ନ ଧ୍ଯାତଂ ପଦମୀଶ୍ଵରସ୍ଯ ଵିଧିଵତ୍ସଂସାରଵିଚ୍ଛିତ୍ତଯେ
ସ୍ଵର୍ଗଦ୍ଵାରକପାଟପାଟନପଟୁର୍ଧର୍ମୋଽପି ନୋପାର୍ଜିତଃ ।
ନାରୀପୀନପଯୋଧରୋରୁଯୁଗଲା ସ୍ଵପ୍ନେଽପି ନାଲିଙ୍ଗିତଂ
ମାତୁଃ କେଵଲମେଵ ଯୌଵନଵନଚ୍ଛେଦେ କୁଠାରା ଵଯମ୍ ॥ 01 ॥
ଜଲ୍ପନ୍ତି ସାର୍ଧମନ୍ଯେନ ପଶ୍ଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯଂ ସଵିଭ୍ରମାଃ ।
ହୃଦଯେ ଚିନ୍ତଯନ୍ତ୍ଯନ୍ଯଂ ନ ସ୍ତ୍ରୀଣାମେକତୋ ରତିଃ ॥ 02 ॥
ଯୋ ମୋହାନ୍ମନ୍ଯତେ ମୂଢୋ ରକ୍ତେଯଂ ମଯି କାମିନୀ ।
ସ ତସ୍ଯା ଵଶଗୋ ଭୂତ୍ଵା ନୃତ୍ଯେତ୍ କ୍ରୀଡାଶକୁନ୍ତଵତ୍ ॥ 03 ॥
କୋଽର୍ଥାନ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଗର୍ଵିତୋ ଵିଷଯିଣଃ କସ୍ଯାପଦୋଽସ୍ତଂ ଗତାଃ
ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ କସ୍ଯ ନ ଖଣ୍ଡିତଂ ଭୁଵି ମନଃ କୋ ନାମ ରାଜପ୍ରିଯଃ ।
କଃ କାଲସ୍ଯ ନ ଗୋଚରତ୍ଵମଗମତ୍ କୋଽର୍ଥୀ ଗତୋ ଗୌରଵଂ
କୋ ଵା ଦୁର୍ଜନଦୁର୍ଗମେଷୁ ପତିତଃ କ୍ଷେମେଣ ଯାତଃ ପଥି ॥ 04 ॥
ନ ନିର୍ମିତୋ ନ ଚୈଵ ନ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ
ନ ଶ୍ରୂଯତେ ହେମମଯଃ କୁରଙ୍ଗଃ ।
ତଥାଽପି ତୃଷ୍ଣା ରଘୁନନ୍ଦନସ୍ଯ
ଵିନାଶକାଲେ ଵିପରୀତବୁଦ୍ଧିଃ ॥ 05 ॥
ଗୁଣୈରୁତ୍ତମତାଂ ଯାତି ନୋଚ୍ଚୈରାସନସଂସ୍ଥିତାଃ ।
ପ୍ରାସାଦଶିଖରସ୍ଥୋଽପି କାକଃ କିଂ ଗରୁଡାଯତେ ॥ 06 ॥
ଗୁଣାଃ ସର୍ଵତ୍ର ପୂଜ୍ଯନ୍ତେ ନ ମହତ୍ଯୋଽପି ସମ୍ପଦଃ ।
ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁଃ କିଂ ତଥା ଵନ୍ଦ୍ଯୋ ନିଷ୍କଲଙ୍କୋ ଯଥା କୃଶଃ ॥ 07 ॥
ପରୈରୁକ୍ତଗୁଣୋ ଯସ୍ତୁ ନିର୍ଗୁଣୋଽପି ଗୁଣୀ ଭଵେତ୍ ।
ଇନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଲଘୁତାଂ ଯାତି ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଖ୍ଯାପିତୈର୍ଗୁଣୈଃ ॥ 08 ॥
ଵିଵେକିନମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଗୁଣା ଯାନ୍ତି ମନୋଜ୍ଞତାମ୍ ।
ସୁତରାଂ ରତ୍ନମାଭାତି ଚାମୀକରନିଯୋଜିତମ୍ ॥ 09 ॥
ଗୁଣୈଃ ସର୍ଵଜ୍ଞତୁଲ୍ଯୋଽପି ସୀଦତ୍ଯେକୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ ।
ଅନର୍ଘ୍ଯମପି ମାଣିକ୍ଯଂ ହେମାଶ୍ରଯମପେକ୍ଷତେ ॥ 10 ॥
ଅତିକ୍ଲେଶେନ ଯଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯମତିଲୋଭେନ ଯତ୍ସୁଖମ୍ ।
ଶତ୍ରୂଣାଂ ପ୍ରଣିପାତେନ ତେ ହ୍ଯର୍ଥା ମା ଭଵନ୍ତୁ ମେ ॥ 11 ॥
କିଂ ତଯା କ୍ରିଯତେ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଯା ଵଧୂରିଵ କେଵଲା ।
ଯା ତୁ ଵେଶ୍ଯେଵ ସାମାନ୍ଯା ପଥିକୈରପି ଭୁଜ୍ଯତେ ॥ 12 ॥
ଧନେଷୁ ଜୀଵିତଵ୍ଯେଷୁ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଚାହାରକର୍ମସୁ ।
ଅତୃପ୍ତାଃ ପ୍ରାଣିନଃ ସର୍ଵେ ଯାତା ଯାସ୍ଯନ୍ତି ଯାନ୍ତି ଚ ॥ 13 ॥
କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ସର୍ଵଦାନାନି ଯଜ୍ଞହୋମବଲିକ୍ରିଯାଃ ।
ନ କ୍ଷୀଯତେ ପାତ୍ରଦାନମଭଯଂ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍ ॥ 14 ॥
ତୃଣଂ ଲଘୁ ତୃଣାତ୍ତୂଲଂ ତୂଲାଦପି ଚ ଯାଚକଃ ।
ଵାଯୁନା କିଂ ନ ନୀତୋଽସୌ ମାମଯଂ ଯାଚଯିଷ୍ଯତି ॥ 15 ॥
ଵରଂ ପ୍ରାଣପରିତ୍ଯାଗୋ ମାନଭଙ୍ଗେନ ଜୀଵନାତ୍ ।
ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗେ କ୍ଷଣଂ ଦୁଃଖଂ ମାନଭଙ୍ଗେ ଦିନେ ଦିନେ ॥ 16 ॥
ପ୍ରିଯଵାକ୍ଯପ୍ରଦାନେନ ସର୍ଵେ ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଜନ୍ତଵଃ ।
ତସ୍ମାତ୍ତଦେଵ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଵଚନେ କା ଦରିଦ୍ରତା ॥ 17 ॥
ସଂସାରକଟୁଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଦ୍ଵେ ଫଲେଽମୃତୋପମେ ।
ସୁଭାଷିତଂ ଚ ସୁସ୍ଵାଦୁ ସଙ୍ଗତିଃ ସଜ୍ଜନେ ଜନେ ॥ 18 ॥
ଜନ୍ମ ଜନ୍ମ ଯଦଭ୍ଯସ୍ତଂ ଦାନମଧ୍ଯଯନଂ ତପଃ ।
ତେନୈଵାଽଭ୍ଯାସଯୋଗେନ ଦେହୀ ଚାଭ୍ଯସ୍ଯତେ ପୁନଃ ॥ 19 ॥
ପୁସ୍ତକସ୍ଥା ତୁ ଯା ଵିଦ୍ଯା ପରହସ୍ତଗତଂ ଧନମ୍ ।
କାର୍ଯକାଲେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ନ ସା ଵିଦ୍ଯା ନ ତଦ୍ଧନମ୍ ॥ 20 ॥
Roman (IAST) Transliteration
na dhyātaṃ padamīśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye
svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |
nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṅgitaṃ
mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 01 ||
jalpanti sārdhamanyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |
hṛdaye cintayantyanyaṃ na strīṇāmekato ratiḥ || 02 ||
yo mohānmanyate mūḍho rakteyaṃ mayi kāminī |
sa tasyā vaśago bhūtvā nṛtyet krīḍāśakuntavat || 03 ||
ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ
strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ |
kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ
ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi || 04 ||
na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo
na śrūyate hemamayaḥ kuraṅgaḥ |
tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya
vināśakāle viparītabuddhiḥ || 05 ||
guṇairuttamatāṃ yāti noccairāsanasaṃsthitāḥ |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 06 ||
guṇāḥ sarvatra pūjyante na mahatyo'pi sampadaḥ |
pūrṇenduḥ kiṃ tathā vandyo niṣkalaṅko yathā kṛśaḥ || 07 ||
parairuktaguṇo yastu nirguṇo'pi guṇī bhavet |
indro'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ || 08 ||
vivekinamanuprāptā guṇā yānti manojñatām |
sutarāṃ ratnamābhāti cāmīkaraniyojitam || 09 ||
guṇaiḥ sarvajñatulyo'pi sīdatyeko nirāśrayaḥ |
anarghyamapi māṇikyaṃ hemāśrayamapekṣate || 10 ||
atikleśena yaddravyamatilobhena yatsukham |
śatrūṇāṃ praṇipātena te hyarthā mā bhavantu me || 11 ||
kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā |
yā tu veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate || 12 ||
dhaneṣu jīvitavyeṣu strīṣu cāhārakarmasu |
atṛptāḥ prāṇinaḥ sarve yātā yāsyanti yānti ca || 13 ||
kṣīyante sarvadānāni yajñahomabalikriyāḥ |
na kṣīyate pātradānamabhayaṃ sarvadehinām || 14 ||
tṛṇaṃ laghu tṛṇāttūlaṃ tūlādapi ca yācakaḥ |
vāyunā kiṃ na nīto'sau māmayaṃ yācayiṣyati || 15 ||
varaṃ prāṇaparityāgo mānabhaṅgena jīvanāt |
prāṇatyāge kṣaṇaṃ duḥkhaṃ mānabhaṅge dine dine || 16 ||
priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ |
tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā || 17 ||
saṃsārakaṭuvṛkṣasya dve phale'mṛtopame |
subhāṣitaṃ ca susvādu saṅgatiḥ sajjane jane || 18 ||
janma janma yadabhyastaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ |
tenaivā'bhyāsayogena dehī cābhyasyate punaḥ || 19 ||
pustakasthā tu yā vidyā parahastagataṃ dhanam |
kāryakāle samutpanne na sā vidyā na taddhanam || 20 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
न ध्यातं पदमीश्वरस्य विधिवत्संसारविच्छित्तये
स्वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोऽपि नोपार्जितः ।
नारीपीनपयोधरोरुयुगला स्वप्नेऽपि नालिङ्गितं
मातुः केवलमेव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम् ॥ 01 ॥
जल्पन्ति सार्धमन्येन पश्यन्त्यन्यं सविभ्रमाः ।
हृदये चिन्तयन्त्यन्यं न स्त्रीणामेकतो रतिः ॥ 02 ॥
यो मोहान्मन्यते मूढो रक्तेयं मयि कामिनी ।
स तस्या वशगो भूत्वा नृत्येत् क्रीडाशकुन्तवत् ॥ 03 ॥
कोऽर्थान्प्राप्य न गर्वितो विषयिणः कस्यापदोऽस्तं गताः
स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राजप्रियः ।
कः कालस्य न गोचरत्वमगमत् कोऽर्थी गतो गौरवं
को वा दुर्जनदुर्गमेषु पतितः क्षेमेण यातः पथि ॥ 04 ॥
न निर्मितो न चैव न दृष्टपूर्वो
न श्रूयते हेममयः कुरङ्गः ।
तथाऽपि तृष्णा रघुनन्दनस्य
विनाशकाले विपरीतबुद्धिः ॥ 05 ॥
गुणैरुत्तमतां याति नोच्चैरासनसंस्थिताः ।
प्रासादशिखरस्थोऽपि काकः किं गरुडायते ॥ 06 ॥
गुणाः सर्वत्र पूज्यन्ते न महत्योऽपि सम्पदः ।
पूर्णेन्दुः किं तथा वन्द्यो निष्कलङ्को यथा कृशः ॥ 07 ॥
परैरुक्तगुणो यस्तु निर्गुणोऽपि गुणी भवेत् ।
इन्द्रोऽपि लघुतां याति स्वयं प्रख्यापितैर्गुणैः ॥ 08 ॥
विवेकिनमनुप्राप्ता गुणा यान्ति मनोज्ञताम् ।
सुतरां रत्नमाभाति चामीकरनियोजितम् ॥ 09 ॥
गुणैः सर्वज्ञतुल्योऽपि सीदत्येको निराश्रयः ।
अनर्घ्यमपि माणिक्यं हेमाश्रयमपेक्षते ॥ 10 ॥
अतिक्लेशेन यद्द्रव्यमतिलोभेन यत्सुखम् ।
शत्रूणां प्रणिपातेन ते ह्यर्था मा भवन्तु मे ॥ 11 ॥
किं तया क्रियते लक्ष्म्या या वधूरिव केवला ।
या तु वेश्येव सामान्या पथिकैरपि भुज्यते ॥ 12 ॥
धनेषु जीवितव्येषु स्त्रीषु चाहारकर्मसु ।
अतृप्ताः प्राणिनः सर्वे याता यास्यन्ति यान्ति च ॥ 13 ॥
क्षीयन्ते सर्वदानानि यज्ञहोमबलिक्रियाः ।
न क्षीयते पात्रदानमभयं सर्वदेहिनाम् ॥ 14 ॥
तृणं लघु तृणात्तूलं तूलादपि च याचकः ।
वायुना किं न नीतोऽसौ मामयं याचयिष्यति ॥ 15 ॥
वरं प्राणपरित्यागो मानभङ्गेन जीवनात् ।
प्राणत्यागे क्षणं दुःखं मानभङ्गे दिने दिने ॥ 16 ॥
प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः ।
तस्मात्तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता ॥ 17 ॥
संसारकटुवृक्षस्य द्वे फलेऽमृतोपमे ।
सुभाषितं च सुस्वादु सङ्गतिः सज्जने जने ॥ 18 ॥
जन्म जन्म यदभ्यस्तं दानमध्ययनं तपः ।
तेनैवाऽभ्यासयोगेन देही चाभ्यस्यते पुनः ॥ 19 ॥
पुस्तकस्था तु या विद्या परहस्तगतं धनम् ।
कार्यकाले समुत्पन्ने न सा विद्या न तद्धनम् ॥ 20 ॥
na dhyātaṃ padamīśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye
svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |
nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṅgitaṃ
mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 01 ||
jalpanti sārdhamanyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |
hṛdaye cintayantyanyaṃ na strīṇāmekato ratiḥ || 02 ||
yo mohānmanyate mūḍho rakteyaṃ mayi kāminī |
sa tasyā vaśago bhūtvā nṛtyet krīḍāśakuntavat || 03 ||
ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ
strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ |
kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ
ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi || 04 ||
na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo
na śrūyate hemamayaḥ kuraṅgaḥ |
tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya
vināśakāle viparītabuddhiḥ || 05 ||
guṇairuttamatāṃ yāti noccairāsanasaṃsthitāḥ |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 06 ||
guṇāḥ sarvatra pūjyante na mahatyo'pi sampadaḥ |
pūrṇenduḥ kiṃ tathā vandyo niṣkalaṅko yathā kṛśaḥ || 07 ||
parairuktaguṇo yastu nirguṇo'pi guṇī bhavet |
indro'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ || 08 ||
vivekinamanuprāptā guṇā yānti manojñatām |
sutarāṃ ratnamābhāti cāmīkaraniyojitam || 09 ||
guṇaiḥ sarvajñatulyo'pi sīdatyeko nirāśrayaḥ |
anarghyamapi māṇikyaṃ hemāśrayamapekṣate || 10 ||
atikleśena yaddravyamatilobhena yatsukham |
śatrūṇāṃ praṇipātena te hyarthā mā bhavantu me || 11 ||
kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā |
yā tu veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate || 12 ||
dhaneṣu jīvitavyeṣu strīṣu cāhārakarmasu |
atṛptāḥ prāṇinaḥ sarve yātā yāsyanti yānti ca || 13 ||
kṣīyante sarvadānāni yajñahomabalikriyāḥ |
na kṣīyate pātradānamabhayaṃ sarvadehinām || 14 ||
tṛṇaṃ laghu tṛṇāttūlaṃ tūlādapi ca yācakaḥ |
vāyunā kiṃ na nīto'sau māmayaṃ yācayiṣyati || 15 ||
varaṃ prāṇaparityāgo mānabhaṅgena jīvanāt |
prāṇatyāge kṣaṇaṃ duḥkhaṃ mānabhaṅge dine dine || 16 ||
priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ |
tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā || 17 ||
saṃsārakaṭuvṛkṣasya dve phale'mṛtopame |
subhāṣitaṃ ca susvādu saṅgatiḥ sajjane jane || 18 ||
janma janma yadabhyastaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ |
tenaivā'bhyāsayogena dehī cābhyasyate punaḥ || 19 ||
pustakasthā tu yā vidyā parahastagataṃ dhanam |
kāryakāle samutpanne na sā vidyā na taddhanam || 20 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.