Chanakya Niti - Navamo'dhyayah

ॐ

ચાણક્ય નીતિ - નવમોઽધ્યાયઃ

Gujarati

મુક્તિમિચ્છસિ ચેત્તાત વિષયાન્વિષવત્ત્યજ ।

ક્ષમાર્જવદયાશૌચં સત્યં પીયૂષવત્પિબ ॥ 01 ॥

પરસ્પરસ્ય મર્માણિ યે ભાષન્તે નરાધમાઃ ।

ત એવ વિલયં યાન્તિ વલ્મીકોદરસર્પવત્ ॥ 02 ॥

ગન્ધઃ સુવર્ણે ફલમિક્ષુદણ્ડે

નાકરિ પુષ્પં ખલુ ચન્દનસ્ય ।

વિદ્વાન્ધનાઢ્યશ્ચ નૃપશ્ચિરાયુઃ

ધાતુઃ પુરા કોઽપિ ન બુદ્ધિદોઽભૂત્ ॥ 03 ॥

સર્વૌષધીનામમૃતા પ્રધાના

સર્વેષુ સૌખ્યેષ્વશનં પ્રધાનમ્ ।

સર્વેન્દ્રિયાણાં નયનં પ્રધાનં

સર્વેષુ ગાત્રેષુ શિરઃ પ્રધાનમ્ ॥ 04 ॥

દૂતો ન સઞ્ચરતિ ખે ન ચલેચ્ચ વાર્તા

પૂર્વં ન જલ્પિતમિદં ન ચ સઙ્ગમોઽસ્તિ ।

વ્યોમ્નિ સ્થિતં રવિશાશિગ્રહણં પ્રશસ્તં

જાનાતિ યો દ્વિજવરઃ સ કથં ન વિદ્વાન્ ॥ 05 ॥

વિદ્યાર્થી સેવકઃ પાન્થઃ ક્ષુધાર્તો ભયકાતરઃ ।

ભાણ્ડારી પ્રતિહારી ચ સપ્ત સુપ્તાન્પ્રબોધયેત્ ॥ 06 ॥

અહિં નૃપં ચ શાર્દૂલં વૃદ્ધં ચ બાલકં તથા ।

પરશ્વાનં ચ મૂર્ખં ચ સપ્ત સુપ્તાન્ન બોધયેત્ ॥ 07 ॥

અર્ધાધીતાશ્ચ યૈર્વેદાસ્તથા શૂદ્રાન્નભોજનાઃ ।

તે દ્વિજાઃ કિં કરિષ્યન્તિ નિર્વિષા ઇવ પન્નગાઃ ॥ 08 ॥

યસ્મિન્રુષ્ટે ભયં નાસ્તિ તુષ્ટે નૈવ ધનાગમઃ ।

નિગ્રહોઽનુગ્રહો નાસ્તિ સ રુષ્ટઃ કિં કરિષ્યતિ ॥ 09 ॥

નિર્વિષેણાપિ સર્પેણ કર્તવ્યા મહતી ફણા ।

વિષમસ્તુ ન ચાપ્યસ્તુ ઘટાટોપો ભયઙ્કરઃ ॥ 10 ॥

પ્રાતર્દ્યૂતપ્રસઙ્ગેન મધ્યાહ્ને સ્ત્રીપ્રસઙ્ગતઃ ।

રાત્રૌ ચૌરપ્રસઙ્ગેન કાલો ગચ્છન્તિ ધીમતામ્ ॥ 11 ॥

સ્વહસ્તગ્રથિતા માલા સ્વહસ્તઘૃષ્ટચન્દનમ્ ।

સ્વહસ્તલિખિતં સ્તોત્રં શક્રસ્યાપિ શ્રિયં હરેત્ ॥ 12 ॥

ઇક્ષુદણ્ડાસ્તિલાઃ શૂદ્રાઃ કાન્તા હેમ ચ મેદિની ।

ચન્દનં દધિ તામ્બૂલં મર્દનં ગુણવર્ધનમ્ ॥ 13 ॥

દહ્યમાનાઃ સુતીવ્રેણ નીચાઃ પરયશોઽગ્નિના

અશક્તાસ્તત્પદં ગન્તું તતો નિન્દાં પ્રકુર્વતે ।

દરિદ્રતા ધીરતયા વિરાજતેકુવસ્ત્રતા શુભ્રતયા વિરાજતે

કદન્નતા ચોષ્ણતયા વિરાજતે કુરૂપતા શીલતયા વિરાજતે ॥ 14 ॥

Roman (IAST) Transliteration

muktimicchasi cettāta viṣayānviṣavattyaja |

kṣamārjavadayāśaucaṃ satyaṃ pīyūṣavatpiba || 01 ||

parasparasya marmāṇi ye bhāṣante narādhamāḥ |

ta eva vilayaṃ yānti valmīkodarasarpavat || 02 ||

gandhaḥ suvarṇe phalamikṣudaṇḍe

nākari puṣpaṃ khalu candanasya |

vidvāndhanāḍhyaśca nṛpaścirāyuḥ

dhātuḥ purā ko'pi na buddhido'bhūt || 03 ||

sarvauṣadhīnāmamṛtā pradhānā

sarveṣu saukhyeṣvaśanaṃ pradhānam |

sarvendriyāṇāṃ nayanaṃ pradhānaṃ

sarveṣu gātreṣu śiraḥ pradhānam || 04 ||

dūto na sañcarati khe na calecca vārtā

pūrvaṃ na jalpitamidaṃ na ca saṅgamo'sti |

vyomni sthitaṃ raviśāśigrahaṇaṃ praśastaṃ

jānāti yo dvijavaraḥ sa kathaṃ na vidvān || 05 ||

vidyārthī sevakaḥ pānthaḥ kṣudhārto bhayakātaraḥ |

bhāṇḍārī pratihārī ca sapta suptānprabodhayet || 06 ||

ahiṃ nṛpaṃ ca śārdūlaṃ vṛddhaṃ ca bālakaṃ tathā |

paraśvānaṃ ca mūrkhaṃ ca sapta suptānna bodhayet || 07 ||

ardhādhītāśca yairvedāstathā śūdrānnabhojanāḥ |

te dvijāḥ kiṃ kariṣyanti nirviṣā iva pannagāḥ || 08 ||

yasminruṣṭe bhayaṃ nāsti tuṣṭe naiva dhanāgamaḥ |

nigraho'nugraho nāsti sa ruṣṭaḥ kiṃ kariṣyati || 09 ||

nirviṣeṇāpi sarpeṇa kartavyā mahatī phaṇā |

viṣamastu na cāpyastu ghaṭāṭopo bhayaṅkaraḥ || 10 ||

prātardyūtaprasaṅgena madhyāhne strīprasaṅgataḥ |

rātrau cauraprasaṅgena kālo gacchanti dhīmatām || 11 ||

svahastagrathitā mālā svahastaghṛṣṭacandanam |

svahastalikhitaṃ stotraṃ śakrasyāpi śriyaṃ haret || 12 ||

ikṣudaṇḍāstilāḥ śūdrāḥ kāntā hema ca medinī |

candanaṃ dadhi tāmbūlaṃ mardanaṃ guṇavardhanam || 13 ||

dahyamānāḥ sutīvreṇa nīcāḥ parayaśo'gninā

aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato nindāṃ prakurvate |

daridratā dhīratayā virājatekuvastratā śubhratayā virājate

kadannatā coṣṇatayā virājate kurūpatā śīlatayā virājate || 14 ||