॥ ଶ୍ରୀ ॥
ଅଥ ଶ୍ରୀମଦଷ୍ଟାଵକ୍ରଗୀତା ପ୍ରାରଭ୍ଯତେ ॥
ଜନକ ଉଵାଚ ॥
କଥଂ ଜ୍ଞାନମଵାପ୍ନୋତି କଥଂ ମୁକ୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ।
ଵୈରାଗ୍ଯଂ ଚ କଥଂ ପ୍ରାପ୍ତମେତଦ୍ ବ୍ରୂହି ମମ ପ୍ରଭୋ ॥ 1-1॥
ଅଷ୍ଟାଵକ୍ର ଉଵାଚ ॥
ମୁକ୍ତିମିଚ୍ଛସି ଚେତ୍ତାତ ଵିଷଯାନ୍ ଵିଷଵତ୍ତ୍ଯଜ ।
କ୍ଷମାର୍ଜଵଦଯାତୋଷସତ୍ଯଂ ପୀଯୂଷଵଦ୍ ଭଜ ॥ 1-2॥
ନ ପୃଥ୍ଵୀ ନ ଜଲଂ ନାଗ୍ନିର୍ନ ଵାଯୁର୍ଦ୍ଯୌର୍ନ ଵା ଭଵାନ୍ ।
ଏଷାଂ ସାକ୍ଷିଣମାତ୍ମାନଂ ଚିଦ୍ରୂପଂ ଵିଦ୍ଧି ମୁକ୍ତଯେ ॥ 1-3॥
ଯଦି ଦେହଂ ପୃଥକ୍ କୃତ୍ଯ ଚିତି ଵିଶ୍ରାମ୍ଯ ତିଷ୍ଠସି ।
ଅଧୁନୈଵ ସୁଖୀ ଶାନ୍ତୋ ବନ୍ଧମୁକ୍ତୋ ଭଵିଷ୍ଯସି ॥ 1-4॥
ନ ତ୍ଵଂ ଵିପ୍ରାଦିକୋ ଵର୍ଣୋ ନାଶ୍ରମୀ ନାକ୍ଷଗୋଚରଃ ।
ଅସଙ୍ଗୋଽସି ନିରାକାରୋ ଵିଶ୍ଵସାକ୍ଷୀ ସୁଖୀ ଭଵ ॥ 1-5॥
ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ମାନସାନି ନ ତେ ଵିଭୋ ।
ନ କର୍ତାସି ନ ଭୋକ୍ତାସି ମୁକ୍ତ ଏଵାସି ସର୍ଵଦା ॥ 1-6॥
ଏକୋ ଦ୍ରଷ୍ଟାସି ସର୍ଵସ୍ଯ ମୁକ୍ତପ୍ରାଯୋଽସି ସର୍ଵଦା ।
ଅଯମେଵ ହି ତେ ବନ୍ଧୋ ଦ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପଶ୍ଯସୀତରମ୍ ॥ 1-7॥
ଅହଂ କର୍ତେତ୍ଯହମ୍ମାନମହାକୃଷ୍ଣାହିଦଂଶିତଃ ।
ନାହଂ କର୍ତେତି ଵିଶ୍ଵାସାମୃତଂ ପୀତ୍ଵା ସୁଖଂ ଚର ॥ 1-8॥
ଏକୋ ଵିଶୁଦ୍ଧବୋଧୋଽହମିତି ନିଶ୍ଚଯଵହ୍ନିନା ।
ପ୍ରଜ୍ଵାଲ୍ଯାଜ୍ଞାନଗହନଂ ଵୀତଶୋକଃ ସୁଖୀ ଭଵ ॥ 1-9॥
ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵମିଦଂ ଭାତି କଲ୍ପିତଂ ରଜ୍ଜୁସର୍ପଵତ୍ ।
ଆନନ୍ଦପରମାନନ୍ଦଃ ସ ବୋଧସ୍ତ୍ଵଂ ସୁଖଂ ଭଵ ॥ 1-10॥
ମୁକ୍ତାଭିମାନୀ ମୁକ୍ତୋ ହି ବଦ୍ଧୋ ବଦ୍ଧାଭିମାନ୍ଯପି ।
କିଂଵଦନ୍ତୀହ ସତ୍ଯେଯଂ ଯା ମତିଃ ସା ଗତିର୍ଭଵେତ୍ ॥ 1-11॥
ଆତ୍ମା ସାକ୍ଷୀ ଵିଭୁଃ ପୂର୍ଣ ଏକୋ ମୁକ୍ତଶ୍ଚିଦକ୍ରିଯଃ ।
ଅସଙ୍ଗୋ ନିଃସ୍ପୃହଃ ଶାନ୍ତୋ ଭ୍ରମାତ୍ସଂସାରଵାନିଵ ॥ 1-12॥
କୂଟସ୍ଥଂ ବୋଧମଦ୍ଵୈତମାତ୍ମାନଂ ପରିଭାଵଯ ।
ଆଭାସୋଽହଂ ଭ୍ରମଂ ମୁକ୍ତ୍ଵା ଭାଵଂ ବାହ୍ଯମଥାନ୍ତରମ୍ ॥ 1-13॥
ଦେହାଭିମାନପାଶେନ ଚିରଂ ବଦ୍ଧୋଽସି ପୁତ୍ରକ ।
ବୋଧୋଽହଂ ଜ୍ଞାନଖଡ୍ଗେନ ତନ୍ନିକୃତ୍ଯ ସୁଖୀ ଭଵ ॥ 1-14॥
ନିଃସଙ୍ଗୋ ନିଷ୍କ୍ରିଯୋଽସି ତ୍ଵଂ ସ୍ଵପ୍ରକାଶୋ ନିରଞ୍ଜନଃ ।
ଅଯମେଵ ହି ତେ ବନ୍ଧଃ ସମାଧିମନୁତିଷ୍ଠସି ॥ 1-15॥
ତ୍ଵଯା ଵ୍ଯାପ୍ତମିଦଂ ଵିଶ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି ପ୍ରୋତଂ ଯଥାର୍ଥତଃ ।
ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧସ୍ଵରୂପସ୍ତ୍ଵଂ ମା ଗମଃ କ୍ଷୁଦ୍ରଚିତ୍ତତାମ୍ ॥ 1-16॥
ନିରପେକ୍ଷୋ ନିର୍ଵିକାରୋ ନିର୍ଭରଃ ଶୀତଲାଶଯଃ ।
ଅଗାଧବୁଦ୍ଧିରକ୍ଷୁବ୍ଧୋ ଭଵ ଚିନ୍ମାତ୍ରଵାସନଃ ॥ 1-17॥
ସାକାରମନୃତଂ ଵିଦ୍ଧି ନିରାକାରଂ ତୁ ନିଶ୍ଚଲମ୍ ।
ଏତତ୍ତତ୍ତ୍ଵୋପଦେଶେନ ନ ପୁନର୍ଭଵସମ୍ଭଵଃ ॥ 1-18॥
ଯଥୈଵାଦର୍ଶମଧ୍ଯସ୍ଥେ ରୂପେଽନ୍ତଃ ପରିତସ୍ତୁ ସଃ ।
ତଥୈଵାଽସ୍ମିନ୍ ଶରୀରେଽନ୍ତଃ ପରିତଃ ପରମେଶ୍ଵରଃ ॥ 1-19॥
ଏକଂ ସର୍ଵଗତଂ ଵ୍ଯୋମ ବହିରନ୍ତର୍ଯଥା ଘଟେ ।
ନିତ୍ଯଂ ନିରନ୍ତରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସର୍ଵଭୂତଗଣେ ତଥା ॥ 1-20॥
Roman (IAST) Transliteration
|| śrī ||
atha śrīmadaṣṭāvakragītā prārabhyate ||
janaka uvāca ||
kathaṃ jñānamavāpnoti kathaṃ muktirbhaviṣyati |
vairāgyaṃ ca kathaṃ prāptametad brūhi mama prabho || 1-1||
aṣṭāvakra uvāca ||
muktimicchasi cettāta viṣayān viṣavattyaja |
kṣamārjavadayātoṣasatyaṃ pīyūṣavad bhaja || 1-2||
na pṛthvī na jalaṃ nāgnirna vāyurdyaurna vā bhavān |
eṣāṃ sākṣiṇamātmānaṃ cidrūpaṃ viddhi muktaye || 1-3||
yadi dehaṃ pṛthak kṛtya citi viśrāmya tiṣṭhasi |
adhunaiva sukhī śānto bandhamukto bhaviṣyasi || 1-4||
na tvaṃ viprādiko varṇo nāśramī nākṣagocaraḥ |
asaṅgo'si nirākāro viśvasākṣī sukhī bhava || 1-5||
dharmādharmau sukhaṃ duḥkhaṃ mānasāni na te vibho |
na kartāsi na bhoktāsi mukta evāsi sarvadā || 1-6||
eko draṣṭāsi sarvasya muktaprāyo'si sarvadā |
ayameva hi te bandho draṣṭāraṃ paśyasītaram || 1-7||
ahaṃ kartetyahammānamahākṛṣṇāhidaṃśitaḥ |
nāhaṃ karteti viśvāsāmṛtaṃ pītvā sukhaṃ cara || 1-8||
eko viśuddhabodho'hamiti niścayavahninā |
prajvālyājñānagahanaṃ vītaśokaḥ sukhī bhava || 1-9||
yatra viśvamidaṃ bhāti kalpitaṃ rajjusarpavat |
ānandaparamānandaḥ sa bodhastvaṃ sukhaṃ bhava || 1-10||
muktābhimānī mukto hi baddho baddhābhimānyapi |
kiṃvadantīha satyeyaṃ yā matiḥ sā gatirbhavet || 1-11||
ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇa eko muktaścidakriyaḥ |
asaṅgo niḥspṛhaḥ śānto bhramātsaṃsāravāniva || 1-12||
kūṭasthaṃ bodhamadvaitamātmānaṃ paribhāvaya |
ābhāso'haṃ bhramaṃ muktvā bhāvaṃ bāhyamathāntaram || 1-13||
dehābhimānapāśena ciraṃ baddho'si putraka |
bodho'haṃ jñānakhaḍgena tannikṛtya sukhī bhava || 1-14||
niḥsaṅgo niṣkriyo'si tvaṃ svaprakāśo nirañjanaḥ |
ayameva hi te bandhaḥ samādhimanutiṣṭhasi || 1-15||
tvayā vyāptamidaṃ viśvaṃ tvayi protaṃ yathārthataḥ |
śuddhabuddhasvarūpastvaṃ mā gamaḥ kṣudracittatām || 1-16||
nirapekṣo nirvikāro nirbharaḥ śītalāśayaḥ |
agādhabuddhirakṣubdho bhava cinmātravāsanaḥ || 1-17||
sākāramanṛtaṃ viddhi nirākāraṃ tu niścalam |
etattattvopadeśena na punarbhavasambhavaḥ || 1-18||
yathaivādarśamadhyasthe rūpe'ntaḥ paritastu saḥ |
tathaivā'smin śarīre'ntaḥ paritaḥ parameśvaraḥ || 1-19||
ekaṃ sarvagataṃ vyoma bahirantaryathā ghaṭe |
nityaṃ nirantaraṃ brahma sarvabhūtagaṇe tathā || 1-20||
Sanskrit — Devanagari (original)
॥ श्री ॥
अथ श्रीमदष्टावक्रगीता प्रारभ्यते ॥
जनक उवाच ॥
कथं ज्ञानमवाप्नोति कथं मुक्तिर्भविष्यति ।
वैराग्यं च कथं प्राप्तमेतद् ब्रूहि मम प्रभो ॥ 1-1॥
अष्टावक्र उवाच ॥
मुक्तिमिच्छसि चेत्तात विषयान् विषवत्त्यज ।
क्षमार्जवदयातोषसत्यं पीयूषवद् भज ॥ 1-2॥
न पृथ्वी न जलं नाग्निर्न वायुर्द्यौर्न वा भवान् ।
एषां साक्षिणमात्मानं चिद्रूपं विद्धि मुक्तये ॥ 1-3॥
यदि देहं पृथक् कृत्य चिति विश्राम्य तिष्ठसि ।
अधुनैव सुखी शान्तो बन्धमुक्तो भविष्यसि ॥ 1-4॥
न त्वं विप्रादिको वर्णो नाश्रमी नाक्षगोचरः ।
असङ्गोऽसि निराकारो विश्वसाक्षी सुखी भव ॥ 1-5॥
धर्माधर्मौ सुखं दुःखं मानसानि न ते विभो ।
न कर्तासि न भोक्तासि मुक्त एवासि सर्वदा ॥ 1-6॥
एको द्रष्टासि सर्वस्य मुक्तप्रायोऽसि सर्वदा ।
अयमेव हि ते बन्धो द्रष्टारं पश्यसीतरम् ॥ 1-7॥
अहं कर्तेत्यहम्मानमहाकृष्णाहिदंशितः ।
नाहं कर्तेति विश्वासामृतं पीत्वा सुखं चर ॥ 1-8॥
एको विशुद्धबोधोऽहमिति निश्चयवह्निना ।
प्रज्वाल्याज्ञानगहनं वीतशोकः सुखी भव ॥ 1-9॥
यत्र विश्वमिदं भाति कल्पितं रज्जुसर्पवत् ।
आनन्दपरमानन्दः स बोधस्त्वं सुखं भव ॥ 1-10॥
मुक्ताभिमानी मुक्तो हि बद्धो बद्धाभिमान्यपि ।
किंवदन्तीह सत्येयं या मतिः सा गतिर्भवेत् ॥ 1-11॥
आत्मा साक्षी विभुः पूर्ण एको मुक्तश्चिदक्रियः ।
असङ्गो निःस्पृहः शान्तो भ्रमात्संसारवानिव ॥ 1-12॥
कूटस्थं बोधमद्वैतमात्मानं परिभावय ।
आभासोऽहं भ्रमं मुक्त्वा भावं बाह्यमथान्तरम् ॥ 1-13॥
देहाभिमानपाशेन चिरं बद्धोऽसि पुत्रक ।
बोधोऽहं ज्ञानखड्गेन तन्निकृत्य सुखी भव ॥ 1-14॥
निःसङ्गो निष्क्रियोऽसि त्वं स्वप्रकाशो निरञ्जनः ।
अयमेव हि ते बन्धः समाधिमनुतिष्ठसि ॥ 1-15॥
त्वया व्याप्तमिदं विश्वं त्वयि प्रोतं यथार्थतः ।
शुद्धबुद्धस्वरूपस्त्वं मा गमः क्षुद्रचित्तताम् ॥ 1-16॥
निरपेक्षो निर्विकारो निर्भरः शीतलाशयः ।
अगाधबुद्धिरक्षुब्धो भव चिन्मात्रवासनः ॥ 1-17॥
साकारमनृतं विद्धि निराकारं तु निश्चलम् ।
एतत्तत्त्वोपदेशेन न पुनर्भवसम्भवः ॥ 1-18॥
यथैवादर्शमध्यस्थे रूपेऽन्तः परितस्तु सः ।
तथैवाऽस्मिन् शरीरेऽन्तः परितः परमेश्वरः ॥ 1-19॥
एकं सर्वगतं व्योम बहिरन्तर्यथा घटे ।
नित्यं निरन्तरं ब्रह्म सर्वभूतगणे तथा ॥ 1-20॥
|| śrī ||
atha śrīmadaṣṭāvakragītā prārabhyate ||
janaka uvāca ||
kathaṃ jñānamavāpnoti kathaṃ muktirbhaviṣyati |
vairāgyaṃ ca kathaṃ prāptametad brūhi mama prabho || 1-1||
aṣṭāvakra uvāca ||
muktimicchasi cettāta viṣayān viṣavattyaja |
kṣamārjavadayātoṣasatyaṃ pīyūṣavad bhaja || 1-2||
na pṛthvī na jalaṃ nāgnirna vāyurdyaurna vā bhavān |
eṣāṃ sākṣiṇamātmānaṃ cidrūpaṃ viddhi muktaye || 1-3||
yadi dehaṃ pṛthak kṛtya citi viśrāmya tiṣṭhasi |
adhunaiva sukhī śānto bandhamukto bhaviṣyasi || 1-4||
na tvaṃ viprādiko varṇo nāśramī nākṣagocaraḥ |
asaṅgo'si nirākāro viśvasākṣī sukhī bhava || 1-5||
dharmādharmau sukhaṃ duḥkhaṃ mānasāni na te vibho |
na kartāsi na bhoktāsi mukta evāsi sarvadā || 1-6||
eko draṣṭāsi sarvasya muktaprāyo'si sarvadā |
ayameva hi te bandho draṣṭāraṃ paśyasītaram || 1-7||
ahaṃ kartetyahammānamahākṛṣṇāhidaṃśitaḥ |
nāhaṃ karteti viśvāsāmṛtaṃ pītvā sukhaṃ cara || 1-8||
eko viśuddhabodho'hamiti niścayavahninā |
prajvālyājñānagahanaṃ vītaśokaḥ sukhī bhava || 1-9||
yatra viśvamidaṃ bhāti kalpitaṃ rajjusarpavat |
ānandaparamānandaḥ sa bodhastvaṃ sukhaṃ bhava || 1-10||
muktābhimānī mukto hi baddho baddhābhimānyapi |
kiṃvadantīha satyeyaṃ yā matiḥ sā gatirbhavet || 1-11||
ātmā sākṣī vibhuḥ pūrṇa eko muktaścidakriyaḥ |
asaṅgo niḥspṛhaḥ śānto bhramātsaṃsāravāniva || 1-12||
kūṭasthaṃ bodhamadvaitamātmānaṃ paribhāvaya |
ābhāso'haṃ bhramaṃ muktvā bhāvaṃ bāhyamathāntaram || 1-13||
dehābhimānapāśena ciraṃ baddho'si putraka |
bodho'haṃ jñānakhaḍgena tannikṛtya sukhī bhava || 1-14||
niḥsaṅgo niṣkriyo'si tvaṃ svaprakāśo nirañjanaḥ |
ayameva hi te bandhaḥ samādhimanutiṣṭhasi || 1-15||
tvayā vyāptamidaṃ viśvaṃ tvayi protaṃ yathārthataḥ |
śuddhabuddhasvarūpastvaṃ mā gamaḥ kṣudracittatām || 1-16||
nirapekṣo nirvikāro nirbharaḥ śītalāśayaḥ |
agādhabuddhirakṣubdho bhava cinmātravāsanaḥ || 1-17||
sākāramanṛtaṃ viddhi nirākāraṃ tu niścalam |
etattattvopadeśena na punarbhavasambhavaḥ || 1-18||
yathaivādarśamadhyasthe rūpe'ntaḥ paritastu saḥ |
tathaivā'smin śarīre'ntaḥ paritaḥ parameśvaraḥ || 1-19||
ekaṃ sarvagataṃ vyoma bahirantaryathā ghaṭe |
nityaṃ nirantaraṃ brahma sarvabhūtagaṇe tathā || 1-20||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Oriya script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.