ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।
அத ஏகோநத்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
ஸமீக்ஷ்ய விமலம் வ்யோம கதவித்யுத்வலாஹகம் ।
ஸாரஸாகுலஸங்குஷ்டம் ரம்யஜ்யோத்ஸ்நாநுலேபநம் ॥ 1 ॥
ஸம்ரு'த்தார்தம் ச ஸுக்ரீவம் மந்ததர்மார்தஸங்க்ரஹம் ।
அத்யர்தமஸதாம் மார்கமேகாந்தகதமாநஸம் ॥ 2 ॥
நிர்வ்ரு'த்தகார்யம் ஸித்தார்தம் ப்ரமதாபிரதம் ஸதா ।
ப்ராப்தவந்தமபிப்ரேதாந்ஸர்வாநேவ மநோரதாந் ॥ 3 ॥
ஸ்வாம் ச பத்நீமபிப்ரேதாம் தாராம் சாபி ஸமீப்ஸிதாம் ।
விஹரந்தமஹோராத்ரம் க்ரு'தார்தம் விகதஜ்வரம் ॥ 4 ॥
க்ரீடந்தமிவ தேவேஶம் நந்தநேऽப்ஸரஸாம் கணைஃ ।
மந்த்ரிஷு ந்யஸ்தகார்யம் ச மந்த்ரிணாமநவேக்ஷகம் ॥ 5 ॥
உத்ஸந்நராஜ்யஸந்தேஶம் காமவ்ரு'த்தமவஸ்திதம் ।
நிஶ்சிதார்தோऽர்ததத்த்வஜ்ஞஃ காலதர்மவிஶேஷவித் ॥ 6 ॥
ப்ரஸாத்ய வாக்யைர்மதுரைர்ஹேதுமத்பிர்மநோரமைஃ ।
வாக்யவித்வாக்ய தத்த்வஜ்ஞம் ஹரீஶம் மாருதாத்மஜஃ ॥ 7 ॥
ஹிதம் தத்த்வம் ச பத்யம் ச ஸாமதர்மார்தநீதிமத் ।
ப்ரணயப்ரீதிஸம்யுக்தம் விஶ்வாஸக்ரு'தநிஶ்சயம் ।
ஹரீஶ்வரமுபாகம்ய ஹநூமாந்வாக்யமப்ரவீத் ॥ 8 ॥
ராஜ்யம் ப்ராப்தம் யஶஶ்சைவ கௌலீ ஶ்ரீரபிவர்திதா ।
மித்ராணாம் ஸங்க்ரஹஶ்ஶேஷஸ்தம் பவாந்கர்துமர்ஹதி ॥ 9 ॥
யோ ஹி மித்ரேஷு காலஜ்ஞஸ்ஸததம் ஸாது வர்ததே ॥ 10 ॥
தஸ்ய ராஜ்யம் ச கீர்திஶ்ச ப்ரதாபஶ்சாபி வர்ததே ।
யஸ்ய கோஶஶ்ச தண்டஶ்ச மித்ராண்யாத்மா ச பூமிப ॥ 11 ॥
ஸமவேதாநி ஸர்வாணி ஸ ராஜ்யம் மஹதஶ்நுதே ।
தத்பவாந்வ்ரு'த்தஸம்பந்நஃ ஸ்திதஃ பதி நிரத்யயே ॥ 12 ॥
மித்ரார்தமபிநீதார்தம் யதாவத்கர்துமர்ஹதி ।
ஸந்த்யஜ்ய ஸர்வகர்மாணி மித்ரார்தே யோऽநுவர்ததே ॥ 13 ॥
ஸம்ப்ரமாத்தி க்ரு'தோத்ஸாஹஸ்ஸோऽநர்தைர்நாவருத்யதே ।
யஸ்து காலவ்யதீதேஷு மித்ரகார்யேஷு வர்ததே ॥ 14 ॥
ஸ க்ரு'த்வா மஹதோऽப்யர்தாந்ந மித்ரார்தேந யுஜ்யதே ।
யதிதம் மித்ரகார்யம் வீர நோமித்ரகார்யமரிந்தம ॥ 15 ॥
க்ரியதாம் ராகவஸ்யைதத்வைதேஹ்யாஃ பரிமார்கணம் ।
ததிதம் வீர கார்யம் தே காலாதீதமரிந்தம ॥ 16 ॥
ந ச காலமதீதம் தே நிவேதயதி காலவித் ।
த்வரமாணோऽபி ஸந்ப்ராஜ்ஞஸ்தவ ராஜந்வஶாநுகஃ ॥ 17 ॥
குலஸ்ய ஹேதுஃ ஸ்பீதஸ்ய தீர்கபந்துஶ்ச ராகவஃ ।
அப்ரமேயப்ரபாவஶ்ச ஸ்வயம் சாப்ரதிமோ குணைஃ ॥ 18 ॥
தஸ்ய த்வம் குரு வை கார்யம் பூர்வம் தேந க்ரு'தம் தவ ।
ஹரீஶ்வர கபிஶ்ரேஷ்டாநாஜ்ஞாபயிதுமர்ஹஸி ॥ 19 ॥
ந ஹி தாவத்பவேத்காலோ வ்யதீதஶ்சோதநாத்ரு'தே ।
சோதிதஸ்ய ஹி கார்யஸ்ய பவேத்காலவ்யதிக்ரமஃ ॥ 20 ॥
அகர்துரபி கார்யஸ்ய பவாந்கர்தா ஹரீஶ்வர கிம் புநஃ ப்ரதிகர்துஸ்தே ராஜ்யேந ச தநேந ச ॥ 21 ॥
ஶக்திமாநபிவிக்ராந்தோ வாநரர்க்ஷகணேஶ்வர ।
கர்தும் தாஶரதேஃ ப்ரீதிமாஜ்ஞாயாம் கிந்ந ஸஜ்ஜஸே ॥ 22 ॥
காமம் கலு ஶரைஶ்ஶக்தஸ்ஸுராஸுரமஹோரகாந் ।
வஶே தாஶரதிஃ கர்தும் த்வத்ப்ரதிஜ்ஞாம் ஹி காங்க்ஷதே ॥ 23 ॥
ப்ராணத்யாகாவிஶங்கேந க்ரு'தம் தேந தவப்ரியம் ।
தஸ்ய மார்காம வைதேஹீம் ப்ரு'திவ்யாமபி சாம்பரே ॥ 24 ॥
தேவதாநவ கந்தர்வா நஸுராஸ்ஸமருத்கணாஃ ।
ந ச யக்ஷா பயம் தஸ்ய குர்யுஃ கிமுத ராக்ஷஸாஃ ॥ 25 ॥
ததேவம் ஶக்தியுக்தஸ்ய பூர்வம் ப்ரியக்ரு'தஸ்தவ ।
ராமஸ்யார்ஹஸி பிங்கேஶ கர்தும் ஸர்வாத்மநா ப்ரியம் ॥ 26 ॥
நாதஸ்தாதவநௌ நாப்ஸு கதிர்நோபரி சாம்பரே ।
கஸ்யசித்ஸஜ்ஜதேऽஸ்மாகம் கபீஶ்வர தவாஜ்ஞயா ॥ 27 ॥
ததாஜ்ஞாபய கஃ கிம் தே குதோ வாபி வ்யவஸ்யது ।
ஹரயோऽஹ்யப்ரத்ரு'ஷ்யாஸ்தே ஸந்தி கோட்யக்ரதோऽநக ॥ 28 ॥
தஸ்ய தத்வசநம் ஶ்ருத்வா காலே ஸாது நிவேதநம் ।
ஸுக்ரீவஸ்ஸத்த்வஸம்பந்நஶ்சகார மதிமுத்தமாம் ॥ 29 ॥
ஸ ஸந்திதேஶாபிமதம் நீலம் நித்யக்ரு'தோத்யமம் ।
திக்ஷு ஸர்வாஸு ஸர்வேஷாம் ஸைந்யாநாமுபஸங்க்ரஹே ॥ 30 ॥
யதா ஸேநா ஸமக்ரா மே யூதபாலாஶ்ச ஸர்வஶஃ ।
ஸமாகச்சந்த்யஸங்கேந ஸேநாக்ராணி ததா குரு ॥ 31 ॥
யே த்வந்தபாலாஃ ப்லவகாஶ்ஶீக்ரகா வ்யவஸாயிநஃ ।
ஸமாநயந்து தே ஸைந்யம் த்வரிதாஶ்ஶாஸநாந்மம ॥ 32 ॥
ஸ்வயம் சாநந்தரம் ஸைந்யம் பவாநேவாநுபஶ்யது ।
த்ரிபஞ்சராத்ராதூர்த்வம் யஃ ப்ராப்நுயாந்நேஹ வாநரஃ ।
தஸ்ய ப்ராணாந்திகோ தண்டோ நாத்ர கார்யா விசாரணா ॥ 33 ॥
ஹரீம்ஶ்ச வ்ரு'த்தாநுபயாது ஸாங்கதோ பவாந்மமாஜ்ஞாமதிக்ரு'த்ய நிஶ்சிதாம் ।
இதி வ்யவஸ்தாம் ஹரிபுங்கவேஶ்வரோ விதாய வேஶ்ம ப்ரவிவேஶ வீர்யவாந் ॥ 34 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே ஏகோநத்ரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudvalāhakam |
sārasākulasaṅghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam || 1 ||
samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṅgraham |
atyarthamasatāṃ mārgamekāntagatamānasam || 2 ||
nirvṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā |
prāptavantamabhipretānsarvāneva manorathān || 3 ||
svāṃ ca patnīmabhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām |
viharantamahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvaram || 4 ||
krīḍantamiva deveśaṃ nandane'psarasāṃ gaṇaiḥ |
mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇāmanavekṣakam || 5 ||
utsannarājyasandeśaṃ kāmavṛttamavasthitam |
niścitārtho'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit || 6 ||
prasādya vākyairmadhurairhetumadbhirmanoramaiḥ |
vākyavidvākya tattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ || 7 ||
hitaṃ tattvaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat |
praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam |
harīśvaramupāgamya hanūmānvākyamabravīt || 8 ||
rājyaṃ prāptaṃ yaśaścaiva kaulī śrīrabhivardhitā |
mitrāṇāṃ saṅgrahaśśeṣastaṃ bhavānkartumarhati || 9 ||
yo hi mitreṣu kālajñassatataṃ sādhu vartate || 10 ||
tasya rājyaṃ ca kīrtiśca pratāpaścābhi vardhate |
yasya kośaśca daṇḍaśca mitrāṇyātmā ca bhūmipa || 11 ||
samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahadaśnute |
tadbhavānvṛttasampannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye || 12 ||
mitrārthamabhinītārthaṃ yathāvatkartumarhati |
santyajya sarvakarmāṇi mitrārthe yo'nuvartate || 13 ||
sambhramāddhi kṛtotsāhasso'narthairnāvarudhyate |
yastu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate || 14 ||
sa kṛtvā mahato'pyarthānna mitrārthena yujyate |
yadidaṃ mitrakāryaṃ vīra nomitrakāryamarindama || 15 ||
kriyatāṃ rāghavasyaitadvaidehyāḥ parimārgaṇam |
tadidaṃ vīra kāryaṃ te kālātītamarindama || 16 ||
na ca kālamatītaṃ te nivedayati kālavit |
tvaramāṇo'pi sanprājñastava rājanvaśānugaḥ || 17 ||
kulasya hetuḥ sphītasya dīrghabandhuśca rāghavaḥ |
aprameyaprabhāvaśca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ || 18 ||
tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava |
harīśvara kapiśreṣṭhānājñāpayitumarhasi || 19 ||
na hi tāvadbhavetkālo vyatītaścodanādṛte |
coditasya hi kāryasya bhavetkālavyatikramaḥ || 20 ||
akarturapi kāryasya bhavānkartā harīśvara kiṃ punaḥ pratikartuste rājyena ca dhanena ca || 21 ||
śaktimānapivikrānto vānararkṣagaṇeśvara |
kartuṃ dāśaratheḥ prītimājñāyāṃ kinna sajjase || 22 ||
kāmaṃ khalu śaraiśśaktassurāsuramahoragān |
vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ hi kāṅkṣate || 23 ||
prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tavapriyam |
tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyāmapi cāmbare || 24 ||
devadānava gandharvā nasurāssamarudgaṇāḥ |
na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kimuta rākṣasāḥ || 25 ||
tadevaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtastava |
rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam || 26 ||
nādhastādavanau nāpsu gatirnopari cāmbare |
kasyacitsajjate'smākaṃ kapīśvara tavājñayā || 27 ||
tadājñāpaya kaḥ kiṃ te kuto vāpi vyavasyatu |
harayo'hyapradhṛṣyāste santi koṭyagrato'nagha || 28 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā kāle sādhu nivedanam |
sugrīvassattvasampannaścakāra matimuttamām || 29 ||
sa sandideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam |
dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānāmupasaṅgrahe || 30 ||
yathā senā samagrā me yūthapālāśca sarvaśaḥ |
samāgacchantyasaṅgena senāgrāṇi tathā kuru || 31 ||
ye tvantapālāḥ plavagāśśīghragā vyavasāyinaḥ |
samānayantu te sainyaṃ tvaritāśśāsanānmama || 32 ||
svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavānevānupaśyatu |
tripañcarātrādūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyānneha vānaraḥ |
tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā || 33 ||
harīṃśca vṛddhānupayātu sāṅgado bhavānmamājñāmadhikṛtya niścitām |
iti vyavasthāṃ haripuṅgaveśvaro vidhāya veśma praviveśa vīryavān || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकोनत्रिंशस्सर्गः ।
समीक्ष्य विमलं व्योम गतविद्युद्वलाहकम् ।
सारसाकुलसङ्घुष्टं रम्यज्योत्स्नानुलेपनम् ॥ 1 ॥
समृद्धार्थं च सुग्रीवं मन्दधर्मार्थसङ्ग्रहम् ।
अत्यर्थमसतां मार्गमेकान्तगतमानसम् ॥ 2 ॥
निर्वृत्तकार्यं सिद्धार्थं प्रमदाभिरतं सदा ।
प्राप्तवन्तमभिप्रेतान्सर्वानेव मनोरथान् ॥ 3 ॥
स्वां च पत्नीमभिप्रेतां तारां चापि समीप्सिताम् ।
विहरन्तमहोरात्रं कृतार्थं विगतज्वरम् ॥ 4 ॥
क्रीडन्तमिव देवेशं नन्दनेऽप्सरसां गणैः ।
मन्त्रिषु न्यस्तकार्यं च मन्त्रिणामनवेक्षकम् ॥ 5 ॥
उत्सन्नराज्यसन्देशं कामवृत्तमवस्थितम् ।
निश्चितार्थोऽर्थतत्त्वज्ञः कालधर्मविशेषवित् ॥ 6 ॥
प्रसाद्य वाक्यैर्मधुरैर्हेतुमद्भिर्मनोरमैः ।
वाक्यविद्वाक्य तत्त्वज्ञं हरीशं मारुतात्मजः ॥ 7 ॥
हितं तत्त्वं च पथ्यं च सामधर्मार्थनीतिमत् ।
प्रणयप्रीतिसंयुक्तं विश्वासकृतनिश्चयम् ।
हरीश्वरमुपागम्य हनूमान्वाक्यमब्रवीत् ॥ 8 ॥
राज्यं प्राप्तं यशश्चैव कौली श्रीरभिवर्धिता ।
मित्राणां सङ्ग्रहश्शेषस्तं भवान्कर्तुमर्हति ॥ 9 ॥
यो हि मित्रेषु कालज्ञस्सततं साधु वर्तते ॥ 10 ॥
तस्य राज्यं च कीर्तिश्च प्रतापश्चाभि वर्धते ।
यस्य कोशश्च दण्डश्च मित्राण्यात्मा च भूमिप ॥ 11 ॥
समवेतानि सर्वाणि स राज्यं महदश्नुते ।
तद्भवान्वृत्तसम्पन्नः स्थितः पथि निरत्यये ॥ 12 ॥
मित्रार्थमभिनीतार्थं यथावत्कर्तुमर्हति ।
सन्त्यज्य सर्वकर्माणि मित्रार्थे योऽनुवर्तते ॥ 13 ॥
सम्भ्रमाद्धि कृतोत्साहस्सोऽनर्थैर्नावरुध्यते ।
यस्तु कालव्यतीतेषु मित्रकार्येषु वर्तते ॥ 14 ॥
स कृत्वा महतोऽप्यर्थान्न मित्रार्थेन युज्यते ।
यदिदं मित्रकार्यं वीर नोमित्रकार्यमरिन्दम ॥ 15 ॥
क्रियतां राघवस्यैतद्वैदेह्याः परिमार्गणम् ।
तदिदं वीर कार्यं ते कालातीतमरिन्दम ॥ 16 ॥
न च कालमतीतं ते निवेदयति कालवित् ।
त्वरमाणोऽपि सन्प्राज्ञस्तव राजन्वशानुगः ॥ 17 ॥
कुलस्य हेतुः स्फीतस्य दीर्घबन्धुश्च राघवः ।
अप्रमेयप्रभावश्च स्वयं चाप्रतिमो गुणैः ॥ 18 ॥
तस्य त्वं कुरु वै कार्यं पूर्वं तेन कृतं तव ।
हरीश्वर कपिश्रेष्ठानाज्ञापयितुमर्हसि ॥ 19 ॥
न हि तावद्भवेत्कालो व्यतीतश्चोदनादृते ।
चोदितस्य हि कार्यस्य भवेत्कालव्यतिक्रमः ॥ 20 ॥
अकर्तुरपि कार्यस्य भवान्कर्ता हरीश्वर किं पुनः प्रतिकर्तुस्ते राज्येन च धनेन च ॥ 21 ॥
शक्तिमानपिविक्रान्तो वानरर्क्षगणेश्वर ।
कर्तुं दाशरथेः प्रीतिमाज्ञायां किन्न सज्जसे ॥ 22 ॥
कामं खलु शरैश्शक्तस्सुरासुरमहोरगान् ।
वशे दाशरथिः कर्तुं त्वत्प्रतिज्ञां हि काङ्क्षते ॥ 23 ॥
प्राणत्यागाविशङ्केन कृतं तेन तवप्रियम् ।
तस्य मार्गाम वैदेहीं पृथिव्यामपि चाम्बरे ॥ 24 ॥
देवदानव गन्धर्वा नसुरास्समरुद्गणाः ।
न च यक्षा भयं तस्य कुर्युः किमुत राक्षसाः ॥ 25 ॥
तदेवं शक्तियुक्तस्य पूर्वं प्रियकृतस्तव ।
रामस्यार्हसि पिङ्गेश कर्तुं सर्वात्मना प्रियम् ॥ 26 ॥
नाधस्तादवनौ नाप्सु गतिर्नोपरि चाम्बरे ।
कस्यचित्सज्जतेऽस्माकं कपीश्वर तवाज्ञया ॥ 27 ॥
तदाज्ञापय कः किं ते कुतो वापि व्यवस्यतु ।
हरयोऽह्यप्रधृष्यास्ते सन्ति कोट्यग्रतोऽनघ ॥ 28 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा काले साधु निवेदनम् ।
सुग्रीवस्सत्त्वसम्पन्नश्चकार मतिमुत्तमाम् ॥ 29 ॥
स सन्दिदेशाभिमतं नीलं नित्यकृतोद्यमम् ।
दिक्षु सर्वासु सर्वेषां सैन्यानामुपसङ्ग्रहे ॥ 30 ॥
यथा सेना समग्रा मे यूथपालाश्च सर्वशः ।
समागच्छन्त्यसङ्गेन सेनाग्राणि तथा कुरु ॥ 31 ॥
ये त्वन्तपालाः प्लवगाश्शीघ्रगा व्यवसायिनः ।
समानयन्तु ते सैन्यं त्वरिताश्शासनान्मम ॥ 32 ॥
स्वयं चानन्तरं सैन्यं भवानेवानुपश्यतु ।
त्रिपञ्चरात्रादूर्ध्वं यः प्राप्नुयान्नेह वानरः ।
तस्य प्राणान्तिको दण्डो नात्र कार्या विचारणा ॥ 33 ॥
हरींश्च वृद्धानुपयातु साङ्गदो भवान्ममाज्ञामधिकृत्य निश्चिताम् ।
इति व्यवस्थां हरिपुङ्गवेश्वरो विधाय वेश्म प्रविवेश वीर्यवान् ॥ 34 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonatriṃśassargaḥ |
samīkṣya vimalaṃ vyoma gatavidyudvalāhakam |
sārasākulasaṅghuṣṭaṃ ramyajyotsnānulepanam || 1 ||
samṛddhārthaṃ ca sugrīvaṃ mandadharmārthasaṅgraham |
atyarthamasatāṃ mārgamekāntagatamānasam || 2 ||
nirvṛttakāryaṃ siddhārthaṃ pramadābhirataṃ sadā |
prāptavantamabhipretānsarvāneva manorathān || 3 ||
svāṃ ca patnīmabhipretāṃ tārāṃ cāpi samīpsitām |
viharantamahorātraṃ kṛtārthaṃ vigatajvaram || 4 ||
krīḍantamiva deveśaṃ nandane'psarasāṃ gaṇaiḥ |
mantriṣu nyastakāryaṃ ca mantriṇāmanavekṣakam || 5 ||
utsannarājyasandeśaṃ kāmavṛttamavasthitam |
niścitārtho'rthatattvajñaḥ kāladharmaviśeṣavit || 6 ||
prasādya vākyairmadhurairhetumadbhirmanoramaiḥ |
vākyavidvākya tattvajñaṃ harīśaṃ mārutātmajaḥ || 7 ||
hitaṃ tattvaṃ ca pathyaṃ ca sāmadharmārthanītimat |
praṇayaprītisaṃyuktaṃ viśvāsakṛtaniścayam |
harīśvaramupāgamya hanūmānvākyamabravīt || 8 ||
rājyaṃ prāptaṃ yaśaścaiva kaulī śrīrabhivardhitā |
mitrāṇāṃ saṅgrahaśśeṣastaṃ bhavānkartumarhati || 9 ||
yo hi mitreṣu kālajñassatataṃ sādhu vartate || 10 ||
tasya rājyaṃ ca kīrtiśca pratāpaścābhi vardhate |
yasya kośaśca daṇḍaśca mitrāṇyātmā ca bhūmipa || 11 ||
samavetāni sarvāṇi sa rājyaṃ mahadaśnute |
tadbhavānvṛttasampannaḥ sthitaḥ pathi niratyaye || 12 ||
mitrārthamabhinītārthaṃ yathāvatkartumarhati |
santyajya sarvakarmāṇi mitrārthe yo'nuvartate || 13 ||
sambhramāddhi kṛtotsāhasso'narthairnāvarudhyate |
yastu kālavyatīteṣu mitrakāryeṣu vartate || 14 ||
sa kṛtvā mahato'pyarthānna mitrārthena yujyate |
yadidaṃ mitrakāryaṃ vīra nomitrakāryamarindama || 15 ||
kriyatāṃ rāghavasyaitadvaidehyāḥ parimārgaṇam |
tadidaṃ vīra kāryaṃ te kālātītamarindama || 16 ||
na ca kālamatītaṃ te nivedayati kālavit |
tvaramāṇo'pi sanprājñastava rājanvaśānugaḥ || 17 ||
kulasya hetuḥ sphītasya dīrghabandhuśca rāghavaḥ |
aprameyaprabhāvaśca svayaṃ cāpratimo guṇaiḥ || 18 ||
tasya tvaṃ kuru vai kāryaṃ pūrvaṃ tena kṛtaṃ tava |
harīśvara kapiśreṣṭhānājñāpayitumarhasi || 19 ||
na hi tāvadbhavetkālo vyatītaścodanādṛte |
coditasya hi kāryasya bhavetkālavyatikramaḥ || 20 ||
akarturapi kāryasya bhavānkartā harīśvara kiṃ punaḥ pratikartuste rājyena ca dhanena ca || 21 ||
śaktimānapivikrānto vānararkṣagaṇeśvara |
kartuṃ dāśaratheḥ prītimājñāyāṃ kinna sajjase || 22 ||
kāmaṃ khalu śaraiśśaktassurāsuramahoragān |
vaśe dāśarathiḥ kartuṃ tvatpratijñāṃ hi kāṅkṣate || 23 ||
prāṇatyāgāviśaṅkena kṛtaṃ tena tavapriyam |
tasya mārgāma vaidehīṃ pṛthivyāmapi cāmbare || 24 ||
devadānava gandharvā nasurāssamarudgaṇāḥ |
na ca yakṣā bhayaṃ tasya kuryuḥ kimuta rākṣasāḥ || 25 ||
tadevaṃ śaktiyuktasya pūrvaṃ priyakṛtastava |
rāmasyārhasi piṅgeśa kartuṃ sarvātmanā priyam || 26 ||
nādhastādavanau nāpsu gatirnopari cāmbare |
kasyacitsajjate'smākaṃ kapīśvara tavājñayā || 27 ||
tadājñāpaya kaḥ kiṃ te kuto vāpi vyavasyatu |
harayo'hyapradhṛṣyāste santi koṭyagrato'nagha || 28 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā kāle sādhu nivedanam |
sugrīvassattvasampannaścakāra matimuttamām || 29 ||
sa sandideśābhimataṃ nīlaṃ nityakṛtodyamam |
dikṣu sarvāsu sarveṣāṃ sainyānāmupasaṅgrahe || 30 ||
yathā senā samagrā me yūthapālāśca sarvaśaḥ |
samāgacchantyasaṅgena senāgrāṇi tathā kuru || 31 ||
ye tvantapālāḥ plavagāśśīghragā vyavasāyinaḥ |
samānayantu te sainyaṃ tvaritāśśāsanānmama || 32 ||
svayaṃ cānantaraṃ sainyaṃ bhavānevānupaśyatu |
tripañcarātrādūrdhvaṃ yaḥ prāpnuyānneha vānaraḥ |
tasya prāṇāntiko daṇḍo nātra kāryā vicāraṇā || 33 ||
harīṃśca vṛddhānupayātu sāṅgado bhavānmamājñāmadhikṛtya niścitām |
iti vyavasthāṃ haripuṅgaveśvaro vidhāya veśma praviveśa vīryavān || 34 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.