3.45 அரண்யகாண்ட - பஞ்சசத்வாரிம்ஶ ஸர்கஃ

3.45 Aranyakanda - Panchachatvarimsha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Tamil script
📄 Download PDF
ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே அரண்யகாண்டம் ।
அத பஞ்சசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
ஆர்தஸ்வரம் து தம் பர்துர்விஜ்ஞாய ஸத்ரு'ஶம் வநே ।
உவாச லக்ஷ்மணம் ஸீதா கச்ச ஜீநீஹி ராகவம் ॥ 1 ॥
ந ஹி மே ஹ்ரு'தயம் ஸ்தாநே ஜீவிதம் வாऽவதிஷ்டதி ।
க்ரோஶதஃ பரமார்தஸ்ய ஶ்ருதஶ்ஶப்தோ மயா ப்ரு'ஶம் ॥ 2 ॥
ஆக்ரந்தமாநம் து வநே ப்ராதரம் த்ராதுமர்ஹஸி ।
தம் க்ஷிப்ரமபிதாவ த்வம் ப்ராதரம் ஶரணைஷிணம் ॥ 3 ॥
ரக்ஷஸாம் வஶமாபந்நம் ஸிம்ஹாநாமிவ கோவ்ரு'ஷம் ।
ந ஜகாம ததோக்தஸ்து ப்ராதுராஜ்ஞாய ஶாஸநம் ॥ 4 ॥
தமுவாச ததஸ்தத்ர குபிதா ஜநகாத்மஜா ।
ஸௌமித்ரே மித்ரரூபேண ப்ராதுஸ்த்வமஸி ஶத்ருவத் ॥ 5 ॥
யஸ்த்வமஸ்யாமவஸ்தாயாம் ப்ராதரம் நாபிபத்ஸ்யஸே ।
இச்சஸி த்வம் விநஶ்யந்தம் ராமம் லக்ஷ்மண மத்க்ரு'தே ॥ 6 ॥
லோபாத்த்வம் மத்க்ரு'தே நூநம் நாநுகச்சஸி ராகவம் ।
வ்யஸநம் தே ப்ரியம் மந்யே ஸ்நேஹோ ப்ராதரிநாஸ்திதே ॥ 7 ॥
தேந திஷ்டஸி விஶ்ரப்தந்தமபஶ்யந்மஹாத்யுதிம் ।
கிம் ஹி ஸம்ஶயமாபந்நே தஸ்மிந்நிஹ மயா பவேத் ॥ 8 ॥
கர்தவ்யமிஹ திஷ்டந்த்யா யத்ப்ரதாநஸ்த்வமாகதஃ ।
இதி ப்ருவாணாம் வைதேஹீம் பாஷ்பஶோகபரிப்லுதாம் ॥ 9 ॥
அப்ரவீல்லக்ஷ்மணஸ்த்ரஸ்தாம் ஸீதாம் ம்ரு'கவதூமிவ ।
பந்நகாஸுரகந்தர்வதேவமாநுஷராக்ஷஸைஃ ॥ 10 ॥
அஶக்யஸ்தவ வைதேஹி பர்தா ஜேதும் ந ஸம்ஶயஃ ।
தேவி தேவமநுஷ்யேஷு கந்தர்வேஷு பதத்ரிஷு ॥ 11 ॥
ராக்ஷஸேஷு பிஶாசேஷு கிந்நரேஷு ம்ரு'கேஷு ச ।
தாநவேஷு ச கோரேஷு ஸ ந வித்யேத ஶோபநே ॥ 12 ॥
யோ ராமம் ப்ரதியுத்யேத ஸமரே வாஸவோபமம் ।
அவத்யஸ்ஸமரே ராமோ நைவம் த்வம் வக்துமர்ஹஸி ॥ 13 ॥
ந த்வாமஸ்மிந்வநே ஹாதுமுத்ஸஹே ராகவம் விநா ।
அநிவார்யம் பலம் தஸ்ய பலைர்பலவதாமபி ॥ 14 ॥
த்ரிபிர்லோகைஸ்ஸமுத்யுக்தைஸ்ஸேஶ்வரைரபி ஸாமரைஃ ।
ஹ்ரு'தயம் நிர்வ்ரு'தம் தேऽஸ்துஸந்தாபஸ்த்யஜ்யதாமயம் ॥ 15 ॥
ஆகமிஷ்யதி தே பர்தா ஶ்ரீக்ரம் ஹத்வா ம்ரு'கோத்தமம் ।
ந ச தஸ்ய ஸ்வரோ வ்யக்தம் மாயயா கேந சித்க்ரு'தஃ ।
கந்தர்வநகரப்ரக்யா மாயா ஸா தஸ்ய ரக்ஷஸஃ ॥ 16 ॥
ந்யாஸபூதாஸி வைதேஹி ந்யஸ்தா மயி மஹாத்மநா ॥ 17 ॥
ராமேண த்வம் வராரோஹே ந த்வாம் த்யக்துமிஹோத்ஸஹே ।
க்ரு'தவைராஶ்ச வைதேஹி வயமேதைர்நிஶாசரைஃ ॥ 18 ॥
கரஸ்ய நிதநாதேவ ஜநஸ்தாநவதம் ப்ரதி ।
ராக்ஷஸா விவிதா வாசோ விஸ்ரு'ஜந்தி மஹாவநே ॥ 19 ॥
ஹிம்ஸாவிஹாரா வைதேஹி ந சிந்தயிதுமர்ஹஸி ।
லக்ஷ்மணேநைவமுக்தா ஸா க்ருத்தா ஸம்ரக்தலோசநா ॥ 20 ॥
அப்ரவீத்பருஷம் வாக்யம் லக்ஷ்மணம் ஸத்யவாதிநம் ।
அநார்யாகரணாரம்ப ந்ரு'ஶம்ஸ குலபாம்ஸந ॥ 21 ॥
அஹம் தவ ப்ரியம் மந்யே ராமஸ்ய வ்யஸநம் மஹத் ।
ராமஸ்ய வ்யஸநம் த்ரு'ஷ்ட்வா தேநைதாநி ப்ரபாஷஸே ॥ 22 ॥
நைதச்சித்ரம் ஸபத்நேஷு பாபம் லக்ஷ்மண யத்பவேத் ।
த்வத்விதேஷு ந்ரு'ஶம்ஸேஷு நித்யம் ப்ரச்சந்நசாரிஷு ॥ 23 ॥
ஸுதுஷ்டஸ்த்வம் வநே ராமமேகமேகோऽநுகச்சஸி ।
மம ஹேதோஃ ப்ரதிச்சந்நஃ ப்ரயுக்தோபரதேந வா ॥ 24 ॥
தந்நஸித்யதி ஸௌமித்ரே தவ வா பரதஸ்ய வா ।
கதமிந்தீவரஶ்யாமம் பத்மபத்ரநிபேக்ஷணம் ॥ 25 ॥
உபஸம்ஶ்ரித்ய பர்தாரம் காமயேயம் ப்ரு'தக்ஜநம் ।
ஸமக்ஷம் தவ ஸௌமித்ரே ப்ராணாம்ஸ்த்யக்ஷே ந ஸம்ஶயஃ ।
ராமம் விநா க்ஷணமபி ந ஹி ஜீவாமி பூதலே ॥ 26 ॥
இத்யுக்தஃ பருஷம் வாக்யம் ஸீதயா ரோமஹர்ஷணம் ॥ 27 ॥
அப்ரவீல்லக்ஷ்மணஸ்ஸீதாம் ப்ராஞ்ஜலிர்விஜிதேந்த்ரியஃ ।
உத்தரம் நோத்ஸஹே வக்தும் தைவதம் பவதீ மம ॥ 28 ॥
வாக்யமப்ரதிரூபம் து ந சித்ரம் ஸ்த்ரீஷு மைதிலி ।
ஸ்வபாவஸ்த்வேஷ நாரீணாமேவம் லோகேஷு த்ரு'ஶ்யதே ॥ 29 ॥
விமுக்ததர்மாஶ்சபலாஸ்தீக்ஷ்ணா பேதகராஃ ஸ்த்ரியஃ ।
ந ஸஹே ஹீத்ரு'ஶம் வாக்யம் வைதேஹி ஜநகாத்மஜே ॥ 30 ॥
ஶ்ரோத்ரயோருபயோர்மேத்ய தப்தநாராசஸந்நிபம் ।
உபஶ்ரு'ண்வந்து மே ஸர்வே ஸாக்ஷிபூதா வநேசராஃ ॥ 31 ॥
ந்யாயவாதீ யதாந்யாயமுக்தோऽஹம் பருஷம் த்வயா ।
திக்த்வாமத்ய ப்ரணஶ்ய த்வம் யந்மாமேவம் விஶங்கஸே ।
ஸ்த்ரீத்வலதுஷ்டம் ஸ்வபாவேந குருவாக்யே வ்யவஸ்திதம் ॥ 32 ॥
கமிஷ்யே யத்ர காகுத்ஸ்த ஸ்வஸ்தி தேऽஸ்து வராநநே ॥ 33 ॥
ரக்ஷந்து த்வாம் விஶாலாக்ஷி ஸமக்ரா வநதேவதாஃ ।
நிமித்தாநி ச கோராணி யாநி ப்ராதுர்பவந்தி மே ॥ 34 ॥
அபி த்வாம் ஸஹ ராமேண பஶ்யேயம் புநராகதஃ ।
ந வேத்யேதந்ந ஜாநாமி வைதேஹி ஜநகாத்மஜே ॥ 35 ॥
லக்ஷ்மணேநைவமுக்தா ஸா ருதந்தீ ஜநகாத்மஜா ।
ப்ரத்யுவாச ததோ வாக்யம் தீவ்ரம் பாஷ்பபரிப்லுதா ॥ 36 ॥
கோதாவரீம் ப்ரவேக்ஷ்யாமி விநா ராமேண லக்ஷ்மண ।
அபந்திஷ்யேऽதவா த்யக்ஷ்யே விஷமே தேஹமாத்மநஃ ॥ 37 ॥
பிபாம்யஹம் விஷம் தீக்ஷ்ணம் ப்ரவேக்ஷ்யாமி ஹுதாஶநம் ।
ந த்வஹம் ராகவாதந்யம் பதாபி புருஷம் ஸ்ப்ரு'ஶே ॥ 38 ॥
இதி லக்ஷ்மணமாக்ருஶ்ய ஸீதா துஃகஸமந்விதா ।
பாணிப்யாம் ருததீ துஃகாதுதரம் ப்ரஜகாந ஹ ॥ 39 ॥
தாமார்தரூபாம் விமநா ருதந்தீம் ஸௌமித்ரிராலோக்ய விஶாலநேத்ராம் ।
ஆஶ்வாஸயாமாஸ ந சைவ பர்து ஸ்தம் ப்ராதரங்கிஞ்சிதுவாச ஸீதா ॥ 40 ॥
ததஸ்து ஸீதாமபிவாத்ய லக்ஷ்மணஃ க்ரு'தாஞ்ஜலிஃ கிஞ்சிதபிப்ரணம்ய ச ।
அந்வீக்ஷமாணோ பஹுஶஶ்ச மைதிலீம் ஜகாம ராமஸ்ய ஸமீபமாத்மவாந் ॥ 41 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே அரண்யகாண்டே பஞ்சசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
ārtasvaraṃ tu taṃ bharturvijñāya sadṛśaṃ vane |
uvāca lakṣmaṇaṃ sītā gaccha jīnīhi rāghavam || 1 ||
na hi me hṛdayaṃ sthāne jīvitaṃ vā'vatiṣṭhati |
krośataḥ paramārtasya śrutaśśabdo mayā bhṛśam || 2 ||
ākrandamānaṃ tu vane bhrātaraṃ trātumarhasi |
taṃ kṣipramabhidhāva tvaṃ bhrātaraṃ śaraṇaiṣiṇam || 3 ||
rakṣasāṃ vaśamāpannaṃ siṃhānāmiva govṛṣam |
na jagāma tathoktastu bhrāturājñāya śāsanam || 4 ||
tamuvāca tatastatra kupitā janakātmajā |
saumitre mitrarūpeṇa bhrātustvamasi śatruvat || 5 ||
yastvamasyāmavasthāyāṃ bhrātaraṃ nābhipatsyase |
icchasi tvaṃ vinaśyantaṃ rāmaṃ lakṣmaṇa matkṛte || 6 ||
lobhāttvaṃ matkṛte nūnaṃ nānugacchasi rāghavam |
vyasanaṃ te priyaṃ manye sneho bhrātarināstite || 7 ||
tena tiṣṭhasi viśrabdhantamapaśyanmahādyutim |
kiṃ hi saṃśayamāpanne tasminniha mayā bhavet || 8 ||
kartavyamiha tiṣṭhantyā yatpradhānastvamāgataḥ |
iti bruvāṇāṃ vaidehīṃ bāṣpaśokapariplutām || 9 ||
abravīllakṣmaṇastrastāṃ sītāṃ mṛgavadhūmiva |
pannagāsuragandharvadevamānuṣarākṣasaiḥ || 10 ||
aśakyastava vaidehi bhartā jetuṃ na saṃśayaḥ |
devi devamanuṣyeṣu gandharveṣu patatriṣu || 11 ||
rākṣaseṣu piśāceṣu kinnareṣu mṛgeṣu ca |
dānaveṣu ca ghoreṣu sa na vidyeta śobhane || 12 ||
yo rāmaṃ pratiyudhyeta samare vāsavopamam |
avadhyassamare rāmo naivaṃ tvaṃ vaktumarhasi || 13 ||
na tvāmasminvane hātumutsahe rāghavaṃ vinā |
anivāryaṃ balaṃ tasya balairbalavatāmapi || 14 ||
tribhirlokaissamudyuktaisseśvarairapi sāmaraiḥ |
hṛdayaṃ nirvṛtaṃ te'stusantāpastyajyatāmayam || 15 ||
āgamiṣyati te bhartā śrīghraṃ hatvā mṛgottamam |
na ca tasya svaro vyaktaṃ māyayā kena citkṛtaḥ |
gandharvanagaraprakhyā māyā sā tasya rakṣasaḥ || 16 ||
nyāsabhūtāsi vaidehi nyastā mayi mahātmanā || 17 ||
rāmeṇa tvaṃ varārohe na tvāṃ tyaktumihotsahe |
kṛtavairāśca vaidehi vayametairniśācaraiḥ || 18 ||
kharasya nidhanādeva janasthānavadhaṃ prati |
rākṣasā vividhā vāco visṛjanti mahāvane || 19 ||
hiṃsāvihārā vaidehi na cintayitumarhasi |
lakṣmaṇenaivamuktā sā kruddhā saṃraktalocanā || 20 ||
abravītparuṣaṃ vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavādinam |
anāryākaraṇārambha nṛśaṃsa kulapāṃsana || 21 ||
ahaṃ tava priyaṃ manye rāmasya vyasanaṃ mahat |
rāmasya vyasanaṃ dṛṣṭvā tenaitāni prabhāṣase || 22 ||
naitaccitraṃ sapatneṣu pāpaṃ lakṣmaṇa yadbhavet |
tvadvidheṣu nṛśaṃseṣu nityaṃ pracchannacāriṣu || 23 ||
suduṣṭastvaṃ vane rāmamekameko'nugacchasi |
mama hetoḥ praticchannaḥ prayuktobharatena vā || 24 ||
tannasidhyati saumitre tava vā bharatasya vā |
kathamindīvaraśyāmaṃ padmapatranibhekṣaṇam || 25 ||
upasaṃśritya bhartāraṃ kāmayeyaṃ pṛthagjanam |
samakṣaṃ tava saumitre prāṇāṃstyakṣe na saṃśayaḥ |
rāmaṃ vinā kṣaṇamapi na hi jīvāmi bhūtale || 26 ||
ityuktaḥ paruṣaṃ vākyaṃ sītayā romaharṣaṇam || 27 ||
abravīllakṣmaṇassītāṃ prāñjalirvijitendriyaḥ |
uttaraṃ notsahe vaktuṃ daivataṃ bhavatī mama || 28 ||
vākyamapratirūpaṃ tu na citraṃ strīṣu maithili |
svabhāvastveṣa nārīṇāmevaṃ lokeṣu dṛśyate || 29 ||
vimuktadharmāścapalāstīkṣṇā bhedakarāḥ striyaḥ |
na sahe hīdṛśaṃ vākyaṃ vaidehi janakātmaje || 30 ||
śrotrayorubhayormedya taptanārācasannibham |
upaśṛṇvantu me sarve sākṣibhūtā vanecarāḥ || 31 ||
nyāyavādī yathānyāyamukto'haṃ paruṣaṃ tvayā |
dhiktvāmadya praṇaśya tvaṃ yanmāmevaṃ viśaṅkase |
strītvaladuṣṭaṃ svabhāvena guruvākye vyavasthitam || 32 ||
gamiṣye yatra kākutstha svasti te'stu varānane || 33 ||
rakṣantu tvāṃ viśālākṣi samagrā vanadevatāḥ |
nimittāni ca ghorāṇi yāni prādurbhavanti me || 34 ||
api tvāṃ saha rāmeṇa paśyeyaṃ punarāgataḥ |
na vetyetanna jānāmi vaidehi janakātmaje || 35 ||
lakṣmaṇenaivamuktā sā rudantī janakātmajā |
pratyuvāca tato vākyaṃ tīvraṃ bāṣpapariplutā || 36 ||
godāvarīṃ pravekṣyāmi vinā rāmeṇa lakṣmaṇa |
abandhiṣye'thavā tyakṣye viṣame dehamātmanaḥ || 37 ||
pibāmyahaṃ viṣaṃ tīkṣṇaṃ pravekṣyāmi hutāśanam |
na tvahaṃ rāghavādanyaṃ padāpi puruṣaṃ spṛśe || 38 ||
iti lakṣmaṇamākruśya sītā duḥkhasamanvitā |
pāṇibhyāṃ rudatī duḥkhādudaraṃ prajaghāna ha || 39 ||
tāmārtarūpāṃ vimanā rudantīṃ saumitrirālokya viśālanetrām |
āśvāsayāmāsa na caiva bhartu staṃ bhrātaraṅkiñciduvāca sītā || 40 ||
tatastu sītāmabhivādya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjaliḥ kiñcidabhipraṇamya ca |
anvīkṣamāṇo bahuśaśca maithilīṃ jagāma rāmasya samīpamātmavān || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे अरण्यकाण्डम् ।
अथ पञ्चचत्वारिंशस्सर्गः ।
आर्तस्वरं तु तं भर्तुर्विज्ञाय सदृशं वने ।
उवाच लक्ष्मणं सीता गच्छ जीनीहि राघवम् ॥ 1 ॥
न हि मे हृदयं स्थाने जीवितं वाऽवतिष्ठति ।
क्रोशतः परमार्तस्य श्रुतश्शब्दो मया भृशम् ॥ 2 ॥
आक्रन्दमानं तु वने भ्रातरं त्रातुमर्हसि ।
तं क्षिप्रमभिधाव त्वं भ्रातरं शरणैषिणम् ॥ 3 ॥
रक्षसां वशमापन्नं सिंहानामिव गोवृषम् ।
न जगाम तथोक्तस्तु भ्रातुराज्ञाय शासनम् ॥ 4 ॥
तमुवाच ततस्तत्र कुपिता जनकात्मजा ।
सौमित्रे मित्ररूपेण भ्रातुस्त्वमसि शत्रुवत् ॥ 5 ॥
यस्त्वमस्यामवस्थायां भ्रातरं नाभिपत्स्यसे ।
इच्छसि त्वं विनश्यन्तं रामं लक्ष्मण मत्कृते ॥ 6 ॥
लोभात्त्वं मत्कृते नूनं नानुगच्छसि राघवम् ।
व्यसनं ते प्रियं मन्ये स्नेहो भ्रातरिनास्तिते ॥ 7 ॥
तेन तिष्ठसि विश्रब्धन्तमपश्यन्महाद्युतिम् ।
किं हि संशयमापन्ने तस्मिन्निह मया भवेत् ॥ 8 ॥
कर्तव्यमिह तिष्ठन्त्या यत्प्रधानस्त्वमागतः ।
इति ब्रुवाणां वैदेहीं बाष्पशोकपरिप्लुताम् ॥ 9 ॥
अब्रवील्लक्ष्मणस्त्रस्तां सीतां मृगवधूमिव ।
पन्नगासुरगन्धर्वदेवमानुषराक्षसैः ॥ 10 ॥
अशक्यस्तव वैदेहि भर्ता जेतुं न संशयः ।
देवि देवमनुष्येषु गन्धर्वेषु पतत्रिषु ॥ 11 ॥
राक्षसेषु पिशाचेषु किन्नरेषु मृगेषु च ।
दानवेषु च घोरेषु स न विद्येत शोभने ॥ 12 ॥
यो रामं प्रतियुध्येत समरे वासवोपमम् ।
अवध्यस्समरे रामो नैवं त्वं वक्तुमर्हसि ॥ 13 ॥
न त्वामस्मिन्वने हातुमुत्सहे राघवं विना ।
अनिवार्यं बलं तस्य बलैर्बलवतामपि ॥ 14 ॥
त्रिभिर्लोकैस्समुद्युक्तैस्सेश्वरैरपि सामरैः ।
हृदयं निर्वृतं तेऽस्तुसन्तापस्त्यज्यतामयम् ॥ 15 ॥
आगमिष्यति ते भर्ता श्रीघ्रं हत्वा मृगोत्तमम् ।
न च तस्य स्वरो व्यक्तं मायया केन चित्कृतः ।
गन्धर्वनगरप्रख्या माया सा तस्य रक्षसः ॥ 16 ॥
न्यासभूतासि वैदेहि न्यस्ता मयि महात्मना ॥ 17 ॥
रामेण त्वं वरारोहे न त्वां त्यक्तुमिहोत्सहे ।
कृतवैराश्च वैदेहि वयमेतैर्निशाचरैः ॥ 18 ॥
खरस्य निधनादेव जनस्थानवधं प्रति ।
राक्षसा विविधा वाचो विसृजन्ति महावने ॥ 19 ॥
हिंसाविहारा वैदेहि न चिन्तयितुमर्हसि ।
लक्ष्मणेनैवमुक्ता सा क्रुद्धा संरक्तलोचना ॥ 20 ॥
अब्रवीत्परुषं वाक्यं लक्ष्मणं सत्यवादिनम् ।
अनार्याकरणारम्भ नृशंस कुलपांसन ॥ 21 ॥
अहं तव प्रियं मन्ये रामस्य व्यसनं महत् ।
रामस्य व्यसनं दृष्ट्वा तेनैतानि प्रभाषसे ॥ 22 ॥
नैतच्चित्रं सपत्नेषु पापं लक्ष्मण यद्भवेत् ।
त्वद्विधेषु नृशंसेषु नित्यं प्रच्छन्नचारिषु ॥ 23 ॥
सुदुष्टस्त्वं वने राममेकमेकोऽनुगच्छसि ।
मम हेतोः प्रतिच्छन्नः प्रयुक्तोभरतेन वा ॥ 24 ॥
तन्नसिध्यति सौमित्रे तव वा भरतस्य वा ।
कथमिन्दीवरश्यामं पद्मपत्रनिभेक्षणम् ॥ 25 ॥
उपसंश्रित्य भर्तारं कामयेयं पृथग्जनम् ।
समक्षं तव सौमित्रे प्राणांस्त्यक्षे न संशयः ।
रामं विना क्षणमपि न हि जीवामि भूतले ॥ 26 ॥
इत्युक्तः परुषं वाक्यं सीतया रोमहर्षणम् ॥ 27 ॥
अब्रवील्लक्ष्मणस्सीतां प्राञ्जलिर्विजितेन्द्रियः ।
उत्तरं नोत्सहे वक्तुं दैवतं भवती मम ॥ 28 ॥
वाक्यमप्रतिरूपं तु न चित्रं स्त्रीषु मैथिलि ।
स्वभावस्त्वेष नारीणामेवं लोकेषु दृश्यते ॥ 29 ॥
विमुक्तधर्माश्चपलास्तीक्ष्णा भेदकराः स्त्रियः ।
न सहे हीदृशं वाक्यं वैदेहि जनकात्मजे ॥ 30 ॥
श्रोत्रयोरुभयोर्मेद्य तप्तनाराचसन्निभम् ।
उपशृण्वन्तु मे सर्वे साक्षिभूता वनेचराः ॥ 31 ॥
न्यायवादी यथान्यायमुक्तोऽहं परुषं त्वया ।
धिक्त्वामद्य प्रणश्य त्वं यन्मामेवं विशङ्कसे ।
स्त्रीत्वलदुष्टं स्वभावेन गुरुवाक्ये व्यवस्थितम् ॥ 32 ॥
गमिष्ये यत्र काकुत्स्थ स्वस्ति तेऽस्तु वरानने ॥ 33 ॥
रक्षन्तु त्वां विशालाक्षि समग्रा वनदेवताः ।
निमित्तानि च घोराणि यानि प्रादुर्भवन्ति मे ॥ 34 ॥
अपि त्वां सह रामेण पश्येयं पुनरागतः ।
न वेत्येतन्न जानामि वैदेहि जनकात्मजे ॥ 35 ॥
लक्ष्मणेनैवमुक्ता सा रुदन्ती जनकात्मजा ।
प्रत्युवाच ततो वाक्यं तीव्रं बाष्पपरिप्लुता ॥ 36 ॥
गोदावरीं प्रवेक्ष्यामि विना रामेण लक्ष्मण ।
अबन्धिष्येऽथवा त्यक्ष्ये विषमे देहमात्मनः ॥ 37 ॥
पिबाम्यहं विषं तीक्ष्णं प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् ।
न त्वहं राघवादन्यं पदापि पुरुषं स्पृशे ॥ 38 ॥
इति लक्ष्मणमाक्रुश्य सीता दुःखसमन्विता ।
पाणिभ्यां रुदती दुःखादुदरं प्रजघान ह ॥ 39 ॥
तामार्तरूपां विमना रुदन्तीं सौमित्रिरालोक्य विशालनेत्राम् ।
आश्वासयामास न चैव भर्तु स्तं भ्रातरङ्किञ्चिदुवाच सीता ॥ 40 ॥
ततस्तु सीतामभिवाद्य लक्ष्मणः कृताञ्जलिः किञ्चिदभिप्रणम्य च ।
अन्वीक्षमाणो बहुशश्च मैथिलीं जगाम रामस्य समीपमात्मवान् ॥ 41 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये अरण्यकाण्डे पञ्चचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe araṇyakāṇḍam |
atha pañcacatvāriṃśassargaḥ |
ārtasvaraṃ tu taṃ bharturvijñāya sadṛśaṃ vane |
uvāca lakṣmaṇaṃ sītā gaccha jīnīhi rāghavam || 1 ||
na hi me hṛdayaṃ sthāne jīvitaṃ vā'vatiṣṭhati |
krośataḥ paramārtasya śrutaśśabdo mayā bhṛśam || 2 ||
ākrandamānaṃ tu vane bhrātaraṃ trātumarhasi |
taṃ kṣipramabhidhāva tvaṃ bhrātaraṃ śaraṇaiṣiṇam || 3 ||
rakṣasāṃ vaśamāpannaṃ siṃhānāmiva govṛṣam |
na jagāma tathoktastu bhrāturājñāya śāsanam || 4 ||
tamuvāca tatastatra kupitā janakātmajā |
saumitre mitrarūpeṇa bhrātustvamasi śatruvat || 5 ||
yastvamasyāmavasthāyāṃ bhrātaraṃ nābhipatsyase |
icchasi tvaṃ vinaśyantaṃ rāmaṃ lakṣmaṇa matkṛte || 6 ||
lobhāttvaṃ matkṛte nūnaṃ nānugacchasi rāghavam |
vyasanaṃ te priyaṃ manye sneho bhrātarināstite || 7 ||
tena tiṣṭhasi viśrabdhantamapaśyanmahādyutim |
kiṃ hi saṃśayamāpanne tasminniha mayā bhavet || 8 ||
kartavyamiha tiṣṭhantyā yatpradhānastvamāgataḥ |
iti bruvāṇāṃ vaidehīṃ bāṣpaśokapariplutām || 9 ||
abravīllakṣmaṇastrastāṃ sītāṃ mṛgavadhūmiva |
pannagāsuragandharvadevamānuṣarākṣasaiḥ || 10 ||
aśakyastava vaidehi bhartā jetuṃ na saṃśayaḥ |
devi devamanuṣyeṣu gandharveṣu patatriṣu || 11 ||
rākṣaseṣu piśāceṣu kinnareṣu mṛgeṣu ca |
dānaveṣu ca ghoreṣu sa na vidyeta śobhane || 12 ||
yo rāmaṃ pratiyudhyeta samare vāsavopamam |
avadhyassamare rāmo naivaṃ tvaṃ vaktumarhasi || 13 ||
na tvāmasminvane hātumutsahe rāghavaṃ vinā |
anivāryaṃ balaṃ tasya balairbalavatāmapi || 14 ||
tribhirlokaissamudyuktaisseśvarairapi sāmaraiḥ |
hṛdayaṃ nirvṛtaṃ te'stusantāpastyajyatāmayam || 15 ||
āgamiṣyati te bhartā śrīghraṃ hatvā mṛgottamam |
na ca tasya svaro vyaktaṃ māyayā kena citkṛtaḥ |
gandharvanagaraprakhyā māyā sā tasya rakṣasaḥ || 16 ||
nyāsabhūtāsi vaidehi nyastā mayi mahātmanā || 17 ||
rāmeṇa tvaṃ varārohe na tvāṃ tyaktumihotsahe |
kṛtavairāśca vaidehi vayametairniśācaraiḥ || 18 ||
kharasya nidhanādeva janasthānavadhaṃ prati |
rākṣasā vividhā vāco visṛjanti mahāvane || 19 ||
hiṃsāvihārā vaidehi na cintayitumarhasi |
lakṣmaṇenaivamuktā sā kruddhā saṃraktalocanā || 20 ||
abravītparuṣaṃ vākyaṃ lakṣmaṇaṃ satyavādinam |
anāryākaraṇārambha nṛśaṃsa kulapāṃsana || 21 ||
ahaṃ tava priyaṃ manye rāmasya vyasanaṃ mahat |
rāmasya vyasanaṃ dṛṣṭvā tenaitāni prabhāṣase || 22 ||
naitaccitraṃ sapatneṣu pāpaṃ lakṣmaṇa yadbhavet |
tvadvidheṣu nṛśaṃseṣu nityaṃ pracchannacāriṣu || 23 ||
suduṣṭastvaṃ vane rāmamekameko'nugacchasi |
mama hetoḥ praticchannaḥ prayuktobharatena vā || 24 ||
tannasidhyati saumitre tava vā bharatasya vā |
kathamindīvaraśyāmaṃ padmapatranibhekṣaṇam || 25 ||
upasaṃśritya bhartāraṃ kāmayeyaṃ pṛthagjanam |
samakṣaṃ tava saumitre prāṇāṃstyakṣe na saṃśayaḥ |
rāmaṃ vinā kṣaṇamapi na hi jīvāmi bhūtale || 26 ||
ityuktaḥ paruṣaṃ vākyaṃ sītayā romaharṣaṇam || 27 ||
abravīllakṣmaṇassītāṃ prāñjalirvijitendriyaḥ |
uttaraṃ notsahe vaktuṃ daivataṃ bhavatī mama || 28 ||
vākyamapratirūpaṃ tu na citraṃ strīṣu maithili |
svabhāvastveṣa nārīṇāmevaṃ lokeṣu dṛśyate || 29 ||
vimuktadharmāścapalāstīkṣṇā bhedakarāḥ striyaḥ |
na sahe hīdṛśaṃ vākyaṃ vaidehi janakātmaje || 30 ||
śrotrayorubhayormedya taptanārācasannibham |
upaśṛṇvantu me sarve sākṣibhūtā vanecarāḥ || 31 ||
nyāyavādī yathānyāyamukto'haṃ paruṣaṃ tvayā |
dhiktvāmadya praṇaśya tvaṃ yanmāmevaṃ viśaṅkase |
strītvaladuṣṭaṃ svabhāvena guruvākye vyavasthitam || 32 ||
gamiṣye yatra kākutstha svasti te'stu varānane || 33 ||
rakṣantu tvāṃ viśālākṣi samagrā vanadevatāḥ |
nimittāni ca ghorāṇi yāni prādurbhavanti me || 34 ||
api tvāṃ saha rāmeṇa paśyeyaṃ punarāgataḥ |
na vetyetanna jānāmi vaidehi janakātmaje || 35 ||
lakṣmaṇenaivamuktā sā rudantī janakātmajā |
pratyuvāca tato vākyaṃ tīvraṃ bāṣpapariplutā || 36 ||
godāvarīṃ pravekṣyāmi vinā rāmeṇa lakṣmaṇa |
abandhiṣye'thavā tyakṣye viṣame dehamātmanaḥ || 37 ||
pibāmyahaṃ viṣaṃ tīkṣṇaṃ pravekṣyāmi hutāśanam |
na tvahaṃ rāghavādanyaṃ padāpi puruṣaṃ spṛśe || 38 ||
iti lakṣmaṇamākruśya sītā duḥkhasamanvitā |
pāṇibhyāṃ rudatī duḥkhādudaraṃ prajaghāna ha || 39 ||
tāmārtarūpāṃ vimanā rudantīṃ saumitrirālokya viśālanetrām |
āśvāsayāmāsa na caiva bhartu staṃ bhrātaraṅkiñciduvāca sītā || 40 ||
tatastu sītāmabhivādya lakṣmaṇaḥ kṛtāñjaliḥ kiñcidabhipraṇamya ca |
anvīkṣamāṇo bahuśaśca maithilīṃ jagāma rāmasya samīpamātmavān || 41 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye araṇyakāṇḍe pañcacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in