Chanakya Niti Chapter 6 — Gurmukhi Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

చాణక్య నీతి ఆరవ అధ్యాయంలో వినడం వల్ల ధర్మం, జ్ఞానం, మోక్షం కలుగుతాయని, కాలం అందరినీ నియంత్రిస్తుందని, ఆత్మ తానే కర్మను చేసి ఫలాన్ని అనుభవిస్తుందని చెప్పబడింది. ధనం ఉన్నవారికే మిత్రులు, బంధువులు, పండితత్వం ఉంటాయని, లోభి, గర్విష్ఠి, మూర్ఖుడు, పండితుడు అనే నలుగురిని ఎలా లొంగదీసుకోవాలో వివరించబడింది. చెడు రాజు, మిత్రుడు, శిష్యుడు, భార్య లేకపోవడమే మేలని, అప్పు చేసిన తండ్రి, వ్యభిచారిణి తల్లి, అందమైన భార్య, మూర్ఖుడైన కుమారుడు శత్రువులని తెలిపబడింది. సింహం, కొంగ, కోడి, కాకి, కుక్క, గాడిద నుండి మొత్తం ఇరువది గుణాలను నేర్చుకోవాలని, వాటిని ఆచరించేవాడు కార్యాలన్నింటిలో అజేయుడు అవుతాడని ఈ అధ్యాయం చెబుతుంది.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Verse 01

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਧਰ੍ਮਂ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਤ੍ਯਜਤਿ ਦੁਰ੍ਮਤਿਮ੍ ।
ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਜ੍ਞਾਨਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮੋਕ੍षਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍ ॥ 01 ॥

śrutvā dharmaṃ vijānāti śrutvā tyajati durmatim |
śrutvā jñānamavāpnoti śrutvā mokṣamavāpnuyāt || 01 ||

వినడం వల్ల ధర్మాన్ని తెలుసుకుంటాడు; వినడం వల్ల దుర్బుద్ధిని విడిచిపెడతాడు; వినడం వల్ల జ్ఞానాన్ని పొందుతాడు; వినడం వల్ల మోక్షాన్ని పొందుతాడు. ^AI

Verse 02

ਪਕ੍षਿਣਃ ਕਾਕਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਲਃ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਚੈਵ ਕੁਕ੍ਕੁਰਃ ।
ਮੁਨੀਨਾਂ ਪਾਪਸ਼੍ਚਣ੍ਡਾਲਃ ਸਰ੍ਵਚਾਣ੍ਡਾਲਨਿਨ੍ਦਕਃ ॥ 02 ॥

pakṣiṇaḥ kākaścaṇḍālaḥ paśūnāṃ caiva kukkuraḥ |
munīnāṃ pāpaścaṇḍālaḥ sarvacāṇḍālanindakaḥ || 02 ||

పక్షులలో కాకి చండాలుడు; పశువులలో కుక్క చండాలుడు; మునులలో పాపి చండాలుడు; మరియు సమస్త చండాలులను నిందించేవాడు చండాలుడు. ^AI

Verse 03

ਭਸ੍ਮਨਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ਕਾਸ੍ਯਂ ਤਾਮ੍ਰਮਮ੍ਲੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ।
ਰਜਸਾ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤੇ ਨਾਰੀ ਨਦੀ ਵੇਗੇਨ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ॥ 03 ॥

bhasmanā śuddhyate kāsyaṃ tāmramamlena śuddhyati |
rajasā śuddhyate nārī nadī vegena śuddhyati || 03 ||

కంచు బూడిదతో శుద్ధి అవుతుంది; రాగి పులుసుతో శుద్ధి అవుతుంది; స్త్రీ రజస్సుతో శుద్ధి అవుతుంది; నది వేగంతో శుద్ధి అవుతుంది. ^AI

Verse 04

ਭ੍ਰਮਨ੍ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਰਾਜਾ ਭ੍ਰਮਨ੍ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਦ੍ਵਿਜਃ ।
ਭ੍ਰਮਨ੍ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯਤੇ ਯੋਗੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਭ੍ਰਮਨ੍ਤੀ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 04 ॥

bhramansampūjyate rājā bhramansampūjyate dvijaḥ |
bhramansampūjyate yogī strī bhramantī vinaśyati || 04 ||

తిరుగుతూ ఉండే రాజు పూజింపబడతాడు; తిరుగుతూ ఉండే ద్విజుడు పూజింపబడతాడు; తిరుగుతూ ఉండే యోగి పూజింపబడతాడు; తిరిగే స్త్రీ నశిస్తుంది. ^AI

Verse 05

ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ।
ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਃ ਸ ਪੁਮਾਁਲ੍ਲੋਕੇ ਯਸ੍ਯਾਰ੍ਥਾਃ ਸ ਚ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ॥ 05 ॥

yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |
yasyārthāḥ sa pumā~lloke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ || 05 ||

ఎవరికి ధనం ఉంటుందో వారికే మిత్రులు; ఎవరికి ధనం ఉంటుందో వారికే బంధువులు; ఎవరికి ధనం ఉంటుందో వాడే లోకంలో పురుషుడు; ఎవరికి ధనం ఉంటుందో వాడే పండితుడు. ^AI

Verse 06

ਤਾਦृਸ਼ੀ ਜਾਯਤੇ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਵ੍ਯਵਸਾਯੋऽਪਿ ਤਾਦृਸ਼ਃ ।
ਸਹਾਯਾਸ੍ਤਾਦृਸ਼ਾ ਏਵ ਯਾਦृਸ਼ੀ ਭਵਿਤਵ੍ਯਤਾ ॥ 06 ॥

tādṛśī jāyate buddhirvyavasāyo'pi tādṛśaḥ |
sahāyāstādṛśā eva yādṛśī bhavitavyatā || 06 ||

ఎటువంటి బుద్ధి కలుగుతుందో అటువంటి ప్రయత్నమే జరుగుతుంది; ఎటువంటి గతి ఉండవలసి ఉందో అటువంటి సహాయకులే లభిస్తారు. ^AI

Verse 07

ਕਾਲਃ ਪਚਤਿ ਭੂਤਾਨਿ ਕਾਲਃ ਸਂਹਰਤੇ ਪ੍ਰਜਾਃ ।
ਕਾਲਃ ਸੁਪ੍ਤੇषੁ ਜਾਗਰ੍ਤਿ ਕਾਲੋ ਹਿ ਦੁਰਤਿਕ੍ਰਮਃ ॥ 07 ॥

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ || 07 ||

కాలం ప్రాణులను పక్వం చేస్తుంది; కాలం ప్రజలను సంహరిస్తుంది; కాలం నిద్రిస్తున్నవారిలో మేల్కొంటుంది; కాలాన్ని నిజంగా దాటడం సాధ్యం కాదు. ^AI

Verse 08

ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਚ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਧਃ ਕਾਮਾਨ੍ਧੋ ਨੈਵ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਮਦੋਨ੍ਮਤ੍ਤਾ ਨ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਅਰ੍ਥੀ ਦੋषਂ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 08 ॥

na paśyati ca janmāndhaḥ kāmāndho naiva paśyati |
madonmattā na paśyanti arthī doṣaṃ na paśyati || 08 ||

పుట్టుకతో గుడ్డివాడు చూడలేడు; కామాంధుడు కూడా చూడలేడు; మదోన్మత్తులు చూడలేరు; ధనాపేక్షి దోషాన్ని చూడలేడు. ^AI

Verse 09

ਸ੍ਵਯਂ ਕਰ੍ਮ ਕਰੋਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਸ੍ਵਯਂ ਤਤ੍ਫਲਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ।
ਸ੍ਵਯਂ ਭ੍ਰਮਤਿ ਸਂਸਾਰੇ ਸ੍ਵਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ ॥ 09 ॥

svayaṃ karma karotyātmā svayaṃ tatphalamaśnute |
svayaṃ bhramati saṃsāre svayaṃ tasmādvimucyate || 09 ||

ఆత్మ తానే కర్మను చేస్తుంది, తానే దాని ఫలాన్ని అనుభవిస్తుంది; తానే సంసారంలో తిరుగుతుంది, తానే దాని నుండి విముక్తి పొందుతుంది. ^AI

Verse 10

ਰਾਜਾ ਰਾष੍ਟ੍ਰਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪਾਪਂ ਪੁਰੋਹਿਤਃ ।
ਭਰ੍ਤਾ ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਕृਤਂ ਪਾਪਂ ਸ਼ਿष੍ਯਪਾਪਂ ਗੁਰੁਸ੍ਤਥਾ ॥ 10 ॥

rājā rāṣṭrakṛtaṃ pāpaṃ rājñaḥ pāpaṃ purohitaḥ |
bhartā ca strīkṛtaṃ pāpaṃ śiṣyapāpaṃ gurustathā || 10 ||

రాజు రాష్ట్రం చేసిన పాపాన్ని పొందుతాడు, రాజు చేసిన పాపాన్ని పురోహితుడు పొందుతాడు; భర్త స్త్రీ చేసిన పాపాన్ని పొందుతాడు, అలాగే గురువు శిష్యుని పాపాన్ని పొందుతాడు. ^AI

Verse 11

ऋਣਕਰ੍ਤਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਮਾਤਾ ਚ ਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿਣੀ ।
ਭਾਰ੍ਯਾ ਰੂਪਵਤੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਃ ਪੁਤ੍ਰਃ ਸ਼ਤ੍ਰੁਰਪਣ੍ਡਿਤਃ ॥ 11 ॥

ṛṇakartā pitā śatrurmātā ca vyabhicāriṇī |
bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ || 11 ||

అప్పు చేసుకున్న తండ్రి శత్రువు, వ్యభిచారిణి అయిన తల్లి శత్రువు; అందమైన భార్య శత్రువు, మూర్ఖుడైన కుమారుడు శత్రువు. ^AI

Verse 12

ਲੁਬ੍ਧਮਰ੍ਥੇਨ ਗृਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮਞ੍ਜਲਿਕਰ੍ਮਣਾ ।
ਮੂਰ੍ਖਂ ਛਨ੍ਦੋऽਨੁਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਚ ਯਥਾਰ੍ਥਤ੍ਵੇਨ ਪਣ੍ਡਿਤਮ੍ ॥ 12 ॥

lubdhamarthena gṛhṇīyāt stabdhamañjalikarmaṇā |
mūrkhaṃ chando'nuvṛttyā ca yathārthatvena paṇḍitam || 12 ||

లోభిని ధనంతో లొంగదీసుకోవాలి, గర్విష్ఠిని చేతులు జోడించి నమస్కరించడంతో లొంగదీసుకోవాలి; మూర్ఖుడిని అతని ఇష్టానుసారం నడుచుకోవడంతో, పండితుడిని యథార్థంగా (నిజాయితీగా) లొంగదీసుకోవాలి. ^AI

Verse 13

ਵਰਂ ਨ ਰਾਜ੍ਯਂ ਨ ਕੁਰਾਜਰਾਜ੍ਯਂ
ਵਰਂ ਨ ਮਿਤ੍ਰਂ ਨ ਕੁਮਿਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰਮ੍ ।
ਵਰਂ ਨ ਸ਼ਿष੍ਯੋ ਨ ਕੁਸ਼ਿष੍ਯਸ਼ਿष੍ਯੋ
ਵਰਂ ਨ ਦਾਰ ਨ ਕੁਦਰਦਾਰਃ ॥ 13 ॥

varaṃ na rājyaṃ na kurājarājyaṃ
varaṃ na mitraṃ na kumitramitram |
varaṃ na śiṣyo na kuśiṣyaśiṣyo
varaṃ na dāra na kudaradāraḥ || 13 ||

రాజ్యం కంటే చెడు రాజు రాజ్యం లేకపోవడమే మేలు; మిత్రుడి కంటే చెడు మిత్రుడు లేకపోవడమే మేలు; శిష్యుడి కంటే చెడు శిష్యుడు లేకపోవడమే మేలు; భార్య కంటే చెడు భార్య లేకపోవడమే మేలు. ^AI

Verse 14

ਕੁਰਾਜਰਾਜ੍ਯੇਨ ਕੁਤਃ ਪ੍ਰਜਾਸੁਖਂ
ਕੁਮਿਤ੍ਰਮਿਤ੍ਰੇਣ ਕੁਤੋऽਭਿਨਿਰ੍ਵृਤਿਃ ।
ਕੁਦਾਰਦਾਰੈਸ਼੍ਚ ਕੁਤੋ ਗृਹੇ ਰਤਿਃ
ਕੁਸ਼ਿष੍ਯਸ਼ਿष੍ਯਮਧ੍ਯਾਪਯਤਃ ਕੁਤੋ ਯਸ਼ਃ ॥ 14 ॥

kurājarājyena kutaḥ prajāsukhaṃ
kumitramitreṇa kuto'bhinirvṛtiḥ |
kudāradāraiśca kuto gṛhe ratiḥ
kuśiṣyaśiṣyamadhyāpayataḥ kuto yaśaḥ || 14 ||

చెడు రాజు రాజ్యంలో ప్రజలకు సుఖం ఎక్కడిది? చెడు మిత్రుడితో సంతోషం ఎక్కడిది? చెడు భార్యతో ఇంటిలో ఆనందం ఎక్కడిది? చెడు శిష్యుడిని బోధించేవానికి కీర్తి ఎక్కడిది? ^AI

Verse 15

ਸਿਂਹਾਦੇਕਂ ਬਕਾਦੇਕਂ ਸ਼ਿਕ੍षੇਚ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਤ੍ ।
ਵਾਯਸਾਤ੍ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਕ੍षੇਚ੍ਚ षਟ੍ਸ਼ੁਨਸ੍ਤ੍ਰੀਣਿ ਗਰ੍ਦਭਾਤ੍ ॥ 15 ॥

siṃhādekaṃ bakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt |
vāyasātpañca śikṣecca ṣaṭśunastrīṇi gardabhāt || 15 ||

సింహం నుండి ఒకటి, కొంగ నుండి ఒకటి, కోడి నుండి నాలుగు నేర్చుకోవాలి; కాకి నుండి ఐదు నేర్చుకోవాలి, కుక్క నుండి ఆరు, గాడిద నుండి మూడు నేర్చుకోవాలి. ^AI

Verse 16

ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮਲ੍ਪਂ ਵਾ ਯਨ੍ਨਰਃ ਕਰ੍ਤੁਮਿਚ੍ਛਤਿ ।
ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭੇਣ ਤਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਸਿਂਹਾਦੇਕਂ ਪ੍ਰਚਕ੍षਤੇ ॥ 16 ॥

prabhūtaṃ kāryamalpaṃ vā yannaraḥ kartumicchati |
sarvārambheṇa tatkāryaṃ siṃhādekaṃ pracakṣate || 16 ||

మనిషి పెద్ద కార్యమైనా లేదా చిన్న కార్యమైనా చేయాలని కోరితే, ఆ కార్యాన్ని సర్వ ప్రయత్నంతో చేయాలి; ఇది సింహం నుండి నేర్చుకున్న ఒకటి అని చెబుతారు. ^AI

Verse 17

ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ ਸਂਯਮ੍ਯ ਰਾਗਦ੍ਵੇषਵਿਵਰ੍ਜਿਤਃ ।
ਸਮਦੁਃਖਸੁਖਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਃ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ ਸਾਧੁਰੁਚ੍ਯਤੇ ॥ 17 ॥

indriyāṇi ca saṃyamya rāgadveṣavivarjitaḥ |
samaduḥkhasukhaḥ śāntaḥ tattvajñaḥ sādhurucyate || 17 ||

ఇంద్రియములను సంయమనము చేసి, రాగద్వేషములను విడిచినవాడు, సుఖదుఃఖములలో సమానుడు, శాంతుడు, తత్త్వజ్ఞుడు — అతడు సాధువు అనబడును. ^AI

Verse 18

ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਨਂ ਚ ਯੁਦ੍ਧਂ ਚ ਸਂਵਿਭਾਗਂ ਚ ਬਨ੍ਧੁषੁ ।
ਸ੍ਵਯਮਾਕ੍ਰਮ੍ਯ ਭੁਕ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ਿਕ੍षੇਚ੍ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਤ੍ ॥ 18 ॥

pratyutthānaṃ ca yuddhaṃ ca saṃvibhāgaṃ ca bandhuṣu |
svayamākramya bhuktaṃ ca śikṣeccatvāri kukkuṭāt || 18 ||

ఎదురుగా లేచి నిలబడుట, యుద్ధము చేయుట, బంధువులతో పంచుకొనుట, తానే ముందుగా వెళ్లి తినుట — ఈ నాలుగు కోడిపుంజు నుండి నేర్చుకోవలెను. ^AI

Verse 19

ਗੂਢਮੈਥੁਨਚਾਰਿਤ੍ਵਂ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਚ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਮ੍ ।
ਅਪ੍ਰਮਤ੍ਤਮਵਿਸ਼੍ਵਾਸਂ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ਿਕ੍षੇਚ੍ਚ ਵਾਯਸਾਤ੍ ॥ 19 ॥

gūḍhamaithunacāritvaṃ kāle kāle ca saṅgraham |
apramattamaviśvāsaṃ pañca śikṣecca vāyasāt || 19 ||

రహస్యముగా సంభోగించుట, సమయానికి సమయానికి సంగ్రహించుట, అప్రమత్తత, అవిశ్వాసము — ఈ ఐదు కాకి నుండి నేర్చుకోవలెను. ^AI

Verse 20

ਬਹ੍ਵਾਸ਼ੀ ਸ੍ਵਲ੍ਪਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਸਨਿਦ੍ਰੋ ਲਘੁਚੇਤਨਃ ।
ਸ੍ਵਾਮਿਭਕ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੂਰਸ਼੍ਚ षਡੇਤੇ ਸ਼੍ਵਾਨਤੋ ਗੁਣਾਃ ॥ 20 ॥

bahvāśī svalpasantuṣṭaḥ sanidro laghucetanaḥ |
svāmibhaktaśca śūraśca ṣaḍete śvānato guṇāḥ || 20 ||

ఎక్కువ తినువాడు, కొద్దిగా సంతృప్తి చెందువాడు, త్వరగా నిద్రపోవువాడు, తక్కువ బుద్ధి కలవాడు, యజమాని యెడ భక్తి కలవాడు, శూరుడు — ఈ ఆరు గుణములు కుక్క నుండి తెలియవలెను. ^AI

Verse 21

ਸੁਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੋऽਪਿ ਵਹੇਦ੍ਭਾਰਂ ਸ਼ੀਤੋष੍ਣਂ ਨ ਚ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ।
ਸਨ੍ਤੁष੍ਟਸ਼੍ਚਰਤੇ ਨਿਤ੍ਯਂ ਤ੍ਰੀਣਿ ਸ਼ਿਕ੍षੇਚ੍ਚ ਗਰ੍ਦਭਾਤ੍ ॥ 21 ॥

suśrānto'pi vahedbhāraṃ śītoṣṇaṃ na ca paśyati |
santuṣṭaścarate nityaṃ trīṇi śikṣecca gardabhāt || 21 ||

బాగా అలసినప్పటికీ భారమును మోయును, చలి వేడిని చూడడు, నిత్యము సంతృప్తితో తిరుగును — ఈ మూడు గాడిద నుండి నేర్చుకోవలెను. ^AI

Verse 22

ਯ ਏਤਾਨ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਗੁਣਾਨਾਚਰਿष੍ਯਤਿ ਮਾਨਵਃ ।
ਕਾਰ੍ਯਾਵਸ੍ਥਾਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਅਜੇਯਃ ਸ ਭਵਿष੍ਯਤਿ ॥ 22 ॥

ya etānviṃśatiguṇānācariṣyati mānavaḥ |
kāryāvasthāsu sarvāsu ajeyaḥ sa bhaviṣyati || 22 ||

ఈ ఇరువది గుణములను ఆచరించు మనుష్యుడు, కార్యములన్నింటిలోను అజేయుడు అగును. ^AI

Sanskrit — Devanagari (original)

श्रुत्वा धर्मं विजानाति श्रुत्वा त्यजति दुर्मतिम् ।

श्रुत्वा ज्ञानमवाप्नोति श्रुत्वा मोक्षमवाप्नुयात् ॥ 01 ॥

पक्षिणः काकश्चण्डालः पशूनां चैव कुक्कुरः ।

मुनीनां पापश्चण्डालः सर्वचाण्डालनिन्दकः ॥ 02 ॥

भस्मना शुद्ध्यते कास्यं ताम्रमम्लेन शुद्ध्यति ।

रजसा शुद्ध्यते नारी नदी वेगेन शुद्ध्यति ॥ 03 ॥

भ्रमन्सम्पूज्यते राजा भ्रमन्सम्पूज्यते द्विजः ।

भ्रमन्सम्पूज्यते योगी स्त्री भ्रमन्ती विनश्यति ॥ 04 ॥

यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।

यस्यार्थाः स पुमाँल्लोके यस्यार्थाः स च पण्डितः ॥ 05 ॥

तादृशी जायते बुद्धिर्व्यवसायोऽपि तादृशः ।

सहायास्तादृशा एव यादृशी भवितव्यता ॥ 06 ॥

कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।

कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः ॥ 07 ॥

न पश्यति च जन्मान्धः कामान्धो नैव पश्यति ।

मदोन्मत्ता न पश्यन्ति अर्थी दोषं न पश्यति ॥ 08 ॥

स्वयं कर्म करोत्यात्मा स्वयं तत्फलमश्नुते ।

स्वयं भ्रमति संसारे स्वयं तस्माद्विमुच्यते ॥ 09 ॥

राजा राष्ट्रकृतं पापं राज्ञः पापं पुरोहितः ।

भर्ता च स्त्रीकृतं पापं शिष्यपापं गुरुस्तथा ॥ 10 ॥

ऋणकर्ता पिता शत्रुर्माता च व्यभिचारिणी ।

भार्या रूपवती शत्रुः पुत्रः शत्रुरपण्डितः ॥ 11 ॥

लुब्धमर्थेन गृह्णीयात् स्तब्धमञ्जलिकर्मणा ।

मूर्खं छन्दोऽनुवृत्त्या च यथार्थत्वेन पण्डितम् ॥ 12 ॥

वरं न राज्यं न कुराजराज्यं

वरं न मित्रं न कुमित्रमित्रम् ।

वरं न शिष्यो न कुशिष्यशिष्यो

वरं न दार न कुदरदारः ॥ 13 ॥

कुराजराज्येन कुतः प्रजासुखं

कुमित्रमित्रेण कुतोऽभिनिर्वृतिः ।

कुदारदारैश्च कुतो गृहे रतिः

कुशिष्यशिष्यमध्यापयतः कुतो यशः ॥ 14 ॥

सिंहादेकं बकादेकं शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ।

वायसात्पञ्च शिक्षेच्च षट्शुनस्त्रीणि गर्दभात् ॥ 15 ॥

प्रभूतं कार्यमल्पं वा यन्नरः कर्तुमिच्छति ।

सर्वारम्भेण तत्कार्यं सिंहादेकं प्रचक्षते ॥ 16 ॥

इन्द्रियाणि च संयम्य रागद्वेषविवर्जितः ।

समदुःखसुखः शान्तः तत्त्वज्ञः साधुरुच्यते ॥ 17 ॥

प्रत्युत्थानं च युद्धं च संविभागं च बन्धुषु ।

स्वयमाक्रम्य भुक्तं च शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् ॥ 18 ॥

गूढमैथुनचारित्वं काले काले च सङ्ग्रहम् ।

अप्रमत्तमविश्वासं पञ्च शिक्षेच्च वायसात् ॥ 19 ॥

बह्वाशी स्वल्पसन्तुष्टः सनिद्रो लघुचेतनः ।

स्वामिभक्तश्च शूरश्च षडेते श्वानतो गुणाः ॥ 20 ॥

सुश्रान्तोऽपि वहेद्भारं शीतोष्णं न च पश्यति ।

सन्तुष्टश्चरते नित्यं त्रीणि शिक्षेच्च गर्दभात् ॥ 21 ॥

य एतान्विंशतिगुणानाचरिष्यति मानवः ।

कार्यावस्थासु सर्वासु अजेयः स भविष्यति ॥ 22 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

ਚਾਣਕ੍ਯ ਨੀਤਿ - षष੍ਠੋऽਧ੍ਯਾਯਃ