ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அரண்யகாண்டம் ।
அத ஏகோநஸப்ததிதமஸ்ஸர்கஃ ।
க்ரு'த்வைவமுதகம் தஸ்மை ப்ரஸ்திதௌ ராமலக்ஷ்மணௌ ।
அவேக்ஷந்தௌ வநே ஸீதாம் பஶ்சிமாம் ஜக்மதுர்திஶம் ॥ 1 ॥
தௌ திஶம் தக்ஷிணாம் கத்வா ஶரசாபாஸிதாரிணௌ ।
அவிப்ரஹதமைக்ஷ்வாகௌ பந்தாநம் ப்ரதிபேததுஃ ॥ 2 ॥
குல்மைர்வ்ரு'க்ஷைஶ்ச பஹுபிர்லதாபிஶ்ச ப்ரவேஷ்டிதம் ।
ஆவ்ரு'தம் ஸர்வதோ துர்கம் கஹநம் கோரதர்ஶநம் ॥ 3 ॥
வ்யதிக்ரம்ய து வேகேந வ்யாலஸிம்ஹநிஷேவிதம் ।
ஸுபீமம் தந்மஹாரண்யம் வ்யதியாதௌ மஹாபலௌ ॥ 4 ॥
ததஃ பரம் ஜநஸ்தாநாதத்ரிக்ரோஶம் கம்ய ராகவௌ ।
க்ரௌஞ்சாரண்யம் விவிஶதுர்கஹநம் தௌ மஹௌஜஸௌ ॥ 5 ॥
நாநாமேககநப்ரக்யம் ப்ரஹ்ரு'ஷ்டமிவ ஸர்வதஃ ।
நாநாபக்ஷிகணைர்யுக்தம் நாநாவ்யாலம்ரு'கைர்யுதம் ॥ 6 ॥
தித்ரு'க்ஷமாணௌ வைதேஹீம் தத்வநம் தௌ விசிக்யதுஃ ।
தத்ர தத்ராவதிஷ்டந்தௌ ஸீதாஹரணகர்ஶிதௌ ॥ 7 ॥
ததஃ பூர்வேண தௌ கத்வா த்ரிக்ரோஶம் ப்ராதரௌ ததா ।
க்ரௌஞ்சாரண்யமதிக்ரம்ய மதங்காஶ்ரமமந்தரா ॥ 8 ॥
த்ரு'ஷ்ட்வா து தத்வநம் கோரம் பஹுபீமம்ரு'கத்விஜம் ।
நநாஸத்த்வஸமாகீர்ணம் ஸர்வம் கஹநபாதபம் ॥ 9 ॥
தத்ரு'ஶாதே து தௌ தத்ர தரீம் தஶரதாத்மஜௌ ।
பாதாலஸமகம்பீராம் தமஸா நித்யஸம்வ்ரு'தாம் ॥ 10 ॥
ஆஸாத்ய தௌ நரவ்யாக்ரௌ தர்யாஸ்தஸ்யாவிதூரதஃ ।
தத்ரு'ஶாதே மஹாரூபாம் ராக்ஷஸீம் விக்ரு'தாநநாம் ॥ 11 ॥
பயதாமல்பஸத்த்வாநாம் பீபத்ஸாம் ரௌத்ரதர்ஶநாம் ।
லம்போதரீம் தீக்ஷ்ணதம்ஷ்ட்ராம் கராலீம் பருஷத்வசம் ॥ 12 ॥
பக்ஷயந்தீம் ம்ரு'காந்பீமாந்விகடாம் முக்தமூர்தஜாம் ।
ப்ரைக்ஷேதாம் தௌ ததஸ்தத்ர ப்ராதரௌ ராமலக்ஷ்மணௌ ॥ 13 ॥
ஸா ஸமாஸாத்ய தௌ வீரௌ வ்ரஜந்தம் ப்ராதுரக்ரதஃ ।
ஏஹி ரம்ஸ்யாவஹேத்யுக்த்வா ஸமாலம்பத லக்ஷ்மணம் ॥ 14 ॥
உவாச சைநம் வசநம் ஸௌமித்ரிமுபகூஹ்ய ஸா ।
அஹம் த்வயோமுகீ நாம லப்தா தே த்வமஸி ப்ரியஃ ॥ 15 ॥
நாத பர்வதகூடேஷு நதீநாம் புலிநேஷு ச ।
ஆயுஶ்ஶேஷமிமம் வீர த்வம் மயா ஸஹ ரம்ஸ்யஸே ॥ 16 ॥
ஏவமுக்தஸ்து குபிதஃ கட்கமுத்த்ரு'த்ய லக்ஷ்மணஃ ।
கர்ணநாஸாஸ்தநம் தஸ்யா நிசகர்தாரிஸூதநஃ ॥ 17 ॥
கர்ணநாஸே நிக்ரு'த்தே து விஸ்வரம் ஸா விநத்ய ச ।
யதாகதம் ப்ரதுத்ராவ ராக்ஷஸீ பீமதர்ஶநா ॥ 18 ॥
தஸ்யாம் கதாயாம் கஹநம் வ்ரஜந்தௌ வநமோஜஸா ।
ஆஸேததுரமித்ரக்நௌ ப்ராதரௌ ராமலக்ஷ்மணௌ ॥ 19 ॥
லக்ஷ்மணஸ்து மஹாதேஜாஸ்ஸத்த்வவாந் ஶீலவாந் ஶுசிஃ ।
அப்ரவீத்ப்ராஞ்ஜலிர்வாக்யம் ப்ராதரம் தீப்ததேஜஸம் ॥ 20 ॥
ஸ்பந்ததே ச த்ரு'டம் பாஹுருத்விக்நமிவ மே மநஃ ।
ப்ராயஶஶ்சாப்யநிஷ்டாநி நிமித்தாந்யுபலக்ஷயே ॥ 21 ॥
தஸ்மாத்ஸஜ்ஜீபவார்ய த்வம் குருஷ்வ வசநம் ஹிதம் ।
மமைவ ஹி நிமித்தாநி ஸத்யஶ்ஶம்ஸந்தி ஸம்ப்ரமம் ॥ 22 ॥
ஏஷ வஞ்சுலகோ நாம பக்ஷீ பரமதாருணஃ ।
ஆவயோர்விஜயம் யுத்தே ஶம்ஸந்நிவ விநர்ததி ॥ 23 ॥
தயோரந்வேஷதோரேவம் ஸர்வம் தத்வநமோஜஸா ।
ஸஞ்ஜஜ்ஞே விபுலஃ ஶப்தோ ப்ரபஞ்ஜந்நிவ தத்வநம் ॥ 24 ॥
ஸம்வேஷ்டிதமிவாத்யர்தம் ககநம் மாதரிஶ்வநா ।
வநஸ்ய தஸ்ய ஶப்தோऽபூத்திவமாபூரயந்நிவ ॥ 25 ॥
தம் ஶப்தம் காங்க்ஷமாணஸ்து ராமஃ கக்ஷே ஸஹாநுஜஃ ।
ததர்ஶ ஸுமஹாகாயம் ராக்ஷஸம் விபுலோதரம் ॥ 26 ॥
ஆஸேததுஸ்ததஸ்தத்ர தாவுபௌ ப்ரமுகே ஸ்திதம் ।
விவ்ரு'த்தமஶிரோக்ரீவம் கபந்தமுதரே முகம் ॥ 27 ॥
ரோமபிர்நிசிதைஸ்தீக்ஷ்ணைர்மஹாகிரிமிவோச்ரிதம் ।
நீலமேகநிபம் ரௌத்ரம் மேகஸ்தநிதநிஸ்வநம் ॥ 28 ॥
அக்நிஜ்வாலாநிகாஶேந லலாடஸ்தேந தீப்யதா ।
மஹாபக்ஷ்மேண பிங்கேந விபுலேநாயதேந ச ॥ 29 ॥
ஏகேநோரஸி கோரேண நயநேநாஶுதர்ஶிநா ।
மஹாதம்ஷ்ட்ரோபபந்நம் தல்லேலிஹாநம் மஹாமுகம் ॥ 30 ॥
பக்ஷயந்தம் மஹாகோராந்ரு'க்ஷஸிம்ஹம்ரு'கத்விபாந் ।
கோரௌ புஜௌ விகுர்வாணமுபௌ யோஜநமாயதௌ ॥ 31 ॥
கராப்யாம் விவிதாந்க்ரு'ஹ்யரு'க்ஷாந்பக்ஷிகணாந்ம்ரு'காந் ।
ஆகர்ஷந்தம் விகர்ஷந்தமநேகாந்ம்ரு'கயூதபாந் ॥ 32 ॥
ஸ்திதமாவ்ரு'த்ய பந்தாநம் தயோர்ப்ராத்ரோஃ ப்ரபந்நயோஃ ।
அத தௌ ஸமபிக்ரம்ய க்ரோஶமாத்ரே ததர்ஶதுஃ ॥ 33 ॥
மஹாந்தம் தாருணம் பீமம் கபந்தம் புஜஸம்வ்ரு'ம் ।
கபந்தமிவ ஸம்ஸ்தாநாததிகோரப்ரதர்ஶநம் ॥ 34 ॥
ஸ மஹாபாஹுரத்யர்தம் ப்ரஸார்ய விபுலௌ புஜௌ ।
ஜக்ராஹ ஸஹிதாவேவ ராகவௌ பீடயந்பலாத் ॥ 35 ॥
கட்கிநௌ த்ரு'டதந்வாநௌ திக்மதேஜோவபுர்தரௌ ।
ப்ராதரௌ விவஶம் ப்ராப்தௌ க்ரு'ஷ்யமாணௌ மஹாபலௌ ॥ 36 ॥
தத்ர தைர்யேண ஶூரஸ்து ராகவோ நைவ விவ்யதே ।
பால்யாதநாஶ்ரயத்வாச்ச லக்ஷ்மணஸ்த்வதிவிவ்யதே ॥ 37 ॥
உவாச ஸ விஷண்ணஸ்ஸந்ராகவம் ராகவாநுஜஃ ।
பஶ்ய மாம் வீர விவஶம் ராக்ஷஸஸ்ய வஶம் கதம் ॥ 38 ॥
மயைகேந விநிர்யுக்தஃ பரிமுஞ்சஸ்வ ராகவ ।
மாம் ஹி பூதபலிம் தத்வா பலாயஸ்வ யதாஸுகம் ॥ 39 ॥
அதிகந்தாஸி வைதேஹீமசிரேணேதி மே மதிஃ ।
ப்ரதிலப்ய ச காகுத்ஸ்த பித்ரு'பைதாமஹீம் மஹீம் ॥ 40 ॥
தத்ர மாம் ராம ராஜ்யஸ்தஸ்ஸ்மர்துமர்ஹஸி ஸர்வதா ।
லக்ஷ்மணேநைவமுக்தஸ்து ராமஸ்ஸௌமித்ரிமப்ரவீத் ॥ 41 ॥
மா ஸ்ம த்ராஸம் க்ரு'தா வீர ந ஹி த்வாத்ரு'க்விஷீததி ।
ஏதஸ்மிந்நந்தரே க்ரூரோ ப்ராதரௌ ராமலக்ஷ்மணௌ ॥ 42 ॥
பப்ரச்ச கநநிர்கோஷஃ கபந்தோ தாநவோத்தமஃ ।
கௌ யுவாம் வ்ரு'ஷபஸ்கந்தௌ மஹாகட்கதநுர்தரௌ ॥ 43 ॥
கோரம் தேஶமிமம் ப்ராப்தௌ மம பக்ஷாவுபஸ்திதௌ ।
வததம் கார்யமிஹ வாம் கிமர்தம் சாகதௌ யுவாம் ॥ 44 ॥
இமம் தேஶமநுப்ராப்தௌ க்ஷுதார்தஸ்யேஹ திஷ்டதஃ ।
ஸபாணசாபகட்கௌ ச தீக்ஷ்ணஶ்ரு'ங்காவிவர்ஷபௌ ॥ 45 ॥
மமாஸ்யமநுஸம்ப்ராப்தௌ துர்லபம் ஜீவிதம் புநஃ ।
தஸ்ய தத்வசநம் ஶ்ருத்வா கபந்தஸ்ய துராத்மநஃ ॥ 46 ॥
உவாச லக்ஷ்மணம் ராமோ முகேந பரிஶுஷ்யதா ।
க்ரு'ச்ச்ராத் க்ரு'ச்ச்ரதரம் ப்ராப்ய தாருணம் ஸத்யவிக்ரமஃ ॥ 47 ॥
வ்யஸநம் ஜீவிதாந்தாய ப்ராப்தமப்ராப்ய தாம் ப்ரியாம் ।
காலஸ்ய ஸுமஹத்வீர்யம் ஸர்வபூதேஷு லக்ஷ்மண ॥ 48 ॥
த்வாம் ச மாம் ச நரவ்யாக்ர வ்யஸநைஃ பஶ்ய மோஹிதௌ ।
நாதிபாரோஸ்தி காலஸ்ய ஸர்வபூதேஷு லக்ஷ்மண ॥ 49 ॥
ஶூராஶ்ச பலவந்தஶ்ச க்ரு'தாஸ்த்ராஶ்ச ரணாஜிரே ।
காலாபிபந்நாஸ்ஸீதந்தி யதா வாலுகஸேதவஃ ॥ 50 ॥
இதி ப்ருவாணோ த்ரு'டஸத்யவிக்ரமோ மஹாயஶா தாஶரதிஃ ப்ரதாபவாந் ।
அவேக்ஷ்ய ஸௌமித்ரிமுதக்ரபௌருஷம் ஸ்திராம் ததா ஸ்வாம் மதிமாத்மநாऽகரோத் ॥ 51 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அரண்யகாண்டே ஏகோநஸப்ததிதமஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekonasaptatitamassargaḥ |
kṛtvaivamudakaṃ tasmai prasthitau rāmalakṣmaṇau |
avekṣantau vane sītāṃ paścimāṃ jagmaturdiśam || 1 ||
tau diśaṃ dakṣiṇāṃ gatvā śaracāpāsidhāriṇau |
aviprahatamaikṣvākau panthānaṃ pratipedatuḥ || 2 ||
gulmairvṛkṣaiśca bahubhirlatābhiśca praveṣṭitam |
āvṛtaṃ sarvato durgaṃ gahanaṃ ghoradarśanam || 3 ||
vyatikramya tu vegena vyālasiṃhaniṣevitam |
subhīmaṃ tanmahāraṇyaṃ vyatiyātau mahābalau || 4 ||
tataḥ paraṃ janasthānātatrikrośaṃ gamya rāghavau |
krauñcāraṇyaṃ viviśaturgahanaṃ tau mahaujasau || 5 ||
nānāmeghaghanaprakhyaṃ prahṛṣṭamiva sarvataḥ |
nānāpakṣigaṇairyuktaṃ nānāvyālamṛgairyutam || 6 ||
didṛkṣamāṇau vaidehīṃ tadvanaṃ tau vicikyatuḥ |
tatra tatrāvatiṣṭhantau sītāharaṇakarśitau || 7 ||
tataḥ pūrveṇa tau gatvā trikrośaṃ bhrātarau tadā |
krauñcāraṇyamatikramya mataṅgāśramamantarā || 8 ||
dṛṣṭvā tu tadvanaṃ ghoraṃ bahubhīmamṛgadvijam |
nanāsattvasamākīrṇaṃ sarvaṃ gahanapādapam || 9 ||
dadṛśāte tu tau tatra darīṃ daśarathātmajau |
pātālasamagambhīrāṃ tamasā nityasaṃvṛtām || 10 ||
āsādya tau naravyāghrau daryāstasyāvidūrataḥ |
dadṛśāte mahārūpāṃ rākṣasīṃ vikṛtānanām || 11 ||
bhayadāmalpasattvānāṃ bībhatsāṃ raudradarśanām |
lambodarīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ karālīṃ paruṣatvacam || 12 ||
bhakṣayantīṃ mṛgānbhīmānvikaṭāṃ muktamūrdhajām |
praikṣetāṃ tau tatastatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 13 ||
sā samāsādya tau vīrau vrajantaṃ bhrāturagrataḥ |
ehi raṃsyāvahetyuktvā samālambata lakṣmaṇam || 14 ||
uvāca cainaṃ vacanaṃ saumitrimupagūhya sā |
ahaṃ tvayomukhī nāma labdhā te tvamasi priyaḥ || 15 ||
nātha parvatakūṭeṣu nadīnāṃ pulineṣu ca |
āyuśśeṣamimaṃ vīra tvaṃ mayā saha raṃsyase || 16 ||
evamuktastu kupitaḥ khaḍgamuddhṛtya lakṣmaṇaḥ |
karṇanāsāstanaṃ tasyā nicakartārisūdanaḥ || 17 ||
karṇanāse nikṛtte tu visvaraṃ sā vinadya ca |
yathāgataṃ pradudrāva rākṣasī bhīmadarśanā || 18 ||
tasyāṃ gatāyāṃ gahanaṃ vrajantau vanamojasā |
āsedaturamitraghnau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 19 ||
lakṣmaṇastu mahātejāssattvavān śīlavān śuciḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam || 20 ||
spandate ca dṛḍhaṃ bāhurudvignamiva me manaḥ |
prāyaśaścāpyaniṣṭāni nimittānyupalakṣaye || 21 ||
tasmātsajjībhavārya tvaṃ kuruṣva vacanaṃ hitam |
mamaiva hi nimittāni sadyaśśaṃsanti sambhramam || 22 ||
eṣa vañculako nāma pakṣī paramadāruṇaḥ |
āvayorvijayaṃ yuddhe śaṃsanniva vinardati || 23 ||
tayoranveṣatorevaṃ sarvaṃ tadvanamojasā |
sañjajñe vipulaḥ śabdo prabhañjanniva tadvanam || 24 ||
saṃveṣṭitamivātyarthaṃ gaganaṃ mātariśvanā |
vanasya tasya śabdo'bhūddivamāpūrayanniva || 25 ||
taṃ śabdaṃ kāṅkṣamāṇastu rāmaḥ kakṣe sahānujaḥ |
dadarśa sumahākāyaṃ rākṣasaṃ vipulodaram || 26 ||
āsedatustatastatra tāvubhau pramukhe sthitam |
vivṛddhamaśirogrīvaṃ kabandhamudare mukham || 27 ||
romabhirnicitaistīkṣṇairmahāgirimivochritam |
nīlameghanibhaṃ raudraṃ meghastanitanisvanam || 28 ||
agnijvālānikāśena lalāṭasthena dīpyatā |
mahāpakṣmeṇa piṅgena vipulenāyatena ca || 29 ||
ekenorasi ghoreṇa nayanenāśudarśinā |
mahādaṃṣṭropapannaṃ tallelihānaṃ mahāmukham || 30 ||
bhakṣayantaṃ mahāghorānṛkṣasiṃhamṛgadvipān |
ghorau bhujau vikurvāṇamubhau yojanamāyatau || 31 ||
karābhyāṃ vividhāngṛhyaṛkṣānpakṣigaṇānmṛgān |
ākarṣantaṃ vikarṣantamanekānmṛgayūthapān || 32 ||
sthitamāvṛtya panthānaṃ tayorbhrātroḥ prapannayoḥ |
atha tau samabhikramya krośamātre dadarśatuḥ || 33 ||
mahāntaṃ dāruṇaṃ bhīmaṃ kabandhaṃ bhujasaṃvṛm |
kabandhamiva saṃsthānādatighorapradarśanam || 34 ||
sa mahābāhuratyarthaṃ prasārya vipulau bhujau |
jagrāha sahitāveva rāghavau pīḍayanbalāt || 35 ||
khaḍginau dṛḍhadhanvānau tigmatejovapurdharau |
bhrātarau vivaśaṃ prāptau kṛṣyamāṇau mahābalau || 36 ||
tatra dhairyeṇa śūrastu rāghavo naiva vivyathe |
bālyādanāśrayatvācca lakṣmaṇastvativivyathe || 37 ||
uvāca sa viṣaṇṇassanrāghavaṃ rāghavānujaḥ |
paśya māṃ vīra vivaśaṃ rākṣasasya vaśaṃ gatam || 38 ||
mayaikena viniryuktaḥ parimuñcasva rāghava |
māṃ hi bhūtabaliṃ datvā palāyasva yathāsukham || 39 ||
adhigantāsi vaidehīmacireṇeti me matiḥ |
pratilabhya ca kākutstha pitṛpaitāmahīṃ mahīm || 40 ||
tatra māṃ rāma rājyasthassmartumarhasi sarvadā |
lakṣmaṇenaivamuktastu rāmassaumitrimabravīt || 41 ||
mā sma trāsaṃ kṛthā vīra na hi tvādṛgviṣīdati |
etasminnantare krūro bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 42 ||
papraccha ghananirghoṣaḥ kabandho dānavottamaḥ |
kau yuvāṃ vṛṣabhaskandhau mahākhaḍgadhanurdharau || 43 ||
ghoraṃ deśamimaṃ prāptau mama bhakṣāvupasthitau |
vadataṃ kāryamiha vāṃ kimarthaṃ cāgatau yuvām || 44 ||
imaṃ deśamanuprāptau kṣudhārtasyeha tiṣṭhataḥ |
sabāṇacāpakhaḍgau ca tīkṣṇaśṛṅgāvivarṣabhau || 45 ||
mamāsyamanusamprāptau durlabhaṃ jīvitaṃ punaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā kabandhasya durātmanaḥ || 46 ||
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā |
kṛcchrāt kṛcchrataraṃ prāpya dāruṇaṃ satyavikramaḥ || 47 ||
vyasanaṃ jīvitāntāya prāptamaprāpya tāṃ priyām |
kālasya sumahadvīryaṃ sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 48 ||
tvāṃ ca māṃ ca naravyāghra vyasanaiḥ paśya mohitau |
nātibhārosti kālasya sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 49 ||
śūrāśca balavantaśca kṛtāstrāśca raṇājire |
kālābhipannāssīdanti yathā vālukasetavaḥ || 50 ||
iti bruvāṇo dṛḍhasatyavikramo mahāyaśā dāśarathiḥ pratāpavān |
avekṣya saumitrimudagrapauruṣaṃ sthirāṃ tadā svāṃ matimātmanā'karot || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonasaptatitamassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ एकोनसप्ततितमस्सर्गः ।
कृत्वैवमुदकं तस्मै प्रस्थितौ रामलक्ष्मणौ ।
अवेक्षन्तौ वने सीतां पश्चिमां जग्मतुर्दिशम् ॥ 1 ॥
तौ दिशं दक्षिणां गत्वा शरचापासिधारिणौ ।
अविप्रहतमैक्ष्वाकौ पन्थानं प्रतिपेदतुः ॥ 2 ॥
गुल्मैर्वृक्षैश्च बहुभिर्लताभिश्च प्रवेष्टितम् ।
आवृतं सर्वतो दुर्गं गहनं घोरदर्शनम् ॥ 3 ॥
व्यतिक्रम्य तु वेगेन व्यालसिंहनिषेवितम् ।
सुभीमं तन्महारण्यं व्यतियातौ महाबलौ ॥ 4 ॥
ततः परं जनस्थानातत्रिक्रोशं गम्य राघवौ ।
क्रौञ्चारण्यं विविशतुर्गहनं तौ महौजसौ ॥ 5 ॥
नानामेघघनप्रख्यं प्रहृष्टमिव सर्वतः ।
नानापक्षिगणैर्युक्तं नानाव्यालमृगैर्युतम् ॥ 6 ॥
दिदृक्षमाणौ वैदेहीं तद्वनं तौ विचिक्यतुः ।
तत्र तत्रावतिष्ठन्तौ सीताहरणकर्शितौ ॥ 7 ॥
ततः पूर्वेण तौ गत्वा त्रिक्रोशं भ्रातरौ तदा ।
क्रौञ्चारण्यमतिक्रम्य मतङ्गाश्रममन्तरा ॥ 8 ॥
दृष्ट्वा तु तद्वनं घोरं बहुभीममृगद्विजम् ।
ननासत्त्वसमाकीर्णं सर्वं गहनपादपम् ॥ 9 ॥
ददृशाते तु तौ तत्र दरीं दशरथात्मजौ ।
पातालसमगम्भीरां तमसा नित्यसंवृताम् ॥ 10 ॥
आसाद्य तौ नरव्याघ्रौ दर्यास्तस्याविदूरतः ।
ददृशाते महारूपां राक्षसीं विकृताननाम् ॥ 11 ॥
भयदामल्पसत्त्वानां बीभत्सां रौद्रदर्शनाम् ।
लम्बोदरीं तीक्ष्णदंष्ट्रां करालीं परुषत्वचम् ॥ 12 ॥
भक्षयन्तीं मृगान्भीमान्विकटां मुक्तमूर्धजाम् ।
प्रैक्षेतां तौ ततस्तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 13 ॥
सा समासाद्य तौ वीरौ व्रजन्तं भ्रातुरग्रतः ।
एहि रंस्यावहेत्युक्त्वा समालम्बत लक्ष्मणम् ॥ 14 ॥
उवाच चैनं वचनं सौमित्रिमुपगूह्य सा ।
अहं त्वयोमुखी नाम लब्धा ते त्वमसि प्रियः ॥ 15 ॥
नाथ पर्वतकूटेषु नदीनां पुलिनेषु च ।
आयुश्शेषमिमं वीर त्वं मया सह रंस्यसे ॥ 16 ॥
एवमुक्तस्तु कुपितः खड्गमुद्धृत्य लक्ष्मणः ।
कर्णनासास्तनं तस्या निचकर्तारिसूदनः ॥ 17 ॥
कर्णनासे निकृत्ते तु विस्वरं सा विनद्य च ।
यथागतं प्रदुद्राव राक्षसी भीमदर्शना ॥ 18 ॥
तस्यां गतायां गहनं व्रजन्तौ वनमोजसा ।
आसेदतुरमित्रघ्नौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 19 ॥
लक्ष्मणस्तु महातेजास्सत्त्ववान् शीलवान् शुचिः ।
अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं भ्रातरं दीप्ततेजसम् ॥ 20 ॥
स्पन्दते च दृढं बाहुरुद्विग्नमिव मे मनः ।
प्रायशश्चाप्यनिष्टानि निमित्तान्युपलक्षये ॥ 21 ॥
तस्मात्सज्जीभवार्य त्वं कुरुष्व वचनं हितम् ।
ममैव हि निमित्तानि सद्यश्शंसन्ति सम्भ्रमम् ॥ 22 ॥
एष वञ्चुलको नाम पक्षी परमदारुणः ।
आवयोर्विजयं युद्धे शंसन्निव विनर्दति ॥ 23 ॥
तयोरन्वेषतोरेवं सर्वं तद्वनमोजसा ।
सञ्जज्ञे विपुलः शब्दो प्रभञ्जन्निव तद्वनम् ॥ 24 ॥
संवेष्टितमिवात्यर्थं गगनं मातरिश्वना ।
वनस्य तस्य शब्दोऽभूद्दिवमापूरयन्निव ॥ 25 ॥
तं शब्दं काङ्क्षमाणस्तु रामः कक्षे सहानुजः ।
ददर्श सुमहाकायं राक्षसं विपुलोदरम् ॥ 26 ॥
आसेदतुस्ततस्तत्र तावुभौ प्रमुखे स्थितम् ।
विवृद्धमशिरोग्रीवं कबन्धमुदरे मुखम् ॥ 27 ॥
रोमभिर्निचितैस्तीक्ष्णैर्महागिरिमिवोछ्रितम् ।
नीलमेघनिभं रौद्रं मेघस्तनितनिस्वनम् ॥ 28 ॥
अग्निज्वालानिकाशेन ललाटस्थेन दीप्यता ।
महापक्ष्मेण पिङ्गेन विपुलेनायतेन च ॥ 29 ॥
एकेनोरसि घोरेण नयनेनाशुदर्शिना ।
महादंष्ट्रोपपन्नं तल्लेलिहानं महामुखम् ॥ 30 ॥
भक्षयन्तं महाघोरानृक्षसिंहमृगद्विपान् ।
घोरौ भुजौ विकुर्वाणमुभौ योजनमायतौ ॥ 31 ॥
कराभ्यां विविधान्गृह्यऋक्षान्पक्षिगणान्मृगान् ।
आकर्षन्तं विकर्षन्तमनेकान्मृगयूथपान् ॥ 32 ॥
स्थितमावृत्य पन्थानं तयोर्भ्रात्रोः प्रपन्नयोः ।
अथ तौ समभिक्रम्य क्रोशमात्रे ददर्शतुः ॥ 33 ॥
महान्तं दारुणं भीमं कबन्धं भुजसंवृम् ।
कबन्धमिव संस्थानादतिघोरप्रदर्शनम् ॥ 34 ॥
स महाबाहुरत्यर्थं प्रसार्य विपुलौ भुजौ ।
जग्राह सहितावेव राघवौ पीडयन्बलात् ॥ 35 ॥
खड्गिनौ दृढधन्वानौ तिग्मतेजोवपुर्धरौ ।
भ्रातरौ विवशं प्राप्तौ कृष्यमाणौ महाबलौ ॥ 36 ॥
तत्र धैर्येण शूरस्तु राघवो नैव विव्यथे ।
बाल्यादनाश्रयत्वाच्च लक्ष्मणस्त्वतिविव्यथे ॥ 37 ॥
उवाच स विषण्णस्सन्राघवं राघवानुजः ।
पश्य मां वीर विवशं राक्षसस्य वशं गतम् ॥ 38 ॥
मयैकेन विनिर्युक्तः परिमुञ्चस्व राघव ।
मां हि भूतबलिं दत्वा पलायस्व यथासुखम् ॥ 39 ॥
अधिगन्तासि वैदेहीमचिरेणेति मे मतिः ।
प्रतिलभ्य च काकुत्स्थ पितृपैतामहीं महीम् ॥ 40 ॥
तत्र मां राम राज्यस्थस्स्मर्तुमर्हसि सर्वदा ।
लक्ष्मणेनैवमुक्तस्तु रामस्सौमित्रिमब्रवीत् ॥ 41 ॥
मा स्म त्रासं कृथा वीर न हि त्वादृग्विषीदति ।
एतस्मिन्नन्तरे क्रूरो भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ 42 ॥
पप्रच्छ घननिर्घोषः कबन्धो दानवोत्तमः ।
कौ युवां वृषभस्कन्धौ महाखड्गधनुर्धरौ ॥ 43 ॥
घोरं देशमिमं प्राप्तौ मम भक्षावुपस्थितौ ।
वदतं कार्यमिह वां किमर्थं चागतौ युवाम् ॥ 44 ॥
इमं देशमनुप्राप्तौ क्षुधार्तस्येह तिष्ठतः ।
सबाणचापखड्गौ च तीक्ष्णशृङ्गाविवर्षभौ ॥ 45 ॥
ममास्यमनुसम्प्राप्तौ दुर्लभं जीवितं पुनः ।
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कबन्धस्य दुरात्मनः ॥ 46 ॥
उवाच लक्ष्मणं रामो मुखेन परिशुष्यता ।
कृच्छ्रात् कृच्छ्रतरं प्राप्य दारुणं सत्यविक्रमः ॥ 47 ॥
व्यसनं जीवितान्ताय प्राप्तमप्राप्य तां प्रियाम् ।
कालस्य सुमहद्वीर्यं सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ 48 ॥
त्वां च मां च नरव्याघ्र व्यसनैः पश्य मोहितौ ।
नातिभारोस्ति कालस्य सर्वभूतेषु लक्ष्मण ॥ 49 ॥
शूराश्च बलवन्तश्च कृतास्त्राश्च रणाजिरे ।
कालाभिपन्नास्सीदन्ति यथा वालुकसेतवः ॥ 50 ॥
इति ब्रुवाणो दृढसत्यविक्रमो महायशा दाशरथिः प्रतापवान् ।
अवेक्ष्य सौमित्रिमुदग्रपौरुषं स्थिरां तदा स्वां मतिमात्मनाऽकरोत् ॥ 51 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे एकोनसप्ततितमस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha ekonasaptatitamassargaḥ |
kṛtvaivamudakaṃ tasmai prasthitau rāmalakṣmaṇau |
avekṣantau vane sītāṃ paścimāṃ jagmaturdiśam || 1 ||
tau diśaṃ dakṣiṇāṃ gatvā śaracāpāsidhāriṇau |
aviprahatamaikṣvākau panthānaṃ pratipedatuḥ || 2 ||
gulmairvṛkṣaiśca bahubhirlatābhiśca praveṣṭitam |
āvṛtaṃ sarvato durgaṃ gahanaṃ ghoradarśanam || 3 ||
vyatikramya tu vegena vyālasiṃhaniṣevitam |
subhīmaṃ tanmahāraṇyaṃ vyatiyātau mahābalau || 4 ||
tataḥ paraṃ janasthānātatrikrośaṃ gamya rāghavau |
krauñcāraṇyaṃ viviśaturgahanaṃ tau mahaujasau || 5 ||
nānāmeghaghanaprakhyaṃ prahṛṣṭamiva sarvataḥ |
nānāpakṣigaṇairyuktaṃ nānāvyālamṛgairyutam || 6 ||
didṛkṣamāṇau vaidehīṃ tadvanaṃ tau vicikyatuḥ |
tatra tatrāvatiṣṭhantau sītāharaṇakarśitau || 7 ||
tataḥ pūrveṇa tau gatvā trikrośaṃ bhrātarau tadā |
krauñcāraṇyamatikramya mataṅgāśramamantarā || 8 ||
dṛṣṭvā tu tadvanaṃ ghoraṃ bahubhīmamṛgadvijam |
nanāsattvasamākīrṇaṃ sarvaṃ gahanapādapam || 9 ||
dadṛśāte tu tau tatra darīṃ daśarathātmajau |
pātālasamagambhīrāṃ tamasā nityasaṃvṛtām || 10 ||
āsādya tau naravyāghrau daryāstasyāvidūrataḥ |
dadṛśāte mahārūpāṃ rākṣasīṃ vikṛtānanām || 11 ||
bhayadāmalpasattvānāṃ bībhatsāṃ raudradarśanām |
lambodarīṃ tīkṣṇadaṃṣṭrāṃ karālīṃ paruṣatvacam || 12 ||
bhakṣayantīṃ mṛgānbhīmānvikaṭāṃ muktamūrdhajām |
praikṣetāṃ tau tatastatra bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 13 ||
sā samāsādya tau vīrau vrajantaṃ bhrāturagrataḥ |
ehi raṃsyāvahetyuktvā samālambata lakṣmaṇam || 14 ||
uvāca cainaṃ vacanaṃ saumitrimupagūhya sā |
ahaṃ tvayomukhī nāma labdhā te tvamasi priyaḥ || 15 ||
nātha parvatakūṭeṣu nadīnāṃ pulineṣu ca |
āyuśśeṣamimaṃ vīra tvaṃ mayā saha raṃsyase || 16 ||
evamuktastu kupitaḥ khaḍgamuddhṛtya lakṣmaṇaḥ |
karṇanāsāstanaṃ tasyā nicakartārisūdanaḥ || 17 ||
karṇanāse nikṛtte tu visvaraṃ sā vinadya ca |
yathāgataṃ pradudrāva rākṣasī bhīmadarśanā || 18 ||
tasyāṃ gatāyāṃ gahanaṃ vrajantau vanamojasā |
āsedaturamitraghnau bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 19 ||
lakṣmaṇastu mahātejāssattvavān śīlavān śuciḥ |
abravītprāñjalirvākyaṃ bhrātaraṃ dīptatejasam || 20 ||
spandate ca dṛḍhaṃ bāhurudvignamiva me manaḥ |
prāyaśaścāpyaniṣṭāni nimittānyupalakṣaye || 21 ||
tasmātsajjībhavārya tvaṃ kuruṣva vacanaṃ hitam |
mamaiva hi nimittāni sadyaśśaṃsanti sambhramam || 22 ||
eṣa vañculako nāma pakṣī paramadāruṇaḥ |
āvayorvijayaṃ yuddhe śaṃsanniva vinardati || 23 ||
tayoranveṣatorevaṃ sarvaṃ tadvanamojasā |
sañjajñe vipulaḥ śabdo prabhañjanniva tadvanam || 24 ||
saṃveṣṭitamivātyarthaṃ gaganaṃ mātariśvanā |
vanasya tasya śabdo'bhūddivamāpūrayanniva || 25 ||
taṃ śabdaṃ kāṅkṣamāṇastu rāmaḥ kakṣe sahānujaḥ |
dadarśa sumahākāyaṃ rākṣasaṃ vipulodaram || 26 ||
āsedatustatastatra tāvubhau pramukhe sthitam |
vivṛddhamaśirogrīvaṃ kabandhamudare mukham || 27 ||
romabhirnicitaistīkṣṇairmahāgirimivochritam |
nīlameghanibhaṃ raudraṃ meghastanitanisvanam || 28 ||
agnijvālānikāśena lalāṭasthena dīpyatā |
mahāpakṣmeṇa piṅgena vipulenāyatena ca || 29 ||
ekenorasi ghoreṇa nayanenāśudarśinā |
mahādaṃṣṭropapannaṃ tallelihānaṃ mahāmukham || 30 ||
bhakṣayantaṃ mahāghorānṛkṣasiṃhamṛgadvipān |
ghorau bhujau vikurvāṇamubhau yojanamāyatau || 31 ||
karābhyāṃ vividhāngṛhyaṛkṣānpakṣigaṇānmṛgān |
ākarṣantaṃ vikarṣantamanekānmṛgayūthapān || 32 ||
sthitamāvṛtya panthānaṃ tayorbhrātroḥ prapannayoḥ |
atha tau samabhikramya krośamātre dadarśatuḥ || 33 ||
mahāntaṃ dāruṇaṃ bhīmaṃ kabandhaṃ bhujasaṃvṛm |
kabandhamiva saṃsthānādatighorapradarśanam || 34 ||
sa mahābāhuratyarthaṃ prasārya vipulau bhujau |
jagrāha sahitāveva rāghavau pīḍayanbalāt || 35 ||
khaḍginau dṛḍhadhanvānau tigmatejovapurdharau |
bhrātarau vivaśaṃ prāptau kṛṣyamāṇau mahābalau || 36 ||
tatra dhairyeṇa śūrastu rāghavo naiva vivyathe |
bālyādanāśrayatvācca lakṣmaṇastvativivyathe || 37 ||
uvāca sa viṣaṇṇassanrāghavaṃ rāghavānujaḥ |
paśya māṃ vīra vivaśaṃ rākṣasasya vaśaṃ gatam || 38 ||
mayaikena viniryuktaḥ parimuñcasva rāghava |
māṃ hi bhūtabaliṃ datvā palāyasva yathāsukham || 39 ||
adhigantāsi vaidehīmacireṇeti me matiḥ |
pratilabhya ca kākutstha pitṛpaitāmahīṃ mahīm || 40 ||
tatra māṃ rāma rājyasthassmartumarhasi sarvadā |
lakṣmaṇenaivamuktastu rāmassaumitrimabravīt || 41 ||
mā sma trāsaṃ kṛthā vīra na hi tvādṛgviṣīdati |
etasminnantare krūro bhrātarau rāmalakṣmaṇau || 42 ||
papraccha ghananirghoṣaḥ kabandho dānavottamaḥ |
kau yuvāṃ vṛṣabhaskandhau mahākhaḍgadhanurdharau || 43 ||
ghoraṃ deśamimaṃ prāptau mama bhakṣāvupasthitau |
vadataṃ kāryamiha vāṃ kimarthaṃ cāgatau yuvām || 44 ||
imaṃ deśamanuprāptau kṣudhārtasyeha tiṣṭhataḥ |
sabāṇacāpakhaḍgau ca tīkṣṇaśṛṅgāvivarṣabhau || 45 ||
mamāsyamanusamprāptau durlabhaṃ jīvitaṃ punaḥ |
tasya tadvacanaṃ śrutvā kabandhasya durātmanaḥ || 46 ||
uvāca lakṣmaṇaṃ rāmo mukhena pariśuṣyatā |
kṛcchrāt kṛcchrataraṃ prāpya dāruṇaṃ satyavikramaḥ || 47 ||
vyasanaṃ jīvitāntāya prāptamaprāpya tāṃ priyām |
kālasya sumahadvīryaṃ sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 48 ||
tvāṃ ca māṃ ca naravyāghra vyasanaiḥ paśya mohitau |
nātibhārosti kālasya sarvabhūteṣu lakṣmaṇa || 49 ||
śūrāśca balavantaśca kṛtāstrāśca raṇājire |
kālābhipannāssīdanti yathā vālukasetavaḥ || 50 ||
iti bruvāṇo dṛḍhasatyavikramo mahāyaśā dāśarathiḥ pratāpavān |
avekṣya saumitrimudagrapauruṣaṃ sthirāṃ tadā svāṃ matimātmanā'karot || 51 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe ekonasaptatitamassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.