Chanakya Niti Chapter 9 — Kannada Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

చాణక్య నీతి తొమ్మిదవ అధ్యాయంలో మోక్షాన్ని కోరేవారు విషయ సుఖాలను విడిచిపెట్టి క్షమ, సరళత, దయ, పవిత్రత, సత్యం అనే గుణాలను అలవరచుకోవాలని చెప్పబడింది. విద్యార్థి, సేవకుడు మొదలైన ఏడుగురిని నిద్రలో నుంచి లేపాలని, సర్పం, రాజు మొదలైన ఏడుగురిని లేపకూడదని ఈ అధ్యాయం వివరిస్తుంది. కొన్ని వస్తువులు నలగగొట్టడం వల్ల గుణాలు పెరుగుతాయని, తన చేతితో చేసిన మాల, గంధం, స్తోత్రం ఇంద్రుని సంపదను సైతం హరిస్తాయని ఇది పేర్కొంటుంది. దారిద్ర్యం ధైర్యంతో, చెడు వస్త్రాలు శుభ్రతతో, చెడు అన్నం వేడితో, కురూపత్వం శీలంతో విరాజిల్లుతాయని కూడా ఇది తెలుపుతుంది.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Punjabi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Punjabi

ਚਾਣਕਿਆ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗਣ ਅਤੇ ਖਿਮਾ, ਸਰਲਤਾ, ਦਇਆ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪੀਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਵਾਨ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਚਿਰਜੀਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੱਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਪੜ੍ਹੇ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਦਵਿਜ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ, ਤਿਲ, ਸ਼ੂਦਰ, ਇਸਤਰੀ, ਸੋਨਾ, ਧਰਤੀ, ਚੰਦਨ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਨ ਦਾ ਮਰਦਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਭੈੜੇ ਕੱਪੜੇ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੁਰੂਪਤਾ ਸ਼ੀਲ ਨਾਲ ਸੋਭਦੀ ਹੈ।

AI-generated · not yet verified

The Punjabi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Verse 01

ಮುಕ್ತಿಮಿಚ್ಛಸಿ ಚೇತ್ತಾತ ವಿಷಯಾನ್ವಿಷವತ್ತ್ಯಜ ।
ಕ್ಷಮಾರ್ಜವದಯಾಶೌಚಂ ಸತ್ಯಂ ಪೀಯೂಷವತ್ಪಿಬ ॥ 01 ॥

muktimicchasi cettāta viṣayānviṣavattyaja |
kṣamārjavadayāśaucaṃ satyaṃ pīyūṣavatpiba || 01 ||

ਜੇ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਖਿਮਾ, ਸਰਲਤਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪੀ ਲੈ। ^AI

ఓ ప్రియుడా, మోక్షాన్ని కోరుకుంటే విషయ సుఖాలను విషంలా విడిచిపెట్టు. క్షమ, సరళత, దయ, పవిత్రత, సత్యం అనే గుణాలను అమృతంలా త్రాగు. ^AI

Verse 02

ಪರಸ್ಪರಸ್ಯ ಮರ್ಮಾಣಿ ಯೇ ಭಾಷನ್ತೇ ನರಾಧಮಾಃ ।
ತ ಏವ ವಿಲಯಂ ಯಾನ್ತಿ ವಲ್ಮೀಕೋದರಸರ್ಪವತ್ ॥ 02 ॥

parasparasya marmāṇi ye bhāṣante narādhamāḥ |
ta eva vilayaṃ yānti valmīkodarasarpavat || 02 ||

ਜੋ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਭੇਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੀਮਕ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ^AI

ఒకరి మర్మాలను ఒకరు చెప్పుకునే నీచులు పుట్టలోని పాములా నశించిపోతారు. ^AI

Verse 03

ಗನ್ಧಃ ಸುವರ್ಣೇ ಫಲಮಿಕ್ಷುದಣ್ಡೇ
ನಾಕರಿ ಪುಷ್ಪಂ ಖಲು ಚನ್ದನಸ್ಯ ।
ವಿದ್ವಾನ್ಧನಾಢ್ಯಶ್ಚ ನೃಪಶ್ಚಿರಾಯುಃ
ಧಾತುಃ ಪುರಾ ಕೋಽಪಿ ನ ಬುದ್ಧಿದೋಽಭೂತ್ ॥ 03 ॥

gandhaḥ suvarṇe phalamikṣudaṇḍe
nākari puṣpaṃ khalu candanasya |
vidvāndhanāḍhyaśca nṛpaścirāyuḥ
dhātuḥ purā ko'pi na buddhido'bhūt || 03 ||

ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਹੀਂ, ਗੰਨੇ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਿੱਚ ਫਲ ਨਹੀਂ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਦਵਾਨ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਚਿਰਜੀਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ^AI

బంగారంలో సువాసన ఉంటుంది, చెరకుగడలో మాధుర్యం ఉంటుంది, కానీ చందన వృక్షంలో పుష్పం ఉండదు. విద్వాంసుడు, ధనవంతుడు, రాజు, దీర్ఘాయుష్మంతుడు—వీరిని సృష్టికర్త పూర్వం ఎవరినీ బుద్ధిమంతులుగా చేయలేదు. ^AI

Verse 04

ಸರ್ವೌಷಧೀನಾಮಮೃತಾ ಪ್ರಧಾನಾ
ಸರ್ವೇಷು ಸೌಖ್ಯೇಷ್ವಶನಂ ಪ್ರಧಾನಮ್ ।
ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ನಯನಂ ಪ್ರಧಾನಂ
ಸರ್ವೇಷು ಗಾತ್ರೇಷು ಶಿರಃ ಪ್ರಧಾನಮ್ ॥ 04 ॥

sarvauṣadhīnāmamṛtā pradhānā
sarveṣu saukhyeṣvaśanaṃ pradhānam |
sarvendriyāṇāṃ nayanaṃ pradhānaṃ
sarveṣu gātreṣu śiraḥ pradhānam || 04 ||

ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ^AI

సమస్త ఔషధులలో అమృతం శ్రేష్ఠం; సమస్త సుఖాలలో ఆహారం శ్రేష్ఠం; సమస్త ఇంద్రియాలలో నేత్రం శ్రేష్ఠం; సమస్త అవయవాలలో శిరస్సు శ్రేష్ఠం. ^AI

Verse 05

ದೂತೋ ನ ಸಞ್ಚರತಿ ಖೇ ನ ಚಲೇಚ್ಚ ವಾರ್ತಾ
ಪೂರ್ವಂ ನ ಜಲ್ಪಿತಮಿದಂ ನ ಚ ಸಙ್ಗಮೋಽಸ್ತಿ ।
ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಸ್ಥಿತಂ ರವಿಶಾಶಿಗ್ರಹಣಂ ಪ್ರಶಸ್ತಂ
ಜಾನಾತಿ ಯೋ ದ್ವಿಜವರಃ ಸ ಕಥಂ ನ ವಿದ್ವಾನ್ ॥ 05 ॥

dūto na sañcarati khe na calecca vārtā
pūrvaṃ na jalpitamidaṃ na ca saṅgamo'sti |
vyomni sthitaṃ raviśāśigrahaṇaṃ praśastaṃ
jānāti yo dvijavaraḥ sa kathaṃ na vidvān || 05 ||

ਨਾ ਕੋਈ ਦੂਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਮਾਚਾਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਦਵਿਜ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ? ^AI

ఆకాశంలో దూత సంచరించడు, వార్త కూడా కదలదు; ఇది పూర్వం పలుకబడలేదు, సమాగమం కూడా లేదు. ఆకాశంలో నిలిచి సూర్యచంద్ర గ్రహణాన్ని ప్రశస్తంగా ఎవరు ఎరుగునో, ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు విద్వాంసుడు కాకుండా ఎలా ఉంటాడు? ^AI

Verse 06

ವಿದ್ಯಾರ್ಥೀ ಸೇವಕಃ ಪಾನ್ಥಃ ಕ್ಷುಧಾರ್ತೋ ಭಯಕಾತರಃ ।
ಭಾಣ್ಡಾರೀ ಪ್ರತಿಹಾರೀ ಚ ಸಪ್ತ ಸುಪ್ತಾನ್ಪ್ರಬೋಧಯೇತ್ ॥ 06 ॥

vidyārthī sevakaḥ pānthaḥ kṣudhārto bhayakātaraḥ |
bhāṇḍārī pratihārī ca sapta suptānprabodhayet || 06 ||

ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸੇਵਕ, ਰਾਹੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਡਰ ਨਾਲ ਕਾਤਰ, ਭੰਡਾਰੀ ਅਤੇ ਦਰਵਾਨ — ਇਹ ਸੱਤ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ^AI

విద్యార్థి, సేవకుడు, బాటసారి, ఆకలితో ఉన్నవాడు, భయంతో కంపించేవాడు, భాండాగారి, ద్వారపాలకుడు—ఈ ఏడుగురిని నిద్రిస్తున్నవారిని లేపాలి. ^AI

Verse 07

ಅಹಿಂ ನೃಪಂ ಚ ಶಾರ್ದೂಲಂ ವೃದ್ಧಂ ಚ ಬಾಲಕಂ ತಥಾ ।
ಪರಶ್ವಾನಂ ಚ ಮೂರ್ಖಂ ಚ ಸಪ್ತ ಸುಪ್ತಾನ್ನ ಬೋಧಯೇತ್ ॥ 07 ॥

ahiṃ nṛpaṃ ca śārdūlaṃ vṛddhaṃ ca bālakaṃ tathā |
paraśvānaṃ ca mūrkhaṃ ca sapta suptānna bodhayet || 07 ||

ਸੱਪ, ਰਾਜਾ, ਸ਼ੇਰ, ਵੱਡ-ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਬੱਚਾ, ਕੁੱਤਾ ਅਤੇ ਮੂਰਖ — ਇਹ ਸੱਤ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ^AI

సర్పాన్ని, రాజును, పులిని, వృద్ధుడిని, బాలుడిని, కుక్కను, మూర్ఖుడిని—ఈ ఏడుగురిని నిద్రిస్తున్నవారిని లేపకూడదు. ^AI

Verse 08

ಅರ್ಧಾಧೀತಾಶ್ಚ ಯೈರ್ವೇದಾಸ್ತಥಾ ಶೂದ್ರಾನ್ನಭೋಜನಾಃ ।
ತೇ ದ್ವಿಜಾಃ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯನ್ತಿ ನಿರ್ವಿಷಾ ಇವ ಪನ್ನಗಾಃ ॥ 08 ॥

ardhādhītāśca yairvedāstathā śūdrānnabhojanāḥ |
te dvijāḥ kiṃ kariṣyanti nirviṣā iva pannagāḥ || 08 ||

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਦ ਅੱਧੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਕੀ ਕਰ ਸਕਣਗੇ? ^AI

సగం మాత్రమే వేదాలను అభ్యసించినవారు, శూద్రుల అన్నం తినేవారు—ఆ ద్విజులు విషం లేని పాములలా ఏమి చేయగలరు? ^AI

Verse 09

ಯಸ್ಮಿನ್ರುಷ್ಟೇ ಭಯಂ ನಾಸ್ತಿ ತುಷ್ಟೇ ನೈವ ಧನಾಗಮಃ ।
ನಿಗ್ರಹೋಽನುಗ್ರಹೋ ನಾಸ್ತಿ ಸ ರುಷ್ಟಃ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ ॥ 09 ॥

yasminruṣṭe bhayaṃ nāsti tuṣṭe naiva dhanāgamaḥ |
nigraho'nugraho nāsti sa ruṣṭaḥ kiṃ kariṣyati || 09 ||

ਜਿਸ 'ਤੇ ਰੁੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਡਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਂਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੰਡ ਹੈ ਨਾ ਕਿਰਪਾ — ਉਹ ਰੁੱਸ ਕੇ ਕੀ ਕਰ ਲਵੇਗਾ? ^AI

ఎవరిపై కోపించినా భయం కలగదో, ఎవరు సంతుష్టుడైనా ధనాగమం కలగదో, ఎవరికి శిక్షించడం లేదా అనుగ్రహించడం లేదో, అలాంటి వాడు కోపించి ఏమి చేయగలడు? ^AI

Verse 10

ನಿರ್ವಿಷೇಣಾಪಿ ಸರ್ಪೇಣ ಕರ್ತವ್ಯಾ ಮಹತೀ ಫಣಾ ।
ವಿಷಮಸ್ತು ನ ಚಾಪ್ಯಸ್ತು ಘಟಾಟೋಪೋ ಭಯಙ್ಕರಃ ॥ 10 ॥

nirviṣeṇāpi sarpeṇa kartavyā mahatī phaṇā |
viṣamastu na cāpyastu ghaṭāṭopo bhayaṅkaraḥ || 10 ||

ਜ਼ਹਿਰ ਰਹਿਤ ਸੱਪ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਫਣ ਉਠਾਈ ਰੱਖੇ; ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਣ-ਪਸਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ^AI

విషం లేని పాము అయినప్పటికీ పెద్ద పడగను కలిగి ఉండాలి. విషం ఉన్నా, పెద్ద పడగ (ఘటాటోపం) భయంకరంగా ఉండకపోతే ప్రయోజనం లేదు. ^AI

Verse 11

ಪ್ರಾತರ್ದ್ಯೂತಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಸ್ತ್ರೀಪ್ರಸಙ್ಗತಃ ।
ರಾತ್ರೌ ಚೌರಪ್ರಸಙ್ಗೇನ ಕಾಲೋ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಧೀಮತಾಮ್ ॥ 11 ॥

prātardyūtaprasaṅgena madhyāhne strīprasaṅgataḥ |
rātrau cauraprasaṅgena kālo gacchanti dhīmatām || 11 ||

ਸਵੇਰੇ ਜੂਏ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿੱਚ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿੱਚ — ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਤਦਾ ਹੈ। ^AI

ఉదయాన జూదం ఆడటంలో, మధ్యాహ్నం స్త్రీల సాంగత్యంలో, రాత్రి దొంగతనంలో బుద్ధిమంతుల కాలం గడిచిపోతుంది. ^AI

Verse 12

ಸ್ವಹಸ್ತಗ್ರಥಿತಾ ಮಾಲಾ ಸ್ವಹಸ್ತಘೃಷ್ಟಚನ್ದನಮ್ ।
ಸ್ವಹಸ್ತಲಿಖಿತಂ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಶಕ್ರಸ್ಯಾಪಿ ಶ್ರಿಯಂ ಹರೇತ್ ॥ 12 ॥

svahastagrathitā mālā svahastaghṛṣṭacandanam |
svahastalikhitaṃ stotraṃ śakrasyāpi śriyaṃ haret || 12 ||

ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੁੰਦੀ ਮਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਘਸਾਇਆ ਚੰਦਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਸਤੋਤਰ — ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵੀ ਸੰਪਤੀ ਹਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ^AI

తన చేతితో కట్టిన పూలమాల, తన చేతితో అరగదీసిన గంధం, తన చేతితో రాసిన స్తోత్రం - ఇవి ఇంద్రుని సంపదను సైతం హరిస్తాయి. ^AI

Verse 13

ಇಕ್ಷುದಣ್ಡಾಸ್ತಿಲಾಃ ಶೂದ್ರಾಃ ಕಾನ್ತಾ ಹೇಮ ಚ ಮೇದಿನೀ ।
ಚನ್ದನಂ ದಧಿ ತಾಮ್ಬೂಲಂ ಮರ್ದನಂ ಗುಣವರ್ಧನಮ್ ॥ 13 ॥

ikṣudaṇḍāstilāḥ śūdrāḥ kāntā hema ca medinī |
candanaṃ dadhi tāmbūlaṃ mardanaṃ guṇavardhanam || 13 ||

ਗੰਨੇ ਦਾ ਡੰਡਾ, ਤਿਲ, ਸ਼ੂਦਰ, ਇਸਤਰੀ, ਸੋਨਾ, ਧਰਤੀ, ਚੰਦਨ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਰਦਨ (ਰਗੜਨਾ/ਮਿਲਾਉਣਾ) ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ^AI

చెరకు కడ్డీలు, నువ్వులు, శూద్రులు, భార్య, బంగారం, భూమి, గంధం, పెరుగు, తాంబూలం - ఇవి నలగగొట్టడం వల్ల గుణాలు పెరుగుతాయి. ^AI

Verse 14

ದಹ್ಯಮಾನಾಃ ಸುತೀವ್ರೇಣ ನೀಚಾಃ ಪರಯಶೋಽಗ್ನಿನಾ
ಅಶಕ್ತಾಸ್ತತ್ಪದಂ ಗನ್ತುಂ ತತೋ ನಿನ್ದಾಂ ಪ್ರಕುರ್ವತೇ ।
ದರಿದ್ರತಾ ಧೀರತಯಾ ವಿರಾಜತೇಕುವಸ್ತ್ರತಾ ಶುಭ್ರತಯಾ ವಿರಾಜತೇ
ಕದನ್ನತಾ ಚೋಷ್ಣತಯಾ ವಿರಾಜತೇ ಕುರೂಪತಾ ಶೀಲತಯಾ ವಿರಾಜತೇ ॥ 14 ॥

dahyamānāḥ sutīvreṇa nīcāḥ parayaśo'gninā
aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato nindāṃ prakurvate |
daridratā dhīratayā virājatekuvastratā śubhratayā virājate
kadannatā coṣṇatayā virājate kurūpatā śīlatayā virājate || 14 ||

ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਪਰਾਏ ਯਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਨੀਚ ਲੋਕ, ਉਸ ਪਦ (ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਰੀਬੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੋਭਦੀ ਹੈ, ਭੈੜੇ ਕੱਪੜੇ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਸੋਭਦੇ ਹਨ, ਭੈੜਾ ਅੰਨ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੋਭਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਰੂਪਤਾ ਸ਼ੀਲ ਨਾਲ ਸੋਭਦੀ ਹੈ। ^AI

అతి తీవ్రమైన ఇతరుల కీర్తి అనే అగ్నిచే దహించబడుతున్న నీచులు, ఆ స్థానానికి చేరుకోలేక, అందుకే నిందలు చేస్తారు. దారిద్ర్యం ధైర్యంతో విరాజిల్లుతుంది, చెడు వస్త్రాలు శుభ్రతతో విరాజిల్లుతాయి, చెడు అన్నం వేడితో విరాజిల్లుతుంది, కురూపత్వం శీలంతో విరాజిల్లుతుంది. ^AI

Sanskrit — Devanagari (original)

मुक्तिमिच्छसि चेत्तात विषयान्विषवत्त्यज ।

क्षमार्जवदयाशौचं सत्यं पीयूषवत्पिब ॥ 01 ॥

परस्परस्य मर्माणि ये भाषन्ते नराधमाः ।

त एव विलयं यान्ति वल्मीकोदरसर्पवत् ॥ 02 ॥

गन्धः सुवर्णे फलमिक्षुदण्डे

नाकरि पुष्पं खलु चन्दनस्य ।

विद्वान्धनाढ्यश्च नृपश्चिरायुः

धातुः पुरा कोऽपि न बुद्धिदोऽभूत् ॥ 03 ॥

सर्वौषधीनाममृता प्रधाना

सर्वेषु सौख्येष्वशनं प्रधानम् ।

सर्वेन्द्रियाणां नयनं प्रधानं

सर्वेषु गात्रेषु शिरः प्रधानम् ॥ 04 ॥

दूतो न सञ्चरति खे न चलेच्च वार्ता

पूर्वं न जल्पितमिदं न च सङ्गमोऽस्ति ।

व्योम्नि स्थितं रविशाशिग्रहणं प्रशस्तं

जानाति यो द्विजवरः स कथं न विद्वान् ॥ 05 ॥

विद्यार्थी सेवकः पान्थः क्षुधार्तो भयकातरः ।

भाण्डारी प्रतिहारी च सप्त सुप्तान्प्रबोधयेत् ॥ 06 ॥

अहिं नृपं च शार्दूलं वृद्धं च बालकं तथा ।

परश्वानं च मूर्खं च सप्त सुप्तान्न बोधयेत् ॥ 07 ॥

अर्धाधीताश्च यैर्वेदास्तथा शूद्रान्नभोजनाः ।

ते द्विजाः किं करिष्यन्ति निर्विषा इव पन्नगाः ॥ 08 ॥

यस्मिन्रुष्टे भयं नास्ति तुष्टे नैव धनागमः ।

निग्रहोऽनुग्रहो नास्ति स रुष्टः किं करिष्यति ॥ 09 ॥

निर्विषेणापि सर्पेण कर्तव्या महती फणा ।

विषमस्तु न चाप्यस्तु घटाटोपो भयङ्करः ॥ 10 ॥

प्रातर्द्यूतप्रसङ्गेन मध्याह्ने स्त्रीप्रसङ्गतः ।

रात्रौ चौरप्रसङ्गेन कालो गच्छन्ति धीमताम् ॥ 11 ॥

स्वहस्तग्रथिता माला स्वहस्तघृष्टचन्दनम् ।

स्वहस्तलिखितं स्तोत्रं शक्रस्यापि श्रियं हरेत् ॥ 12 ॥

इक्षुदण्डास्तिलाः शूद्राः कान्ता हेम च मेदिनी ।

चन्दनं दधि ताम्बूलं मर्दनं गुणवर्धनम् ॥ 13 ॥

दह्यमानाः सुतीव्रेण नीचाः परयशोऽग्निना

अशक्तास्तत्पदं गन्तुं ततो निन्दां प्रकुर्वते ।

दरिद्रता धीरतया विराजतेकुवस्त्रता शुभ्रतया विराजते

कदन्नता चोष्णतया विराजते कुरूपता शीलतया विराजते ॥ 14 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Kannada script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

ಚಾಣಕ್ಯ ನೀತಿ - ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ