Chanakya Niti Chapter 9 — Gujarati Script

⚠️ AI-generated translation — the Telugu meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Telugu

చాణక్య నీతి తొమ్మిదవ అధ్యాయంలో మోక్షాన్ని కోరేవారు విషయ సుఖాలను విడిచిపెట్టి క్షమ, సరళత, దయ, పవిత్రత, సత్యం అనే గుణాలను అలవరచుకోవాలని చెప్పబడింది. విద్యార్థి, సేవకుడు మొదలైన ఏడుగురిని నిద్రలో నుంచి లేపాలని, సర్పం, రాజు మొదలైన ఏడుగురిని లేపకూడదని ఈ అధ్యాయం వివరిస్తుంది. కొన్ని వస్తువులు నలగగొట్టడం వల్ల గుణాలు పెరుగుతాయని, తన చేతితో చేసిన మాల, గంధం, స్తోత్రం ఇంద్రుని సంపదను సైతం హరిస్తాయని ఇది పేర్కొంటుంది. దారిద్ర్యం ధైర్యంతో, చెడు వస్త్రాలు శుభ్రతతో, చెడు అన్నం వేడితో, కురూపత్వం శీలంతో విరాజిల్లుతాయని కూడా ఇది తెలుపుతుంది.

AI-generated · not yet verified

The Telugu meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Punjabi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.

Summary — Punjabi

ਚਾਣਕਿਆ ਨੀਤੀ ਦੇ ਨੌਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗਣ ਅਤੇ ਖਿਮਾ, ਸਰਲਤਾ, ਦਇਆ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪੀਣ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਦਵਾਨ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਚਿਰਜੀਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਅਤੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਕੁਝ ਸੱਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਤਿਆਂ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਅੱਧੇ ਪੜ੍ਹੇ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਦਵਿਜ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗੰਨੇ, ਤਿਲ, ਸ਼ੂਦਰ, ਇਸਤਰੀ, ਸੋਨਾ, ਧਰਤੀ, ਚੰਦਨ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਨ ਦਾ ਮਰਦਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਭੈੜੇ ਕੱਪੜੇ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੁਰੂਪਤਾ ਸ਼ੀਲ ਨਾਲ ਸੋਭਦੀ ਹੈ।

AI-generated · not yet verified

The Punjabi meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —

Verse 01

મુક્તિમિચ્છસિ ચેત્તાત વિષયાન્વિષવત્ત્યજ ।
ક્ષમાર્જવદયાશૌચં સત્યં પીયૂષવત્પિબ ॥ 01 ॥

muktimicchasi cettāta viṣayānviṣavattyaja |
kṣamārjavadayāśaucaṃ satyaṃ pīyūṣavatpiba || 01 ||

ਜੇ ਤੂੰ ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗ ਦੇ। ਖਿਮਾ, ਸਰਲਤਾ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਪੀ ਲੈ। ^AI

ఓ ప్రియుడా, మోక్షాన్ని కోరుకుంటే విషయ సుఖాలను విషంలా విడిచిపెట్టు. క్షమ, సరళత, దయ, పవిత్రత, సత్యం అనే గుణాలను అమృతంలా త్రాగు. ^AI

Verse 02

પરસ્પરસ્ય મર્માણિ યે ભાષન્તે નરાધમાઃ ।
ત એવ વિલયં યાન્તિ વલ્મીકોદરસર્પવત્ ॥ 02 ॥

parasparasya marmāṇi ye bhāṣante narādhamāḥ |
ta eva vilayaṃ yānti valmīkodarasarpavat || 02 ||

ਜੋ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਭੇਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦੀਮਕ ਦੀ ਖੋਹ ਵਿੱਚਲੇ ਸੱਪ ਵਾਂਗ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ^AI

ఒకరి మర్మాలను ఒకరు చెప్పుకునే నీచులు పుట్టలోని పాములా నశించిపోతారు. ^AI

Verse 03

ગન્ધઃ સુવર્ણે ફલમિક્ષુદણ્ડે
નાકરિ પુષ્પં ખલુ ચન્દનસ્ય ।
વિદ્વાન્ધનાઢ્યશ્ચ નૃપશ્ચિરાયુઃ
ધાતુઃ પુરા કોઽપિ ન બુદ્ધિદોઽભૂત્ ॥ 03 ॥

gandhaḥ suvarṇe phalamikṣudaṇḍe
nākari puṣpaṃ khalu candanasya |
vidvāndhanāḍhyaśca nṛpaścirāyuḥ
dhātuḥ purā ko'pi na buddhido'bhūt || 03 ||

ਸੋਨੇ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਬੂ ਨਹੀਂ, ਗੰਨੇ ਦੀ ਡੰਡੀ ਵਿੱਚ ਫਲ ਨਹੀਂ, ਚੰਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਵਿਦਵਾਨ, ਧਨਵਾਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਚਿਰਜੀਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਬਣਾਇਆ। ^AI

బంగారంలో సువాసన ఉంటుంది, చెరకుగడలో మాధుర్యం ఉంటుంది, కానీ చందన వృక్షంలో పుష్పం ఉండదు. విద్వాంసుడు, ధనవంతుడు, రాజు, దీర్ఘాయుష్మంతుడు—వీరిని సృష్టికర్త పూర్వం ఎవరినీ బుద్ధిమంతులుగా చేయలేదు. ^AI

Verse 04

સર્વૌષધીનામમૃતા પ્રધાના
સર્વેષુ સૌખ્યેષ્વશનં પ્રધાનમ્ ।
સર્વેન્દ્રિયાણાં નયનં પ્રધાનં
સર્વેષુ ગાત્રેષુ શિરઃ પ્રધાનમ્ ॥ 04 ॥

sarvauṣadhīnāmamṛtā pradhānā
sarveṣu saukhyeṣvaśanaṃ pradhānam |
sarvendriyāṇāṃ nayanaṃ pradhānaṃ
sarveṣu gātreṣu śiraḥ pradhānam || 04 ||

ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਖ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ^AI

సమస్త ఔషధులలో అమృతం శ్రేష్ఠం; సమస్త సుఖాలలో ఆహారం శ్రేష్ఠం; సమస్త ఇంద్రియాలలో నేత్రం శ్రేష్ఠం; సమస్త అవయవాలలో శిరస్సు శ్రేష్ఠం. ^AI

Verse 05

દૂતો ન સઞ્ચરતિ ખે ન ચલેચ્ચ વાર્તા
પૂર્વં ન જલ્પિતમિદં ન ચ સઙ્ગમોઽસ્તિ ।
વ્યોમ્નિ સ્થિતં રવિશાશિગ્રહણં પ્રશસ્તં
જાનાતિ યો દ્વિજવરઃ સ કથં ન વિદ્વાન્ ॥ 05 ॥

dūto na sañcarati khe na calecca vārtā
pūrvaṃ na jalpitamidaṃ na ca saṅgamo'sti |
vyomni sthitaṃ raviśāśigrahaṇaṃ praśastaṃ
jānāti yo dvijavaraḥ sa kathaṃ na vidvān || 05 ||

ਨਾ ਕੋਈ ਦੂਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕੋਈ ਸਮਾਚਾਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਾ ਕੋਈ ਮਿਲਾਪ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਜੋ ਦਵਿਜ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ? ^AI

ఆకాశంలో దూత సంచరించడు, వార్త కూడా కదలదు; ఇది పూర్వం పలుకబడలేదు, సమాగమం కూడా లేదు. ఆకాశంలో నిలిచి సూర్యచంద్ర గ్రహణాన్ని ప్రశస్తంగా ఎవరు ఎరుగునో, ఆ ద్విజశ్రేష్ఠుడు విద్వాంసుడు కాకుండా ఎలా ఉంటాడు? ^AI

Verse 06

વિદ્યાર્થી સેવકઃ પાન્થઃ ક્ષુધાર્તો ભયકાતરઃ ।
ભાણ્ડારી પ્રતિહારી ચ સપ્ત સુપ્તાન્પ્રબોધયેત્ ॥ 06 ॥

vidyārthī sevakaḥ pānthaḥ kṣudhārto bhayakātaraḥ |
bhāṇḍārī pratihārī ca sapta suptānprabodhayet || 06 ||

ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਸੇਵਕ, ਰਾਹੀ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਡਰ ਨਾਲ ਕਾਤਰ, ਭੰਡਾਰੀ ਅਤੇ ਦਰਵਾਨ — ਇਹ ਸੱਤ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ^AI

విద్యార్థి, సేవకుడు, బాటసారి, ఆకలితో ఉన్నవాడు, భయంతో కంపించేవాడు, భాండాగారి, ద్వారపాలకుడు—ఈ ఏడుగురిని నిద్రిస్తున్నవారిని లేపాలి. ^AI

Verse 07

અહિં નૃપં ચ શાર્દૂલં વૃદ્ધં ચ બાલકં તથા ।
પરશ્વાનં ચ મૂર્ખં ચ સપ્ત સુપ્તાન્ન બોધયેત્ ॥ 07 ॥

ahiṃ nṛpaṃ ca śārdūlaṃ vṛddhaṃ ca bālakaṃ tathā |
paraśvānaṃ ca mūrkhaṃ ca sapta suptānna bodhayet || 07 ||

ਸੱਪ, ਰਾਜਾ, ਸ਼ੇਰ, ਵੱਡ-ਉਮਰ ਵਾਲਾ, ਬੱਚਾ, ਕੁੱਤਾ ਅਤੇ ਮੂਰਖ — ਇਹ ਸੱਤ ਸੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ^AI

సర్పాన్ని, రాజును, పులిని, వృద్ధుడిని, బాలుడిని, కుక్కను, మూర్ఖుడిని—ఈ ఏడుగురిని నిద్రిస్తున్నవారిని లేపకూడదు. ^AI

Verse 08

અર્ધાધીતાશ્ચ યૈર્વેદાસ્તથા શૂદ્રાન્નભોજનાઃ ।
તે દ્વિજાઃ કિં કરિષ્યન્તિ નિર્વિષા ઇવ પન્નગાઃ ॥ 08 ॥

ardhādhītāśca yairvedāstathā śūdrānnabhojanāḥ |
te dvijāḥ kiṃ kariṣyanti nirviṣā iva pannagāḥ || 08 ||

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੇਦ ਅੱਧੇ ਹੀ ਪੜ੍ਹੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਦਵਿਜ ਬਿਨਾਂ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ ਕੀ ਕਰ ਸਕਣਗੇ? ^AI

సగం మాత్రమే వేదాలను అభ్యసించినవారు, శూద్రుల అన్నం తినేవారు—ఆ ద్విజులు విషం లేని పాములలా ఏమి చేయగలరు? ^AI

Verse 09

યસ્મિન્રુષ્ટે ભયં નાસ્તિ તુષ્ટે નૈવ ધનાગમઃ ।
નિગ્રહોઽનુગ્રહો નાસ્તિ સ રુષ્ટઃ કિં કરિષ્યતિ ॥ 09 ॥

yasminruṣṭe bhayaṃ nāsti tuṣṭe naiva dhanāgamaḥ |
nigraho'nugraho nāsti sa ruṣṭaḥ kiṃ kariṣyati || 09 ||

ਜਿਸ 'ਤੇ ਰੁੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਡਰ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਂਦਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੰਡ ਹੈ ਨਾ ਕਿਰਪਾ — ਉਹ ਰੁੱਸ ਕੇ ਕੀ ਕਰ ਲਵੇਗਾ? ^AI

ఎవరిపై కోపించినా భయం కలగదో, ఎవరు సంతుష్టుడైనా ధనాగమం కలగదో, ఎవరికి శిక్షించడం లేదా అనుగ్రహించడం లేదో, అలాంటి వాడు కోపించి ఏమి చేయగలడు? ^AI

Verse 10

નિર્વિષેણાપિ સર્પેણ કર્તવ્યા મહતી ફણા ।
વિષમસ્તુ ન ચાપ્યસ્તુ ઘટાટોપો ભયઙ્કરઃ ॥ 10 ॥

nirviṣeṇāpi sarpeṇa kartavyā mahatī phaṇā |
viṣamastu na cāpyastu ghaṭāṭopo bhayaṅkaraḥ || 10 ||

ਜ਼ਹਿਰ ਰਹਿਤ ਸੱਪ ਵੀ ਆਪਣਾ ਵੱਡਾ ਫਣ ਉਠਾਈ ਰੱਖੇ; ਭਾਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਣ-ਪਸਾਰ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ^AI

విషం లేని పాము అయినప్పటికీ పెద్ద పడగను కలిగి ఉండాలి. విషం ఉన్నా, పెద్ద పడగ (ఘటాటోపం) భయంకరంగా ఉండకపోతే ప్రయోజనం లేదు. ^AI

Verse 11

પ્રાતર્દ્યૂતપ્રસઙ્ગેન મધ્યાહ્ને સ્ત્રીપ્રસઙ્ગતઃ ।
રાત્રૌ ચૌરપ્રસઙ્ગેન કાલો ગચ્છન્તિ ધીમતામ્ ॥ 11 ॥

prātardyūtaprasaṅgena madhyāhne strīprasaṅgataḥ |
rātrau cauraprasaṅgena kālo gacchanti dhīmatām || 11 ||

ਸਵੇਰੇ ਜੂਏ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿੱਚ, ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੋਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿੱਚ — ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਤਦਾ ਹੈ। ^AI

ఉదయాన జూదం ఆడటంలో, మధ్యాహ్నం స్త్రీల సాంగత్యంలో, రాత్రి దొంగతనంలో బుద్ధిమంతుల కాలం గడిచిపోతుంది. ^AI

Verse 12

સ્વહસ્તગ્રથિતા માલા સ્વહસ્તઘૃષ્ટચન્દનમ્ ।
સ્વહસ્તલિખિતં સ્તોત્રં શક્રસ્યાપિ શ્રિયં હરેત્ ॥ 12 ॥

svahastagrathitā mālā svahastaghṛṣṭacandanam |
svahastalikhitaṃ stotraṃ śakrasyāpi śriyaṃ haret || 12 ||

ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੁੰਦੀ ਮਾਲਾ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਘਸਾਇਆ ਚੰਦਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖਿਆ ਸਤੋਤਰ — ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵੀ ਸੰਪਤੀ ਹਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ^AI

తన చేతితో కట్టిన పూలమాల, తన చేతితో అరగదీసిన గంధం, తన చేతితో రాసిన స్తోత్రం - ఇవి ఇంద్రుని సంపదను సైతం హరిస్తాయి. ^AI

Verse 13

ઇક્ષુદણ્ડાસ્તિલાઃ શૂદ્રાઃ કાન્તા હેમ ચ મેદિની ।
ચન્દનં દધિ તામ્બૂલં મર્દનં ગુણવર્ધનમ્ ॥ 13 ॥

ikṣudaṇḍāstilāḥ śūdrāḥ kāntā hema ca medinī |
candanaṃ dadhi tāmbūlaṃ mardanaṃ guṇavardhanam || 13 ||

ਗੰਨੇ ਦਾ ਡੰਡਾ, ਤਿਲ, ਸ਼ੂਦਰ, ਇਸਤਰੀ, ਸੋਨਾ, ਧਰਤੀ, ਚੰਦਨ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਾਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਰਦਨ (ਰਗੜਨਾ/ਮਿਲਾਉਣਾ) ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ। ^AI

చెరకు కడ్డీలు, నువ్వులు, శూద్రులు, భార్య, బంగారం, భూమి, గంధం, పెరుగు, తాంబూలం - ఇవి నలగగొట్టడం వల్ల గుణాలు పెరుగుతాయి. ^AI

Verse 14

દહ્યમાનાઃ સુતીવ્રેણ નીચાઃ પરયશોઽગ્નિના
અશક્તાસ્તત્પદં ગન્તું તતો નિન્દાં પ્રકુર્વતે ।
દરિદ્રતા ધીરતયા વિરાજતેકુવસ્ત્રતા શુભ્રતયા વિરાજતે
કદન્નતા ચોષ્ણતયા વિરાજતે કુરૂપતા શીલતયા વિરાજતે ॥ 14 ॥

dahyamānāḥ sutīvreṇa nīcāḥ parayaśo'gninā
aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato nindāṃ prakurvate |
daridratā dhīratayā virājatekuvastratā śubhratayā virājate
kadannatā coṣṇatayā virājate kurūpatā śīlatayā virājate || 14 ||

ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਪਰਾਏ ਯਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਹੋਏ ਨੀਚ ਲੋਕ, ਉਸ ਪਦ (ਉੱਚੇ ਅਹੁਦੇ) ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਰੀਬੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਸੋਭਦੀ ਹੈ, ਭੈੜੇ ਕੱਪੜੇ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ਸੋਭਦੇ ਹਨ, ਭੈੜਾ ਅੰਨ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸੋਭਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਰੂਪਤਾ ਸ਼ੀਲ ਨਾਲ ਸੋਭਦੀ ਹੈ। ^AI

అతి తీవ్రమైన ఇతరుల కీర్తి అనే అగ్నిచే దహించబడుతున్న నీచులు, ఆ స్థానానికి చేరుకోలేక, అందుకే నిందలు చేస్తారు. దారిద్ర్యం ధైర్యంతో విరాజిల్లుతుంది, చెడు వస్త్రాలు శుభ్రతతో విరాజిల్లుతాయి, చెడు అన్నం వేడితో విరాజిల్లుతుంది, కురూపత్వం శీలంతో విరాజిల్లుతుంది. ^AI

Sanskrit — Devanagari (original)

मुक्तिमिच्छसि चेत्तात विषयान्विषवत्त्यज ।

क्षमार्जवदयाशौचं सत्यं पीयूषवत्पिब ॥ 01 ॥

परस्परस्य मर्माणि ये भाषन्ते नराधमाः ।

त एव विलयं यान्ति वल्मीकोदरसर्पवत् ॥ 02 ॥

गन्धः सुवर्णे फलमिक्षुदण्डे

नाकरि पुष्पं खलु चन्दनस्य ।

विद्वान्धनाढ्यश्च नृपश्चिरायुः

धातुः पुरा कोऽपि न बुद्धिदोऽभूत् ॥ 03 ॥

सर्वौषधीनाममृता प्रधाना

सर्वेषु सौख्येष्वशनं प्रधानम् ।

सर्वेन्द्रियाणां नयनं प्रधानं

सर्वेषु गात्रेषु शिरः प्रधानम् ॥ 04 ॥

दूतो न सञ्चरति खे न चलेच्च वार्ता

पूर्वं न जल्पितमिदं न च सङ्गमोऽस्ति ।

व्योम्नि स्थितं रविशाशिग्रहणं प्रशस्तं

जानाति यो द्विजवरः स कथं न विद्वान् ॥ 05 ॥

विद्यार्थी सेवकः पान्थः क्षुधार्तो भयकातरः ।

भाण्डारी प्रतिहारी च सप्त सुप्तान्प्रबोधयेत् ॥ 06 ॥

अहिं नृपं च शार्दूलं वृद्धं च बालकं तथा ।

परश्वानं च मूर्खं च सप्त सुप्तान्न बोधयेत् ॥ 07 ॥

अर्धाधीताश्च यैर्वेदास्तथा शूद्रान्नभोजनाः ।

ते द्विजाः किं करिष्यन्ति निर्विषा इव पन्नगाः ॥ 08 ॥

यस्मिन्रुष्टे भयं नास्ति तुष्टे नैव धनागमः ।

निग्रहोऽनुग्रहो नास्ति स रुष्टः किं करिष्यति ॥ 09 ॥

निर्विषेणापि सर्पेण कर्तव्या महती फणा ।

विषमस्तु न चाप्यस्तु घटाटोपो भयङ्करः ॥ 10 ॥

प्रातर्द्यूतप्रसङ्गेन मध्याह्ने स्त्रीप्रसङ्गतः ।

रात्रौ चौरप्रसङ्गेन कालो गच्छन्ति धीमताम् ॥ 11 ॥

स्वहस्तग्रथिता माला स्वहस्तघृष्टचन्दनम् ।

स्वहस्तलिखितं स्तोत्रं शक्रस्यापि श्रियं हरेत् ॥ 12 ॥

इक्षुदण्डास्तिलाः शूद्राः कान्ता हेम च मेदिनी ।

चन्दनं दधि ताम्बूलं मर्दनं गुणवर्धनम् ॥ 13 ॥

दह्यमानाः सुतीव्रेण नीचाः परयशोऽग्निना

अशक्तास्तत्पदं गन्तुं ततो निन्दां प्रकुर्वते ।

दरिद्रता धीरतया विराजतेकुवस्त्रता शुभ्रतया विराजते

कदन्नता चोष्णतया विराजते कुरूपता शीलतया विराजते ॥ 14 ॥

🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.

ચાણક્ય નીતિ - નવમોઽધ્યાયઃ