ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।
அத த்ரிபஞ்சாஶஸ்ஸர்கஃ ।
ஏவமுக்தஶ்ஶுபம் வாக்யம் தாபஸ்யா தர்மஸம்ஹிதம் ।
உவாச ஹநுமாந்வாக்யம் தாமநிந்திதசேஷ்டிதாம் ॥ 1 ॥
ஶரணம் த்வாம் ப்ரபந்நா ஸ்ம ஸர்வே வை தர்மசாரிணீம் ।
யஃ க்ரு'தஸ்ஸமயோऽஸ்மாகம் ஸுக்ரீவேண மஹாத்மநா ॥ 2 ॥
ஸ ச காலோ ஹ்யதிக்ராந்தோ பிலே ச பரிவர்ததாம் ।
ஸா த்வமஸ்மாத்பிலாத்கோராதுத்தாரயிதுமர்ஹஸி ॥ 3 ॥
தஸ்மாத்ஸுக்ரீவவசநாததிக்ராந்தாந்கதாயுஷஃ ।
த்ராதுமர்ஹஸி நஸ்ஸர்வாந்ஸுக்ரீவபயகர்ஶிதாந் ॥ 4 ॥
மஹச்சகார்யமஸ்மாபிஃ கர்தவ்யம் தர்மசாரிணி ।
தச்சாபி ந க்ரு'தம் கார்யமஸ்மாபிரிஹ வாஸிபிஃ ॥ 5 ॥
ஏவமுக்தா ஹநுமதா தாபஸீ வாக்யமப்ரவீத் ।
ஜீவதா துஷ்கரம் மந்யே ப்ரவிஷ்டேந நிவர்திதும் ॥ 6 ॥
தபஸஸ்து ப்ரபாவேந நியமோபார்ஜிதேந ச ।
ஸர்வாநேவ பிலாதஸ்மாதுத்தரிஷ்யாமி வாநராந் ॥ 7 ॥
நிமீலயத சக்ஷூம்ஷி ஸர்வே வாநரபுங்கவாஃ ।
ந ஹி நிஷ்க்ரமிதும் ஶக்யமநிமீலிதலோசநைஃ ॥ 8 ॥
ததஸ்ஸம்மீலிதாஸ்ஸர்வே ஸுகுமாராங்குலைஃ கரைஃ ।
ஸஹஸாऽபிததுர்த்ரு'ஷ்டிம் ஹ்ரு'ஷ்டா கமநகாங்க்ஷயா ॥ 9 ॥
வாநராஸ்து மஹாத்மாநோ ஹஸ்தருத்தமுகாஸ்ததா ।
நிமேஷாந்தரமாத்ரேண பிலாதுத்தாரிதாஸ்தயா ॥ 10 ॥
ததஸ்தாந்வாநராந்ஸர்வாம்ஸ்தாபஸீ தர்மசாரிணீ ।
நிஸ்ஸ்ரு'தாந்விஷமாத்தஸ்மாத்ஸமாஶ்வாஸ்யேதமப்ரவீத் ॥ 11 ॥
ஏஷ விந்த்யோ கிரிஶ்ஶ்ரீமாந்நாநாத்ருமலதாகுலஃ ।
ஏஷ ப்ரஸ்ரவணஶ்ஶைலஸ்ஸாகரோऽயம் மஹோததிஃ ॥ 12 ॥
ஸ்வஸ்தி வோऽஸ்து கமிஷ்யாமி பவநம் வாநரர்ஷபாஃ ।
இத்யுக்த்வா தத்பிலம் ஶ்ரீமத்ப்ரவிவேஶ ஸ்வயம்ப்ரபா ॥ 13 ॥
ததஸ்தே தத்ரு'ஶுர்கோரம் ஸாகரம் வருணாலயம் ।
அபாரமபிகர்ஜந்தம் கோரைரூர்மிபிராவ்ரு'தம் ॥ 14 ॥
மயஸ்ய மாயாவிஹிதம் கிரிதுர்கம் விசிந்வதாம் ।
தேஷாம் மாஸோ வ்யதிக்ராந்தோ யோ ராஜ்ஞா ஸமயஃ க்ரு'தஃ ॥ 15 ॥
விந்த்யஸ்ய து கிரேஃ பாதே ஸம்ப்ரபுஷ்பிதபாதபே ।
உபவிஶ்ய மஹாபாகாஶ்சிந்தாமாபேதிரே ததா ॥ 16 ॥
ததஃ புஷ்பாதிபாராக்ராந் லதாஶதஸமாவ்ரு'தாந் ।
த்ருமாந்வாஸந்திகாந்த்ரு'ஷ்டவா பபூவுர்பயஶங்கிதாஃ ॥ 17 ॥
தே வஸந்தமநுப்ராப்தம் ப்ரதிபுத்த்வா பரஸ்பரம் ।
நஷ்டஸந்தேஶகாலார்தா நிபேதுர்தரணீதலே ॥ 18 ॥
ததஸ்தாந்கபிவ்ரு'த்தாம்ஸ்து ஶிஷ்டாம்ஶ்சைவ வநௌகஸஃ ।
வாசா மதுரயாऽபாஷ்ய யதாவதநுமாந்ய ச ॥ 19 ॥
ஸ து ஸிம்ஹவ்ரு'ஷஸ்கந்தஃ பீநாயதபுஜஃ கபிஃ ।
யுவராஜோ மஹாப்ராஜ்ஞஃ அங்கதோ வாக்யமப்ரவீத் ॥ 20 ॥
ஶாஸநாத்கபிராஜஸ்ய வயம் ஸர்வே விநிர்கதாஃ ।
மாஸஃ பூர்ணோ பிலஸ்தாநாம் ஹரயஃ கிம் ந புத்த்யதே ॥ 21 ॥
வயமாஶ்வயுஜே மாஸி காலஸங்க்யாவ்யவஸ்திதாஃ ।
ப்ரஸ்திதாஸ்ஸோऽபி சாதீதஃ கிமதஃ கார்யமுத்தரம் ॥ 22 ॥
பவந்தஃ ப்ரத்யயம் ப்ராப்தாஃ நீதிமார்கவிஶாரதாஃ ।
ஹிதேஷ்வபிரதா பர்துர்நிஸ்ரு'ஷ்டாஸ்ஸர்வகர்மஸு ॥ 23 ॥
கர்மஸ்வப்ரதிமாஸ்ஸர்வே திக்ஷு விஶ்ருதபௌருஷாஃ ।
மாம் புரஸ்க்ரு'த்ய நிர்யாதாஃ பிங்காக்ஷப்ரதிசோதிதாஃ ॥ 24 ॥
இதாநீமக்ரு'தார்தாநாம் மர்தவ்யம் நாத்ர ஸம்ஶயஃ ।
ஹரிராஜஸ்ய ஸந்தேஶமக்ரு'த்வா கஸ்ஸுகீ பவேத் ॥ 25 ॥
தஸ்மிந்நதீதே காலே து ஸுக்ரீவேண க்ரு'தே ஸ்வயம் ।
ப்ராயோபவேஶநம் யுக்தம் ஸர்வேஷாம் ச வநௌகஸாம் ॥ 26 ॥
தீக்ஷ்ணஃ ப்ரக்ரு'த்யா ஸுக்ரீவஸ்ஸ்வாமிபாவே வ்யவஸ்திதஃ ।
ந க்ஷமிஷ்யதி நஸ்ஸர்வாநபராதக்ரு'தோ கதாந் ॥ 27 ॥
அப்ரவ்ரு'த்தௌ ச ஸீதாயாஃ பாபமேவ கரிஷ்யதி ।
தஸ்மாத் க்ஷமமிஹாத்யைவ கந்தும் ப்ராயோபவேஶநம் ஹி நஃ ॥ 28 ॥
த்யக்த்வா புத்ராம்ஶ்ச தாராம்ஶ்ச தநாநி ச க்ரு'ஹாணி ச ।
த்ரு'வம் நோ ஹிம்ஸிதா ராஜா ஸர்வாந்ப்ரதிகதாநிதஃ ॥ 29 ॥
வதேநாப்ரதிரூபேண ஶ்ரேயாந்ம்ரு'த்யுரிஹைவ நஃ ।
ந சாஹம் யௌவராஜ்யேந ஸுக்ரீவேணாபிஷேசிதஃ ॥ 30 ॥
நரேந்த்ரேணாபிஷிக்தோऽஸ்மி ராமேணாக்லிஷ்டகர்மணா ।
ஸ பூர்வம் பத்தவைரோ மாம் ராஜா த்ரு'ஷ்ட்வா வ்யதிக்ரமம் ॥ 31 ॥
காதயிஷ்யதி தண்டேந தீக்ஷ்ணேந க்ரு'தநிஶ்சயஃ ।
கிம் மே ஸுஹ்ரு'தபிர்வ்யஸநம் பஶ்யத்பிர்ஜீவிதாந்தரே ॥ 32 ॥
இஹைவ ப்ராயமாஸிஷ்யே புண்யே ஸாகரரோதஸி ।
ஏதச்ச்ருத்வா குமாரேண யுவராஜேந பாஷிதம் ॥ 33 ॥
ஸர்வே தே வாநரஶ்ரேஷ்டாஃ கருணம் வாக்யமப்ருவந் ।
தீக்ஷ்ணஃ ப்ரக்ரு'த்யா ஸுக்ரீவஃ ப்ரியாஸக்தஶ்ச ராகவஃ ॥ 34 ॥
அத்ரு'ஷ்டாயாம் து வைதேஹ்யாம் த்ரு'ஷ்ட்வாऽஸ்மாம்ஶ்த ஸமாகதாந் ।
ராகவப்ரியகாமார்தம் காதயிஷ்யத்யஸம்ஶயம் ॥ 35 ॥
ந க்ஷமம் சாபராத்தாநாம் கமநம் ஸ்வாமிபார்ஶ்வதஃ ।
இஹைவ ஸீதாமந்விஷ்ய ப்ரவ்ரு'த்திமுபலப்ய வா ॥ 36 ॥
நோ சேத்கச்சாம தம் வீரம் கமிஷ்யாமோ யமக்ஷயம் ।
ப்லவங்கமாநாம் து பயார்திதாநாம் ஶ்ருத்வா வசஸ்தார இதம் பபாஷே ।
அலம் விஷாதேந பிலம் ப்ரவிஶ்ய வஸாம ஸர்வே யதி ரோசதே வஃ ॥ 37 ॥
இதம் ஹி மாயாவிஹிதம் ஸுதுர்கமம் ப்ரபூதவ்ரு'க்ஷோதகபோஜ்யபேயகம் ।
இஹாஸ்தி நோ நைவ பயம் புரந்தரா ந்ந ராகவாத்வாநரராஜதோऽபி வா ॥ 38 ॥
ஶ்ருத்வாऽங்கதஸ்யாபி வசோऽநுகூல மூசுஶ்ச ஸர்வே ஹரயஃ ப்ரதீதாஃ ।
யதா ந ஹிம்ஸ்யேம ததா விதாந மஸக்தமத்யைவ விதீயதாம் நஃ ॥ 39 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே த்ரிபஞ்சாஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
evamuktaśśubhaṃ vākyaṃ tāpasyā dharmasaṃhitam |
uvāca hanumānvākyaṃ tāmaninditaceṣṭitām || 1 ||
śaraṇaṃ tvāṃ prapannā sma sarve vai dharmacāriṇīm |
yaḥ kṛtassamayo'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā || 2 ||
sa ca kālo hyatikrānto bile ca parivartatām |
sā tvamasmādbilādghorāduttārayitumarhasi || 3 ||
tasmātsugrīvavacanādatikrāntāngatāyuṣaḥ |
trātumarhasi nassarvānsugrīvabhayakarśitān || 4 ||
mahaccakāryamasmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi |
taccāpi na kṛtaṃ kāryamasmābhiriha vāsibhiḥ || 5 ||
evamuktā hanumatā tāpasī vākyamabravīt |
jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum || 6 ||
tapasastu prabhāvena niyamopārjitena ca |
sarvāneva bilādasmāduddhariṣyāmi vānarān || 7 ||
nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṅgavāḥ |
na hi niṣkramituṃ śakyamanimīlitalocanaiḥ || 8 ||
tatassammīlitāssarve sukumārāṅgulaiḥ karaiḥ |
sahasā'pidadhurdṛṣṭiṃ hṛṣṭā gamanakāṅkṣayā || 9 ||
vānarāstu mahātmāno hastaruddhamukhāstadā |
nimeṣāntaramātreṇa bilāduttāritāstayā || 10 ||
tatastānvānarānsarvāṃstāpasī dharmacāriṇī |
nissṛtānviṣamāttasmātsamāśvāsyedamabravīt || 11 ||
eṣa vindhyo giriśśrīmānnānādrumalatākulaḥ |
eṣa prasravaṇaśśailassāgaro'yaṃ mahodadhiḥ || 12 ||
svasti vo'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ |
ityuktvā tadbilaṃ śrīmatpraviveśa svayamprabhā || 13 ||
tataste dadṛśurghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam |
apāramabhigarjantaṃ ghorairūrmibhirāvṛtam || 14 ||
mayasya māyāvihitaṃ giridurgaṃ vicinvatām |
teṣāṃ māso vyatikrānto yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ || 15 ||
vindhyasya tu gireḥ pāde samprapuṣpitapādape |
upaviśya mahābhāgāścintāmāpedire tadā || 16 ||
tataḥ puṣpātibhārāgrān latāśatasamāvṛtān |
drumānvāsantikāndṛṣṭavā babhūvurbhayaśaṅkitāḥ || 17 ||
te vasantamanuprāptaṃ pratibuddhvā parasparam |
naṣṭasandeśakālārthā nipeturdharaṇītale || 18 ||
tatastānkapivṛddhāṃstu śiṣṭāṃścaiva vanaukasaḥ |
vācā madhurayā'bhāṣya yathāvadanumānya ca || 19 ||
sa tu siṃhavṛṣaskandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ |
yuvarājo mahāprājñaḥ aṅgado vākyamabravīt || 20 ||
śāsanātkapirājasya vayaṃ sarve vinirgatāḥ |
māsaḥ pūrṇo bilasthānāṃ harayaḥ kiṃ na buddhyate || 21 ||
vayamāśvayuje māsi kālasaṅkhyāvyavasthitāḥ |
prasthitāsso'pi cātītaḥ kimataḥ kāryamuttaram || 22 ||
bhavantaḥ pratyayaṃ prāptāḥ nītimārgaviśāradāḥ |
hiteṣvabhiratā bharturnisṛṣṭāssarvakarmasu || 23 ||
karmasvapratimāssarve dikṣu viśrutapauruṣāḥ |
māṃ puraskṛtya niryātāḥ piṅgākṣapraticoditāḥ || 24 ||
idānīmakṛtārthānāṃ martavyaṃ nātra saṃśayaḥ |
harirājasya sandeśamakṛtvā kassukhī bhavet || 25 ||
tasminnatīte kāle tu sugrīveṇa kṛte svayam |
prāyopaveśanaṃ yuktaṃ sarveṣāṃ ca vanaukasām || 26 ||
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvassvāmibhāve vyavasthitaḥ |
na kṣamiṣyati nassarvānaparādhakṛto gatān || 27 ||
apravṛttau ca sītāyāḥ pāpameva kariṣyati |
tasmāt kṣamamihādyaiva gantuṃ prāyopaveśanaṃ hi naḥ || 28 ||
tyaktvā putrāṃśca dārāṃśca dhanāni ca gṛhāṇi ca |
dhṛvaṃ no hiṃsitā rājā sarvānpratigatānitaḥ || 29 ||
vadhenāpratirūpeṇa śreyānmṛtyurihaiva naḥ |
na cāhaṃ yauvarājyena sugrīveṇābhiṣecitaḥ || 30 ||
narendreṇābhiṣikto'smi rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
sa pūrvaṃ baddhavairo māṃ rājā dṛṣṭvā vyatikramam || 31 ||
ghātayiṣyati daṇḍena tīkṣṇena kṛtaniścayaḥ |
kiṃ me suhṛdabhirvyasanaṃ paśyadbhirjīvitāntare || 32 ||
ihaiva prāyamāsiṣye puṇye sāgararodhasi |
etacchrutvā kumāreṇa yuvarājena bhāṣitam || 33 ||
sarve te vānaraśreṣṭhāḥ karuṇaṃ vākyamabruvan |
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ priyāsaktaśca rāghavaḥ || 34 ||
adṛṣṭāyāṃ tu vaidehyāṃ dṛṣṭvā'smāṃśta samāgatān |
rāghavapriyakāmārthaṃ ghātayiṣyatyasaṃśayam || 35 ||
na kṣamaṃ cāparāddhānāṃ gamanaṃ svāmipārśvataḥ |
ihaiva sītāmanviṣya pravṛttimupalabhya vā || 36 ||
no cedgacchāma taṃ vīraṃ gamiṣyāmo yamakṣayam |
plavaṅgamānāṃ tu bhayārditānāṃ śrutvā vacastāra idaṃ babhāṣe |
alaṃ viṣādena bilaṃ praviśya vasāma sarve yadi rocate vaḥ || 37 ||
idaṃ hi māyāvihitaṃ sudurgamaṃ prabhūtavṛkṣodakabhojyapeyakam |
ihāsti no naiva bhayaṃ purandarā nna rāghavādvānararājato'pi vā || 38 ||
śrutvā'ṅgadasyāpi vaco'nukūla mūcuśca sarve harayaḥ pratītāḥ |
yathā na hiṃsyema tathā vidhāna masaktamadyaiva vidhīyatāṃ naḥ || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ त्रिपञ्चाशस्सर्गः ।
एवमुक्तश्शुभं वाक्यं तापस्या धर्मसंहितम् ।
उवाच हनुमान्वाक्यं तामनिन्दितचेष्टिताम् ॥ 1 ॥
शरणं त्वां प्रपन्ना स्म सर्वे वै धर्मचारिणीम् ।
यः कृतस्समयोऽस्माकं सुग्रीवेण महात्मना ॥ 2 ॥
स च कालो ह्यतिक्रान्तो बिले च परिवर्तताम् ।
सा त्वमस्माद्बिलाद्घोरादुत्तारयितुमर्हसि ॥ 3 ॥
तस्मात्सुग्रीववचनादतिक्रान्तान्गतायुषः ।
त्रातुमर्हसि नस्सर्वान्सुग्रीवभयकर्शितान् ॥ 4 ॥
महच्चकार्यमस्माभिः कर्तव्यं धर्मचारिणि ।
तच्चापि न कृतं कार्यमस्माभिरिह वासिभिः ॥ 5 ॥
एवमुक्ता हनुमता तापसी वाक्यमब्रवीत् ।
जीवता दुष्करं मन्ये प्रविष्टेन निवर्तितुम् ॥ 6 ॥
तपसस्तु प्रभावेन नियमोपार्जितेन च ।
सर्वानेव बिलादस्मादुद्धरिष्यामि वानरान् ॥ 7 ॥
निमीलयत चक्षूंषि सर्वे वानरपुङ्गवाः ।
न हि निष्क्रमितुं शक्यमनिमीलितलोचनैः ॥ 8 ॥
ततस्सम्मीलितास्सर्वे सुकुमाराङ्गुलैः करैः ।
सहसाऽपिदधुर्दृष्टिं हृष्टा गमनकाङ्क्षया ॥ 9 ॥
वानरास्तु महात्मानो हस्तरुद्धमुखास्तदा ।
निमेषान्तरमात्रेण बिलादुत्तारितास्तया ॥ 10 ॥
ततस्तान्वानरान्सर्वांस्तापसी धर्मचारिणी ।
निस्सृतान्विषमात्तस्मात्समाश्वास्येदमब्रवीत् ॥ 11 ॥
एष विन्ध्यो गिरिश्श्रीमान्नानाद्रुमलताकुलः ।
एष प्रस्रवणश्शैलस्सागरोऽयं महोदधिः ॥ 12 ॥
स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि भवनं वानरर्षभाः ।
इत्युक्त्वा तद्बिलं श्रीमत्प्रविवेश स्वयम्प्रभा ॥ 13 ॥
ततस्ते ददृशुर्घोरं सागरं वरुणालयम् ।
अपारमभिगर्जन्तं घोरैरूर्मिभिरावृतम् ॥ 14 ॥
मयस्य मायाविहितं गिरिदुर्गं विचिन्वताम् ।
तेषां मासो व्यतिक्रान्तो यो राज्ञा समयः कृतः ॥ 15 ॥
विन्ध्यस्य तु गिरेः पादे सम्प्रपुष्पितपादपे ।
उपविश्य महाभागाश्चिन्तामापेदिरे तदा ॥ 16 ॥
ततः पुष्पातिभाराग्रान् लताशतसमावृतान् ।
द्रुमान्वासन्तिकान्दृष्टवा बभूवुर्भयशङ्किताः ॥ 17 ॥
ते वसन्तमनुप्राप्तं प्रतिबुद्ध्वा परस्परम् ।
नष्टसन्देशकालार्था निपेतुर्धरणीतले ॥ 18 ॥
ततस्तान्कपिवृद्धांस्तु शिष्टांश्चैव वनौकसः ।
वाचा मधुरयाऽभाष्य यथावदनुमान्य च ॥ 19 ॥
स तु सिंहवृषस्कन्धः पीनायतभुजः कपिः ।
युवराजो महाप्राज्ञः अङ्गदो वाक्यमब्रवीत् ॥ 20 ॥
शासनात्कपिराजस्य वयं सर्वे विनिर्गताः ।
मासः पूर्णो बिलस्थानां हरयः किं न बुद्ध्यते ॥ 21 ॥
वयमाश्वयुजे मासि कालसङ्ख्याव्यवस्थिताः ।
प्रस्थितास्सोऽपि चातीतः किमतः कार्यमुत्तरम् ॥ 22 ॥
भवन्तः प्रत्ययं प्राप्ताः नीतिमार्गविशारदाः ।
हितेष्वभिरता भर्तुर्निसृष्टास्सर्वकर्मसु ॥ 23 ॥
कर्मस्वप्रतिमास्सर्वे दिक्षु विश्रुतपौरुषाः ।
मां पुरस्कृत्य निर्याताः पिङ्गाक्षप्रतिचोदिताः ॥ 24 ॥
इदानीमकृतार्थानां मर्तव्यं नात्र संशयः ।
हरिराजस्य सन्देशमकृत्वा कस्सुखी भवेत् ॥ 25 ॥
तस्मिन्नतीते काले तु सुग्रीवेण कृते स्वयम् ।
प्रायोपवेशनं युक्तं सर्वेषां च वनौकसाम् ॥ 26 ॥
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवस्स्वामिभावे व्यवस्थितः ।
न क्षमिष्यति नस्सर्वानपराधकृतो गतान् ॥ 27 ॥
अप्रवृत्तौ च सीतायाः पापमेव करिष्यति ।
तस्मात् क्षममिहाद्यैव गन्तुं प्रायोपवेशनं हि नः ॥ 28 ॥
त्यक्त्वा पुत्रांश्च दारांश्च धनानि च गृहाणि च ।
धृवं नो हिंसिता राजा सर्वान्प्रतिगतानितः ॥ 29 ॥
वधेनाप्रतिरूपेण श्रेयान्मृत्युरिहैव नः ।
न चाहं यौवराज्येन सुग्रीवेणाभिषेचितः ॥ 30 ॥
नरेन्द्रेणाभिषिक्तोऽस्मि रामेणाक्लिष्टकर्मणा ।
स पूर्वं बद्धवैरो मां राजा दृष्ट्वा व्यतिक्रमम् ॥ 31 ॥
घातयिष्यति दण्डेन तीक्ष्णेन कृतनिश्चयः ।
किं मे सुहृदभिर्व्यसनं पश्यद्भिर्जीवितान्तरे ॥ 32 ॥
इहैव प्रायमासिष्ये पुण्ये सागररोधसि ।
एतच्छ्रुत्वा कुमारेण युवराजेन भाषितम् ॥ 33 ॥
सर्वे ते वानरश्रेष्ठाः करुणं वाक्यमब्रुवन् ।
तीक्ष्णः प्रकृत्या सुग्रीवः प्रियासक्तश्च राघवः ॥ 34 ॥
अदृष्टायां तु वैदेह्यां दृष्ट्वाऽस्मांश्त समागतान् ।
राघवप्रियकामार्थं घातयिष्यत्यसंशयम् ॥ 35 ॥
न क्षमं चापराद्धानां गमनं स्वामिपार्श्वतः ।
इहैव सीतामन्विष्य प्रवृत्तिमुपलभ्य वा ॥ 36 ॥
नो चेद्गच्छाम तं वीरं गमिष्यामो यमक्षयम् ।
प्लवङ्गमानां तु भयार्दितानां श्रुत्वा वचस्तार इदं बभाषे ।
अलं विषादेन बिलं प्रविश्य वसाम सर्वे यदि रोचते वः ॥ 37 ॥
इदं हि मायाविहितं सुदुर्गमं प्रभूतवृक्षोदकभोज्यपेयकम् ।
इहास्ति नो नैव भयं पुरन्दरा न्न राघवाद्वानरराजतोऽपि वा ॥ 38 ॥
श्रुत्वाऽङ्गदस्यापि वचोऽनुकूल मूचुश्च सर्वे हरयः प्रतीताः ।
यथा न हिंस्येम तथा विधान मसक्तमद्यैव विधीयतां नः ॥ 39 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे त्रिपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha tripañcāśassargaḥ |
evamuktaśśubhaṃ vākyaṃ tāpasyā dharmasaṃhitam |
uvāca hanumānvākyaṃ tāmaninditaceṣṭitām || 1 ||
śaraṇaṃ tvāṃ prapannā sma sarve vai dharmacāriṇīm |
yaḥ kṛtassamayo'smākaṃ sugrīveṇa mahātmanā || 2 ||
sa ca kālo hyatikrānto bile ca parivartatām |
sā tvamasmādbilādghorāduttārayitumarhasi || 3 ||
tasmātsugrīvavacanādatikrāntāngatāyuṣaḥ |
trātumarhasi nassarvānsugrīvabhayakarśitān || 4 ||
mahaccakāryamasmābhiḥ kartavyaṃ dharmacāriṇi |
taccāpi na kṛtaṃ kāryamasmābhiriha vāsibhiḥ || 5 ||
evamuktā hanumatā tāpasī vākyamabravīt |
jīvatā duṣkaraṃ manye praviṣṭena nivartitum || 6 ||
tapasastu prabhāvena niyamopārjitena ca |
sarvāneva bilādasmāduddhariṣyāmi vānarān || 7 ||
nimīlayata cakṣūṃṣi sarve vānarapuṅgavāḥ |
na hi niṣkramituṃ śakyamanimīlitalocanaiḥ || 8 ||
tatassammīlitāssarve sukumārāṅgulaiḥ karaiḥ |
sahasā'pidadhurdṛṣṭiṃ hṛṣṭā gamanakāṅkṣayā || 9 ||
vānarāstu mahātmāno hastaruddhamukhāstadā |
nimeṣāntaramātreṇa bilāduttāritāstayā || 10 ||
tatastānvānarānsarvāṃstāpasī dharmacāriṇī |
nissṛtānviṣamāttasmātsamāśvāsyedamabravīt || 11 ||
eṣa vindhyo giriśśrīmānnānādrumalatākulaḥ |
eṣa prasravaṇaśśailassāgaro'yaṃ mahodadhiḥ || 12 ||
svasti vo'stu gamiṣyāmi bhavanaṃ vānararṣabhāḥ |
ityuktvā tadbilaṃ śrīmatpraviveśa svayamprabhā || 13 ||
tataste dadṛśurghoraṃ sāgaraṃ varuṇālayam |
apāramabhigarjantaṃ ghorairūrmibhirāvṛtam || 14 ||
mayasya māyāvihitaṃ giridurgaṃ vicinvatām |
teṣāṃ māso vyatikrānto yo rājñā samayaḥ kṛtaḥ || 15 ||
vindhyasya tu gireḥ pāde samprapuṣpitapādape |
upaviśya mahābhāgāścintāmāpedire tadā || 16 ||
tataḥ puṣpātibhārāgrān latāśatasamāvṛtān |
drumānvāsantikāndṛṣṭavā babhūvurbhayaśaṅkitāḥ || 17 ||
te vasantamanuprāptaṃ pratibuddhvā parasparam |
naṣṭasandeśakālārthā nipeturdharaṇītale || 18 ||
tatastānkapivṛddhāṃstu śiṣṭāṃścaiva vanaukasaḥ |
vācā madhurayā'bhāṣya yathāvadanumānya ca || 19 ||
sa tu siṃhavṛṣaskandhaḥ pīnāyatabhujaḥ kapiḥ |
yuvarājo mahāprājñaḥ aṅgado vākyamabravīt || 20 ||
śāsanātkapirājasya vayaṃ sarve vinirgatāḥ |
māsaḥ pūrṇo bilasthānāṃ harayaḥ kiṃ na buddhyate || 21 ||
vayamāśvayuje māsi kālasaṅkhyāvyavasthitāḥ |
prasthitāsso'pi cātītaḥ kimataḥ kāryamuttaram || 22 ||
bhavantaḥ pratyayaṃ prāptāḥ nītimārgaviśāradāḥ |
hiteṣvabhiratā bharturnisṛṣṭāssarvakarmasu || 23 ||
karmasvapratimāssarve dikṣu viśrutapauruṣāḥ |
māṃ puraskṛtya niryātāḥ piṅgākṣapraticoditāḥ || 24 ||
idānīmakṛtārthānāṃ martavyaṃ nātra saṃśayaḥ |
harirājasya sandeśamakṛtvā kassukhī bhavet || 25 ||
tasminnatīte kāle tu sugrīveṇa kṛte svayam |
prāyopaveśanaṃ yuktaṃ sarveṣāṃ ca vanaukasām || 26 ||
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvassvāmibhāve vyavasthitaḥ |
na kṣamiṣyati nassarvānaparādhakṛto gatān || 27 ||
apravṛttau ca sītāyāḥ pāpameva kariṣyati |
tasmāt kṣamamihādyaiva gantuṃ prāyopaveśanaṃ hi naḥ || 28 ||
tyaktvā putrāṃśca dārāṃśca dhanāni ca gṛhāṇi ca |
dhṛvaṃ no hiṃsitā rājā sarvānpratigatānitaḥ || 29 ||
vadhenāpratirūpeṇa śreyānmṛtyurihaiva naḥ |
na cāhaṃ yauvarājyena sugrīveṇābhiṣecitaḥ || 30 ||
narendreṇābhiṣikto'smi rāmeṇākliṣṭakarmaṇā |
sa pūrvaṃ baddhavairo māṃ rājā dṛṣṭvā vyatikramam || 31 ||
ghātayiṣyati daṇḍena tīkṣṇena kṛtaniścayaḥ |
kiṃ me suhṛdabhirvyasanaṃ paśyadbhirjīvitāntare || 32 ||
ihaiva prāyamāsiṣye puṇye sāgararodhasi |
etacchrutvā kumāreṇa yuvarājena bhāṣitam || 33 ||
sarve te vānaraśreṣṭhāḥ karuṇaṃ vākyamabruvan |
tīkṣṇaḥ prakṛtyā sugrīvaḥ priyāsaktaśca rāghavaḥ || 34 ||
adṛṣṭāyāṃ tu vaidehyāṃ dṛṣṭvā'smāṃśta samāgatān |
rāghavapriyakāmārthaṃ ghātayiṣyatyasaṃśayam || 35 ||
na kṣamaṃ cāparāddhānāṃ gamanaṃ svāmipārśvataḥ |
ihaiva sītāmanviṣya pravṛttimupalabhya vā || 36 ||
no cedgacchāma taṃ vīraṃ gamiṣyāmo yamakṣayam |
plavaṅgamānāṃ tu bhayārditānāṃ śrutvā vacastāra idaṃ babhāṣe |
alaṃ viṣādena bilaṃ praviśya vasāma sarve yadi rocate vaḥ || 37 ||
idaṃ hi māyāvihitaṃ sudurgamaṃ prabhūtavṛkṣodakabhojyapeyakam |
ihāsti no naiva bhayaṃ purandarā nna rāghavādvānararājato'pi vā || 38 ||
śrutvā'ṅgadasyāpi vaco'nukūla mūcuśca sarve harayaḥ pratītāḥ |
yathā na hiṃsyema tathā vidhāna masaktamadyaiva vidhīyatāṃ naḥ || 39 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe tripañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.