ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।
அத அஷ்டபஞ்சாஶஸ்ஸர்கஃ ।
இத்யுக்தஃ கருணம் வாக்யம் வாநரைஸ்த்யக்தஜீவிதைஃ ।
ஸபாஷ்போ வாநராந்க்ரு'த்ரஃ ப்ரத்யுவாச மஹாஸ்வநஃ ॥ 1 ॥
யவீயாந்மம ப்ராதா ஜடாயுர்நாம வாநராஃ ।
யமாக்யாத ஹதம் யுத்தே ராவணேந பலீயஸா ॥ 2 ॥
வ்ரு'த்தபாவாதபக்ஷத்வாச்ச்ரு'ண்வம்ஸ்ததபி மர்ஷயே ।
ந ஹி மே ஶக்திரஸ்த்யத்ய ப்ராதுர்வைரவிமோக்ஷணே ॥ 3 ॥
புரா வ்ரு'த்ரவதே வ்ரு'த்தே பரஸ்பரஜயைஷிணௌ ।
ஆதித்யமுபயாதௌ ஸ்வோ ஜ்வலந்தம் ரஶ்மிமாலிநம் ॥ 4 ॥
ஆவ்ரு'த்த்யாऽகாஶமார்கே து ஜவேந ஸ்ம கதௌ ப்ரு'ஶம் ।
மத்யம் ப்ராப்தே திநகரே ஜடாயுரவஸீததி ॥ 5 ॥
தமஹம் ப்ராதரம் த்ரு'ஷ்ட்வா ஸூர்யரஶ்மிபிரர்திதம் ।
பக்ஷாப்யாம் சாதயாமாஸ ஸ்நேஹாத்பரமவிஹ்வலஃ ॥ 6 ॥
நிர்தக்தபக்ஷஃ பதிதோ விந்த்யேऽஹம் வாநரர்ஷபாஃ ।
அஹமஸ்மிந்வஸந்ப்ராதுஃ ப்ரவ்ரு'த்திம் நோபலக்ஷயே ॥ 7 ॥
ஜடாயுஷஸ்த்வேவமுக்தோ ப்ராத்ரா ஸம்பாதிநா ததா ।
யுவராஜோ மஹாப்ராஜ்ஞஃ ப்ரத்யுவாசாங்கதஸ்ததஃ ॥ 8 ॥
ஜடாயுஷோ யதி ப்ராதா ஶ்ருதம் தே கதிதம் மயா ।
ஆக்யா ஹி யதி ஜாநாஸி நிலயம் தஸ்ய ரக்ஷஸஃ ॥ 9 ॥
அதீர்கதர்ஶிநம் தம் வை ராவணம் ராக்ஷஸாதிபம் ।
அந்திகே யதி வா தூரே யதி ஜாநாஸி ஶம்ஸ நஃ ॥ 10 ॥
ததோऽப்ரவீந்மஹாதேஜா ஜ்யேஷ்டோ ப்ராதா ஜடாயுஷஃ ।
ஆத்மாநுரூபம் வசநம் வாநராந்ஸம்ப்ரஹர்ஷயந் ॥ 11 ॥
நிர்தக்தபக்ஷோ க்ரு'த்ரோऽஹம் ஹீநவீர்யஃ ப்லவங்கமாஃ ।
வாங்மாத்ரேண து ராமஸ்ய கரிஷ்யே ஸாஹ்யமுத்தமம் ॥ 12 ॥
ஜாநாமி வாருணாந்லோகாந்விஷ்ணோஸ்த்ரை விக்ரமாநபி ।
மஹாஸுரவிமர்தந்வா ஶ்ச ஹ்யம்ரு'தஸ்ய ச மந்தநம் ॥ 13 ॥
ராமஸ்ய யதிதம் கார்யம் கர்தவ்யம் ப்ரதமம் மயா ।
ஜரயா ச ஹ்ரு'தம் தேஜஃ ப்ராணாஶ்ச ஶிதிலா மம ॥ 14 ॥
தருணீ ரூபஸம்பந்நா ஸர்வாபரணபூஷிதா ।
ஹ்ரியமாணா மயா த்ரு'ஷ்டா ராவணேந துராத்மநா ॥ 15 ॥
க்ரோஶந்தீ ராம ராமேதி லக்ஷ்மணேதி ச பாமிநீ ।
பூஷணாந்யபவித்யந்தீ காத்ராணி ச விதுந்வதீ ॥ 16 ॥
ஸூர்யப்ரபேவ ஶைலாக்ரே தஸ்யாஃ கௌஶேயமுத்தமம் ।
அஸிதே ராக்ஷஸே பாதி யதா வா தடிதம்புதே ॥ 17 ॥
தாம் து ஸீதாமஹம் மந்யே ராமஸ்ய பரிகீர்தநாத் ।
ஶ்ரூயதாம் மே கதயதோ நிலயம் தஸ்ய ரக்ஷஸஃ ॥ 18 ॥
புத்ரோ விஶ்ரவஸ ஸ்ஸாக்ஷாத்ப்ராதா வைஶ்ரவணஸ்ய ச ।
அத்யாஸ்தே நகரீம் லங்காம் ராவணோ நாம ராக்ஷஸஃ ॥ 19 ॥
இதோ த்வீபஸ்ஸமுத்ரஸ்ய ஸம்பூர்ணே ஶதயோஜநே ।
தஸ்மிந்லங்காபுரீ ரம்யா நிர்மிதா விஶ்வகர்மணா ॥ 20 ॥
ஜாம்பூநதமயைர்த்வாரைஶ்சித்ரைஃ காஞ்சநவேதிகைஃ ।
ப்ராஸாதைர்ஹேமவர்ணைஶ்ச மஹத்பிஃ ஸுஸமா க்ரு'தா ॥ 21 ॥
ப்ராகாரேணார்கவர்ணேந மஹதா ச ஸமாந்விதா ।
தஸ்யாம் வஸதி வைதேஹீ தீநா கௌஶேயவாஸிநீ ॥ 22 ॥
ராவணாந்தஃபுரே ருத்தா ராக்ஷஸீபிஸ்ஸுரக்ஷிதா ।
ஜநகஸ்யாத்மஜாம் ராஜ்ஞஸ்தத்ர த்ரக்ஷ்யத மைதிலீம் ॥ 23 ॥
லங்காயாமத குப்தாயாம் ஸாகரேண ஸமந்ததஃ ।
ஸம்ப்ராப்ய ஸாகரஸ்யாந்தம் ஸம்பூர்ணம் ஶதயோஜநம் ॥ 24 ॥
ஆஸாத்ய தக்ஷிணம் தீரம் ததோ த்ரக்ஷ்யத ராவணம் ।
தத்ரைவ த்வரிதாஃ க்ஷிப்ரம் விக்ரமத்வம் ப்லவங்கமாஃ ॥ 25 ॥
ஜ்ஞாநேந கலு பஶ்யாமி த்ரு'ஷ்ட்வா ப்ரத்யாகமிஷ்யத ।
ஆத்யஃ பந்தாஃ குலிங்காநாம் யே சாந்யே தாந்யஜீவிநஃ ॥ 26 ॥
த்விதீயோ பலிபோஜாநாம் யே ச வ்ரு'க்ஷபலாஶிநஃ ।
பாஸாஸ்த்ரு'தீயம் கச்சந்தி க்ரௌஞ்சாஶ்ச குரரைஸ்ஸஹ ॥ 27 ॥
ஶ்யேநாஶ்சதுர்தம் கச்சந்தி க்ரு'த்ரா கச்சந்தி பஞ்சமம் ।
பலவீர்யோபபந்நாநாம் ரூபயௌவநஶாலிநாம் ॥ 28 ॥
ஷஷ்டஸ்து பந்தா ஹம்ஸாநாம் வைநதேயகதிஃ பரா ।
வைநதேயாச்ச நோ ஜந்ம ஸர்வேஷாம் வாநரர்ஷபாஃ ॥ 29 ॥
இஹஸ்தோऽஹம் ப்ரபஶ்யாமி ராவணம் ஜாநகீம் ததா ।
அஸ்மாகமபி ஸௌவர்ணம் திவ்யம் சக்ஷுர்பலம் ததா ॥ 30 ॥
தஸ்மாதாஹாரவீர்யேண நிஸர்கேண ச வாநராஃ ।
ஆயோஜநஶதாத்ஸாக்ராத்வயம் பஶ்யாம நித்யஶஃ ॥ 31 ॥
அஸ்மாகம் விஹிதா வ்ரு'த்திர்நிஸர்கேண ச தூரதஃ ।
விஹிதா பாதமூலே து வ்ரு'த்திஶ்சரணயோதிநாம் ॥ 32 ॥
கர்ஹிதம் து க்ரு'தம் கர்ம யேந ஸ்ம பஶிதாஶிநா ।
ப்ரதீகார்யம் ச மே தஸ்ய வைரம் ப்ராத்ரு'க்ரு'தம் பவேத் ॥ 33 ॥
உபாயோ த்ரு'ஶ்யதாம் கஶ்சில்லங்கநே லவணாம்பஸஃ ।
அபிகம்ய து வைதேஹீம் ஸம்ரு'த்தார்தா கமிஷ்யத ॥ 34 ॥
ஸமுத்ரம் நேதுமிச்சாமி பவத்பிர்வருணாலயம் ।
ப்ரதாஸ்யாம்யுதகம் ப்ராதுஸ்ஸ்வர்கதஸ்ய மஹாத்மநஃ ॥ 35 ॥
ததோ நீத்வா து தம் தேஶம் தீரம் நதநதீபதேஃ ।
நிர்தக்தபக்ஷம் ஸம்பாதிம் வாநராஸ்ஸுமஹௌஜஸஃ ॥ 36 ॥
புநஃ ப்ரத்யாநயித்வா ச தம் தேஶம் பதகேஶ்வரம் ।
பபூவுர்வாநரா ஹ்ரு'ஷ்டாஃ ப்ரவ்ரு'த்திமுபலப்ய தே ॥ 37 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே அஷ்டபஞ்சாஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
ityuktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānaraistyaktajīvitaiḥ |
sabāṣpo vānarāngṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ || 1 ||
yavīyānmama bhrātā jaṭāyurnāma vānarāḥ |
yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā || 2 ||
vṛddhabhāvādapakṣatvācchṛṇvaṃstadapi marṣaye |
na hi me śaktirastyadya bhrāturvairavimokṣaṇe || 3 ||
purā vṛtravadhe vṛtte parasparajayaiṣiṇau |
ādityamupayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam || 4 ||
āvṛttyā'kāśamārge tu javena sma gatau bhṛśam |
madhyaṃ prāpte dinakare jaṭāyuravasīdati || 5 ||
tamahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhirarditam |
pakṣābhyāṃ chādayāmāsa snehātparamavihvalaḥ || 6 ||
nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye'haṃ vānararṣabhāḥ |
ahamasminvasanbhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye || 7 ||
jaṭāyuṣastvevamukto bhrātrā sampātinā tadā |
yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadastataḥ || 8 ||
jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā |
ākhyā hi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 9 ||
adīrghadarśinaṃ taṃ vai rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ || 10 ||
tato'bravīnmahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ |
ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarānsampraharṣayan || 11 ||
nirdagdhapakṣo gṛdhro'haṃ hīnavīryaḥ plavaṅgamāḥ |
vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyamuttamam || 12 ||
jānāmi vāruṇānlokānviṣṇostrai vikramānapi |
mahāsuravimardanvā śca hyamṛtasya ca manthanam || 13 ||
rāmasya yadidaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā |
jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāśca śithilā mama || 14 ||
taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā || 15 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī |
bhūṣaṇānyapavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī || 16 ||
sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyamuttamam |
asite rākṣase bhāti yathā vā taṭidambude || 17 ||
tāṃ tu sītāmahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt |
śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 18 ||
putro viśravasa ssākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca |
adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākṣasaḥ || 19 ||
ito dvīpassamudrasya sampūrṇe śatayojane |
tasminlaṅkāpurī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā || 20 ||
jāmbūnadamayairdvāraiścitraiḥ kāñcanavedikaiḥ |
prāsādairhemavarṇaiśca mahadbhiḥ susamā kṛtā || 21 ||
prākāreṇārkavarṇena mahatā ca samānvitā |
tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī || 22 ||
rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhissurakṣitā |
janakasyātmajāṃ rājñastatra drakṣyatha maithilīm || 23 ||
laṅkāyāmatha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ |
samprāpya sāgarasyāntaṃ sampūrṇaṃ śatayojanam || 24 ||
āsādya dakṣiṇaṃ tīraṃ tato drakṣyatha rāvaṇam |
tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṅgamāḥ || 25 ||
jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha |
ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ || 26 ||
dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ |
bhāsāstṛtīyaṃ gacchanti krauñcāśca kuraraissaha || 27 ||
śyenāścaturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam |
balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām || 28 ||
ṣaṣṭhastu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā |
vainateyācca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ || 29 ||
ihastho'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā |
asmākamapi sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā || 30 ||
tasmādāhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ |
āyojanaśatātsāgrādvayaṃ paśyāma nityaśaḥ || 31 ||
asmākaṃ vihitā vṛttirnisargeṇa ca dūrataḥ |
vihitā pādamūle tu vṛttiścaraṇayodhinām || 32 ||
garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma paśitāśinā |
pratīkāryaṃ ca me tasya vairaṃ bhrātṛkṛtaṃ bhavet || 33 ||
upāyo dṛśyatāṃ kaścillaṅghane lavaṇāmbhasaḥ |
abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha || 34 ||
samudraṃ netumicchāmi bhavadbhirvaruṇālayam |
pradāsyāmyudakaṃ bhrātussvargatasya mahātmanaḥ || 35 ||
tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīraṃ nadanadīpateḥ |
nirdagdhapakṣaṃ sampātiṃ vānarāssumahaujasaḥ || 36 ||
punaḥ pratyānayitvā ca taṃ deśaṃ patageśvaram |
babhūvurvānarā hṛṣṭāḥ pravṛttimupalabhya te || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ अष्टपञ्चाशस्सर्गः ।
इत्युक्तः करुणं वाक्यं वानरैस्त्यक्तजीवितैः ।
सबाष्पो वानरान्गृध्रः प्रत्युवाच महास्वनः ॥ 1 ॥
यवीयान्मम भ्राता जटायुर्नाम वानराः ।
यमाख्यात हतं युद्धे रावणेन बलीयसा ॥ 2 ॥
वृद्धभावादपक्षत्वाच्छृण्वंस्तदपि मर्षये ।
न हि मे शक्तिरस्त्यद्य भ्रातुर्वैरविमोक्षणे ॥ 3 ॥
पुरा वृत्रवधे वृत्ते परस्परजयैषिणौ ।
आदित्यमुपयातौ स्वो ज्वलन्तं रश्मिमालिनम् ॥ 4 ॥
आवृत्त्याऽकाशमार्गे तु जवेन स्म गतौ भृशम् ।
मध्यं प्राप्ते दिनकरे जटायुरवसीदति ॥ 5 ॥
तमहं भ्रातरं दृष्ट्वा सूर्यरश्मिभिरर्दितम् ।
पक्षाभ्यां छादयामास स्नेहात्परमविह्वलः ॥ 6 ॥
निर्दग्धपक्षः पतितो विन्ध्येऽहं वानरर्षभाः ।
अहमस्मिन्वसन्भ्रातुः प्रवृत्तिं नोपलक्षये ॥ 7 ॥
जटायुषस्त्वेवमुक्तो भ्रात्रा सम्पातिना तदा ।
युवराजो महाप्राज्ञः प्रत्युवाचाङ्गदस्ततः ॥ 8 ॥
जटायुषो यदि भ्राता श्रुतं ते गदितं मया ।
आख्या हि यदि जानासि निलयं तस्य रक्षसः ॥ 9 ॥
अदीर्घदर्शिनं तं वै रावणं राक्षसाधिपम् ।
अन्तिके यदि वा दूरे यदि जानासि शंस नः ॥ 10 ॥
ततोऽब्रवीन्महातेजा ज्येष्ठो भ्राता जटायुषः ।
आत्मानुरूपं वचनं वानरान्सम्प्रहर्षयन् ॥ 11 ॥
निर्दग्धपक्षो गृध्रोऽहं हीनवीर्यः प्लवङ्गमाः ।
वाङ्मात्रेण तु रामस्य करिष्ये साह्यमुत्तमम् ॥ 12 ॥
जानामि वारुणान्लोकान्विष्णोस्त्रै विक्रमानपि ।
महासुरविमर्दन्वा श्च ह्यमृतस्य च मन्थनम् ॥ 13 ॥
रामस्य यदिदं कार्यं कर्तव्यं प्रथमं मया ।
जरया च हृतं तेजः प्राणाश्च शिथिला मम ॥ 14 ॥
तरुणी रूपसम्पन्ना सर्वाभरणभूषिता ।
ह्रियमाणा मया दृष्टा रावणेन दुरात्मना ॥ 15 ॥
क्रोशन्ती राम रामेति लक्ष्मणेति च भामिनी ।
भूषणान्यपविध्यन्ती गात्राणि च विधुन्वती ॥ 16 ॥
सूर्यप्रभेव शैलाग्रे तस्याः कौशेयमुत्तमम् ।
असिते राक्षसे भाति यथा वा तटिदम्बुदे ॥ 17 ॥
तां तु सीतामहं मन्ये रामस्य परिकीर्तनात् ।
श्रूयतां मे कथयतो निलयं तस्य रक्षसः ॥ 18 ॥
पुत्रो विश्रवस स्साक्षाद्भ्राता वैश्रवणस्य च ।
अध्यास्ते नगरीं लङ्कां रावणो नाम राक्षसः ॥ 19 ॥
इतो द्वीपस्समुद्रस्य सम्पूर्णे शतयोजने ।
तस्मिन्लङ्कापुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा ॥ 20 ॥
जाम्बूनदमयैर्द्वारैश्चित्रैः काञ्चनवेदिकैः ।
प्रासादैर्हेमवर्णैश्च महद्भिः सुसमा कृता ॥ 21 ॥
प्राकारेणार्कवर्णेन महता च समान्विता ।
तस्यां वसति वैदेही दीना कौशेयवासिनी ॥ 22 ॥
रावणान्तःपुरे रुद्धा राक्षसीभिस्सुरक्षिता ।
जनकस्यात्मजां राज्ञस्तत्र द्रक्ष्यथ मैथिलीम् ॥ 23 ॥
लङ्कायामथ गुप्तायां सागरेण समन्ततः ।
सम्प्राप्य सागरस्यान्तं सम्पूर्णं शतयोजनम् ॥ 24 ॥
आसाद्य दक्षिणं तीरं ततो द्रक्ष्यथ रावणम् ।
तत्रैव त्वरिताः क्षिप्रं विक्रमध्वं प्लवङ्गमाः ॥ 25 ॥
ज्ञानेन खलु पश्यामि दृष्ट्वा प्रत्यागमिष्यथ ।
आद्यः पन्थाः कुलिङ्गानां ये चान्ये धान्यजीविनः ॥ 26 ॥
द्वितीयो बलिभोजानां ये च वृक्षफलाशिनः ।
भासास्तृतीयं गच्छन्ति क्रौञ्चाश्च कुररैस्सह ॥ 27 ॥
श्येनाश्चतुर्थं गच्छन्ति गृध्रा गच्छन्ति पञ्चमम् ।
बलवीर्योपपन्नानां रूपयौवनशालिनाम् ॥ 28 ॥
षष्ठस्तु पन्था हंसानां वैनतेयगतिः परा ।
वैनतेयाच्च नो जन्म सर्वेषां वानरर्षभाः ॥ 29 ॥
इहस्थोऽहं प्रपश्यामि रावणं जानकीं तथा ।
अस्माकमपि सौवर्णं दिव्यं चक्षुर्बलं तथा ॥ 30 ॥
तस्मादाहारवीर्येण निसर्गेण च वानराः ।
आयोजनशतात्साग्राद्वयं पश्याम नित्यशः ॥ 31 ॥
अस्माकं विहिता वृत्तिर्निसर्गेण च दूरतः ।
विहिता पादमूले तु वृत्तिश्चरणयोधिनाम् ॥ 32 ॥
गर्हितं तु कृतं कर्म येन स्म पशिताशिना ।
प्रतीकार्यं च मे तस्य वैरं भ्रातृकृतं भवेत् ॥ 33 ॥
उपायो दृश्यतां कश्चिल्लङ्घने लवणाम्भसः ।
अभिगम्य तु वैदेहीं समृद्धार्था गमिष्यथ ॥ 34 ॥
समुद्रं नेतुमिच्छामि भवद्भिर्वरुणालयम् ।
प्रदास्याम्युदकं भ्रातुस्स्वर्गतस्य महात्मनः ॥ 35 ॥
ततो नीत्वा तु तं देशं तीरं नदनदीपतेः ।
निर्दग्धपक्षं सम्पातिं वानरास्सुमहौजसः ॥ 36 ॥
पुनः प्रत्यानयित्वा च तं देशं पतगेश्वरम् ।
बभूवुर्वानरा हृष्टाः प्रवृत्तिमुपलभ्य ते ॥ 37 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha aṣṭapañcāśassargaḥ |
ityuktaḥ karuṇaṃ vākyaṃ vānaraistyaktajīvitaiḥ |
sabāṣpo vānarāngṛdhraḥ pratyuvāca mahāsvanaḥ || 1 ||
yavīyānmama bhrātā jaṭāyurnāma vānarāḥ |
yamākhyāta hataṃ yuddhe rāvaṇena balīyasā || 2 ||
vṛddhabhāvādapakṣatvācchṛṇvaṃstadapi marṣaye |
na hi me śaktirastyadya bhrāturvairavimokṣaṇe || 3 ||
purā vṛtravadhe vṛtte parasparajayaiṣiṇau |
ādityamupayātau svo jvalantaṃ raśmimālinam || 4 ||
āvṛttyā'kāśamārge tu javena sma gatau bhṛśam |
madhyaṃ prāpte dinakare jaṭāyuravasīdati || 5 ||
tamahaṃ bhrātaraṃ dṛṣṭvā sūryaraśmibhirarditam |
pakṣābhyāṃ chādayāmāsa snehātparamavihvalaḥ || 6 ||
nirdagdhapakṣaḥ patito vindhye'haṃ vānararṣabhāḥ |
ahamasminvasanbhrātuḥ pravṛttiṃ nopalakṣaye || 7 ||
jaṭāyuṣastvevamukto bhrātrā sampātinā tadā |
yuvarājo mahāprājñaḥ pratyuvācāṅgadastataḥ || 8 ||
jaṭāyuṣo yadi bhrātā śrutaṃ te gaditaṃ mayā |
ākhyā hi yadi jānāsi nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 9 ||
adīrghadarśinaṃ taṃ vai rāvaṇaṃ rākṣasādhipam |
antike yadi vā dūre yadi jānāsi śaṃsa naḥ || 10 ||
tato'bravīnmahātejā jyeṣṭho bhrātā jaṭāyuṣaḥ |
ātmānurūpaṃ vacanaṃ vānarānsampraharṣayan || 11 ||
nirdagdhapakṣo gṛdhro'haṃ hīnavīryaḥ plavaṅgamāḥ |
vāṅmātreṇa tu rāmasya kariṣye sāhyamuttamam || 12 ||
jānāmi vāruṇānlokānviṣṇostrai vikramānapi |
mahāsuravimardanvā śca hyamṛtasya ca manthanam || 13 ||
rāmasya yadidaṃ kāryaṃ kartavyaṃ prathamaṃ mayā |
jarayā ca hṛtaṃ tejaḥ prāṇāśca śithilā mama || 14 ||
taruṇī rūpasampannā sarvābharaṇabhūṣitā |
hriyamāṇā mayā dṛṣṭā rāvaṇena durātmanā || 15 ||
krośantī rāma rāmeti lakṣmaṇeti ca bhāminī |
bhūṣaṇānyapavidhyantī gātrāṇi ca vidhunvatī || 16 ||
sūryaprabheva śailāgre tasyāḥ kauśeyamuttamam |
asite rākṣase bhāti yathā vā taṭidambude || 17 ||
tāṃ tu sītāmahaṃ manye rāmasya parikīrtanāt |
śrūyatāṃ me kathayato nilayaṃ tasya rakṣasaḥ || 18 ||
putro viśravasa ssākṣādbhrātā vaiśravaṇasya ca |
adhyāste nagarīṃ laṅkāṃ rāvaṇo nāma rākṣasaḥ || 19 ||
ito dvīpassamudrasya sampūrṇe śatayojane |
tasminlaṅkāpurī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā || 20 ||
jāmbūnadamayairdvāraiścitraiḥ kāñcanavedikaiḥ |
prāsādairhemavarṇaiśca mahadbhiḥ susamā kṛtā || 21 ||
prākāreṇārkavarṇena mahatā ca samānvitā |
tasyāṃ vasati vaidehī dīnā kauśeyavāsinī || 22 ||
rāvaṇāntaḥpure ruddhā rākṣasībhissurakṣitā |
janakasyātmajāṃ rājñastatra drakṣyatha maithilīm || 23 ||
laṅkāyāmatha guptāyāṃ sāgareṇa samantataḥ |
samprāpya sāgarasyāntaṃ sampūrṇaṃ śatayojanam || 24 ||
āsādya dakṣiṇaṃ tīraṃ tato drakṣyatha rāvaṇam |
tatraiva tvaritāḥ kṣipraṃ vikramadhvaṃ plavaṅgamāḥ || 25 ||
jñānena khalu paśyāmi dṛṣṭvā pratyāgamiṣyatha |
ādyaḥ panthāḥ kuliṅgānāṃ ye cānye dhānyajīvinaḥ || 26 ||
dvitīyo balibhojānāṃ ye ca vṛkṣaphalāśinaḥ |
bhāsāstṛtīyaṃ gacchanti krauñcāśca kuraraissaha || 27 ||
śyenāścaturthaṃ gacchanti gṛdhrā gacchanti pañcamam |
balavīryopapannānāṃ rūpayauvanaśālinām || 28 ||
ṣaṣṭhastu panthā haṃsānāṃ vainateyagatiḥ parā |
vainateyācca no janma sarveṣāṃ vānararṣabhāḥ || 29 ||
ihastho'haṃ prapaśyāmi rāvaṇaṃ jānakīṃ tathā |
asmākamapi sauvarṇaṃ divyaṃ cakṣurbalaṃ tathā || 30 ||
tasmādāhāravīryeṇa nisargeṇa ca vānarāḥ |
āyojanaśatātsāgrādvayaṃ paśyāma nityaśaḥ || 31 ||
asmākaṃ vihitā vṛttirnisargeṇa ca dūrataḥ |
vihitā pādamūle tu vṛttiścaraṇayodhinām || 32 ||
garhitaṃ tu kṛtaṃ karma yena sma paśitāśinā |
pratīkāryaṃ ca me tasya vairaṃ bhrātṛkṛtaṃ bhavet || 33 ||
upāyo dṛśyatāṃ kaścillaṅghane lavaṇāmbhasaḥ |
abhigamya tu vaidehīṃ samṛddhārthā gamiṣyatha || 34 ||
samudraṃ netumicchāmi bhavadbhirvaruṇālayam |
pradāsyāmyudakaṃ bhrātussvargatasya mahātmanaḥ || 35 ||
tato nītvā tu taṃ deśaṃ tīraṃ nadanadīpateḥ |
nirdagdhapakṣaṃ sampātiṃ vānarāssumahaujasaḥ || 36 ||
punaḥ pratyānayitvā ca taṃ deśaṃ patageśvaram |
babhūvurvānarā hṛṣṭāḥ pravṛttimupalabhya te || 37 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe aṣṭapañcāśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.