ପୁସ୍ତକପ୍ରତ୍ଯଯାଧୀତଂ ନାଧୀତଂ ଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ ।
ସଭାମଧ୍ଯେ ନ ଶୋଭନ୍ତେ ଜାରଗର୍ଭା ଇଵ ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ 01 ॥
କୃତେ ପ୍ରତିକୃତିଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଧିଂସନେ ପ୍ରତିହିଂସନମ୍ ।
ତତ୍ର ଦୋଷୋ ନ ପତତି ଦୁଷ୍ଟେ ଦୁଷ୍ଟଂ ସମାଚରେତ୍ ॥ 02 ॥
ଯଦ୍ଦୂରଂ ଯଦ୍ଦୁରାରାଧ୍ଯଂ ଯଚ୍ଚ ଦୂରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତମ୍ ।
ତତ୍ସର୍ଵଂ ତପସା ସାଧ୍ଯଂ ତପୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମମ୍ ॥ 03 ॥
ଲୋଭଶ୍ଚେଦଗୁଣେନ କିଂ ପିଶୁନତା ଯଦ୍ଯସ୍ତି କିଂ ପାତକୈଃ
ସତ୍ଯଂ ଚେତ୍ତପସା ଚ କିଂ ଶୁଚି ମନୋ ଯଦ୍ଯସ୍ତି ତୀର୍ଥେନ କିମ୍ ।
ସୌଜନ୍ଯଂ ଯଦି କିଂ ଗୁଣୈଃ ସୁମହିମା ଯଦ୍ଯସ୍ତି କିଂ ମଣ୍ଡନୈଃ
ସଦ୍ଵିଦ୍ଯା ଯଦି କିଂ ଧନୈରପଯଶୋ ଯଦ୍ଯସ୍ତି କିଂ ମୃତ୍ଯୁନା ॥ 04 ॥
ପିତା ରତ୍ନାକରୋ ଯସ୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଯସ୍ଯ ସହୋଦରା ।
ଶଙ୍ଖୋ ଭିକ୍ଷାଟନଂ କୁର୍ଯାନ୍ନ ଦତ୍ତମୁପତିଷ୍ଠତେ ॥ 05 ॥
ଅଶକ୍ତସ୍ତୁ ଭଵେତ୍ସାଧୁ-ର୍ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଵା ନିର୍ଧନଃ ।
ଵ୍ଯାଧିତୋ ଦେଵଭକ୍ତଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧା ନାରୀ ପତିଵ୍ରତା ॥ 06 ॥
ନାଽନ୍ନୋଦକସମଂ ଦାନଂ ନ ତିଥିର୍ଦ୍ଵାଦଶୀ ସମା ।
ନ ଗାଯତ୍ର୍ଯାଃ ପରୋ ମନ୍ତ୍ରୋ ନ ମାତୁର୍ଦୈଵତଂ ପରମ୍ ॥ 07 ॥
ତକ୍ଷକସ୍ଯ ଵିଷଂ ଦନ୍ତେ ମକ୍ଷିକାଯାସ୍ତୁ ମସ୍ତକେ ।
ଵୃଶ୍ଚିକସ୍ଯ ଵିଷଂ ପୁଚ୍ଛେ ସର୍ଵାଙ୍ଗେ ଦୁର୍ଜନେ ଵିଷମ୍ ॥ 08 ॥
ପତ୍ଯୁରାଜ୍ଞାଂ ଵିନା ନାରୀ ହ୍ଯୁପୋଷ୍ଯ ଵ୍ରତଚାରିଣୀ ।
ଆଯୁଷ୍ଯଂ ହରତେ ଭର୍ତୁଃ ସା ନାରୀ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ॥ 09 ॥
ନ ଦାନୈଃ ଶୁଧ୍ଯତେ ନାରୀ ନୋପଵାସଶତୈରପି ।
ନ ତୀର୍ଥସେଵଯା ତଦ୍ଵଦ୍ଭର୍ତୁଃ ପଦୋଦକୈର୍ଯଥା ॥ 10 ॥
ପାଦଶେଷଂ ପୀତଶେଷଂ ସନ୍ଧ୍ଯାଶେଷଂ ତଥୈଵ ଚ ।
ଶ୍ଵାନମୂତ୍ରସମଂ ତୋଯଂ ପୀତ୍ଵା ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣଂ ଚରେତ୍ ॥ 11 ॥
ଦାନେନ ପାଣିର୍ନ ତୁ କଙ୍କଣେନ
ସ୍ନାନେନ ଶୁଦ୍ଧିର୍ନ ତୁ ଚନ୍ଦନେନ ।
ମାନେନ ତୃପ୍ତିର୍ନ ତୁ ଭୋଜନେନ
ଜ୍ଞାନେନ ମୁକ୍ତିର୍ନ ତୁ ମୁଣ୍ଡନେନ ॥ 12 ॥
ନାପିତସ୍ଯ ଗୃହେ କ୍ଷୌରଂ ପାଷାଣେ ଗନ୍ଧଲେପନମ୍ ।
ଆତ୍ମରୂପଂ ଜଲେ ପଶ୍ଯନ୍ ଶକ୍ରସ୍ଯାପି ଶ୍ରିଯଂ ହରେତ୍ ॥ 13 ॥
ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଜ୍ଞାହରା ତୁଣ୍ଡୀ ସଦ୍ଯଃ ପ୍ରଜ୍ଞାକରୀ ଵଚା ।
ସଦ୍ଯଃ ଶକ୍ତିହରା ନାରୀ ସଦ୍ଯଃ ଶକ୍ତିକରଂ ପଯଃ ॥ 14 ॥
ପରୋପକରଣଂ ଯେଷାଂ ଜାଗର୍ତି ହୃଦଯେ ସତାମ୍ ।
ନଶ୍ଯନ୍ତି ଵିପଦସ୍ତେଷାଂ ସମ୍ପଦଃ ସ୍ଯୁଃ ପଦେ ପଦେ ॥ 15 ॥
ଯଦି ରାମା ଯଦି ଚ ରମା ଯଦି ତନଯୋ ଵିନଯଗୁଣୋପେତଃ ।
ତନଯେ ତନଯୋତ୍ପତ୍ତିଃ ସୁରଵରନଗରେ କିମାଧିକ୍ଯମ୍ ॥ 16 ॥
ଆହାରନିଦ୍ରାଭଯମୈଥୁନାନି
ସମାନି ଚୈତାନି ନୃଣାଂ ପଶୂନାମ୍ ।
ଜ୍ଞାନଂ ନରାଣାମଧିକୋ ଵିଶେଷୋ
ଜ୍ଞାନେନ ହୀନାଃ ପଶୁଭିଃ ସମାନାଃ ॥ 17 ॥
ଦାନାର୍ଥିନୋ ମଧୁକରା ଯଦି କର୍ଣତାଲୈର୍ଦୂରୀକୃତାଃ
ଦୂରୀକୃତାଃ କରିଵରେଣ ମଦାନ୍ଧବୁଦ୍ଧ୍ଯା ।
ତସ୍ଯୈଵ ଗଣ୍ଡଯୁଗ୍ମମଣ୍ଡନହାନିରେଷା
ଭୃଙ୍ଗାଃ ପୁନର୍ଵିକଚପଦ୍ମଵନେ ଵସନ୍ତି ॥ 18 ॥
ରାଜା ଵେଶ୍ଯା ଯମଶ୍ଚାଗ୍ନିସ୍ତସ୍କରୋ ବାଲଯାଚକୌ ।
ପରଦୁଃଖଂ ନ ଜାନନ୍ତି ଅଷ୍ଟମୋ ଗ୍ରାମକଣ୍ଟକଃ ॥ 19 ॥
ଅଧଃ ପଶ୍ଯସି କିଂ ବାଲେ ପତିତଂ ତଵ କିଂ ଭୁଵି ।
ରେ ରେ ମୂର୍ଖ ନ ଜାନାସି ଗତଂ ତାରୁଣ୍ଯମୌକ୍ତିକମ୍ ॥ 20 ॥
ଵ୍ଯାଲାଶ୍ରଯାପି ଵିକଲାପି ସକଣ୍ଟକାପି
ଵକ୍ରାପି ପଙ୍କିଲଭଵାପି ଦୁରାସଦାପି ।
ଗନ୍ଧେନ ବନ୍ଧୁରସି କେତକି ସର୍ଵଜନ୍ତା
ରେକୋ ଗୁଣଃ ଖଲୁ ନିହନ୍ତି ସମସ୍ତଦୋଷାନ୍ ॥ 21 ॥
Roman (IAST) Transliteration
pustakapratyayādhītaṃ nādhītaṃ gurusannidhau |
sabhāmadhye na śobhante jāragarbhā iva striyaḥ || 01 ||
kṛte pratikṛtiṃ kuryāddhiṃsane pratihiṃsanam |
tatra doṣo na patati duṣṭe duṣṭaṃ samācaret || 02 ||
yaddūraṃ yaddurārādhyaṃ yacca dūre vyavasthitam |
tatsarvaṃ tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam || 03 ||
lobhaścedaguṇena kiṃ piśunatā yadyasti kiṃ pātakaiḥ
satyaṃ cettapasā ca kiṃ śuci mano yadyasti tīrthena kim |
saujanyaṃ yadi kiṃ guṇaiḥ sumahimā yadyasti kiṃ maṇḍanaiḥ
sadvidyā yadi kiṃ dhanairapayaśo yadyasti kiṃ mṛtyunā || 04 ||
pitā ratnākaro yasya lakṣmīryasya sahodarā |
śaṅkho bhikṣāṭanaṃ kuryānna dattamupatiṣṭhate || 05 ||
aśaktastu bhavetsādhu-rbrahmacārī vā nirdhanaḥ |
vyādhito devabhaktaśca vṛddhā nārī pativratā || 06 ||
nā'nnodakasamaṃ dānaṃ na tithirdvādaśī samā |
na gāyatryāḥ paro mantro na māturdaivataṃ param || 07 ||
takṣakasya viṣaṃ dante makṣikāyāstu mastake |
vṛścikasya viṣaṃ pucche sarvāṅge durjane viṣam || 08 ||
patyurājñāṃ vinā nārī hyupoṣya vratacāriṇī |
āyuṣyaṃ harate bhartuḥ sā nārī narakaṃ vrajet || 09 ||
na dānaiḥ śudhyate nārī nopavāsaśatairapi |
na tīrthasevayā tadvadbhartuḥ padodakairyathā || 10 ||
pādaśeṣaṃ pītaśeṣaṃ sandhyāśeṣaṃ tathaiva ca |
śvānamūtrasamaṃ toyaṃ pītvā cāndrāyaṇaṃ caret || 11 ||
dānena pāṇirna tu kaṅkaṇena
snānena śuddhirna tu candanena |
mānena tṛptirna tu bhojanena
jñānena muktirna tu muṇḍanena || 12 ||
nāpitasya gṛhe kṣauraṃ pāṣāṇe gandhalepanam |
ātmarūpaṃ jale paśyan śakrasyāpi śriyaṃ haret || 13 ||
sadyaḥ prajñāharā tuṇḍī sadyaḥ prajñākarī vacā |
sadyaḥ śaktiharā nārī sadyaḥ śaktikaraṃ payaḥ || 14 ||
paropakaraṇaṃ yeṣāṃ jāgarti hṛdaye satām |
naśyanti vipadasteṣāṃ sampadaḥ syuḥ pade pade || 15 ||
yadi rāmā yadi ca ramā yadi tanayo vinayaguṇopetaḥ |
tanaye tanayotpattiḥ suravaranagare kimādhikyam || 16 ||
āhāranidrābhayamaithunāni
samāni caitāni nṛṇāṃ paśūnām |
jñānaṃ narāṇāmadhiko viśeṣo
jñānena hīnāḥ paśubhiḥ samānāḥ || 17 ||
dānārthino madhukarā yadi karṇatālairdūrīkṛtāḥ
dūrīkṛtāḥ karivareṇa madāndhabuddhyā |
tasyaiva gaṇḍayugmamaṇḍanahānireṣā
bhṛṅgāḥ punarvikacapadmavane vasanti || 18 ||
rājā veśyā yamaścāgnistaskaro bālayācakau |
paraduḥkhaṃ na jānanti aṣṭamo grāmakaṇṭakaḥ || 19 ||
adhaḥ paśyasi kiṃ bāle patitaṃ tava kiṃ bhuvi |
re re mūrkha na jānāsi gataṃ tāruṇyamauktikam || 20 ||
vyālāśrayāpi vikalāpi sakaṇṭakāpi
vakrāpi paṅkilabhavāpi durāsadāpi |
gandhena bandhurasi ketaki sarvajantā
reko guṇaḥ khalu nihanti samastadoṣān || 21 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
पुस्तकप्रत्ययाधीतं नाधीतं गुरुसन्निधौ ।
सभामध्ये न शोभन्ते जारगर्भा इव स्त्रियः ॥ 01 ॥
कृते प्रतिकृतिं कुर्याद्धिंसने प्रतिहिंसनम् ।
तत्र दोषो न पतति दुष्टे दुष्टं समाचरेत् ॥ 02 ॥
यद्दूरं यद्दुराराध्यं यच्च दूरे व्यवस्थितम् ।
तत्सर्वं तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥ 03 ॥
लोभश्चेदगुणेन किं पिशुनता यद्यस्ति किं पातकैः
सत्यं चेत्तपसा च किं शुचि मनो यद्यस्ति तीर्थेन किम् ।
सौजन्यं यदि किं गुणैः सुमहिमा यद्यस्ति किं मण्डनैः
सद्विद्या यदि किं धनैरपयशो यद्यस्ति किं मृत्युना ॥ 04 ॥
पिता रत्नाकरो यस्य लक्ष्मीर्यस्य सहोदरा ।
शङ्खो भिक्षाटनं कुर्यान्न दत्तमुपतिष्ठते ॥ 05 ॥
अशक्तस्तु भवेत्साधु-र्ब्रह्मचारी वा निर्धनः ।
व्याधितो देवभक्तश्च वृद्धा नारी पतिव्रता ॥ 06 ॥
नाऽन्नोदकसमं दानं न तिथिर्द्वादशी समा ।
न गायत्र्याः परो मन्त्रो न मातुर्दैवतं परम् ॥ 07 ॥
तक्षकस्य विषं दन्ते मक्षिकायास्तु मस्तके ।
वृश्चिकस्य विषं पुच्छे सर्वाङ्गे दुर्जने विषम् ॥ 08 ॥
पत्युराज्ञां विना नारी ह्युपोष्य व्रतचारिणी ।
आयुष्यं हरते भर्तुः सा नारी नरकं व्रजेत् ॥ 09 ॥
न दानैः शुध्यते नारी नोपवासशतैरपि ।
न तीर्थसेवया तद्वद्भर्तुः पदोदकैर्यथा ॥ 10 ॥
पादशेषं पीतशेषं सन्ध्याशेषं तथैव च ।
श्वानमूत्रसमं तोयं पीत्वा चान्द्रायणं चरेत् ॥ 11 ॥
दानेन पाणिर्न तु कङ्कणेन
स्नानेन शुद्धिर्न तु चन्दनेन ।
मानेन तृप्तिर्न तु भोजनेन
ज्ञानेन मुक्तिर्न तु मुण्डनेन ॥ 12 ॥
नापितस्य गृहे क्षौरं पाषाणे गन्धलेपनम् ।
आत्मरूपं जले पश्यन् शक्रस्यापि श्रियं हरेत् ॥ 13 ॥
सद्यः प्रज्ञाहरा तुण्डी सद्यः प्रज्ञाकरी वचा ।
सद्यः शक्तिहरा नारी सद्यः शक्तिकरं पयः ॥ 14 ॥
परोपकरणं येषां जागर्ति हृदये सताम् ।
नश्यन्ति विपदस्तेषां सम्पदः स्युः पदे पदे ॥ 15 ॥
यदि रामा यदि च रमा यदि तनयो विनयगुणोपेतः ।
तनये तनयोत्पत्तिः सुरवरनगरे किमाधिक्यम् ॥ 16 ॥
आहारनिद्राभयमैथुनानि
समानि चैतानि नृणां पशूनाम् ।
ज्ञानं नराणामधिको विशेषो
ज्ञानेन हीनाः पशुभिः समानाः ॥ 17 ॥
दानार्थिनो मधुकरा यदि कर्णतालैर्दूरीकृताः
दूरीकृताः करिवरेण मदान्धबुद्ध्या ।
तस्यैव गण्डयुग्ममण्डनहानिरेषा
भृङ्गाः पुनर्विकचपद्मवने वसन्ति ॥ 18 ॥
राजा वेश्या यमश्चाग्निस्तस्करो बालयाचकौ ।
परदुःखं न जानन्ति अष्टमो ग्रामकण्टकः ॥ 19 ॥
अधः पश्यसि किं बाले पतितं तव किं भुवि ।
रे रे मूर्ख न जानासि गतं तारुण्यमौक्तिकम् ॥ 20 ॥
व्यालाश्रयापि विकलापि सकण्टकापि
वक्रापि पङ्किलभवापि दुरासदापि ।
गन्धेन बन्धुरसि केतकि सर्वजन्ता
रेको गुणः खलु निहन्ति समस्तदोषान् ॥ 21 ॥
pustakapratyayādhītaṃ nādhītaṃ gurusannidhau |
sabhāmadhye na śobhante jāragarbhā iva striyaḥ || 01 ||
kṛte pratikṛtiṃ kuryāddhiṃsane pratihiṃsanam |
tatra doṣo na patati duṣṭe duṣṭaṃ samācaret || 02 ||
yaddūraṃ yaddurārādhyaṃ yacca dūre vyavasthitam |
tatsarvaṃ tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam || 03 ||
lobhaścedaguṇena kiṃ piśunatā yadyasti kiṃ pātakaiḥ
satyaṃ cettapasā ca kiṃ śuci mano yadyasti tīrthena kim |
saujanyaṃ yadi kiṃ guṇaiḥ sumahimā yadyasti kiṃ maṇḍanaiḥ
sadvidyā yadi kiṃ dhanairapayaśo yadyasti kiṃ mṛtyunā || 04 ||
pitā ratnākaro yasya lakṣmīryasya sahodarā |
śaṅkho bhikṣāṭanaṃ kuryānna dattamupatiṣṭhate || 05 ||
aśaktastu bhavetsādhu-rbrahmacārī vā nirdhanaḥ |
vyādhito devabhaktaśca vṛddhā nārī pativratā || 06 ||
nā'nnodakasamaṃ dānaṃ na tithirdvādaśī samā |
na gāyatryāḥ paro mantro na māturdaivataṃ param || 07 ||
takṣakasya viṣaṃ dante makṣikāyāstu mastake |
vṛścikasya viṣaṃ pucche sarvāṅge durjane viṣam || 08 ||
patyurājñāṃ vinā nārī hyupoṣya vratacāriṇī |
āyuṣyaṃ harate bhartuḥ sā nārī narakaṃ vrajet || 09 ||
na dānaiḥ śudhyate nārī nopavāsaśatairapi |
na tīrthasevayā tadvadbhartuḥ padodakairyathā || 10 ||
pādaśeṣaṃ pītaśeṣaṃ sandhyāśeṣaṃ tathaiva ca |
śvānamūtrasamaṃ toyaṃ pītvā cāndrāyaṇaṃ caret || 11 ||
dānena pāṇirna tu kaṅkaṇena
snānena śuddhirna tu candanena |
mānena tṛptirna tu bhojanena
jñānena muktirna tu muṇḍanena || 12 ||
nāpitasya gṛhe kṣauraṃ pāṣāṇe gandhalepanam |
ātmarūpaṃ jale paśyan śakrasyāpi śriyaṃ haret || 13 ||
sadyaḥ prajñāharā tuṇḍī sadyaḥ prajñākarī vacā |
sadyaḥ śaktiharā nārī sadyaḥ śaktikaraṃ payaḥ || 14 ||
paropakaraṇaṃ yeṣāṃ jāgarti hṛdaye satām |
naśyanti vipadasteṣāṃ sampadaḥ syuḥ pade pade || 15 ||
yadi rāmā yadi ca ramā yadi tanayo vinayaguṇopetaḥ |
tanaye tanayotpattiḥ suravaranagare kimādhikyam || 16 ||
āhāranidrābhayamaithunāni
samāni caitāni nṛṇāṃ paśūnām |
jñānaṃ narāṇāmadhiko viśeṣo
jñānena hīnāḥ paśubhiḥ samānāḥ || 17 ||
dānārthino madhukarā yadi karṇatālairdūrīkṛtāḥ
dūrīkṛtāḥ karivareṇa madāndhabuddhyā |
tasyaiva gaṇḍayugmamaṇḍanahānireṣā
bhṛṅgāḥ punarvikacapadmavane vasanti || 18 ||
rājā veśyā yamaścāgnistaskaro bālayācakau |
paraduḥkhaṃ na jānanti aṣṭamo grāmakaṇṭakaḥ || 19 ||
adhaḥ paśyasi kiṃ bāle patitaṃ tava kiṃ bhuvi |
re re mūrkha na jānāsi gataṃ tāruṇyamauktikam || 20 ||
vyālāśrayāpi vikalāpi sakaṇṭakāpi
vakrāpi paṅkilabhavāpi durāsadāpi |
gandhena bandhurasi ketaki sarvajantā
reko guṇaḥ khalu nihanti samastadoṣān || 21 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.