Meaning —
⏳ The meaning of this text is being prepared (AI translation with an accuracy check). This usually takes a few minutes — this page will refresh when it is ready.
The meaning is ready. Show it.
The meaning could not be prepared right now.
A translation in is not yet available for this text.
The original text and transliteration are shown below.
Verse 01
ਪ੍ਰਣਮ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸਾ ਵਿष੍ਣੁਂ ਤ੍ਰੈਲੋਕ੍ਯਾਧਿਪਤਿਂ ਪ੍ਰਭੁਮ੍ ।
ਨਾਨਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਦ੍ਧृਤਂ ਵਕ੍ष੍ਯੇ ਰਾਜਨੀਤਿਸਮੁਚ੍ਚਯਮ੍ ॥ 01 ॥
ਨਾਨਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਦ੍ਧृਤਂ ਵਕ੍ष੍ਯੇ ਰਾਜਨੀਤਿਸਮੁਚ੍ਚਯਮ੍ ॥ 01 ॥
praṇamya śirasā viṣṇuṃ trailokyādhipatiṃ prabhum |
nānāśāstroddhṛtaṃ vakṣye rājanītisamuccayam || 01 ||
nānāśāstroddhṛtaṃ vakṣye rājanītisamuccayam || 01 ||
Verse 02
ਅਧੀਤ੍ਯੇਦਂ ਯਥਾਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਰੋ ਜਾਨਾਤਿ ਸਤ੍ਤਮਃ ।
ਧਰ੍ਮੋਪਦੇਸ਼ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ 02 ॥
ਧਰ੍ਮੋਪਦੇਸ਼ਵਿਖ੍ਯਾਤਂ ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਂ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਮ੍ ॥ 02 ॥
adhītyedaṃ yathāśāstraṃ naro jānāti sattamaḥ |
dharmopadeśavikhyātaṃ kāryākāryaṃ śubhāśubham || 02 ||
dharmopadeśavikhyātaṃ kāryākāryaṃ śubhāśubham || 02 ||
Verse 03
ਤਦਹਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਕ੍ष੍ਯਾਮਿ ਲੋਕਾਨਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ ।
ਯੇਨ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ॥ 03 ॥
ਯੇਨ ਵਿਜ੍ਞਾਤਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸਰ੍ਵਜ੍ਞਾਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ॥ 03 ॥
tadahaṃ sampravakṣyāmi lokānāṃ hitakāmyayā |
yena vijñātamātreṇa sarvajñātvaṃ prapadyate || 03 ||
yena vijñātamātreṇa sarvajñātvaṃ prapadyate || 03 ||
Verse 04
ਮੂਰ੍ਖਸ਼ਿष੍ਯੋਪਦੇਸ਼ੇਨ ਦੁष੍ਟਸ੍ਤ੍ਰੀਭਰਣੇਨ ਚ ।
ਦੁਃਖਿਤੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਪਣ੍ਡਿਤੋऽਪ੍ਯਵਸੀਦਤਿ ॥ 04 ॥
ਦੁਃਖਿਤੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਪਣ੍ਡਿਤੋऽਪ੍ਯਵਸੀਦਤਿ ॥ 04 ॥
mūrkhaśiṣyopadeśena duṣṭastrībharaṇena ca |
duḥkhitaiḥ samprayogeṇa paṇḍito'pyavasīdati || 04 ||
duḥkhitaiḥ samprayogeṇa paṇḍito'pyavasīdati || 04 ||
Verse 05
ਦੁष੍ਟਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ਠਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਭृਤ੍ਯਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਦਾਯਕਃ ।
ਸਸਰ੍ਪੇ ਚ ਗृਹੇ ਵਾਸੋ ਮृਤ੍ਯੁਰੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 05 ॥
ਸਸਰ੍ਪੇ ਚ ਗृਹੇ ਵਾਸੋ ਮृਤ੍ਯੁਰੇਵ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ ॥ 05 ॥
duṣṭā bhāryā śaṭhaṃ mitraṃ bhṛtyaścottaradāyakaḥ |
sasarpe ca gṛhe vāso mṛtyureva na saṃśayaḥ || 05 ||
sasarpe ca gṛhe vāso mṛtyureva na saṃśayaḥ || 05 ||
Verse 06
ਆਪਦਰ੍ਥੇ ਧਨਂ ਰਕ੍षੇਦ੍ਦਾਰਾਨ੍ ਰਕ੍षੇਦ੍ਧਨੈਰਪਿ ।
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਤਤਂ ਰਕ੍षੇਦ੍ਦਾਰੈਰਪਿ ਧਨੈਰਪਿ ॥ 06 ॥
ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਸਤਤਂ ਰਕ੍षੇਦ੍ਦਾਰੈਰਪਿ ਧਨੈਰਪਿ ॥ 06 ॥
āpadarthe dhanaṃ rakṣeddārān rakṣeddhanairapi |
ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi || 06 ||
ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi || 06 ||
Verse 07
ਆਪਦਰ੍ਥੇ ਧਨਂ ਰਕ੍षੇਚ੍ਛ੍ਰੀਮਤਾਂ ਕੁਤ ਆਪਦਃ ।
ਕਦਾਚਿਚ੍ਚਲਤੇ ਲਕ੍ष੍ਮੀਃ ਸਞ੍ਚਿਤੋऽਪਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 07 ॥
ਕਦਾਚਿਚ੍ਚਲਤੇ ਲਕ੍ष੍ਮੀਃ ਸਞ੍ਚਿਤੋऽਪਿ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 07 ॥
āpadarthe dhanaṃ rakṣecchrīmatāṃ kuta āpadaḥ |
kadāciccalate lakṣmīḥ sañcito'pi vinaśyati || 07 ||
kadāciccalate lakṣmīḥ sañcito'pi vinaśyati || 07 ||
Verse 08
ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਦੇਸ਼ੇ ਨ ਸਮ੍ਮਾਨੋ ਨ ਵृਤ੍ਤਿਰ੍ਨ ਚ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ।
ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਗਮੋऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਵਾਸਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ 08 ॥
ਨ ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਗਮੋऽਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਵਾਸਂ ਤਤ੍ਰ ਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ॥ 08 ॥
yasmindeśe na sammāno na vṛttirna ca bāndhavāḥ |
na ca vidyāgamo'pyasti vāsaṃ tatra na kārayet || 08 ||
na ca vidyāgamo'pyasti vāsaṃ tatra na kārayet || 08 ||
Verse 09
ਧਨਿਕਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯੋ ਰਾਜਾ ਨਦੀ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤੁ ਪਞ੍ਚਮਃ ।
ਪਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਤਤ੍ਰ ਦਿਵਸਂ ਵਸੇਤ੍ ॥ 09 ॥
ਪਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਤਤ੍ਰ ਦਿਵਸਂ ਵਸੇਤ੍ ॥ 09 ॥
dhanikaḥ śrotriyo rājā nadī vaidyastu pañcamaḥ |
pañca yatra na vidyante na tatra divasaṃ vaset || 09 ||
pañca yatra na vidyante na tatra divasaṃ vaset || 09 ||
Verse 10
ਲੋਕਯਾਤ੍ਰਾ ਭਯਂ ਲਜ੍ਜਾ ਦਾਕ੍षਿਣ੍ਯਂ ਤ੍ਯਾਗਸ਼ੀਲਤਾ ।
ਪਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ॥ 10 ॥
ਪਞ੍ਚ ਯਤ੍ਰ ਨ ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਸ੍ਥਿਤਿਮ੍ ॥ 10 ॥
lokayātrā bhayaṃ lajjā dākṣiṇyaṃ tyāgaśīlatā |
pañca yatra na vidyante na kuryāttatra saṃsthitim || 10 ||
pañca yatra na vidyante na kuryāttatra saṃsthitim || 10 ||
Verse 11
ਜਾਨੀਯਾਤ੍ਪ੍ਰੇषਣੇ ਭृਤ੍ਯਾਨ੍ਬਾਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਸਨਾਗਮੇ ।
ਮਿਤ੍ਰਂ ਚਾਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇषੁ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਭਵਕ੍षਯੇ ॥ 11 ॥
ਮਿਤ੍ਰਂ ਚਾਪਤ੍ਤਿਕਾਲੇषੁ ਭਾਰ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਭਵਕ੍षਯੇ ॥ 11 ॥
jānīyātpreṣaṇe bhṛtyānbāndhavān vyasanāgame |
mitraṃ cāpattikāleṣu bhāryāṃ ca vibhavakṣaye || 11 ||
mitraṃ cāpattikāleṣu bhāryāṃ ca vibhavakṣaye || 11 ||
Verse 12
ਆਤੁਰੇ ਵ੍ਯਸਨੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦੁਰ੍ਭਿਕ੍षੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਸਙ੍ਕਟੇ ।
ਰਾਜਦ੍ਵਾਰੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਚ ਯਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ ਬਾਨ੍ਧਵਃ ॥ 12 ॥
ਰਾਜਦ੍ਵਾਰੇ ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨੇ ਚ ਯਸ੍ਤਿष੍ਠਤਿ ਸ ਬਾਨ੍ਧਵਃ ॥ 12 ॥
āture vyasane prāpte durbhikṣe śatrusaṅkaṭe |
rājadvāre śmaśāne ca yastiṣṭhati sa bāndhavaḥ || 12 ||
rājadvāre śmaśāne ca yastiṣṭhati sa bāndhavaḥ || 12 ||
Verse 13
ਯੋ ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਪਰਿਤ੍ਯਜ੍ਯ ਅਧ੍ਰੁਵਂ ਪਰਿषੇਵਤੇ ।
ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਧ੍ਰੁਵਂ ਨष੍ਟਮੇਵ ਹਿ ॥ 13 ॥
ਧ੍ਰੁਵਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਚਾਧ੍ਰੁਵਂ ਨष੍ਟਮੇਵ ਹਿ ॥ 13 ॥
yo dhruvāṇi parityajya adhruvaṃ pariṣevate |
dhruvāṇi tasya naśyanti cādhruvaṃ naṣṭameva hi || 13 ||
dhruvāṇi tasya naśyanti cādhruvaṃ naṣṭameva hi || 13 ||
Verse 14
ਵਰਯੇਤ੍ਕੁਲਜਾਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਵਿਰੂਪਾਮਪਿ ਕਨ੍ਯਕਾਮ੍ ।
ਰੂਪਸ਼ੀਲਾਂ ਨ ਨੀਚਸ੍ਯ ਵਿਵਾਹਃ ਸਦृਸ਼ੇ ਕੁਲੇ ॥ 14 ॥
ਰੂਪਸ਼ੀਲਾਂ ਨ ਨੀਚਸ੍ਯ ਵਿਵਾਹਃ ਸਦृਸ਼ੇ ਕੁਲੇ ॥ 14 ॥
varayetkulajāṃ prājño virūpāmapi kanyakām |
rūpaśīlāṃ na nīcasya vivāhaḥ sadṛśe kule || 14 ||
rūpaśīlāṃ na nīcasya vivāhaḥ sadṛśe kule || 14 ||
Verse 15
ਨਦੀਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਪਾਣੀਨਾਨ੍ਨਖੀਨਾਂ ਸ਼ऋਙ੍ਗਿਣਾਂ ਤਥਾ ।
ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਰਾਜਕੁਲੇषੁ ਚ ॥ 15 ॥
ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੋ ਨੈਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀषੁ ਰਾਜਕੁਲੇषੁ ਚ ॥ 15 ॥
nadīnāṃ śastrapāṇīnānnakhīnāṃ śaṛṅgiṇāṃ tathā |
viśvāso naiva kartavyaḥ strīṣu rājakuleṣu ca || 15 ||
viśvāso naiva kartavyaḥ strīṣu rājakuleṣu ca || 15 ||
Verse 16
ਵਿषਾਦਪ੍ਯਮृਤਂ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਮਮੇਧ੍ਯਾਦਪਿ ਕਾਞ੍ਚਨਮ੍ ।
ਅਮਿਤ੍ਰਾਦਪਿ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਬਾਲਾਦਪਿ ਸੁਭਾषਿਤਮ੍ ॥ 16 ॥
ਅਮਿਤ੍ਰਾਦਪਿ ਸਦ੍ਵृਤ੍ਤਂ ਬਾਲਾਦਪਿ ਸੁਭਾषਿਤਮ੍ ॥ 16 ॥
viṣādapyamṛtaṃ grāhyamamedhyādapi kāñcanam |
amitrādapi sadvṛttaṃ bālādapi subhāṣitam || 16 ||
amitrādapi sadvṛttaṃ bālādapi subhāṣitam || 16 ||
Verse 17
ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣ ਆਹਾਰੋ ਲਜ੍ਜਾ ਚਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਾ ।
ਸਾਹਸਂ षਡ੍ਗੁਣਂ ਚੈਵ ਕਾਮਸ਼੍ਚਾष੍ਟਗੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ 17 ॥
ਸਾਹਸਂ षਡ੍ਗੁਣਂ ਚੈਵ ਕਾਮਸ਼੍ਚਾष੍ਟਗੁਣਃ ਸ੍ਮृਤਃ ॥ 17 ॥
strīṇāṃ dviguṇa āhāro lajjā cāpi caturguṇā |
sāhasaṃ ṣaḍguṇaṃ caiva kāmaścāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ || 17 ||
sāhasaṃ ṣaḍguṇaṃ caiva kāmaścāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ || 17 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
प्रणम्य शिरसा विष्णुं त्रैलोक्याधिपतिं प्रभुम् ।
नानाशास्त्रोद्धृतं वक्ष्ये राजनीतिसमुच्चयम् ॥ 01 ॥
अधीत्येदं यथाशास्त्रं नरो जानाति सत्तमः ।
धर्मोपदेशविख्यातं कार्याकार्यं शुभाशुभम् ॥ 02 ॥
तदहं सम्प्रवक्ष्यामि लोकानां हितकाम्यया ।
येन विज्ञातमात्रेण सर्वज्ञात्वं प्रपद्यते ॥ 03 ॥
मूर्खशिष्योपदेशेन दुष्टस्त्रीभरणेन च ।
दुःखितैः सम्प्रयोगेण पण्डितोऽप्यवसीदति ॥ 04 ॥
दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः ।
ससर्पे च गृहे वासो मृत्युरेव न संशयः ॥ 05 ॥
आपदर्थे धनं रक्षेद्दारान् रक्षेद्धनैरपि ।
आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि ॥ 06 ॥
आपदर्थे धनं रक्षेच्छ्रीमतां कुत आपदः ।
कदाचिच्चलते लक्ष्मीः सञ्चितोऽपि विनश्यति ॥ 07 ॥
यस्मिन्देशे न सम्मानो न वृत्तिर्न च बान्धवाः ।
न च विद्यागमोऽप्यस्ति वासं तत्र न कारयेत् ॥ 08 ॥
धनिकः श्रोत्रियो राजा नदी वैद्यस्तु पञ्चमः ।
पञ्च यत्र न विद्यन्ते न तत्र दिवसं वसेत् ॥ 09 ॥
लोकयात्रा भयं लज्जा दाक्षिण्यं त्यागशीलता ।
पञ्च यत्र न विद्यन्ते न कुर्यात्तत्र संस्थितिम् ॥ 10 ॥
जानीयात्प्रेषणे भृत्यान्बान्धवान् व्यसनागमे ।
मित्रं चापत्तिकालेषु भार्यां च विभवक्षये ॥ 11 ॥
आतुरे व्यसने प्राप्ते दुर्भिक्षे शत्रुसङ्कटे ।
राजद्वारे श्मशाने च यस्तिष्ठति स बान्धवः ॥ 12 ॥
यो ध्रुवाणि परित्यज्य अध्रुवं परिषेवते ।
ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति चाध्रुवं नष्टमेव हि ॥ 13 ॥
वरयेत्कुलजां प्राज्ञो विरूपामपि कन्यकाम् ।
रूपशीलां न नीचस्य विवाहः सदृशे कुले ॥ 14 ॥
नदीनां शस्त्रपाणीनान्नखीनां शऋङ्गिणां तथा ।
विश्वासो नैव कर्तव्यः स्त्रीषु राजकुलेषु च ॥ 15 ॥
विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि काञ्चनम् ।
अमित्रादपि सद्वृत्तं बालादपि सुभाषितम् ॥ 16 ॥
स्त्रीणां द्विगुण आहारो लज्जा चापि चतुर्गुणा ।
साहसं षड्गुणं चैव कामश्चाष्टगुणः स्मृतः ॥ 17 ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.