ஶ்ரீமத்வால்மீகீய ராமாயணே கிஷ்கிந்தாகாண்டம் ।
அத ஏகோநசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ।
இதி ப்ருவாணம் ஸுக்ரீவம் ராமோ தர்மப்ரு'தாம் வரஃ ।
பாஹுப்யாம் ஸம்பரிஷ்வஜ்ய ப்ரத்யுவாச க்ரு'தாஞ்ஜலிம் ॥ 1 ॥
யதிந்த்ரோ வர்ஷதே வர்ஷம் ந தச்சித்ரம் பவேத்க்வசித் ।
ஆதித்யோ வா ஸஹஸ்ராம்ஶுஃ குர்யாத்விதிமிரம் நபஃ ॥ 2 ॥
சந்த்ரமா ரஶ்மிபிஃ குர்யாத்ப்ரு'திவீம் ஸௌம்ய நிர்மலாம் ।
த்வத்விதோ வாऽபி மித்ராணாம் ப்ரதிகுர்யாத்பரந்தப ॥ 3 ॥
ஏவம் த்வயி ந தச்சித்ரம் பவேத்யத்ஸௌம்ய ஶோபநம் ।
ஜாநாம்யஹம் த்வாம் ஸுக்ரீவ ஸததம் ப்ரியவாதிநம் ॥ 4 ॥
த்வத்ஸநாதஃ ஸகே ஸங்க்யே ஜேதாऽஸ்மி ஸகலாநரீந் ।
த்வமேவ மே ஸுஹ்ரு'தந்மித்ரம் ஸாஹாய்யம் கர்துமர்ஹஸி ॥ 5 ॥
ஜஹாராத்மவிநாஶாய வைதேஹீம் ராக்ஷஸாதமஃ ।
வஞ்சயித்வா து பௌலோமீமநுஹ்லாதோ யதா ஶசீம் ॥ 6 ॥
ந சிராத்தம் ஹநிஷ்யாமி ராவணம் நிஶிதைஶ்ஶரைஃ ।
பௌலோம்யாஃ பிதரம் த்ரு'ப்தம் ஶதக்ரதுரிவாऽஹவே ॥ 7 ॥
ஏதஸ்மிந்நந்தரே சைவ ரஜஸ்ஸமபிவர்தத ।
உஷ்ணாம் தீவ்ராம் ஸஹஸ்ராம்ஶோஶ்சாதயத்ககநே ப்ரபாம் ॥ 8 ॥
திஶஃ பர்யாகுலாஶ்சாஸந்ரஜஸா தேந மூர்சதா ।
சசால ச மஹீ ஸர்வா ஸஶைலவநகாநநா ॥ 9 ॥
ததோ நகேந்த்ரஸங்காஶைஸ்தீக்ஷ்ணதம்ஷ்ட்ரைர்மஹாபலைஃ ।
க்ரு'த்ஸ்நா ஸஞ்சாதிதா பூமிரஸங்க்யேயைஃ ப்லவங்கமைஃ ॥ 10 ॥
நிமேஷாந்தரமாத்ரேண ததஸ்தைர்ஹரியூதபைஃ ।
கோடீஶதபரீவாரைஃ காமரூபிபிராவ்ரு'தா ॥ 11 ॥
நாதேயைஃ பார்வதீயைஶ்ச ஸாமுத்ரைஶ்ச மஹாபலைஃ ।
ஹரிபிர்மேகநிர்ஹ்ராதைரந்யைஶ்ச வநசாரிபிஃ ॥ 12 ॥
தருணாதித்யவர்ணைஶ்ச ஶஶிகௌரைஶ்ச வாநரைஃ ।
பத்மகேஸரவர்ணைஶ்ச ஶ்வேதைர்மேருக்ரு'தாலயைஃ ॥ 13 ॥
கோடீஸஹஸ்ரைர்தஶபிஃ ஶ்ரீமாந்பரிவ்ரு'தஸ்ததா ।
வீரஶ்ஶதவலிர்நாம வாநரஃ ப்ரத்யத்ரு'ஶ்யத ॥ 14 ॥
ததஃ காஞ்சநஶைலாபஸ்தாராயா வீர்யவாந்பிதா ।
அநேகைர்தஶஸாஹஸ்ரைஃ கோடிபிஃ ப்ரத்யத்ரு'ஶ்யத ॥ 15 ॥
ததாऽபரேண கோடீநாம் ஸஹஸ்ரேண ஸமந்விதஃ ।
பிதா ருமாயா ஸம்ப்ராப்தஸ்ஸுக்ரீவஶ்வஶுரோ விபுஃ ॥ 16 ॥
பத்மகேஸரஸங்காஶஸ்தருணார்கநிபாநநஃ ।
புத்திமாந்வாநரஶ்ரேஷ்டஸ்ஸர்வவாநரஸத்தமஃ ॥ 17 ॥
அநேகைர்பஹுஸாஹஸ்ரைர்வாநராணாம் ஸமந்விதஃ ।
பிதா ஹநுமதஶ்ரஶீமாந்கேஸரீ ப்ரத்யத்ரு'ஶ்யத ॥ 18 ॥
கோலாங்கூலமஹாராஜோ கவாக்ஷோ பீமவிக்ரமஃ ।
வ்ரு'தஃ கோடிஸஹஸ்ரேண வாநராணாமத்ரு'ஶ்யத ॥ 19 ॥
ரு'க்ஷாணாம் பீமவேகாநாம் தூம்ரஶ்ஶத்ருநிபர்ஹணஃ ।
வ்ரு'தஃ கோடிஸஹஸ்ராப்யாம் த்வாப்யாம் ஸமபிவர்தத ॥ 20 ॥
மஹாசலநிபைர்கோரைஃ பநஸோ நாம யூதபஃ ।
ஆஜகாம மஹாவீர்யஸ்திஸ்ரு'பிஃ கோடிபிர்வ்ரு'தஃ ॥ 21 ॥
நீலாஞ்ஜநசயாகாரோ நீலோ நாமாऽத யூதபஃ ।
அத்ரு'ஶ்யத மஹாகாயஃ கோடிபிர்தஶபிர்வ்ரு'தஃ ॥ 22 ॥
ததஃ காஞ்சநஶைலாபோ கவயோ நாம யூதபஃ ।
ஆஜகாம மஹாவீர்யஃ பஞ்சபிஃ கோடிபிர்வ்ரு'தஃ ॥ 23 ॥
தரீமுகஶ்ச பலவாந்யூதபோऽப்யாயயௌ ததா ।
வ்ரு'தஃ கோடிஸஹஸ்ரேண ஸுக்ரீவம் ஸமுபஸ்திதஃ ॥ 24 ॥
மைந்தஶ்ச த்விவிதஶ்சோபாவஶ்விபுத்ரௌ மஹாபலௌ ।
கோடிகோடிஸஹஸ்ரேண வாநராணாமத்ரு'ஶ்யதாம் ॥ 25 ॥
கஜஶ்ச பலவாந் வீரஃ கோடிபிஸ்திஸ்ரு'பிர்வ்ரு'தஃ ।
ஆஜகாம மஹாதேஜா ஸுக்ரீவஸ்ய ஸமீபதஃ ॥ 26 ॥
ரு'க்ஷராஜோ மஹாதேஜா ஜாம்பவாந்நாம நாமதஃ ।
கோடிபிர்தஶபிஃ ப்ராப்தஃ ஸுக்ரீவஸ்ய வஶே ஸ்திதஃ ॥ 27 ॥
ருமண்வாந்நாம விக்ராந்தோ வாநரோ வாநரேஶ்வரம் ।
ஆயயௌ பலவாம்ஸ்தூர்ணம் கோடீஶதஸமாவ்ரு'தஃ ॥ 28 ॥
ததஃ கோடிஸஹஸ்ராணாம் ஸஹஸ்ரேண ஶதேந ச ।
ப்ரு'ஷ்டதோऽநுகதஃ ப்ராப்தோ ஹரிபிர்கந்தமாதநஃ ॥ 29 ॥
ததஃ பத்மஸஹஸ்ரேண வ்ரு'தஶ்ஶங்குஶதேந ச ।
யுவராஜோऽங்கதஃ ப்ராப்தஃ பித்ரு'துல்யபராக்ரமஃ ॥ 30 ॥
ததஸ்தாராத்யுதிஸ்தாரோ ஹரிர்பீமபராக்ரமஃ ।
பஞ்சபிர்ஹரிகோடீபிர்தூரதஃ ப்ரத்யத்ரு'ஶ்யத ॥ 31 ॥
இந்த்ரஜாநுஃ கபிர்வீரோ யூதபஃ ப்ரத்யத்ரு'ஶ்யத ।
ஏகாதஶாநாம் கோடீநாமீஶ்வரஸ்தைஸ்ஸமாவ்ரு'தஃ ॥ 32 ॥
ததோ ரம்பஸ்த்வநுப்ராப்தஸ்தருணாதித்யஸந்நிபஃ ।
அயுதேநாவ்ரு'தஶ்சைவ ஸஹஸ்ரேண ஶதேந ச ॥ 33 ॥
ததோ யூதபதிர்வீரோ துர்முகோ நாம வாநரஃ ।
ப்ரத்யத்ரு'ஶ்யத கோடீப்யாம் த்வாப்யாம் பரிவ்ரு'தோ பலீ ॥ 34 ॥
கைலாஸஶிகராகாரைர்வாநரைர்பீமவிக்ரமைஃ ।
வ்ரு'தஃ கோடிஸஹஸ்ரேண ஹநுமாந்ப்ரத்யத்ரு'ஶ்யத ॥ 35 ॥
நலஶ்சாபி மஹாவீர்யஸ்ஸம்வ்ரு'தோ த்ருமவாஸிபிஃ ।
கோடீஶதேந ஸம்ப்ராப்தஸ்ஸஹஸ்ரேண ஶதேந ச ॥ 36 ॥
ததோ ததிமுகஶ்ரீமாந்கோடிபிர்தஶபிர்வ்ரு'தஃ ।
ஸம்ப்ராப்தோऽபிமதஸ்தஸ்ய ஸுக்ரீவஸ்ய மஹாத்மநஃ ॥ 37 ॥
ஶரபஃ குமுதோ வஹ்நிர்வாநரோ ரம்ஹ ஏவ ச ।
ஏதே சாந்யே ச பஹவோ வாநராஃ காமரூபிணஃ ॥ 38 ॥
ஆவ்ரு'த்ய ப்ரு'திவீம் ஸர்வாம் பர்வதாம்ஶ்ச வநாநி ச ।
யூதபா ஸ்ஸமநுப்ராப்தா ஸ்தேஷாம் ஸங்க்யா ந வித்யதே ॥ 39 ॥
ஆகதாஶ்ச விஶிஷ்டாஶ்ச ப்ரு'திவ்யாம் ஸர்வவாநராஃ ।
ஆப்லவந்தஃ ப்லவந்தஶ்ச கர்ஜந்தஶ்ச ப்லவங்கமாஃ ।
அப்யவர்தந்த ஸுக்ரீவம் ஸூர்யமப்ரகணா இவ ॥ 40 ॥
குர்வாணா பஹுஶப்தாம்ஶ்ச ப்ரஹ்ரு'ஷ்டா பாஹுஶாலிநஃ ।
ஶிரோபிர்வாநரேந்த்ராய ஸுக்ரீவாய ந்யவேதயந் ॥ 41 ॥
அபரே வாநரஶ்ரேஷ்டாஸ்ஸங்கம்ய ச யதோசிதம் ।
ஸுக்ரீவேண ஸமாகம்ய ஸ்திதாஃ ப்ராஞ்ஜலய ஸ்ததா ॥ 42 ॥
ஸுக்ரீவஸ்த்வரிதோ ராமே ஸர்வாம்ஸ்தாம் வாநரரர்ஷபாந் ।
நிவேதயித்வா தர்மஜ்ஞஃ ஸ்திதஃ ப்ராஞ்ஜலிரப்ரவீத் ॥ 43 ॥
யதாஸுகம் பர்வதநிசரேஷு வநேஷு ஸர்வேஷு ச வாநரேந்த்ராஃ ।
நிவேஶயித்வா விதிவத்பலாநி பலம் பலஜ்ஞஃ ப்ரதிபத்துமீஷ்டே ॥ 44 ॥
இத்யார்ஷே ஶ்ரீமத்ராமாயணே வால்மீகீய ஆதிகாவ்யே கிஷ்கிந்தாகாண்டே ஏகோநசத்வாரிம்ஶஸ்ஸர்கஃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |
iti bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |
bāhubhyāṃ sampariṣvajya pratyuvāca kṛtāñjalim || 1 ||
yadindro varṣate varṣaṃ na taccitraṃ bhavetkvacit |
ādityo vā sahasrāṃśuḥ kuryādvitimiraṃ nabhaḥ || 2 ||
candramā raśmibhiḥ kuryātpṛthivīṃ saumya nirmalām |
tvadvidho vā'pi mitrāṇāṃ pratikuryātparantapa || 3 ||
evaṃ tvayi na taccitraṃ bhavedyatsaumya śobhanam |
jānāmyahaṃ tvāṃ sugrīva satataṃ priyavādinam || 4 ||
tvatsanāthaḥ sakhe saṅkhye jetā'smi sakalānarīn |
tvameva me suhṛtanmitraṃ sāhāyyaṃ kartumarhasi || 5 ||
jahārātmavināśāya vaidehīṃ rākṣasādhamaḥ |
vañcayitvā tu paulomīmanuhlādo yathā śacīm || 6 ||
na cirāttaṃ haniṣyāmi rāvaṇaṃ niśitaiśśaraiḥ |
paulomyāḥ pitaraṃ dṛptaṃ śatakraturivā'have || 7 ||
etasminnantare caiva rajassamabhivartata |
uṣṇāṃ tīvrāṃ sahasrāṃśośchādayadgagane prabhām || 8 ||
diśaḥ paryākulāścāsanrajasā tena mūrchatā |
cacāla ca mahī sarvā saśailavanakānanā || 9 ||
tato nagendrasaṅkāśaistīkṣṇadaṃṣṭrairmahābalaiḥ |
kṛtsnā sañchāditā bhūmirasaṅkhyeyaiḥ plavaṅgamaiḥ || 10 ||
nimeṣāntaramātreṇa tatastairhariyūthapaiḥ |
koṭīśataparīvāraiḥ kāmarūpibhirāvṛtā || 11 ||
nādeyaiḥ pārvatīyaiśca sāmudraiśca mahābalaiḥ |
haribhirmeghanirhrādairanyaiśca vanacāribhiḥ || 12 ||
taruṇādityavarṇaiśca śaśigauraiśca vānaraiḥ |
padmakesaravarṇaiśca śvetairmerukṛtālayaiḥ || 13 ||
koṭīsahasrairdaśabhiḥ śrīmānparivṛtastadā |
vīraśśatavalirnāma vānaraḥ pratyadṛśyata || 14 ||
tataḥ kāñcanaśailābhastārāyā vīryavānpitā |
anekairdaśasāhasraiḥ koṭibhiḥ pratyadṛśyata || 15 ||
tathā'pareṇa koṭīnāṃ sahasreṇa samanvitaḥ |
pitā rumāyā samprāptassugrīvaśvaśuro vibhuḥ || 16 ||
padmakesarasaṅkāśastaruṇārkanibhānanaḥ |
buddhimānvānaraśreṣṭhassarvavānarasattamaḥ || 17 ||
anekairbahusāhasrairvānarāṇāṃ samanvitaḥ |
pitā hanumataśraśīmānkesarī pratyadṛśyata || 18 ||
golāṅgūlamahārājo gavākṣo bhīmavikramaḥ |
vṛtaḥ koṭisahasreṇa vānarāṇāmadṛśyata || 19 ||
ṛkṣāṇāṃ bhīmavegānāṃ dhūmraśśatrunibarhaṇaḥ |
vṛtaḥ koṭisahasrābhyāṃ dvābhyāṃ samabhivartata || 20 ||
mahācalanibhairghoraiḥ panaso nāma yūthapaḥ |
ājagāma mahāvīryastisṛbhiḥ koṭibhirvṛtaḥ || 21 ||
nīlāñjanacayākāro nīlo nāmā'tha yūthapaḥ |
adṛśyata mahākāyaḥ koṭibhirdaśabhirvṛtaḥ || 22 ||
tataḥ kāñcanaśailābho gavayo nāma yūthapaḥ |
ājagāma mahāvīryaḥ pañcabhiḥ koṭibhirvṛtaḥ || 23 ||
darīmukhaśca balavānyūthapo'bhyāyayau tadā |
vṛtaḥ koṭisahasreṇa sugrīvaṃ samupasthitaḥ || 24 ||
maindaśca dvividaścobhāvaśviputrau mahābalau |
koṭikoṭisahasreṇa vānarāṇāmadṛśyatām || 25 ||
gajaśca balavān vīraḥ koṭibhistisṛbhirvṛtaḥ |
ājagāma mahātejā sugrīvasya samīpataḥ || 26 ||
ṛkṣarājo mahātejā jāmbavānnāma nāmataḥ |
koṭibhirdaśabhiḥ prāptaḥ sugrīvasya vaśe sthitaḥ || 27 ||
rumaṇvānnāma vikrānto vānaro vānareśvaram |
āyayau balavāṃstūrṇaṃ koṭīśatasamāvṛtaḥ || 28 ||
tataḥ koṭisahasrāṇāṃ sahasreṇa śatena ca |
pṛṣṭhato'nugataḥ prāpto haribhirgandhamādanaḥ || 29 ||
tataḥ padmasahasreṇa vṛtaśśaṅkuśatena ca |
yuvarājo'ṅgadaḥ prāptaḥ pitṛtulyaparākramaḥ || 30 ||
tatastārādyutistāro harirbhīmaparākramaḥ |
pañcabhirharikoṭībhirdūrataḥ pratyadṛśyata || 31 ||
indrajānuḥ kapirvīro yūthapaḥ pratyadṛśyata |
ekādaśānāṃ koṭīnāmīśvarastaissamāvṛtaḥ || 32 ||
tato rambhastvanuprāptastaruṇādityasannibhaḥ |
ayutenāvṛtaścaiva sahasreṇa śatena ca || 33 ||
tato yūthapatirvīro durmukho nāma vānaraḥ |
pratyadṛśyata koṭībhyāṃ dvābhyāṃ parivṛto balī || 34 ||
kailāsaśikharākārairvānarairbhīmavikramaiḥ |
vṛtaḥ koṭisahasreṇa hanumānpratyadṛśyata || 35 ||
nalaścāpi mahāvīryassaṃvṛto drumavāsibhiḥ |
koṭīśatena samprāptassahasreṇa śatena ca || 36 ||
tato dadhimukhaśrīmānkoṭibhirdaśabhirvṛtaḥ |
samprāpto'bhimatastasya sugrīvasya mahātmanaḥ || 37 ||
śarabhaḥ kumudo vahnirvānaro raṃha eva ca |
ete cānye ca bahavo vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ || 38 ||
āvṛtya pṛthivīṃ sarvāṃ parvatāṃśca vanāni ca |
yūthapā ssamanuprāptā steṣāṃ saṅkhyā na vidyate || 39 ||
āgatāśca viśiṣṭāśca pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ |
āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṅgamāḥ |
abhyavartanta sugrīvaṃ sūryamabhragaṇā iva || 40 ||
kurvāṇā bahuśabdāṃśca prahṛṣṭā bāhuśālinaḥ |
śirobhirvānarendrāya sugrīvāya nyavedayan || 41 ||
apare vānaraśreṣṭhāssaṅgamya ca yathocitam |
sugrīveṇa samāgamya sthitāḥ prāñjalaya stadā || 42 ||
sugrīvastvarito rāme sarvāṃstāṃ vānarararṣabhān |
nivedayitvā dharmajñaḥ sthitaḥ prāñjalirabravīt || 43 ||
yathāsukhaṃ parvatanijhareṣu vaneṣu sarveṣu ca vānarendrāḥ |
niveśayitvā vidhivadbalāni balaṃ balajñaḥ pratipattumīṣṭe || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ एकोनचत्वारिंशस्सर्गः ।
इति ब्रुवाणं सुग्रीवं रामो धर्मभृतां वरः ।
बाहुभ्यां सम्परिष्वज्य प्रत्युवाच कृताञ्जलिम् ॥ 1 ॥
यदिन्द्रो वर्षते वर्षं न तच्चित्रं भवेत्क्वचित् ।
आदित्यो वा सहस्रांशुः कुर्याद्वितिमिरं नभः ॥ 2 ॥
चन्द्रमा रश्मिभिः कुर्यात्पृथिवीं सौम्य निर्मलाम् ।
त्वद्विधो वाऽपि मित्राणां प्रतिकुर्यात्परन्तप ॥ 3 ॥
एवं त्वयि न तच्चित्रं भवेद्यत्सौम्य शोभनम् ।
जानाम्यहं त्वां सुग्रीव सततं प्रियवादिनम् ॥ 4 ॥
त्वत्सनाथः सखे सङ्ख्ये जेताऽस्मि सकलानरीन् ।
त्वमेव मे सुहृतन्मित्रं साहाय्यं कर्तुमर्हसि ॥ 5 ॥
जहारात्मविनाशाय वैदेहीं राक्षसाधमः ।
वञ्चयित्वा तु पौलोमीमनुह्लादो यथा शचीम् ॥ 6 ॥
न चिरात्तं हनिष्यामि रावणं निशितैश्शरैः ।
पौलोम्याः पितरं दृप्तं शतक्रतुरिवाऽहवे ॥ 7 ॥
एतस्मिन्नन्तरे चैव रजस्समभिवर्तत ।
उष्णां तीव्रां सहस्रांशोश्छादयद्गगने प्रभाम् ॥ 8 ॥
दिशः पर्याकुलाश्चासन्रजसा तेन मूर्छता ।
चचाल च मही सर्वा सशैलवनकानना ॥ 9 ॥
ततो नगेन्द्रसङ्काशैस्तीक्ष्णदंष्ट्रैर्महाबलैः ।
कृत्स्ना सञ्छादिता भूमिरसङ्ख्येयैः प्लवङ्गमैः ॥ 10 ॥
निमेषान्तरमात्रेण ततस्तैर्हरियूथपैः ।
कोटीशतपरीवारैः कामरूपिभिरावृता ॥ 11 ॥
नादेयैः पार्वतीयैश्च सामुद्रैश्च महाबलैः ।
हरिभिर्मेघनिर्ह्रादैरन्यैश्च वनचारिभिः ॥ 12 ॥
तरुणादित्यवर्णैश्च शशिगौरैश्च वानरैः ।
पद्मकेसरवर्णैश्च श्वेतैर्मेरुकृतालयैः ॥ 13 ॥
कोटीसहस्रैर्दशभिः श्रीमान्परिवृतस्तदा ।
वीरश्शतवलिर्नाम वानरः प्रत्यदृश्यत ॥ 14 ॥
ततः काञ्चनशैलाभस्ताराया वीर्यवान्पिता ।
अनेकैर्दशसाहस्रैः कोटिभिः प्रत्यदृश्यत ॥ 15 ॥
तथाऽपरेण कोटीनां सहस्रेण समन्वितः ।
पिता रुमाया सम्प्राप्तस्सुग्रीवश्वशुरो विभुः ॥ 16 ॥
पद्मकेसरसङ्काशस्तरुणार्कनिभाननः ।
बुद्धिमान्वानरश्रेष्ठस्सर्ववानरसत्तमः ॥ 17 ॥
अनेकैर्बहुसाहस्रैर्वानराणां समन्वितः ।
पिता हनुमतश्रशीमान्केसरी प्रत्यदृश्यत ॥ 18 ॥
गोलाङ्गूलमहाराजो गवाक्षो भीमविक्रमः ।
वृतः कोटिसहस्रेण वानराणामदृश्यत ॥ 19 ॥
ऋक्षाणां भीमवेगानां धूम्रश्शत्रुनिबर्हणः ।
वृतः कोटिसहस्राभ्यां द्वाभ्यां समभिवर्तत ॥ 20 ॥
महाचलनिभैर्घोरैः पनसो नाम यूथपः ।
आजगाम महावीर्यस्तिसृभिः कोटिभिर्वृतः ॥ 21 ॥
नीलाञ्जनचयाकारो नीलो नामाऽथ यूथपः ।
अदृश्यत महाकायः कोटिभिर्दशभिर्वृतः ॥ 22 ॥
ततः काञ्चनशैलाभो गवयो नाम यूथपः ।
आजगाम महावीर्यः पञ्चभिः कोटिभिर्वृतः ॥ 23 ॥
दरीमुखश्च बलवान्यूथपोऽभ्याययौ तदा ।
वृतः कोटिसहस्रेण सुग्रीवं समुपस्थितः ॥ 24 ॥
मैन्दश्च द्विविदश्चोभावश्विपुत्रौ महाबलौ ।
कोटिकोटिसहस्रेण वानराणामदृश्यताम् ॥ 25 ॥
गजश्च बलवान् वीरः कोटिभिस्तिसृभिर्वृतः ।
आजगाम महातेजा सुग्रीवस्य समीपतः ॥ 26 ॥
ऋक्षराजो महातेजा जाम्बवान्नाम नामतः ।
कोटिभिर्दशभिः प्राप्तः सुग्रीवस्य वशे स्थितः ॥ 27 ॥
रुमण्वान्नाम विक्रान्तो वानरो वानरेश्वरम् ।
आययौ बलवांस्तूर्णं कोटीशतसमावृतः ॥ 28 ॥
ततः कोटिसहस्राणां सहस्रेण शतेन च ।
पृष्ठतोऽनुगतः प्राप्तो हरिभिर्गन्धमादनः ॥ 29 ॥
ततः पद्मसहस्रेण वृतश्शङ्कुशतेन च ।
युवराजोऽङ्गदः प्राप्तः पितृतुल्यपराक्रमः ॥ 30 ॥
ततस्ताराद्युतिस्तारो हरिर्भीमपराक्रमः ।
पञ्चभिर्हरिकोटीभिर्दूरतः प्रत्यदृश्यत ॥ 31 ॥
इन्द्रजानुः कपिर्वीरो यूथपः प्रत्यदृश्यत ।
एकादशानां कोटीनामीश्वरस्तैस्समावृतः ॥ 32 ॥
ततो रम्भस्त्वनुप्राप्तस्तरुणादित्यसन्निभः ।
अयुतेनावृतश्चैव सहस्रेण शतेन च ॥ 33 ॥
ततो यूथपतिर्वीरो दुर्मुखो नाम वानरः ।
प्रत्यदृश्यत कोटीभ्यां द्वाभ्यां परिवृतो बली ॥ 34 ॥
कैलासशिखराकारैर्वानरैर्भीमविक्रमैः ।
वृतः कोटिसहस्रेण हनुमान्प्रत्यदृश्यत ॥ 35 ॥
नलश्चापि महावीर्यस्संवृतो द्रुमवासिभिः ।
कोटीशतेन सम्प्राप्तस्सहस्रेण शतेन च ॥ 36 ॥
ततो दधिमुखश्रीमान्कोटिभिर्दशभिर्वृतः ।
सम्प्राप्तोऽभिमतस्तस्य सुग्रीवस्य महात्मनः ॥ 37 ॥
शरभः कुमुदो वह्निर्वानरो रंह एव च ।
एते चान्ये च बहवो वानराः कामरूपिणः ॥ 38 ॥
आवृत्य पृथिवीं सर्वां पर्वतांश्च वनानि च ।
यूथपा स्समनुप्राप्ता स्तेषां सङ्ख्या न विद्यते ॥ 39 ॥
आगताश्च विशिष्टाश्च पृथिव्यां सर्ववानराः ।
आप्लवन्तः प्लवन्तश्च गर्जन्तश्च प्लवङ्गमाः ।
अभ्यवर्तन्त सुग्रीवं सूर्यमभ्रगणा इव ॥ 40 ॥
कुर्वाणा बहुशब्दांश्च प्रहृष्टा बाहुशालिनः ।
शिरोभिर्वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयन् ॥ 41 ॥
अपरे वानरश्रेष्ठास्सङ्गम्य च यथोचितम् ।
सुग्रीवेण समागम्य स्थिताः प्राञ्जलय स्तदा ॥ 42 ॥
सुग्रीवस्त्वरितो रामे सर्वांस्तां वानररर्षभान् ।
निवेदयित्वा धर्मज्ञः स्थितः प्राञ्जलिरब्रवीत् ॥ 43 ॥
यथासुखं पर्वतनिझरेषु वनेषु सर्वेषु च वानरेन्द्राः ।
निवेशयित्वा विधिवद्बलानि बलं बलज्ञः प्रतिपत्तुमीष्टे ॥ 44 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकोनचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe kiṣkindhākāṇḍam |
atha ekonacatvāriṃśassargaḥ |
iti bruvāṇaṃ sugrīvaṃ rāmo dharmabhṛtāṃ varaḥ |
bāhubhyāṃ sampariṣvajya pratyuvāca kṛtāñjalim || 1 ||
yadindro varṣate varṣaṃ na taccitraṃ bhavetkvacit |
ādityo vā sahasrāṃśuḥ kuryādvitimiraṃ nabhaḥ || 2 ||
candramā raśmibhiḥ kuryātpṛthivīṃ saumya nirmalām |
tvadvidho vā'pi mitrāṇāṃ pratikuryātparantapa || 3 ||
evaṃ tvayi na taccitraṃ bhavedyatsaumya śobhanam |
jānāmyahaṃ tvāṃ sugrīva satataṃ priyavādinam || 4 ||
tvatsanāthaḥ sakhe saṅkhye jetā'smi sakalānarīn |
tvameva me suhṛtanmitraṃ sāhāyyaṃ kartumarhasi || 5 ||
jahārātmavināśāya vaidehīṃ rākṣasādhamaḥ |
vañcayitvā tu paulomīmanuhlādo yathā śacīm || 6 ||
na cirāttaṃ haniṣyāmi rāvaṇaṃ niśitaiśśaraiḥ |
paulomyāḥ pitaraṃ dṛptaṃ śatakraturivā'have || 7 ||
etasminnantare caiva rajassamabhivartata |
uṣṇāṃ tīvrāṃ sahasrāṃśośchādayadgagane prabhām || 8 ||
diśaḥ paryākulāścāsanrajasā tena mūrchatā |
cacāla ca mahī sarvā saśailavanakānanā || 9 ||
tato nagendrasaṅkāśaistīkṣṇadaṃṣṭrairmahābalaiḥ |
kṛtsnā sañchāditā bhūmirasaṅkhyeyaiḥ plavaṅgamaiḥ || 10 ||
nimeṣāntaramātreṇa tatastairhariyūthapaiḥ |
koṭīśataparīvāraiḥ kāmarūpibhirāvṛtā || 11 ||
nādeyaiḥ pārvatīyaiśca sāmudraiśca mahābalaiḥ |
haribhirmeghanirhrādairanyaiśca vanacāribhiḥ || 12 ||
taruṇādityavarṇaiśca śaśigauraiśca vānaraiḥ |
padmakesaravarṇaiśca śvetairmerukṛtālayaiḥ || 13 ||
koṭīsahasrairdaśabhiḥ śrīmānparivṛtastadā |
vīraśśatavalirnāma vānaraḥ pratyadṛśyata || 14 ||
tataḥ kāñcanaśailābhastārāyā vīryavānpitā |
anekairdaśasāhasraiḥ koṭibhiḥ pratyadṛśyata || 15 ||
tathā'pareṇa koṭīnāṃ sahasreṇa samanvitaḥ |
pitā rumāyā samprāptassugrīvaśvaśuro vibhuḥ || 16 ||
padmakesarasaṅkāśastaruṇārkanibhānanaḥ |
buddhimānvānaraśreṣṭhassarvavānarasattamaḥ || 17 ||
anekairbahusāhasrairvānarāṇāṃ samanvitaḥ |
pitā hanumataśraśīmānkesarī pratyadṛśyata || 18 ||
golāṅgūlamahārājo gavākṣo bhīmavikramaḥ |
vṛtaḥ koṭisahasreṇa vānarāṇāmadṛśyata || 19 ||
ṛkṣāṇāṃ bhīmavegānāṃ dhūmraśśatrunibarhaṇaḥ |
vṛtaḥ koṭisahasrābhyāṃ dvābhyāṃ samabhivartata || 20 ||
mahācalanibhairghoraiḥ panaso nāma yūthapaḥ |
ājagāma mahāvīryastisṛbhiḥ koṭibhirvṛtaḥ || 21 ||
nīlāñjanacayākāro nīlo nāmā'tha yūthapaḥ |
adṛśyata mahākāyaḥ koṭibhirdaśabhirvṛtaḥ || 22 ||
tataḥ kāñcanaśailābho gavayo nāma yūthapaḥ |
ājagāma mahāvīryaḥ pañcabhiḥ koṭibhirvṛtaḥ || 23 ||
darīmukhaśca balavānyūthapo'bhyāyayau tadā |
vṛtaḥ koṭisahasreṇa sugrīvaṃ samupasthitaḥ || 24 ||
maindaśca dvividaścobhāvaśviputrau mahābalau |
koṭikoṭisahasreṇa vānarāṇāmadṛśyatām || 25 ||
gajaśca balavān vīraḥ koṭibhistisṛbhirvṛtaḥ |
ājagāma mahātejā sugrīvasya samīpataḥ || 26 ||
ṛkṣarājo mahātejā jāmbavānnāma nāmataḥ |
koṭibhirdaśabhiḥ prāptaḥ sugrīvasya vaśe sthitaḥ || 27 ||
rumaṇvānnāma vikrānto vānaro vānareśvaram |
āyayau balavāṃstūrṇaṃ koṭīśatasamāvṛtaḥ || 28 ||
tataḥ koṭisahasrāṇāṃ sahasreṇa śatena ca |
pṛṣṭhato'nugataḥ prāpto haribhirgandhamādanaḥ || 29 ||
tataḥ padmasahasreṇa vṛtaśśaṅkuśatena ca |
yuvarājo'ṅgadaḥ prāptaḥ pitṛtulyaparākramaḥ || 30 ||
tatastārādyutistāro harirbhīmaparākramaḥ |
pañcabhirharikoṭībhirdūrataḥ pratyadṛśyata || 31 ||
indrajānuḥ kapirvīro yūthapaḥ pratyadṛśyata |
ekādaśānāṃ koṭīnāmīśvarastaissamāvṛtaḥ || 32 ||
tato rambhastvanuprāptastaruṇādityasannibhaḥ |
ayutenāvṛtaścaiva sahasreṇa śatena ca || 33 ||
tato yūthapatirvīro durmukho nāma vānaraḥ |
pratyadṛśyata koṭībhyāṃ dvābhyāṃ parivṛto balī || 34 ||
kailāsaśikharākārairvānarairbhīmavikramaiḥ |
vṛtaḥ koṭisahasreṇa hanumānpratyadṛśyata || 35 ||
nalaścāpi mahāvīryassaṃvṛto drumavāsibhiḥ |
koṭīśatena samprāptassahasreṇa śatena ca || 36 ||
tato dadhimukhaśrīmānkoṭibhirdaśabhirvṛtaḥ |
samprāpto'bhimatastasya sugrīvasya mahātmanaḥ || 37 ||
śarabhaḥ kumudo vahnirvānaro raṃha eva ca |
ete cānye ca bahavo vānarāḥ kāmarūpiṇaḥ || 38 ||
āvṛtya pṛthivīṃ sarvāṃ parvatāṃśca vanāni ca |
yūthapā ssamanuprāptā steṣāṃ saṅkhyā na vidyate || 39 ||
āgatāśca viśiṣṭāśca pṛthivyāṃ sarvavānarāḥ |
āplavantaḥ plavantaśca garjantaśca plavaṅgamāḥ |
abhyavartanta sugrīvaṃ sūryamabhragaṇā iva || 40 ||
kurvāṇā bahuśabdāṃśca prahṛṣṭā bāhuśālinaḥ |
śirobhirvānarendrāya sugrīvāya nyavedayan || 41 ||
apare vānaraśreṣṭhāssaṅgamya ca yathocitam |
sugrīveṇa samāgamya sthitāḥ prāñjalaya stadā || 42 ||
sugrīvastvarito rāme sarvāṃstāṃ vānarararṣabhān |
nivedayitvā dharmajñaḥ sthitaḥ prāñjalirabravīt || 43 ||
yathāsukhaṃ parvatanijhareṣu vaneṣu sarveṣu ca vānarendrāḥ |
niveśayitvā vidhivadbalāni balaṃ balajñaḥ pratipattumīṣṭe || 44 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye kiṣkindhākāṇḍe ekonacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Tamil script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.