న ధ్యాతం పదమీశ్వరస్య విధివత్సంసారవిచ్ఛిత్తయే
స్వర్గద్వారకపాటపాటనపటుర్ధర్మోఽపి నోపార్జితః ।
నారీపీనపయోధరోరుయుగలా స్వప్నేఽపి నాలిఙ్గితం
మాతుః కేవలమేవ యౌవనవనచ్ఛేదే కుఠారా వయమ్ ॥ 01 ॥
జల్పన్తి సార్ధమన్యేన పశ్యన్త్యన్యం సవిభ్రమాః ।
హృదయే చిన్తయన్త్యన్యం న స్త్రీణామేకతో రతిః ॥ 02 ॥
యో మోహాన్మన్యతే మూఢో రక్తేయం మయి కామినీ ।
స తస్యా వశగో భూత్వా నృత్యేత్ క్రీడాశకున్తవత్ ॥ 03 ॥
కోఽర్థాన్ప్రాప్య న గర్వితో విషయిణః కస్యాపదోఽస్తం గతాః
స్త్రీభిః కస్య న ఖణ్డితం భువి మనః కో నామ రాజప్రియః ।
కః కాలస్య న గోచరత్వమగమత్ కోఽర్థీ గతో గౌరవం
కో వా దుర్జనదుర్గమేషు పతితః క్షేమేణ యాతః పథి ॥ 04 ॥
న నిర్మితో న చైవ న దృష్టపూర్వో
న శ్రూయతే హేమమయః కురఙ్గః ।
తథాఽపి తృష్ణా రఘునన్దనస్య
వినాశకాలే విపరీతబుద్ధిః ॥ 05 ॥
గుణైరుత్తమతాం యాతి నోచ్చైరాసనసంస్థితాః ।
ప్రాసాదశిఖరస్థోఽపి కాకః కిం గరుడాయతే ॥ 06 ॥
గుణాః సర్వత్ర పూజ్యన్తే న మహత్యోఽపి సమ్పదః ।
పూర్ణేన్దుః కిం తథా వన్ద్యో నిష్కలఙ్కో యథా కృశః ॥ 07 ॥
పరైరుక్తగుణో యస్తు నిర్గుణోఽపి గుణీ భవేత్ ।
ఇన్ద్రోఽపి లఘుతాం యాతి స్వయం ప్రఖ్యాపితైర్గుణైః ॥ 08 ॥
వివేకినమనుప్రాప్తా గుణా యాన్తి మనోజ్ఞతామ్ ।
సుతరాం రత్నమాభాతి చామీకరనియోజితమ్ ॥ 09 ॥
గుణైః సర్వజ్ఞతుల్యోఽపి సీదత్యేకో నిరాశ్రయః ।
అనర్ఘ్యమపి మాణిక్యం హేమాశ్రయమపేక్షతే ॥ 10 ॥
అతిక్లేశేన యద్ద్రవ్యమతిలోభేన యత్సుఖమ్ ।
శత్రూణాం ప్రణిపాతేన తే హ్యర్థా మా భవన్తు మే ॥ 11 ॥
కిం తయా క్రియతే లక్ష్మ్యా యా వధూరివ కేవలా ।
యా తు వేశ్యేవ సామాన్యా పథికైరపి భుజ్యతే ॥ 12 ॥
ధనేషు జీవితవ్యేషు స్త్రీషు చాహారకర్మసు ।
అతృప్తాః ప్రాణినః సర్వే యాతా యాస్యన్తి యాన్తి చ ॥ 13 ॥
క్షీయన్తే సర్వదానాని యజ్ఞహోమబలిక్రియాః ।
న క్షీయతే పాత్రదానమభయం సర్వదేహినామ్ ॥ 14 ॥
తృణం లఘు తృణాత్తూలం తూలాదపి చ యాచకః ।
వాయునా కిం న నీతోఽసౌ మామయం యాచయిష్యతి ॥ 15 ॥
వరం ప్రాణపరిత్యాగో మానభఙ్గేన జీవనాత్ ।
ప్రాణత్యాగే క్షణం దుఃఖం మానభఙ్గే దినే దినే ॥ 16 ॥
ప్రియవాక్యప్రదానేన సర్వే తుష్యన్తి జన్తవః ।
తస్మాత్తదేవ వక్తవ్యం వచనే కా దరిద్రతా ॥ 17 ॥
సంసారకటువృక్షస్య ద్వే ఫలేఽమృతోపమే ।
సుభాషితం చ సుస్వాదు సఙ్గతిః సజ్జనే జనే ॥ 18 ॥
జన్మ జన్మ యదభ్యస్తం దానమధ్యయనం తపః ।
తేనైవాఽభ్యాసయోగేన దేహీ చాభ్యస్యతే పునః ॥ 19 ॥
పుస్తకస్థా తు యా విద్యా పరహస్తగతం ధనమ్ ।
కార్యకాలే సముత్పన్నే న సా విద్యా న తద్ధనమ్ ॥ 20 ॥
Roman (IAST) Transliteration
na dhyātaṃ padamīśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye
svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |
nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṅgitaṃ
mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 01 ||
jalpanti sārdhamanyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |
hṛdaye cintayantyanyaṃ na strīṇāmekato ratiḥ || 02 ||
yo mohānmanyate mūḍho rakteyaṃ mayi kāminī |
sa tasyā vaśago bhūtvā nṛtyet krīḍāśakuntavat || 03 ||
ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ
strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ |
kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ
ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi || 04 ||
na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo
na śrūyate hemamayaḥ kuraṅgaḥ |
tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya
vināśakāle viparītabuddhiḥ || 05 ||
guṇairuttamatāṃ yāti noccairāsanasaṃsthitāḥ |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 06 ||
guṇāḥ sarvatra pūjyante na mahatyo'pi sampadaḥ |
pūrṇenduḥ kiṃ tathā vandyo niṣkalaṅko yathā kṛśaḥ || 07 ||
parairuktaguṇo yastu nirguṇo'pi guṇī bhavet |
indro'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ || 08 ||
vivekinamanuprāptā guṇā yānti manojñatām |
sutarāṃ ratnamābhāti cāmīkaraniyojitam || 09 ||
guṇaiḥ sarvajñatulyo'pi sīdatyeko nirāśrayaḥ |
anarghyamapi māṇikyaṃ hemāśrayamapekṣate || 10 ||
atikleśena yaddravyamatilobhena yatsukham |
śatrūṇāṃ praṇipātena te hyarthā mā bhavantu me || 11 ||
kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā |
yā tu veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate || 12 ||
dhaneṣu jīvitavyeṣu strīṣu cāhārakarmasu |
atṛptāḥ prāṇinaḥ sarve yātā yāsyanti yānti ca || 13 ||
kṣīyante sarvadānāni yajñahomabalikriyāḥ |
na kṣīyate pātradānamabhayaṃ sarvadehinām || 14 ||
tṛṇaṃ laghu tṛṇāttūlaṃ tūlādapi ca yācakaḥ |
vāyunā kiṃ na nīto'sau māmayaṃ yācayiṣyati || 15 ||
varaṃ prāṇaparityāgo mānabhaṅgena jīvanāt |
prāṇatyāge kṣaṇaṃ duḥkhaṃ mānabhaṅge dine dine || 16 ||
priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ |
tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā || 17 ||
saṃsārakaṭuvṛkṣasya dve phale'mṛtopame |
subhāṣitaṃ ca susvādu saṅgatiḥ sajjane jane || 18 ||
janma janma yadabhyastaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ |
tenaivā'bhyāsayogena dehī cābhyasyate punaḥ || 19 ||
pustakasthā tu yā vidyā parahastagataṃ dhanam |
kāryakāle samutpanne na sā vidyā na taddhanam || 20 ||
Sanskrit — Devanagari (original)
न ध्यातं पदमीश्वरस्य विधिवत्संसारविच्छित्तये
स्वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोऽपि नोपार्जितः ।
नारीपीनपयोधरोरुयुगला स्वप्नेऽपि नालिङ्गितं
मातुः केवलमेव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम् ॥ 01 ॥
जल्पन्ति सार्धमन्येन पश्यन्त्यन्यं सविभ्रमाः ।
हृदये चिन्तयन्त्यन्यं न स्त्रीणामेकतो रतिः ॥ 02 ॥
यो मोहान्मन्यते मूढो रक्तेयं मयि कामिनी ।
स तस्या वशगो भूत्वा नृत्येत् क्रीडाशकुन्तवत् ॥ 03 ॥
कोऽर्थान्प्राप्य न गर्वितो विषयिणः कस्यापदोऽस्तं गताः
स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राजप्रियः ।
कः कालस्य न गोचरत्वमगमत् कोऽर्थी गतो गौरवं
को वा दुर्जनदुर्गमेषु पतितः क्षेमेण यातः पथि ॥ 04 ॥
न निर्मितो न चैव न दृष्टपूर्वो
न श्रूयते हेममयः कुरङ्गः ।
तथाऽपि तृष्णा रघुनन्दनस्य
विनाशकाले विपरीतबुद्धिः ॥ 05 ॥
गुणैरुत्तमतां याति नोच्चैरासनसंस्थिताः ।
प्रासादशिखरस्थोऽपि काकः किं गरुडायते ॥ 06 ॥
गुणाः सर्वत्र पूज्यन्ते न महत्योऽपि सम्पदः ।
पूर्णेन्दुः किं तथा वन्द्यो निष्कलङ्को यथा कृशः ॥ 07 ॥
परैरुक्तगुणो यस्तु निर्गुणोऽपि गुणी भवेत् ।
इन्द्रोऽपि लघुतां याति स्वयं प्रख्यापितैर्गुणैः ॥ 08 ॥
विवेकिनमनुप्राप्ता गुणा यान्ति मनोज्ञताम् ।
सुतरां रत्नमाभाति चामीकरनियोजितम् ॥ 09 ॥
गुणैः सर्वज्ञतुल्योऽपि सीदत्येको निराश्रयः ।
अनर्घ्यमपि माणिक्यं हेमाश्रयमपेक्षते ॥ 10 ॥
अतिक्लेशेन यद्द्रव्यमतिलोभेन यत्सुखम् ।
शत्रूणां प्रणिपातेन ते ह्यर्था मा भवन्तु मे ॥ 11 ॥
किं तया क्रियते लक्ष्म्या या वधूरिव केवला ।
या तु वेश्येव सामान्या पथिकैरपि भुज्यते ॥ 12 ॥
धनेषु जीवितव्येषु स्त्रीषु चाहारकर्मसु ।
अतृप्ताः प्राणिनः सर्वे याता यास्यन्ति यान्ति च ॥ 13 ॥
क्षीयन्ते सर्वदानानि यज्ञहोमबलिक्रियाः ।
न क्षीयते पात्रदानमभयं सर्वदेहिनाम् ॥ 14 ॥
तृणं लघु तृणात्तूलं तूलादपि च याचकः ।
वायुना किं न नीतोऽसौ मामयं याचयिष्यति ॥ 15 ॥
वरं प्राणपरित्यागो मानभङ्गेन जीवनात् ।
प्राणत्यागे क्षणं दुःखं मानभङ्गे दिने दिने ॥ 16 ॥
प्रियवाक्यप्रदानेन सर्वे तुष्यन्ति जन्तवः ।
तस्मात्तदेव वक्तव्यं वचने का दरिद्रता ॥ 17 ॥
संसारकटुवृक्षस्य द्वे फलेऽमृतोपमे ।
सुभाषितं च सुस्वादु सङ्गतिः सज्जने जने ॥ 18 ॥
जन्म जन्म यदभ्यस्तं दानमध्ययनं तपः ।
तेनैवाऽभ्यासयोगेन देही चाभ्यस्यते पुनः ॥ 19 ॥
पुस्तकस्था तु या विद्या परहस्तगतं धनम् ।
कार्यकाले समुत्पन्ने न सा विद्या न तद्धनम् ॥ 20 ॥
na dhyātaṃ padamīśvarasya vidhivatsaṃsāravicchittaye
svargadvārakapāṭapāṭanapaṭurdharmo'pi nopārjitaḥ |
nārīpīnapayodharoruyugalā svapne'pi nāliṅgitaṃ
mātuḥ kevalameva yauvanavanacchede kuṭhārā vayam || 01 ||
jalpanti sārdhamanyena paśyantyanyaṃ savibhramāḥ |
hṛdaye cintayantyanyaṃ na strīṇāmekato ratiḥ || 02 ||
yo mohānmanyate mūḍho rakteyaṃ mayi kāminī |
sa tasyā vaśago bhūtvā nṛtyet krīḍāśakuntavat || 03 ||
ko'rthānprāpya na garvito viṣayiṇaḥ kasyāpado'staṃ gatāḥ
strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājapriyaḥ |
kaḥ kālasya na gocaratvamagamat ko'rthī gato gauravaṃ
ko vā durjanadurgameṣu patitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pathi || 04 ||
na nirmito na caiva na dṛṣṭapūrvo
na śrūyate hemamayaḥ kuraṅgaḥ |
tathā'pi tṛṣṇā raghunandanasya
vināśakāle viparītabuddhiḥ || 05 ||
guṇairuttamatāṃ yāti noccairāsanasaṃsthitāḥ |
prāsādaśikharastho'pi kākaḥ kiṃ garuḍāyate || 06 ||
guṇāḥ sarvatra pūjyante na mahatyo'pi sampadaḥ |
pūrṇenduḥ kiṃ tathā vandyo niṣkalaṅko yathā kṛśaḥ || 07 ||
parairuktaguṇo yastu nirguṇo'pi guṇī bhavet |
indro'pi laghutāṃ yāti svayaṃ prakhyāpitairguṇaiḥ || 08 ||
vivekinamanuprāptā guṇā yānti manojñatām |
sutarāṃ ratnamābhāti cāmīkaraniyojitam || 09 ||
guṇaiḥ sarvajñatulyo'pi sīdatyeko nirāśrayaḥ |
anarghyamapi māṇikyaṃ hemāśrayamapekṣate || 10 ||
atikleśena yaddravyamatilobhena yatsukham |
śatrūṇāṃ praṇipātena te hyarthā mā bhavantu me || 11 ||
kiṃ tayā kriyate lakṣmyā yā vadhūriva kevalā |
yā tu veśyeva sāmānyā pathikairapi bhujyate || 12 ||
dhaneṣu jīvitavyeṣu strīṣu cāhārakarmasu |
atṛptāḥ prāṇinaḥ sarve yātā yāsyanti yānti ca || 13 ||
kṣīyante sarvadānāni yajñahomabalikriyāḥ |
na kṣīyate pātradānamabhayaṃ sarvadehinām || 14 ||
tṛṇaṃ laghu tṛṇāttūlaṃ tūlādapi ca yācakaḥ |
vāyunā kiṃ na nīto'sau māmayaṃ yācayiṣyati || 15 ||
varaṃ prāṇaparityāgo mānabhaṅgena jīvanāt |
prāṇatyāge kṣaṇaṃ duḥkhaṃ mānabhaṅge dine dine || 16 ||
priyavākyapradānena sarve tuṣyanti jantavaḥ |
tasmāttadeva vaktavyaṃ vacane kā daridratā || 17 ||
saṃsārakaṭuvṛkṣasya dve phale'mṛtopame |
subhāṣitaṃ ca susvādu saṅgatiḥ sajjane jane || 18 ||
janma janma yadabhyastaṃ dānamadhyayanaṃ tapaḥ |
tenaivā'bhyāsayogena dehī cābhyasyate punaḥ || 19 ||
pustakasthā tu yā vidyā parahastagataṃ dhanam |
kāryakāle samutpanne na sā vidyā na taddhanam || 20 ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.