन शतेन किम् ।
एकश्चन्द्रस्तमो हन्ति न च ताराः सहस्रशः ॥ 06 ॥
मूर्खश्चिरायुर्जातोऽपि तस्माज्जातमृतो वरः ।
मृतः स चाल्पदुःखाय यावज्जीवं जडो दहेत् ॥ 07 ॥
कुग्रामवासः कुलहीनसेवा
कुभोजनं क्रोधमुखी च भार्या ।
पुत्रश्च मूर्खो विधवा च कन्या
विनाग्निना षट्प्रदहन्ति कायम् ॥ 08 ॥
किं तया क्रियते धेन्वा या न दोग्ध्री न गर्भिणी ।
कोऽर्थः पुत्रेण जातेन यो न विद्वान् न भक्तिमान् ॥ 09 ॥
संसारतापदग्धानां त्रयो विश्रान्तिहेतवः ।
अपत्यं च कलत्रं च सतां सङ्गतिरेव च ॥ 10 ॥
सकृज्जल्पन्ति राजानः सकृज्जल्पन्ति पण्डिताः ।
सकृत्कन्याः प्रदीयन्ते त्रीण्येतानि सकृत्सकृत् ॥ 11 ॥
एकाकिना तपो द्वाभ्यां पठनं गायनं त्रिभिः ।
चतुर्भिर्गमनं क्षेत्रं पञ्चभिर्बहुभी रणः ॥ 12 ॥
सा भार्या या शुचिर्दक्षा सा भार्या या पतिव्रता ।
सा भार्या या पतिप्रीता सा भार्या सत्यवादिनी ॥ 13 ॥
अपुत्रस्य गृहं शून्यं दिशः शून्यास्त्वबान्धवाः ।
मूर्खस्य हृदयं शून्यं सर्वशून्या दरिद्रता ॥ 14 ॥
अनभ्यासे विषं शास्त्रमजीर्णे भोजनं विषम् ।
दरिद्रस्य विषं गोष्ठी वृद्धस्य तरुणी विषम् ॥ 15 ॥
त्यजेद्धर्मं दयाहीनं विद्याहीनं गुरुं त्यजेत् ।
त्यजेत्क्रोधमुखीं भार्यां निःस्नेहान्बान्धवांस्त्यजेत् ॥ 16 ॥
अध्वा जरा देहवतां पर्वतानां जलं जरा ।
अमैथुनं जरा स्त्रीणां वस्त्राणामातपो जरा ॥ 17 ॥
कः कालः कानि मित्राणि को देशः कौ व्ययागमौ ।
कश्चाहं का च मे शक्तिरिति चिन्त्यं मुहुर्मुहुः ॥ 18 ॥
अग्निर्देवो द्विजातीनां मुनीनां हृदि दैवतम् ।
प्रतिमा स्वल्पबुद्धीनां सर्वत्र समदर्शिनः ॥ 19 ॥
āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca |
pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ || 01 ||
sādhubhyaste nivartante putramitrāṇi bāndhavāḥ |
ye ca taiḥ saha gantārastaddharmātsukṛtaṃ kulam || 02 ||
darśanadhyānasaṃsparśairmatsī kūrmī ca pakṣiṇī |
śiśuṃ pālayate nityaṃ tathā sajjana-saṅgatiḥ || 03 ||
yāvatsvastho hyayaṃ deho yāvanmṛtyuśca dūrataḥ |
tāvadātmahitaṃ kuryātprāṇānte kiṃ kariṣyati || 04 ||
kāmadhenuguṇā vidyā hyakāle phaladāyinī |
pravāse mātṛsadṛśī vidyā guptaṃ dhanaṃ smṛtam || 05 ||
eko'pi guṇavānputro nirguṇena śatena kim |
ekaścandrastamo hanti na ca tārāḥ sahasraśaḥ || 06 ||
mūrkhaścirāyurjāto'pi tasmājjātamṛto varaḥ |
mṛtaḥ sa cālpaduḥkhāya yāvajjīvaṃ jaḍo dahet || 07 ||
kugrāmavāsaḥ kulahīnasevā
kubhojanaṃ krodhamukhī ca bhāryā |
putraśca mūrkho vidhavā ca kanyā
vināgninā ṣaṭpradahanti kāyam || 08 ||
kiṃ tayā kriyate dhenvā yā na dogdhrī na garbhiṇī |
ko'rthaḥ putreṇa jātena yo na vidvān na bhaktimān || 09 ||
saṃsāratāpadagdhānāṃ trayo viśrāntihetavaḥ |
apatyaṃ ca kalatraṃ ca satāṃ saṅgatireva ca || 10 ||
sakṛjjalpanti rājānaḥ sakṛjjalpanti paṇḍitāḥ |
sakṛtkanyāḥ pradīyante trīṇyetāni sakṛtsakṛt || 11 ||
ekākinā tapo dvābhyāṃ paṭhanaṃ gāyanaṃ tribhiḥ |
caturbhirgamanaṃ kṣetraṃ pañcabhirbahubhī raṇaḥ || 12 ||
sā bhāryā yā śucirdakṣā sā bhāryā yā pativratā |
sā bhāryā yā patiprītā sā bhāryā satyavādinī || 13 ||
aputrasya gṛhaṃ śūnyaṃ diśaḥ śūnyāstvabāndhavāḥ |
mūrkhasya hṛdayaṃ śūnyaṃ sarvaśūnyā daridratā || 14 ||
anabhyāse viṣaṃ śāstramajīrṇe bhojanaṃ viṣam |
daridrasya viṣaṃ goṣṭhī vṛddhasya taruṇī viṣam || 15 ||
tyajeddharmaṃ dayāhīnaṃ vidyāhīnaṃ guruṃ tyajet |
tyajetkrodhamukhīṃ bhāryāṃ niḥsnehānbāndhavāṃstyajet || 16 ||
adhvā jarā dehavatāṃ parvatānāṃ jalaṃ jarā |
amaithunaṃ jarā strīṇāṃ vastrāṇāmātapo jarā || 17 ||
kaḥ kālaḥ kāni mitrāṇi ko deśaḥ kau vyayāgamau |
kaścāhaṃ kā ca me śaktiriti cintyaṃ muhurmuhuḥ || 18 ||
agnirdevo dvijātīnāṃ munīnāṃ hṛdi daivatam |
pratimā svalpabuddhīnāṃ sarvatra samadarśinaḥ || 19 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.