ਸਾਨਨ੍ਦਂ ਸਦਨਂ ਸੁਤਾਸ੍ਤੁ ਸੁਧਿਯਃ ਕਾਨ੍ਤਾ ਪ੍ਰਿਯਾਲਾਪਿਨੀ
ਇਚ੍ਛਾਪੂਰ੍ਤਿਧਨਂ ਸ੍ਵਯੋषਿਤਿ ਰਤਿਃ ਸ੍ਵਾਜ੍ਞਾਪਰਾਃ ਸੇਵਕਾਃ ।
ਆਤਿਥ੍ਯਂ ਸ਼ਿਵਪੂਜਨਂ ਪ੍ਰਤਿਦਿਨਂ ਮਿष੍ਟਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਗृਹੇ
ਸਾਧੋਃ ਸਙ੍ਗਮੁਪਾਸਤੇ ਚ ਸਤਤਂ ਧਨ੍ਯੋ ਗृਹਸ੍ਥਾਸ਼੍ਰਮਃ ॥ 01 ॥
ਆਰ੍ਤੇषੁ ਵਿਪ੍ਰੇषੁ ਦਯਾਨ੍ਵਿਤਸ਼੍ਚ
ਯਚ੍ਛ੍ਰਦ੍ਧਯਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮੁਪੈਤਿ ਦਾਨਮ੍ ।
ਅਨਨ੍ਤਪਾਰਮੁਪੈਤਿ ਰਾਜਨ੍
ਯਦ੍ਦੀਯਤੇ ਤਨ੍ਨ ਲਭੇਦ੍ਦ੍ਵਿਜੇਭ੍ਯਃ ॥ 02 ॥
ਦਾਕ੍षਿਣ੍ਯਂ ਸ੍ਵਜਨੇ ਦਯਾ ਪਰਜਨੇ ਸ਼ਾਠ੍ਯਂ ਸਦਾ ਦੁਰ੍ਜਨੇ
ਪ੍ਰੀਤਿਃ ਸਾਧੁਜਨੇ ਸ੍ਮਯਃ ਖਲਜਨੇ ਵਿਦ੍ਵਜ੍ਜਨੇ ਚਾਰ੍ਜਵਮ੍ ।
ਸ਼ੌਰ੍ਯਂ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਨੇ ਕ੍षਮਾ ਗੁਰੁਜਨੇ ਨਾਰੀਜਨੇ ਧੂਰ੍ਤਤਾ
ਇਤ੍ਥਂ ਯੇ ਪੁਰੁषਾ ਕਲਾਸੁ ਕੁਸ਼ਲਾਸ੍ਤੇष੍ਵੇਵ ਲੋਕਸ੍ਥਿਤਿਃ ॥ 03 ॥
ਹਸ੍ਤੌ ਦਾਨਵਿਵਰ੍ਜਿਤੌ ਸ਼੍ਰੁਤਿਪੁਟੌ ਸਾਰਸ੍ਵਤਦ੍ਰੋਹਿਣੌ
ਨੇਤ੍ਰੇ ਸਾਧੁਵਿਲੋਕਨੇਨ ਰਹਿਤੇ ਪਾਦੌ ਨ ਤੀਰ੍ਥਂ ਗਤੌ ।
ਅਨ੍ਯਾਯਾਰ੍ਜਿਤਵਿਤ੍ਤਪੂਰ੍ਣਮੁਦਰਂ ਗਰ੍ਵੇਣ ਤੁਙ੍ਗਂ ਸ਼ਿਰੋ
ਰੇ ਰੇ ਜਮ੍ਬੁਕ ਮੁਞ੍ਚ ਮੁਞ੍ਚ ਸਹਸਾ ਨੀਚਂ ਸੁਨਿਨ੍ਦ੍ਯਂ ਵਪੁਃ ॥ 04 ॥
ਯੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਯਸ਼ੋਦਾਸੁਤਪਦਕਮਲੇ ਨਾਸ੍ਤਿ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਨਰਾਣਾਂ
ਯੇषਾਮਾਭੀਰਕਨ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਗੁਣਕਥਨੇ ਨਾਨੁਰਕ੍ਤਾ ਰਸਜ੍ਞਾ ।
ਯੇषਾਂ ਸ਼੍ਰੀਕृष੍ਣਲੀਲਾਲਲਿਤਰਸਕਥਾਸਾਦਰੌ ਨੈਵ ਕਰ੍ਣੌ
ਧਿਕ੍ ਤਾਨ੍ ਧਿਕ੍ ਤਾਨ੍ ਧਿਗੇਤਾਨ੍ ਕਥਯਤਿ ਸਤਤਂ ਕੀਰ੍ਤਨਸ੍ਥੋ ਮृਦਙ੍ਗਃ ॥ 05 ॥
ਪਤ੍ਰਂ ਨੈਵ ਯਦਾ ਕਰੀਲਵਿਟਪੇ ਦੋषੋ ਵਸਨ੍ਤਸ੍ਯ ਕਿਂ
ਨੋਲੂਕੋऽਪ੍ਯਵਲੋਕਤੇ ਯਦਿ ਦਿਵਾ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ ਕਿਂ ਦੂषਣਮ੍ ।
ਵਰ੍षਾ ਨੈਵ ਪਤਨ੍ਤਿ ਚਾਤਕਮੁਖੇ ਮੇਘਸ੍ਯ ਕਿਂ ਦੂषਣਂ
ਯਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਵਿਧਿਨਾ ਲਲਾਟਲਿਖਿਤਂ ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਜਿਤੁਂ ਕਃ ਕ੍षਮਃ ॥ 06 ॥
ਸਤ੍ਸਙ੍ਗਾਦ੍ਭਵਤਿ ਹਿ ਸਾਧੁਨਾ ਖਲਾਨਾਂ
ਸਾਧੂਨਾਂ ਨ ਹਿ ਖਲਸਙ੍ਗਤਃ ਖਲਤ੍ਵਮ੍ ।
ਆਮੋਦਂ ਕੁਸੁਮਭਵਂ ਮृਦੇਵ ਧਤ੍ਤੇ
ਮृਦ੍ਗਨ੍ਧਂ ਨਹਿ ਕੁਸੁਮਾਨਿ ਧਾਰਯਨ੍ਤਿ ॥ 07 ॥
ਸਾਧੂਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਪੁਣ੍ਯਂ ਤੀਰ੍ਥਭੂਤਾ ਹਿ ਸਾਧਵਃ ।
ਕਾਲੇਨ ਫਲਤੇ ਤੀਰ੍ਥਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮਃ ॥ 08 ॥
ਵਿਪ੍ਰਾਸ੍ਮਿਨ੍ਨਗਰੇ ਮਹਾਨ੍ਕਥਯ ਕਸ੍ਤਾਲਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ ਗਣਃ
ਕੋ ਦਾਤਾ ਰਜਕੋ ਦਦਾਤਿ ਵਸਨਂ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਗृਹੀਤ੍ਵਾ ਨਿਸ਼ਿ ।
ਕੋ ਦਕ੍षਃ ਪਰਵਿਤ੍ਤਦਾਰਹਰਣੇ ਸਰ੍ਵੋऽਪਿ ਦਕ੍षੋ ਜਨਃ
ਕਸ੍ਮਾਜ੍ਜੀਵਸਿ ਹੇ ਸਖੇ ਵਿषਕृਮਿਨ੍ਯਾਯੇਨ ਜੀਵਾਮ੍ਯਹਮ੍ ॥ 09 ॥
ਨ ਵਿਪ੍ਰਪਾਦੋਦਕਕਰ੍ਦਮਾਣਿ
ਨ ਵੇਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਧ੍ਵਨਿਗਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ।
ਸ੍ਵਾਹਾਸ੍ਵਧਾਕਾਰਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਨਿ
ਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਗृਹਾਣਿ ਤਾਨਿ ॥ 10 ॥
ਸਤ੍ਯਂ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਜ੍ਞਾਨਂ ਧਰ੍ਮੋ ਭ੍ਰਾਤਾ ਦਯਾ ਸਖਾ ।
ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਪਤ੍ਨੀ ਕ੍षਮਾ ਪੁਤ੍ਰਃ षਡੇਤੇ ਮਮ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ॥ 11 ॥
ਅਨਿਤ੍ਯਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਾਣਿ ਵਿਭਵੋ ਨੈਵ ਸ਼ਾਸ਼੍ਵਤਃ ।
ਨਿਤ੍ਯਂ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤੋ ਮृਤ੍ਯੁਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਧਰ੍ਮਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ॥ 12 ॥
ਨਿਮਨ੍ਤ੍ਰੋਤ੍ਸਵਾ ਵਿਪ੍ਰਾ ਗਾਵੋ ਨਵਤृਣੋਤ੍ਸਵਾਃ ।
ਪਤ੍ਯੁਤ੍ਸਾਹਯੁਤਾ ਭਾਰ੍ਯਾ ਅਹਂ ਕृष੍ਣਚਰਣੋਤ੍ਸਵਃ ॥ 13 ॥
ਮਾਤृਵਤ੍ਪਰਦਾਰੇषੁ ਪਰਦ੍ਰਵ੍ਯੇषੁ ਲੋष੍ਟ੍ਰਵਤ੍ ।
ਆਤ੍ਮਵਤ੍ਸਰ੍ਵਭੂਤੇषੁ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਸ ਪਣ੍ਡਿਤਃ ॥ 14 ॥
ਧਰ੍ਮੇ ਤਤ੍ਪਰਤਾ ਮੁਖੇ ਮਧੁਰਤਾ ਦਾਨੇ ਸਮੁਤ੍ਸਾਹਤਾ
ਮਿਤ੍ਰੇऽਵਞ੍ਚਕਤਾ ਗੁਰੌ ਵਿਨਯਤਾ ਚਿਤ੍ਤੇऽਤਿਮਭੀਰਤਾ ।
ਆਚਾਰੇ ਸ਼ੁਚਿਤਾ ਗੁਣੇ ਰਸਿਕਤਾ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇषੁ ਵਿਜ੍ਞਾਨਤਾ
ਰੂਪੇ ਸੁਨ੍ਦਰਤਾ ਸ਼ਿਵੇ ਭਜਨਤਾ ਤ੍ਵਯ੍ਯਸ੍ਤਿ ਭੋ ਰਾਘਵ ॥ 15 ॥
ਕਾष੍ਠਂ ਕਲ੍ਪਤਰੁਃ ਸੁਮੇਰੁਚਲਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤਾਮਣਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਤਰਃ
ਸੂਰ੍ਯਾਸ੍ਤੀਵ੍ਰਕਰਃ ਸ਼ਸ਼ੀ ਕ੍षਯਕਰਃ ਕ੍षਾਰੋ ਹਿ ਵਾਰਾਂ ਨਿਧਿਃ ।
ਕਾਮੋ ਨष੍ਟਤਨੁਰ੍ਵਲਿਰ੍ਦਿਤਿਸੁਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪਸ਼ੁਃ ਕਾਮਗੌ-
ਰ੍ਨੈਤਾਂਸ੍ਤੇ ਤੁਲਯਾਮਿ ਭੋ ਰਘੁਪਤੇ ਕਸ੍ਯੋਪਮਾ ਦੀਯਤੇ ॥ 16 ॥
ਵਿਦ੍ਯਾ ਮਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਾਸੇ ਚ ਭਾਰ੍ਯਾ ਮਿਤ੍ਰਂ ਗृਹੇषੁ ਚ ।
ਵ੍ਯਾਧਿਤਸ੍ਯੌषਧਂ ਮਿਤ੍ਰਂ ਧਰ੍ਮੋ ਮਿਤ੍ਰਂ ਮृਤਸ੍ਯ ਚ ॥ 17 ॥
ਵਿਨਯਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੇਭ੍ਯਃ ਪਣ੍ਡਿਤੇਭ੍ਯਃ ਸੁਭਾषਿਤਮ੍ ।
ਅਨृਤਂ ਦ੍ਯੂਤਕਾਰੇਭ੍ਯਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭ੍ਯਃ ਸ਼ਿਕ੍षੇਤ ਕੈਤਵਮ੍ ॥ 18 ॥
ਅਨਾਲੋਕ੍ਯ ਵ੍ਯਯਂ ਕਰ੍ਤਾ ਅਨਾਥਃ ਕਲਹਪ੍ਰਿਯਃ ।
ਆਤੁਰਃ ਸਰ੍ਵਕ੍षੇਤ੍ਰੇषੁ ਨਰਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 19 ॥
ਨਾਹਾਰਂ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਧਰ੍ਮਮੇਕਂ ਹਿ ਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍ ।
ਆਹਾਰੋ ਹਿ ਮਨੁष੍ਯਾਣਾਂ ਜਨ੍ਮਨਾ ਸਹ ਜਾਯਤੇ ॥ 20 ॥
ਧਨਧਾਨ੍ਯਪ੍ਰਯੋਗੇषੁ ਵਿਦ੍ਯਾਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੇ ਤਥਾ ।
ਆਹਾਰੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰੇ ਚ ਤ੍ਯਕ੍ਤਲਜ੍ਜਃ ਸੁਖੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ 21 ॥
ਜਲਬਿਨ੍ਦੁਨਿਪਾਤੇਨ ਕ੍ਰਮਸ਼ਃ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਘਟਃ ।
ਸ ਹੇਤੁਃ ਸਰ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਨਾਂ ਧਰ੍ਮਸ੍ਯ ਚ ਧਨਸ੍ਯ ਚ ॥ 22 ॥
ਵਯਸਃ ਪਰਿਣਾਮੇऽਪਿ ਯਃ ਖਲਃ ਖਲ ਏਵ ਸਃ ।
ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਮਪਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਨੋਪਯਾਤੀਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣਮ੍ ॥ 23 ॥
Roman (IAST) Transliteration
sānandaṃ sadanaṃ sutāstu sudhiyaḥ kāntā priyālāpinī
icchāpūrtidhanaṃ svayoṣiti ratiḥ svājñāparāḥ sevakāḥ |
ātithyaṃ śivapūjanaṃ pratidinaṃ miṣṭānnapānaṃ gṛhe
sādhoḥ saṅgamupāsate ca satataṃ dhanyo gṛhasthāśramaḥ || 01 ||
ārteṣu vipreṣu dayānvitaśca
yacchraddhayā svalpamupaiti dānam |
anantapāramupaiti rājan
yaddīyate tanna labheddvijebhyaḥ || 02 ||
dākṣiṇyaṃ svajane dayā parajane śāṭhyaṃ sadā durjane
prītiḥ sādhujane smayaḥ khalajane vidvajjane cārjavam |
śauryaṃ śatrujane kṣamā gurujane nārījane dhūrtatā
itthaṃ ye puruṣā kalāsu kuśalāsteṣveva lokasthitiḥ || 03 ||
hastau dānavivarjitau śrutipuṭau sārasvatadrohiṇau
netre sādhuvilokanena rahite pādau na tīrthaṃ gatau |
anyāyārjitavittapūrṇamudaraṃ garveṇa tuṅgaṃ śiro
re re jambuka muñca muñca sahasā nīcaṃ sunindyaṃ vapuḥ || 04 ||
yeṣāṃ śrīmadyaśodāsutapadakamale nāsti bhaktirnarāṇāṃ
yeṣāmābhīrakanyāpriyaguṇakathane nānuraktā rasajñā |
yeṣāṃ śrīkṛṣṇalīlālalitarasakathāsādarau naiva karṇau
dhik tān dhik tān dhigetān kathayati satataṃ kīrtanastho mṛdaṅgaḥ || 05 ||
patraṃ naiva yadā karīlaviṭape doṣo vasantasya kiṃ
nolūko'pyavalokate yadi divā sūryasya kiṃ dūṣaṇam |
varṣā naiva patanti cātakamukhe meghasya kiṃ dūṣaṇaṃ
yatpūrvaṃ vidhinā lalāṭalikhitaṃ tanmārjituṃ kaḥ kṣamaḥ || 06 ||
satsaṅgādbhavati hi sādhunā khalānāṃ
sādhūnāṃ na hi khalasaṅgataḥ khalatvam |
āmodaṃ kusumabhavaṃ mṛdeva dhatte
mṛdgandhaṃ nahi kusumāni dhārayanti || 07 ||
sādhūnāṃ darśanaṃ puṇyaṃ tīrthabhūtā hi sādhavaḥ |
kālena phalate tīrthaṃ sadyaḥ sādhusamāgamaḥ || 08 ||
viprāsminnagare mahānkathaya kastāladrumāṇāṃ gaṇaḥ
ko dātā rajako dadāti vasanaṃ prātargṛhītvā niśi |
ko dakṣaḥ paravittadāraharaṇe sarvo'pi dakṣo janaḥ
kasmājjīvasi he sakhe viṣakṛminyāyena jīvāmyaham || 09 ||
na viprapādodakakardamāṇi
na vedaśāstradhvanigarjitāni |
svāhāsvadhākāravivarjitāni
śmaśānatulyāni gṛhāṇi tāni || 10 ||
satyaṃ mātā pitā jñānaṃ dharmo bhrātā dayā sakhā |
śāntiḥ patnī kṣamā putraḥ ṣaḍete mama bāndhavāḥ || 11 ||
anityāni śarīrāṇi vibhavo naiva śāśvataḥ |
nityaṃ sannihito mṛtyuḥ kartavyo dharmasaṅgrahaḥ || 12 ||
nimantrotsavā viprā gāvo navatṛṇotsavāḥ |
patyutsāhayutā bhāryā ahaṃ kṛṣṇacaraṇotsavaḥ || 13 ||
mātṛvatparadāreṣu paradravyeṣu loṣṭravat |
ātmavatsarvabhūteṣu yaḥ paśyati sa paṇḍitaḥ || 14 ||
dharme tatparatā mukhe madhuratā dāne samutsāhatā
mitre'vañcakatā gurau vinayatā citte'timabhīratā |
ācāre śucitā guṇe rasikatā śāstreṣu vijñānatā
rūpe sundaratā śive bhajanatā tvayyasti bho rāghava || 15 ||
kāṣṭhaṃ kalpataruḥ sumerucalaścintāmaṇiḥ prastaraḥ
sūryāstīvrakaraḥ śaśī kṣayakaraḥ kṣāro hi vārāṃ nidhiḥ |
kāmo naṣṭatanurvalirditisuto nityaṃ paśuḥ kāmagau-
rnaitāṃste tulayāmi bho raghupate kasyopamā dīyate || 16 ||
vidyā mitraṃ pravāse ca bhāryā mitraṃ gṛheṣu ca |
vyādhitasyauṣadhaṃ mitraṃ dharmo mitraṃ mṛtasya ca || 17 ||
vinayaṃ rājaputrebhyaḥ paṇḍitebhyaḥ subhāṣitam |
anṛtaṃ dyūtakārebhyaḥ strībhyaḥ śikṣeta kaitavam || 18 ||
anālokya vyayaṃ kartā anāthaḥ kalahapriyaḥ |
āturaḥ sarvakṣetreṣu naraḥ śīghraṃ vinaśyati || 19 ||
nāhāraṃ cintayetprājño dharmamekaṃ hi cintayet |
āhāro hi manuṣyāṇāṃ janmanā saha jāyate || 20 ||
dhanadhānyaprayogeṣu vidyāsaṅgrahaṇe tathā |
āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sukhī bhavet || 21 ||
jalabindunipātena kramaśaḥ pūryate ghaṭaḥ |
sa hetuḥ sarvavidyānāṃ dharmasya ca dhanasya ca || 22 ||
vayasaḥ pariṇāme'pi yaḥ khalaḥ khala eva saḥ |
sampakvamapi mādhuryaṃ nopayātīndravāruṇam || 23 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
सानन्दं सदनं सुतास्तु सुधियः कान्ता प्रियालापिनी
इच्छापूर्तिधनं स्वयोषिति रतिः स्वाज्ञापराः सेवकाः ।
आतिथ्यं शिवपूजनं प्रतिदिनं मिष्टान्नपानं गृहे
साधोः सङ्गमुपासते च सततं धन्यो गृहस्थाश्रमः ॥ 01 ॥
आर्तेषु विप्रेषु दयान्वितश्च
यच्छ्रद्धया स्वल्पमुपैति दानम् ।
अनन्तपारमुपैति राजन्
यद्दीयते तन्न लभेद्द्विजेभ्यः ॥ 02 ॥
दाक्षिण्यं स्वजने दया परजने शाठ्यं सदा दुर्जने
प्रीतिः साधुजने स्मयः खलजने विद्वज्जने चार्जवम् ।
शौर्यं शत्रुजने क्षमा गुरुजने नारीजने धूर्तता
इत्थं ये पुरुषा कलासु कुशलास्तेष्वेव लोकस्थितिः ॥ 03 ॥
हस्तौ दानविवर्जितौ श्रुतिपुटौ सारस्वतद्रोहिणौ
नेत्रे साधुविलोकनेन रहिते पादौ न तीर्थं गतौ ।
अन्यायार्जितवित्तपूर्णमुदरं गर्वेण तुङ्गं शिरो
रे रे जम्बुक मुञ्च मुञ्च सहसा नीचं सुनिन्द्यं वपुः ॥ 04 ॥
येषां श्रीमद्यशोदासुतपदकमले नास्ति भक्तिर्नराणां
येषामाभीरकन्याप्रियगुणकथने नानुरक्ता रसज्ञा ।
येषां श्रीकृष्णलीलाललितरसकथासादरौ नैव कर्णौ
धिक् तान् धिक् तान् धिगेतान् कथयति सततं कीर्तनस्थो मृदङ्गः ॥ 05 ॥
पत्रं नैव यदा करीलविटपे दोषो वसन्तस्य किं
नोलूकोऽप्यवलोकते यदि दिवा सूर्यस्य किं दूषणम् ।
वर्षा नैव पतन्ति चातकमुखे मेघस्य किं दूषणं
यत्पूर्वं विधिना ललाटलिखितं तन्मार्जितुं कः क्षमः ॥ 06 ॥
सत्सङ्गाद्भवति हि साधुना खलानां
साधूनां न हि खलसङ्गतः खलत्वम् ।
आमोदं कुसुमभवं मृदेव धत्ते
मृद्गन्धं नहि कुसुमानि धारयन्ति ॥ 07 ॥
साधूनां दर्शनं पुण्यं तीर्थभूता हि साधवः ।
कालेन फलते तीर्थं सद्यः साधुसमागमः ॥ 08 ॥
विप्रास्मिन्नगरे महान्कथय कस्तालद्रुमाणां गणः
को दाता रजको ददाति वसनं प्रातर्गृहीत्वा निशि ।
को दक्षः परवित्तदारहरणे सर्वोऽपि दक्षो जनः
कस्माज्जीवसि हे सखे विषकृमिन्यायेन जीवाम्यहम् ॥ 09 ॥
न विप्रपादोदककर्दमाणि
न वेदशास्त्रध्वनिगर्जितानि ।
स्वाहास्वधाकारविवर्जितानि
श्मशानतुल्यानि गृहाणि तानि ॥ 10 ॥
सत्यं माता पिता ज्ञानं धर्मो भ्राता दया सखा ।
शान्तिः पत्नी क्षमा पुत्रः षडेते मम बान्धवाः ॥ 11 ॥
अनित्यानि शरीराणि विभवो नैव शाश्वतः ।
नित्यं सन्निहितो मृत्युः कर्तव्यो धर्मसङ्ग्रहः ॥ 12 ॥
निमन्त्रोत्सवा विप्रा गावो नवतृणोत्सवाः ।
पत्युत्साहयुता भार्या अहं कृष्णचरणोत्सवः ॥ 13 ॥
मातृवत्परदारेषु परद्रव्येषु लोष्ट्रवत् ।
आत्मवत्सर्वभूतेषु यः पश्यति स पण्डितः ॥ 14 ॥
धर्मे तत्परता मुखे मधुरता दाने समुत्साहता
मित्रेऽवञ्चकता गुरौ विनयता चित्तेऽतिमभीरता ।
आचारे शुचिता गुणे रसिकता शास्त्रेषु विज्ञानता
रूपे सुन्दरता शिवे भजनता त्वय्यस्ति भो राघव ॥ 15 ॥
काष्ठं कल्पतरुः सुमेरुचलश्चिन्तामणिः प्रस्तरः
सूर्यास्तीव्रकरः शशी क्षयकरः क्षारो हि वारां निधिः ।
कामो नष्टतनुर्वलिर्दितिसुतो नित्यं पशुः कामगौ-
र्नैतांस्ते तुलयामि भो रघुपते कस्योपमा दीयते ॥ 16 ॥
विद्या मित्रं प्रवासे च भार्या मित्रं गृहेषु च ।
व्याधितस्यौषधं मित्रं धर्मो मित्रं मृतस्य च ॥ 17 ॥
विनयं राजपुत्रेभ्यः पण्डितेभ्यः सुभाषितम् ।
अनृतं द्यूतकारेभ्यः स्त्रीभ्यः शिक्षेत कैतवम् ॥ 18 ॥
अनालोक्य व्ययं कर्ता अनाथः कलहप्रियः ।
आतुरः सर्वक्षेत्रेषु नरः शीघ्रं विनश्यति ॥ 19 ॥
नाहारं चिन्तयेत्प्राज्ञो धर्ममेकं हि चिन्तयेत् ।
आहारो हि मनुष्याणां जन्मना सह जायते ॥ 20 ॥
धनधान्यप्रयोगेषु विद्यासङ्ग्रहणे तथा ।
आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जः सुखी भवेत् ॥ 21 ॥
जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः ।
स हेतुः सर्वविद्यानां धर्मस्य च धनस्य च ॥ 22 ॥
वयसः परिणामेऽपि यः खलः खल एव सः ।
सम्पक्वमपि माधुर्यं नोपयातीन्द्रवारुणम् ॥ 23 ॥
sānandaṃ sadanaṃ sutāstu sudhiyaḥ kāntā priyālāpinī
icchāpūrtidhanaṃ svayoṣiti ratiḥ svājñāparāḥ sevakāḥ |
ātithyaṃ śivapūjanaṃ pratidinaṃ miṣṭānnapānaṃ gṛhe
sādhoḥ saṅgamupāsate ca satataṃ dhanyo gṛhasthāśramaḥ || 01 ||
ārteṣu vipreṣu dayānvitaśca
yacchraddhayā svalpamupaiti dānam |
anantapāramupaiti rājan
yaddīyate tanna labheddvijebhyaḥ || 02 ||
dākṣiṇyaṃ svajane dayā parajane śāṭhyaṃ sadā durjane
prītiḥ sādhujane smayaḥ khalajane vidvajjane cārjavam |
śauryaṃ śatrujane kṣamā gurujane nārījane dhūrtatā
itthaṃ ye puruṣā kalāsu kuśalāsteṣveva lokasthitiḥ || 03 ||
hastau dānavivarjitau śrutipuṭau sārasvatadrohiṇau
netre sādhuvilokanena rahite pādau na tīrthaṃ gatau |
anyāyārjitavittapūrṇamudaraṃ garveṇa tuṅgaṃ śiro
re re jambuka muñca muñca sahasā nīcaṃ sunindyaṃ vapuḥ || 04 ||
yeṣāṃ śrīmadyaśodāsutapadakamale nāsti bhaktirnarāṇāṃ
yeṣāmābhīrakanyāpriyaguṇakathane nānuraktā rasajñā |
yeṣāṃ śrīkṛṣṇalīlālalitarasakathāsādarau naiva karṇau
dhik tān dhik tān dhigetān kathayati satataṃ kīrtanastho mṛdaṅgaḥ || 05 ||
patraṃ naiva yadā karīlaviṭape doṣo vasantasya kiṃ
nolūko'pyavalokate yadi divā sūryasya kiṃ dūṣaṇam |
varṣā naiva patanti cātakamukhe meghasya kiṃ dūṣaṇaṃ
yatpūrvaṃ vidhinā lalāṭalikhitaṃ tanmārjituṃ kaḥ kṣamaḥ || 06 ||
satsaṅgādbhavati hi sādhunā khalānāṃ
sādhūnāṃ na hi khalasaṅgataḥ khalatvam |
āmodaṃ kusumabhavaṃ mṛdeva dhatte
mṛdgandhaṃ nahi kusumāni dhārayanti || 07 ||
sādhūnāṃ darśanaṃ puṇyaṃ tīrthabhūtā hi sādhavaḥ |
kālena phalate tīrthaṃ sadyaḥ sādhusamāgamaḥ || 08 ||
viprāsminnagare mahānkathaya kastāladrumāṇāṃ gaṇaḥ
ko dātā rajako dadāti vasanaṃ prātargṛhītvā niśi |
ko dakṣaḥ paravittadāraharaṇe sarvo'pi dakṣo janaḥ
kasmājjīvasi he sakhe viṣakṛminyāyena jīvāmyaham || 09 ||
na viprapādodakakardamāṇi
na vedaśāstradhvanigarjitāni |
svāhāsvadhākāravivarjitāni
śmaśānatulyāni gṛhāṇi tāni || 10 ||
satyaṃ mātā pitā jñānaṃ dharmo bhrātā dayā sakhā |
śāntiḥ patnī kṣamā putraḥ ṣaḍete mama bāndhavāḥ || 11 ||
anityāni śarīrāṇi vibhavo naiva śāśvataḥ |
nityaṃ sannihito mṛtyuḥ kartavyo dharmasaṅgrahaḥ || 12 ||
nimantrotsavā viprā gāvo navatṛṇotsavāḥ |
patyutsāhayutā bhāryā ahaṃ kṛṣṇacaraṇotsavaḥ || 13 ||
mātṛvatparadāreṣu paradravyeṣu loṣṭravat |
ātmavatsarvabhūteṣu yaḥ paśyati sa paṇḍitaḥ || 14 ||
dharme tatparatā mukhe madhuratā dāne samutsāhatā
mitre'vañcakatā gurau vinayatā citte'timabhīratā |
ācāre śucitā guṇe rasikatā śāstreṣu vijñānatā
rūpe sundaratā śive bhajanatā tvayyasti bho rāghava || 15 ||
kāṣṭhaṃ kalpataruḥ sumerucalaścintāmaṇiḥ prastaraḥ
sūryāstīvrakaraḥ śaśī kṣayakaraḥ kṣāro hi vārāṃ nidhiḥ |
kāmo naṣṭatanurvalirditisuto nityaṃ paśuḥ kāmagau-
rnaitāṃste tulayāmi bho raghupate kasyopamā dīyate || 16 ||
vidyā mitraṃ pravāse ca bhāryā mitraṃ gṛheṣu ca |
vyādhitasyauṣadhaṃ mitraṃ dharmo mitraṃ mṛtasya ca || 17 ||
vinayaṃ rājaputrebhyaḥ paṇḍitebhyaḥ subhāṣitam |
anṛtaṃ dyūtakārebhyaḥ strībhyaḥ śikṣeta kaitavam || 18 ||
anālokya vyayaṃ kartā anāthaḥ kalahapriyaḥ |
āturaḥ sarvakṣetreṣu naraḥ śīghraṃ vinaśyati || 19 ||
nāhāraṃ cintayetprājño dharmamekaṃ hi cintayet |
āhāro hi manuṣyāṇāṃ janmanā saha jāyate || 20 ||
dhanadhānyaprayogeṣu vidyāsaṅgrahaṇe tathā |
āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sukhī bhavet || 21 ||
jalabindunipātena kramaśaḥ pūryate ghaṭaḥ |
sa hetuḥ sarvavidyānāṃ dharmasya ca dhanasya ca || 22 ||
vayasaḥ pariṇāme'pi yaḥ khalaḥ khala eva saḥ |
sampakvamapi mādhuryaṃ nopayātīndravāruṇam || 23 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gurmukhi script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.