𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌚𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂 𑌦𑍍𑌰𑌵𑍀𑌭𑍂𑌤𑌂 𑌕𑍃𑌪𑌯𑌾 𑌸𑌰𑍍𑌵𑌜𑌨𑍍𑌤𑍁𑌷𑍁 ।
𑌤𑌸𑍍𑌯 𑌜𑍍𑌞𑌾𑌨𑍇𑌨 𑌮𑍋𑌕𑍍𑌷𑍇𑌣 𑌕𑌿𑌂 𑌜𑌟𑌾𑌭𑌸𑍍𑌮𑌲𑍇𑌪𑌨𑍈𑌃 ॥ 01 ॥
𑌏𑌕𑌮𑌪𑍍𑌯𑌕𑍍𑌷𑌰𑌂 𑌯𑌸𑍍𑌤𑍁 𑌗𑍁𑌰𑍁𑌃 𑌶𑌿𑌷𑍍𑌯𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌬𑍋𑌧𑌯𑍇𑌤𑍍 ।
𑌪𑍃𑌥𑌿𑌵𑍍𑌯𑌾𑌂 𑌨𑌾𑌸𑍍𑌤𑌿 𑌤𑌦𑍍𑌦𑍍𑌰𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌯𑌦𑍍𑌦𑌤𑍍𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌸𑍋𑌽𑌨𑍃𑌣𑍀 𑌭𑌵𑍇𑌤𑍍 ॥ 02 ॥
𑌖𑌲𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌕𑌣𑍍𑌟𑌕𑌾𑌨𑌾𑌂 𑌚 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌵𑌿𑌧𑍈𑌵 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌾 ।
𑌉𑌪𑌾𑌨𑌨𑍍𑌮𑍁𑌖𑌭𑌙𑍍𑌗𑍋 𑌵𑌾 𑌦𑍂𑌰𑌤𑍋 𑌵𑌾 𑌵𑌿𑌸𑌰𑍍𑌜𑌨𑌮𑍍 ॥ 02 ॥
𑌕𑍁𑌚𑍈𑌲𑌿𑌨𑌂 𑌦𑌨𑍍𑌤𑌮𑌲𑍋𑌪𑌧𑌾𑌰𑌿𑌣𑌂
𑌬𑌹𑍍𑌵𑌾𑌶𑌿𑌨𑌂 𑌨𑌿𑌷𑍍𑌠𑍁𑌰𑌭𑌾𑌷𑌿𑌣𑌂 𑌚 ।
𑌸𑍂𑌰𑍍𑌯𑍋𑌦𑌯𑍇 𑌚𑌾𑌸𑍍𑌤𑌮𑌿𑌤𑍇 𑌶𑌯𑌾𑌨𑌂
𑌵𑌿𑌮𑍁𑌞𑍍𑌚𑌤𑌿 𑌶𑍍𑌰𑍀𑌰𑍍𑌯𑌦𑌿 𑌚𑌕𑍍𑌰𑌪𑌾𑌣𑌿𑌃 ॥ 04 ॥
𑌤𑍍𑌯𑌜𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌮𑌿𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑌿 𑌧𑌨𑍈𑌰𑍍𑌵𑌿𑌹𑍀𑌨𑌂
𑌪𑍁𑌤𑍍𑌰𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌦𑌾𑌰𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌸𑍁𑌹𑍃𑌜𑍍𑌜𑌨𑌾𑌶𑍍𑌚 ।
𑌤𑌮𑌰𑍍𑌥𑌵𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌪𑍁𑌨𑌰𑌾𑌶𑍍𑌰𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿
𑌅𑌰𑍍𑌥𑍋 𑌹𑌿 𑌲𑍋𑌕𑍇 𑌮𑌨𑍁𑌷𑍍𑌯𑌸𑍍𑌯 𑌬𑌨𑍍𑌧𑍁𑌃 ॥ 05 ॥
𑌅𑌨𑍍𑌯𑌾𑌯𑍋𑌪𑌾𑌰𑍍𑌜𑌿𑌤𑌂 𑌦𑍍𑌰𑌵𑍍𑌯𑌂 𑌦𑌶 𑌵𑌰𑍍𑌷𑌾𑌣𑌿 𑌤𑌿𑌷𑍍𑌠𑌤𑌿 ।
𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌤𑍇 𑌚𑍈𑌕𑌾𑌦𑌶𑍇 𑌵𑌰𑍍𑌷𑍇 𑌸𑌮𑍂𑌲𑌂 𑌤𑌦𑍍𑌵𑌿𑌨𑌶𑍍𑌯𑌤𑌿 ॥ 06 ॥
𑌅𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌸𑍍𑌵𑌾𑌮𑌿𑌨𑍋 𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌨𑍀𑌚𑌸𑍍𑌯 𑌦𑍂𑌷𑌣𑌮𑍍 ।
𑌅𑌮𑍃𑌤𑌂 𑌰𑌾𑌹𑌵𑍇 𑌮𑍃𑌤𑍍𑌯𑍁𑌰𑍍𑌵𑌿𑌷𑌂 𑌶𑌙𑍍𑌕𑌰𑌭𑍂𑌷𑌣𑌮𑍍 ॥ 07 ॥
𑌤𑌦𑍍𑌭𑍋𑌜𑌨𑌂 𑌯𑌦𑍍𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌭𑍁𑌕𑍍𑌤𑌶𑍇𑌷𑌂
𑌤𑌤𑍍𑌸𑍗𑌹𑍃𑌦𑌂 𑌯𑌤𑍍𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑍇 𑌪𑌰𑌸𑍍𑌮𑌿𑌨𑍍 ।
𑌸𑌾 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌜𑍍𑌞𑌤𑌾 𑌯𑌾 𑌨 𑌕𑌰𑍋𑌤𑌿 𑌪𑌾𑌪𑌂
𑌦𑌮𑍍𑌭𑌂 𑌵𑌿𑌨𑌾 𑌯𑌃 𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑌤𑍇 𑌸 𑌧𑌰𑍍𑌮𑌃 ॥ 08 ॥
𑌮𑌣𑌿𑌰𑍍𑌲𑍁𑌣𑍍𑌠𑌤𑌿 𑌪𑌾𑌦𑌾𑌗𑍍𑌰𑍇 𑌕𑌾𑌚𑌃 𑌶𑌿𑌰𑌸𑌿 𑌧𑌾𑌰𑍍𑌯𑌤𑍇 ।
𑌕𑍍𑌰𑌯𑌵𑌿𑌕𑍍𑌰𑌯𑌵𑍇𑌲𑌾𑌯𑌾𑌂 𑌕𑌾𑌚𑌃 𑌕𑌾𑌚𑍋 𑌮𑌣𑌿𑌰𑍍𑌮𑌣𑌿𑌃 ॥ 09 ॥
𑌅𑌨𑌨𑍍𑌤𑌶𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌂 𑌬𑌹𑍁𑌲𑌾𑌶𑍍𑌚 𑌵𑌿𑌦𑍍𑌯𑌾𑌃
𑌸𑍍𑌵𑌲𑍍𑌪𑌶𑍍𑌚 𑌕𑌾𑌲𑍋 𑌬𑌹𑍁𑌵𑌿𑌘𑍍𑌨𑌤𑌾 𑌚 ।
𑌯𑌤𑍍𑌸𑌾𑌰𑌭𑍂𑌤𑌂 𑌤𑌦𑍁𑌪𑌾𑌸𑌨𑍀𑌯𑌾𑌂
𑌹𑌂𑌸𑍋 𑌯𑌥𑌾 𑌕𑍍𑌷𑍀𑌰𑌮𑌿𑌵𑌾𑌮𑍍𑌬𑍁𑌮𑌧𑍍𑌯𑌾𑌤𑍍 ॥ 10 ॥
𑌦𑍂𑌰𑌾𑌗𑌤𑌂 𑌪𑌥𑌿 𑌶𑍍𑌰𑌾𑌨𑍍𑌤𑌂 𑌵𑍃𑌥𑌾 𑌚 𑌗𑍃𑌹𑌮𑌾𑌗𑌤𑌮𑍍 ।
𑌅𑌨𑌰𑍍𑌚𑌯𑌿𑌤𑍍𑌵𑌾 𑌯𑍋 𑌭𑍁𑌙𑍍𑌕𑍍𑌤𑍇 𑌸 𑌵𑍈 𑌚𑌾𑌣𑍍𑌡𑌾𑌲 𑌉𑌚𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 11 ॥
𑌪𑌠𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌚𑌤𑍁𑌰𑍋 𑌵𑍇𑌦𑌾𑌨𑍍𑌧𑌰𑍍𑌮𑌶𑌾𑌸𑍍𑌤𑍍𑌰𑌾𑌣𑍍𑌯𑌨𑍇𑌕𑌶𑌃 ।
𑌆𑌤𑍍𑌮𑌾𑌨𑌂 𑌨𑍈𑌵 𑌜𑌾𑌨𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌦𑌰𑍍𑌵𑍀 𑌪𑌾𑌕𑌰𑌸𑌂 𑌯𑌥𑌾 ॥ 12 ॥
𑌧𑌨𑍍𑌯𑌾 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌮𑌯𑍀 𑌨𑍗𑌕𑌾 𑌵𑌿𑌪𑌰𑍀𑌤𑌾 𑌭𑌵𑌾𑌰𑍍𑌣𑌵𑍇 ।
𑌤𑌰𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌧𑍋𑌗𑌤𑌾𑌃 𑌸𑌰𑍍𑌵𑍇 𑌉𑌪𑌰𑌿𑌷𑍍𑌠𑌾𑌃 𑌪𑌤𑌨𑍍𑌤𑍍𑌯𑌧𑌃 ॥ 13 ॥
𑌅𑌯𑌮𑌮𑍃𑌤𑌨𑌿𑌧𑌾𑌨𑌂 𑌨𑌾𑌯𑌕𑍋𑌽𑌪𑍍𑌯𑍋𑌷𑌧𑍀𑌨𑌾𑌮𑍍
𑌅𑌮𑍃𑌤𑌮𑌯𑌶𑌰𑍀𑌰𑌃 𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌿𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌚𑌨𑍍𑌦𑍍𑌰𑌃 ।
𑌭𑌵𑌤𑌿𑌵𑌿𑌗𑌤𑌰𑌶𑍍𑌮𑌿𑌰𑍍𑌮𑌣𑍍𑌡𑌲𑌂 𑌪𑍍𑌰𑌾𑌪𑍍𑌯 𑌭𑌾𑌨𑍋𑌃
𑌪𑌰𑌸𑌦𑌨𑌨𑌿𑌵𑌿𑌷𑍍𑌟𑌃 𑌕𑍋 𑌲𑌘𑍁𑌤𑍍𑌵𑌂 𑌨 𑌯𑌾𑌤𑌿 ॥ 14 ॥
𑌅𑌲𑌿𑌰𑌯𑌂 𑌨𑌲𑌿𑌨𑍀𑌦𑌲𑌮𑌧𑍍𑌯𑌗𑌃
𑌕𑌮𑌲𑌿𑌨𑍀𑌮𑌕𑌰𑌨𑍍𑌦𑌮𑌦𑌾𑌲𑌸𑌃 ।
𑌵𑌿𑌧𑌿𑌵𑌶𑌾𑌤𑍍𑌪𑌰𑌦𑍇𑌶𑌮𑍁𑌪𑌾𑌗𑌤𑌃
𑌕𑍁𑌟𑌜𑌪𑍁𑌷𑍍𑌪𑌰𑌸𑌂 𑌬𑌹𑍁 𑌮𑌨𑍍𑌯𑌤𑍇 ॥ 15 ॥
𑌪𑍀𑌤𑌃 𑌕𑍍𑌰𑍁𑌦𑍍𑌧𑍇𑌨 𑌤𑌾𑌤𑌶𑍍𑌚𑌰𑌣𑌤𑌲𑌹𑌤𑍋 𑌵𑌲𑍍𑌲𑌭𑍋 𑌯𑍇𑌨 𑌰𑍋𑌷𑌾
𑌦𑌾𑌬𑌾𑌲𑍍𑌯𑌾𑌦𑍍𑌵𑌿𑌪𑍍𑌰𑌵𑌰𑍍𑌯𑍈𑌃 𑌸𑍍𑌵𑌵𑌦𑌨𑌵𑌿𑌵𑌰𑍇 𑌧𑌾𑌰𑍍𑌯𑌤𑍇 𑌵𑍈𑌰𑌿𑌣𑍀 𑌮𑍇 ।
𑌗𑍇𑌹𑌂 𑌮𑍇 𑌛𑍇𑌦𑌯𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌪𑍍𑌰𑌤𑌿𑌦𑌿𑌵𑌸𑌮𑍁𑌮𑌾𑌕𑌾𑌨𑍍𑌤𑌪𑍂𑌜𑌾𑌨𑌿𑌮𑌿𑌤𑍍𑌤𑌂
𑌤𑌸𑍍𑌮𑌾𑌤𑍍𑌖𑌿𑌨𑍍𑌨𑌾 𑌸𑌦𑌾𑌹𑌂 𑌦𑍍𑌵𑌿𑌜𑌕𑍁𑌲𑌨𑌿𑌲𑌯𑌂 𑌨𑌾𑌥 𑌯𑍁𑌕𑍍𑌤𑌂 𑌤𑍍𑌯𑌜𑌾𑌮𑌿 ॥ 16 ॥
𑌬𑌨𑍍𑌧𑌨𑌾𑌨𑌿 𑌖𑌲𑍁 𑌸𑌨𑍍𑌤𑌿 𑌬𑌹𑍂𑌨𑌿
𑌪𑍍𑌰𑍇𑌮𑌰𑌜𑍍𑌜𑍁𑌕𑍃𑌤𑌬𑌨𑍍𑌧𑌨𑌮𑌨𑍍𑌯𑌤𑍍 ।
𑌦𑌾𑌰𑍁𑌭𑍇𑌦𑌨𑌿𑌪𑍁𑌣𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌷𑌡𑌙𑍍𑌘𑍍𑌰𑌿-
𑌰𑍍𑌨𑌿𑌷𑍍𑌕𑍍𑌰𑌿𑌯𑍋 𑌭𑌵𑌤𑌿 𑌪𑌙𑍍𑌕𑌜𑌕𑍋𑌶𑍇𑌃 ॥ 17 ॥
𑌛𑌿𑌨𑍍𑌨𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌚𑌨𑍍𑌦𑌨 𑌤𑌰𑍁𑌰𑍍𑌨 𑌜𑌹𑌾𑌤𑌿 𑌗𑌨𑍍𑌧𑌂
𑌵𑍃𑌦𑍍𑌧𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌵𑌾𑌰𑌣𑌪𑌤𑌿-𑌰𑍍𑌨𑌜𑌹𑌾𑌤𑌿 𑌲𑍀𑌲𑌾𑌮𑍍 ।
𑌹𑌨𑍍𑌤𑍍𑌰𑌾𑌰𑍍𑌪𑌿𑌤𑍋 𑌮𑌧𑍁𑌰𑌤𑌾𑌂 𑌨 𑌜𑌹𑌾𑌤𑌿 𑌚𑍇𑌕𑍍𑌷𑍁𑌃
𑌕𑍍𑌷𑍀𑌣𑍋𑌽𑌪𑌿 𑌨 𑌤𑍍𑌯𑌜𑌤𑌿 𑌶𑌿𑌲𑌗𑍁𑌣𑌾𑌨𑍍 𑌕𑍁𑌲𑍀𑌨𑌃 ॥ 18 ॥
Roman (IAST) Transliteration
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||
ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |
pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||
khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||
kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ
bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |
sūryodaye cāstamite śayānaṃ
vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||
tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ
putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |
tamarthavantaṃ punarāśrayanti
artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||
anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |
prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||
ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |
amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||
tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ
tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |
sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ
dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||
maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |
krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||
anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ
svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |
yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ
haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||
dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |
anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||
paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |
ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||
dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |
tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||
ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |
bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||
alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ
kamalinīmakarandamadālasaḥ |
vidhivaśātparadeśamupāgataḥ
kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||
pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā
dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |
gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ
tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||
bandhanāni khalu santi bahūni
premarajjukṛtabandhanamanyat |
dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-
rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||
chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ
vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |
hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ
kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
यस्य चित्तं द्रवीभूतं कृपया सर्वजन्तुषु ।
तस्य ज्ञानेन मोक्षेण किं जटाभस्मलेपनैः ॥ 01 ॥
एकमप्यक्षरं यस्तु गुरुः शिष्यं प्रबोधयेत् ।
पृथिव्यां नास्ति तद्द्रव्यं यद्दत्त्वा सोऽनृणी भवेत् ॥ 02 ॥
खलानां कण्टकानां च द्विविधैव प्रतिक्रिया ।
उपानन्मुखभङ्गो वा दूरतो वा विसर्जनम् ॥ 02 ॥
कुचैलिनं दन्तमलोपधारिणं
बह्वाशिनं निष्ठुरभाषिणं च ।
सूर्योदये चास्तमिते शयानं
विमुञ्चति श्रीर्यदि चक्रपाणिः ॥ 04 ॥
त्यजन्ति मित्राणि धनैर्विहीनं
पुत्राश्च दाराश्च सुहृज्जनाश्च ।
तमर्थवन्तं पुनराश्रयन्ति
अर्थो हि लोके मनुष्यस्य बन्धुः ॥ 05 ॥
अन्यायोपार्जितं द्रव्यं दश वर्षाणि तिष्ठति ।
प्राप्ते चैकादशे वर्षे समूलं तद्विनश्यति ॥ 06 ॥
अयुक्तं स्वामिनो युक्तं युक्तं नीचस्य दूषणम् ।
अमृतं राहवे मृत्युर्विषं शङ्करभूषणम् ॥ 07 ॥
तद्भोजनं यद्द्विजभुक्तशेषं
तत्सौहृदं यत्क्रियते परस्मिन् ।
सा प्राज्ञता या न करोति पापं
दम्भं विना यः क्रियते स धर्मः ॥ 08 ॥
मणिर्लुण्ठति पादाग्रे काचः शिरसि धार्यते ।
क्रयविक्रयवेलायां काचः काचो मणिर्मणिः ॥ 09 ॥
अनन्तशास्त्रं बहुलाश्च विद्याः
स्वल्पश्च कालो बहुविघ्नता च ।
यत्सारभूतं तदुपासनीयां
हंसो यथा क्षीरमिवाम्बुमध्यात् ॥ 10 ॥
दूरागतं पथि श्रान्तं वृथा च गृहमागतम् ।
अनर्चयित्वा यो भुङ्क्ते स वै चाण्डाल उच्यते ॥ 11 ॥
पठन्ति चतुरो वेदान्धर्मशास्त्राण्यनेकशः ।
आत्मानं नैव जानन्ति दर्वी पाकरसं यथा ॥ 12 ॥
धन्या द्विजमयी नौका विपरीता भवार्णवे ।
तरन्त्यधोगताः सर्वे उपरिष्ठाः पतन्त्यधः ॥ 13 ॥
अयममृतनिधानं नायकोऽप्योषधीनाम्
अमृतमयशरीरः कान्तियुक्तोऽपि चन्द्रः ।
भवतिविगतरश्मिर्मण्डलं प्राप्य भानोः
परसदननिविष्टः को लघुत्वं न याति ॥ 14 ॥
अलिरयं नलिनीदलमध्यगः
कमलिनीमकरन्दमदालसः ।
विधिवशात्परदेशमुपागतः
कुटजपुष्परसं बहु मन्यते ॥ 15 ॥
पीतः क्रुद्धेन तातश्चरणतलहतो वल्लभो येन रोषा
दाबाल्याद्विप्रवर्यैः स्ववदनविवरे धार्यते वैरिणी मे ।
गेहं मे छेदयन्ति प्रतिदिवसमुमाकान्तपूजानिमित्तं
तस्मात्खिन्ना सदाहं द्विजकुलनिलयं नाथ युक्तं त्यजामि ॥ 16 ॥
बन्धनानि खलु सन्ति बहूनि
प्रेमरज्जुकृतबन्धनमन्यत् ।
दारुभेदनिपुणोऽपि षडङ्घ्रि-
र्निष्क्रियो भवति पङ्कजकोशेः ॥ 17 ॥
छिन्नोऽपि चन्दन तरुर्न जहाति गन्धं
वृद्धोऽपि वारणपति-र्नजहाति लीलाम् ।
हन्त्रार्पितो मधुरतां न जहाति चेक्षुः
क्षीणोऽपि न त्यजति शिलगुणान् कुलीनः ॥ 18 ॥
yasya cittaṃ dravībhūtaṃ kṛpayā sarvajantuṣu |
tasya jñānena mokṣeṇa kiṃ jaṭābhasmalepanaiḥ || 01 ||
ekamapyakṣaraṃ yastu guruḥ śiṣyaṃ prabodhayet |
pṛthivyāṃ nāsti taddravyaṃ yaddattvā so'nṛṇī bhavet || 02 ||
khalānāṃ kaṇṭakānāṃ ca dvividhaiva pratikriyā |
upānanmukhabhaṅgo vā dūrato vā visarjanam || 02 ||
kucailinaṃ dantamalopadhāriṇaṃ
bahvāśinaṃ niṣṭhurabhāṣiṇaṃ ca |
sūryodaye cāstamite śayānaṃ
vimuñcati śrīryadi cakrapāṇiḥ || 04 ||
tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ
putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |
tamarthavantaṃ punarāśrayanti
artho hi loke manuṣyasya bandhuḥ || 05 ||
anyāyopārjitaṃ dravyaṃ daśa varṣāṇi tiṣṭhati |
prāpte caikādaśe varṣe samūlaṃ tadvinaśyati || 06 ||
ayuktaṃ svāmino yuktaṃ yuktaṃ nīcasya dūṣaṇam |
amṛtaṃ rāhave mṛtyurviṣaṃ śaṅkarabhūṣaṇam || 07 ||
tadbhojanaṃ yaddvijabhuktaśeṣaṃ
tatsauhṛdaṃ yatkriyate parasmin |
sā prājñatā yā na karoti pāpaṃ
dambhaṃ vinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ || 08 ||
maṇirluṇṭhati pādāgre kācaḥ śirasi dhāryate |
krayavikrayavelāyāṃ kācaḥ kāco maṇirmaṇiḥ || 09 ||
anantaśāstraṃ bahulāśca vidyāḥ
svalpaśca kālo bahuvighnatā ca |
yatsārabhūtaṃ tadupāsanīyāṃ
haṃso yathā kṣīramivāmbumadhyāt || 10 ||
dūrāgataṃ pathi śrāntaṃ vṛthā ca gṛhamāgatam |
anarcayitvā yo bhuṅkte sa vai cāṇḍāla ucyate || 11 ||
paṭhanti caturo vedāndharmaśāstrāṇyanekaśaḥ |
ātmānaṃ naiva jānanti darvī pākarasaṃ yathā || 12 ||
dhanyā dvijamayī naukā viparītā bhavārṇave |
tarantyadhogatāḥ sarve upariṣṭhāḥ patantyadhaḥ || 13 ||
ayamamṛtanidhānaṃ nāyako'pyoṣadhīnām
amṛtamayaśarīraḥ kāntiyukto'pi candraḥ |
bhavativigataraśmirmaṇḍalaṃ prāpya bhānoḥ
parasadananiviṣṭaḥ ko laghutvaṃ na yāti || 14 ||
alirayaṃ nalinīdalamadhyagaḥ
kamalinīmakarandamadālasaḥ |
vidhivaśātparadeśamupāgataḥ
kuṭajapuṣparasaṃ bahu manyate || 15 ||
pītaḥ kruddhena tātaścaraṇatalahato vallabho yena roṣā
dābālyādvipravaryaiḥ svavadanavivare dhāryate vairiṇī me |
gehaṃ me chedayanti pratidivasamumākāntapūjānimittaṃ
tasmātkhinnā sadāhaṃ dvijakulanilayaṃ nātha yuktaṃ tyajāmi || 16 ||
bandhanāni khalu santi bahūni
premarajjukṛtabandhanamanyat |
dārubhedanipuṇo'pi ṣaḍaṅghri-
rniṣkriyo bhavati paṅkajakośeḥ || 17 ||
chinno'pi candana tarurna jahāti gandhaṃ
vṛddho'pi vāraṇapati-rnajahāti līlām |
hantrārpito madhuratāṃ na jahāti cekṣuḥ
kṣīṇo'pi na tyajati śilaguṇān kulīnaḥ || 18 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Grantha script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.