Chanakya Niti - Panchadasho'dhyayah

ॐ

ਚਾਣਕ੍ਯ ਨੀਤਿ - ਪਞ੍ਚਦਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

Gurmukhi

ਯਸ੍ਯ ਚਿਤ੍ਤਂ ਦ੍ਰਵੀਭੂਤਂ ਕृਪਯਾ ਸਰ੍ਵਜਨ੍ਤੁषੁ ।

ਤਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਮੋਕ੍षੇਣ ਕਿਂ ਜਟਾਭਸ੍ਮਲੇਪਨੈਃ ॥ 01 ॥

ਏਕਮਪ੍ਯਕ੍षਰਂ ਯਸ੍ਤੁ ਗੁਰੁਃ ਸ਼ਿष੍ਯਂ ਪ੍ਰਬੋਧਯੇਤ੍ ।

ਪृਥਿਵ੍ਯਾਂ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਯਦ੍ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸੋऽਨृਣੀ ਭਵੇਤ੍ ॥ 02 ॥

ਖਲਾਨਾਂ ਕਣ੍ਟਕਾਨਾਂ ਚ ਦ੍ਵਿਵਿਧੈਵ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਯਾ ।

ਉਪਾਨਨ੍ਮੁਖਭਙ੍ਗੋ ਵਾ ਦੂਰਤੋ ਵਾ ਵਿਸਰ੍ਜਨਮ੍ ॥ 02 ॥

ਕੁਚੈਲਿਨਂ ਦਨ੍ਤਮਲੋਪਧਾਰਿਣਂ

ਬਹ੍ਵਾਸ਼ਿਨਂ ਨਿष੍ਠੁਰਭਾषਿਣਂ ਚ ।

ਸੂਰ੍ਯੋਦਯੇ ਚਾਸ੍ਤਮਿਤੇ ਸ਼ਯਾਨਂ

ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਯਦਿ ਚਕ੍ਰਪਾਣਿਃ ॥ 04 ॥

ਤ੍ਯਜਨ੍ਤਿ ਮਿਤ੍ਰਾਣਿ ਧਨੈਰ੍ਵਿਹੀਨਂ

ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਦਾਰਾਸ਼੍ਚ ਸੁਹृਜ੍ਜਨਾਸ਼੍ਚ ।

ਤਮਰ੍ਥਵਨ੍ਤਂ ਪੁਨਰਾਸ਼੍ਰਯਨ੍ਤਿ

ਅਰ੍ਥੋ ਹਿ ਲੋਕੇ ਮਨੁष੍ਯਸ੍ਯ ਬਨ੍ਧੁਃ ॥ 05 ॥

ਅਨ੍ਯਾਯੋਪਾਰ੍ਜਿਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਦਸ਼ ਵਰ੍षਾਣਿ ਤਿष੍ਠਤਿ ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਚੈਕਾਦਸ਼ੇ ਵਰ੍षੇ ਸਮੂਲਂ ਤਦ੍ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ ॥ 06 ॥

ਅਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਮਿਨੋ ਯੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਨੀਚਸ੍ਯ ਦੂषਣਮ੍ ।

ਅਮृਤਂ ਰਾਹਵੇ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਵਿषਂ ਸ਼ਙ੍ਕਰਭੂषਣਮ੍ ॥ 07 ॥

ਤਦ੍ਭੋਜਨਂ ਯਦ੍ਦ੍ਵਿਜਭੁਕ੍ਤਸ਼ੇषਂ

ਤਤ੍ਸੌਹृਦਂ ਯਤ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਪਰਸ੍ਮਿਨ੍ ।

ਸਾ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞਤਾ ਯਾ ਨ ਕਰੋਤਿ ਪਾਪਂ

ਦਮ੍ਭਂ ਵਿਨਾ ਯਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸ ਧਰ੍ਮਃ ॥ 08 ॥

ਮਣਿਰ੍ਲੁਣ੍ਠਤਿ ਪਾਦਾਗ੍ਰੇ ਕਾਚਃ ਸ਼ਿਰਸਿ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ।

ਕ੍ਰਯਵਿਕ੍ਰਯਵੇਲਾਯਾਂ ਕਾਚਃ ਕਾਚੋ ਮਣਿਰ੍ਮਣਿਃ ॥ 09 ॥

ਅਨਨ੍ਤਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਬਹੁਲਾਸ਼੍ਚ ਵਿਦ੍ਯਾਃ

ਸ੍ਵਲ੍ਪਸ਼੍ਚ ਕਾਲੋ ਬਹੁਵਿਘ੍ਨਤਾ ਚ ।

ਯਤ੍ਸਾਰਭੂਤਂ ਤਦੁਪਾਸਨੀਯਾਂ

ਹਂਸੋ ਯਥਾ ਕ੍षੀਰਮਿਵਾਮ੍ਬੁਮਧ੍ਯਾਤ੍ ॥ 10 ॥

ਦੂਰਾਗਤਂ ਪਥਿ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਂ ਵृਥਾ ਚ ਗृਹਮਾਗਤਮ੍ ।

ਅਨਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਯੋ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ ਵੈ ਚਾਣ੍ਡਾਲ ਉਚ੍ਯਤੇ ॥ 11 ॥

ਪਠਨ੍ਤਿ ਚਤੁਰੋ ਵੇਦਾਨ੍ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਨੇਕਸ਼ਃ ।

ਆਤ੍ਮਾਨਂ ਨੈਵ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਦਰ੍ਵੀ ਪਾਕਰਸਂ ਯਥਾ ॥ 12 ॥

ਧਨ੍ਯਾ ਦ੍ਵਿਜਮਯੀ ਨੌਕਾ ਵਿਪਰੀਤਾ ਭਵਾਰ੍ਣਵੇ ।

ਤਰਨ੍ਤ੍ਯਧੋਗਤਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਉਪਰਿष੍ਠਾਃ ਪਤਨ੍ਤ੍ਯਧਃ ॥ 13 ॥

ਅਯਮਮृਤਨਿਧਾਨਂ ਨਾਯਕੋऽਪ੍ਯੋषਧੀਨਾਮ੍

ਅਮृਤਮਯਸ਼ਰੀਰਃ ਕਾਨ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤੋऽਪਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ।

ਭਵਤਿਵਿਗਤਰਸ਼੍ਮਿਰ੍ਮਣ੍ਡਲਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਾਨੋਃ

ਪਰਸਦਨਨਿਵਿष੍ਟਃ ਕੋ ਲਘੁਤ੍ਵਂ ਨ ਯਾਤਿ ॥ 14 ॥

ਅਲਿਰਯਂ ਨਲਿਨੀਦਲਮਧ੍ਯਗਃ

ਕਮਲਿਨੀਮਕਰਨ੍ਦਮਦਾਲਸਃ ।

ਵਿਧਿਵਸ਼ਾਤ੍ਪਰਦੇਸ਼ਮੁਪਾਗਤਃ

ਕੁਟਜਪੁष੍ਪਰਸਂ ਬਹੁ ਮਨ੍ਯਤੇ ॥ 15 ॥

ਪੀਤਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੇਨ ਤਾਤਸ਼੍ਚਰਣਤਲਹਤੋ ਵਲ੍ਲਭੋ ਯੇਨ ਰੋषਾ

ਦਾਬਾਲ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਰਵਰ੍ਯੈਃ ਸ੍ਵਵਦਨਵਿਵਰੇ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਵੈਰਿਣੀ ਮੇ ।

ਗੇਹਂ ਮੇ ਛੇਦਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਤਿਦਿਵਸਮੁਮਾਕਾਨ੍ਤਪੂਜਾਨਿਮਿਤ੍ਤਂ

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਖਿਨ੍ਨਾ ਸਦਾਹਂ ਦ੍ਵਿਜਕੁਲਨਿਲਯਂ ਨਾਥ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਯਜਾਮਿ ॥ 16 ॥

ਬਨ੍ਧਨਾਨਿ ਖਲੁ ਸਨ੍ਤਿ ਬਹੂਨਿ

ਪ੍ਰੇਮਰਜ੍ਜੁਕृਤਬਨ੍ਧਨਮਨ੍ਯਤ੍ ।

ਦਾਰੁਭੇਦਨਿਪੁਣੋऽਪਿ षਡਙ੍ਘ੍ਰਿ-

ਰ੍ਨਿष੍ਕ੍ਰਿਯੋ ਭਵਤਿ ਪਙ੍ਕਜਕੋਸ਼ੇਃ ॥ 17 ॥

ਛਿਨ੍ਨੋऽਪਿ ਚਨ੍ਦਨ ਤਰੁਰ੍ਨ ਜਹਾਤਿ ਗਨ੍ਧਂ

ਵृਦ੍ਧੋऽਪਿ ਵਾਰਣਪਤਿ-ਰ੍ਨਜਹਾਤਿ ਲੀਲਾਮ੍ ।

ਹਨ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਪਿਤੋ ਮਧੁਰਤਾਂ ਨ ਜਹਾਤਿ ਚੇਕ੍षੁਃ

ਕ੍षੀਣੋऽਪਿ ਨ ਤ੍ਯਜਤਿ ਸ਼ਿਲਗੁਣਾਨ੍ ਕੁਲੀਨਃ ॥ 18 ॥

Roman (IAST) Transliteration

yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |

tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||

ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |

pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||

khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |

upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||

kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ

bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |

sūryodaye cāstamite śayānaṃ

vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||

tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ

putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |

tamarthavantaṃ punarāśrayanti

artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||

anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |

prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||

ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |

amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||

tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ

tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |

sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ

dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||

maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |

krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||

anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ

svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |

yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ

haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||

dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |

anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||

paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |

ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||

dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |

tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||

ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām

amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |

bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ

parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||

alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ

kamalinīmakarandamadālasaḥ |

vidhivaśātparadeśamupāgataḥ

kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||

pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā

dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |

gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ

tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||

bandhanāni khalu santi bahūni

premarajjukṛtabandhanamanyat |

dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-

rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||

chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ

vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |

hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ

kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||