শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ বিংশস্সর্গঃ ।
তচ্ছ্রুত্বা রাজশার্দূলো বিশ্বামিত্রস্য ভাষিতম্ ।
মুহূর্তমিব নিস্সঞ্জ্ঞস্সঞ্জ্ঞাবানিদমব্রবীত্ ॥ 1 ॥
ঊনষোডশবর্ষো মে রামো রাজীবলোচনঃ ।
ন যুদ্ধযোগ্যতামস্য পশ্যামি সহ রাক্ষসৈঃ ॥ 2 ॥
ইযমক্ষৌহিণী পূর্ণা যস্যাহং পতিরীশ্বরঃ ।
অনযা সংবৃতো গত্বা যোদ্ধাঽহং তৈর্নিশাচরৈঃ ॥ 3 ॥
ইমে শূরাশ্চ বিক্রান্তা ভৃত্যা মেঽস্ত্রবিশারদাঃ ।
যোগ্যা রক্ষোগণৈর্যোদ্ধুং ন রামং নেতুমর্হসি ॥ 4 ॥
অহমেব ধনুষ্পাণির্গোপ্তা সমরমূর্ধনি ।
যাবত্প্রাণান্ধরিষ্যামি তাবদ্যোত্স্যে নিশাচরৈঃ ॥ 5 ॥
নির্বিঘ্না ব্রতচর্যা সা ভবিষ্যতি সুরক্ষিতা ।
অহং তত্রাগমিষ্যামি ন রামং নেতুমর্হসি ॥ 6 ॥
বালো হ্যকৃতবিদ্যশ্চ ন চ বেত্তি বলাবলম্ ।
ন চাস্ত্রবলসংযুক্তো ন চ যুদ্ধবিশারদঃ ॥ 7 ॥
ন চাসৌ রক্ষসাং যোগ্যঃ কূটযুদ্ধা হি তে ধ্রুবম্ ।
বিপ্রযুক্তো হি রামেণ মুহূর্তমপি নোত্সহে ॥ 8 ॥
জীবিতুং মুনিশার্দূল ন রামং নেতুমর্হসি ।
যদি বা রাঘবং ব্রহ্মন্নেতুমিচ্ছসি সুব্রত ॥ 9 ॥
চতুরঙ্গসমাযুক্তং মযা চ সহিতং নয ।
ষষ্টির্বর্ষসহস্রাণি জাতস্য মম কৌশিক ॥ 10 ॥
দুঃখেনোত্পাদিতশ্চাযং ন রামং নেতুমর্হসি ।
চতুর্ণামাত্মজানাং হি প্রীতিঃপরমিকা মম ॥ 11 ॥
জ্যেষ্ঠং ধর্মপ্রধানং চ ন রামং নেতুমর্হসি ।
কিংবীর্যা রাক্ষসাস্তে চ কস্য পুত্রাশ্চ তে চ কে ॥ 12 ॥
কথং প্রমাণাঃ কে চৈতান্রক্ষন্তি মুনিপুঙ্গব ।
কথং চ প্রতিকর্তব্যং তেষাং রামেণ রক্ষসাম্ ॥ 13 ॥
মামকৈর্বা বলৈর্ব্রহ্মন্মযা বা কূটযোধিনাম্ ।
3 সর্বং মে শংস ভগবন্কথং তেষাং মযা রণে ॥ 14 ॥
স্থাতব্যং দুষ্টভাবানাং বীর্যোত্সিক্তা হি রাক্ষসাঃ ।
4 তস্য তদ্বচনং শ্রুত্বা বিশ্বামিত্রোঽভ্যভাষত ॥ 15 ॥
পৌলস্ত্যবংশপ্রভবো রাবণো নাম রাক্ষসঃ ।
স ব্রহ্মণা দত্তবরস্ত্রৈলোক্যং বাধতে ভৃশম্ ॥ 16 ॥
মহাবলো মহাবীর্যো রাক্ষসৈর্বহুভির্বৃতঃ ।
শ্রূযতে হি মহাবীর্যো রাবণো রাক্ষসাধিপঃ ॥ 17 ॥
সাক্ষাদ্বৈশ্রবণভ্রাতা পুত্রো বিশ্রবসো মুনেঃ ।
যদা স্বযং ন যজ্ঞস্য বিঘ্নকর্তা মহাবলঃ ॥ 18 ॥
তেন সঞ্চোদিতৌ দ্বৌ তু রাক্ষসৌ বৈ মহাবলৌ ।
মারীচশ্চ সুবাহুশ্চ যজ্ঞবিঘ্নং করিষ্যতঃ ॥ 19 ॥
ইত্যুক্তো মুনিনা তেন রাজোবাচ মুনিং তদা ।
ন হি শক্তোঽস্মি সঙ্গ্রামে স্থাতুং তস্য দুরাত্মনঃ ॥ 20 ॥
স ত্বং প্রসাদং ধর্মজ্ঞ কুরুষ্ব মম পুত্রকে ।
মম চৈবাল্পভাগ্যস্য দৈবতং হি ভবান্গুরুঃ ॥ 21 ॥
দেবদানবগন্ধর্বা যক্ষাঃপতগপন্নগাঃ ।
ন শক্তা রাবণং সোঢুং কিং পুনর্মানবা যুধি ॥ 22 ॥
স হি বীর্যবতাং বীর্যমাদত্তে যুধি রাক্ষসঃ ।
তেন চাহং ন শক্তোঽস্মি সংযোদ্ধুং তস্য বা বলৈঃ ॥ 23 ॥
সবলো বা মুনিশ্রেষ্ঠ সহিতো বা মমাত্মজৈঃ ।
কথমপ্যমরপ্রখ্যং সঙ্গ্রামাণামকোবিদম্ ।
বালং মে তনযং ব্রহ্মন্ নৈব দাস্যামি পুত্রকম্ ॥ 24 ॥
অথ কালোপমৌ যুধ্দে সুতৌ সুন্দোপসুন্দযোঃ ॥ 25 ॥
যজ্ঞবিঘ্নকরৌ তৌ তে নৈব দাস্যামি পুত্রকম্ ।
মারীচশ্চ সুবাহুশ্চ বীর্যবন্তৌ সুশিক্ষিতৌ ।
তযোরন্যতরেণাহং যোধ্দা স্যাং সসুহৃদ্গণঃ ॥ 26 ॥
ইতি নরপতিজল্পনাদ্দ্বিজেন্দ্রং কুশিকসুতং সুমহান্বিবেশ মন্যুঃ ।
সুহুত ইব মখেঽগ্নিরাজ্যসিক্ত স্সমভবদুজ্জ্বলিতো মহর্ষিবহ্নিঃ ॥ 27 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে বিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
tacchrutvā rājaśārdūlo viśvāmitrasya bhāṣitam |
muhūrtamiva nissañjñassañjñāvānidamabravīt || 1 ||
ūnaṣoḍaśavarṣo me rāmo rājīvalocanaḥ |
na yuddhayogyatāmasya paśyāmi saha rākṣasaiḥ || 2 ||
iyamakṣauhiṇī pūrṇā yasyāhaṃ patirīśvaraḥ |
anayā saṃvṛto gatvā yoddhā'haṃ tairniśācaraiḥ || 3 ||
ime śūrāśca vikrāntā bhṛtyā me'straviśāradāḥ |
yogyā rakṣogaṇairyoddhuṃ na rāmaṃ netumarhasi || 4 ||
ahameva dhanuṣpāṇirgoptā samaramūrdhani |
yāvatprāṇāndhariṣyāmi tāvadyotsye niśācaraiḥ || 5 ||
nirvighnā vratacaryā sā bhaviṣyati surakṣitā |
ahaṃ tatrāgamiṣyāmi na rāmaṃ netumarhasi || 6 ||
bālo hyakṛtavidyaśca na ca vetti balābalam |
na cāstrabalasaṃyukto na ca yuddhaviśāradaḥ || 7 ||
na cāsau rakṣasāṃ yogyaḥ kūṭayuddhā hi te dhruvam |
viprayukto hi rāmeṇa muhūrtamapi notsahe || 8 ||
jīvituṃ muniśārdūla na rāmaṃ netumarhasi |
yadi vā rāghavaṃ brahmannetumicchasi suvrata || 9 ||
caturaṅgasamāyuktaṃ mayā ca sahitaṃ naya |
ṣaṣṭirvarṣasahasrāṇi jātasya mama kauśika || 10 ||
duḥkhenotpāditaścāyaṃ na rāmaṃ netumarhasi |
caturṇāmātmajānāṃ hi prītiḥparamikā mama || 11 ||
jyeṣṭhaṃ dharmapradhānaṃ ca na rāmaṃ netumarhasi |
kiṃvīryā rākṣasāste ca kasya putrāśca te ca ke || 12 ||
kathaṃ pramāṇāḥ ke caitānrakṣanti munipuṅgava |
kathaṃ ca pratikartavyaṃ teṣāṃ rāmeṇa rakṣasām || 13 ||
māmakairvā balairbrahmanmayā vā kūṭayodhinām |
3 sarvaṃ me śaṃsa bhagavankathaṃ teṣāṃ mayā raṇe || 14 ||
sthātavyaṃ duṣṭabhāvānāṃ vīryotsiktā hi rākṣasāḥ |
4 tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvāmitro'bhyabhāṣata || 15 ||
paulastyavaṃśaprabhavo rāvaṇo nāma rākṣasaḥ |
sa brahmaṇā dattavarastrailokyaṃ bādhate bhṛśam || 16 ||
mahābalo mahāvīryo rākṣasairbahubhirvṛtaḥ |
śrūyate hi mahāvīryo rāvaṇo rākṣasādhipaḥ || 17 ||
sākṣādvaiśravaṇabhrātā putro viśravaso muneḥ |
yadā svayaṃ na yajñasya vighnakartā mahābalaḥ || 18 ||
tena sañcoditau dvau tu rākṣasau vai mahābalau |
mārīcaśca subāhuśca yajñavighnaṃ kariṣyataḥ || 19 ||
ityukto muninā tena rājovāca muniṃ tadā |
na hi śakto'smi saṅgrāme sthātuṃ tasya durātmanaḥ || 20 ||
sa tvaṃ prasādaṃ dharmajña kuruṣva mama putrake |
mama caivālpabhāgyasya daivataṃ hi bhavānguruḥ || 21 ||
devadānavagandharvā yakṣāḥpatagapannagāḥ |
na śaktā rāvaṇaṃ soḍhuṃ kiṃ punarmānavā yudhi || 22 ||
sa hi vīryavatāṃ vīryamādatte yudhi rākṣasaḥ |
tena cāhaṃ na śakto'smi saṃyoddhuṃ tasya vā balaiḥ || 23 ||
sabalo vā muniśreṣṭha sahito vā mamātmajaiḥ |
kathamapyamaraprakhyaṃ saṅgrāmāṇāmakovidam |
bālaṃ me tanayaṃ brahman naiva dāsyāmi putrakam || 24 ||
atha kālopamau yudhde sutau sundopasundayoḥ || 25 ||
yajñavighnakarau tau te naiva dāsyāmi putrakam |
mārīcaśca subāhuśca vīryavantau suśikṣitau |
tayoranyatareṇāhaṃ yodhdā syāṃ sasuhṛdgaṇaḥ || 26 ||
iti narapatijalpanāddvijendraṃ kuśikasutaṃ sumahānviveśa manyuḥ |
suhuta iva makhe'gnirājyasikta ssamabhavadujjvalito maharṣivahniḥ || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe viṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ विंशस्सर्गः ।
तच्छ्रुत्वा राजशार्दूलो विश्वामित्रस्य भाषितम् ।
मुहूर्तमिव निस्सञ्ज्ञस्सञ्ज्ञावानिदमब्रवीत् ॥ 1 ॥
ऊनषोडशवर्षो मे रामो राजीवलोचनः ।
न युद्धयोग्यतामस्य पश्यामि सह राक्षसैः ॥ 2 ॥
इयमक्षौहिणी पूर्णा यस्याहं पतिरीश्वरः ।
अनया संवृतो गत्वा योद्धाऽहं तैर्निशाचरैः ॥ 3 ॥
इमे शूराश्च विक्रान्ता भृत्या मेऽस्त्रविशारदाः ।
योग्या रक्षोगणैर्योद्धुं न रामं नेतुमर्हसि ॥ 4 ॥
अहमेव धनुष्पाणिर्गोप्ता समरमूर्धनि ।
यावत्प्राणान्धरिष्यामि तावद्योत्स्ये निशाचरैः ॥ 5 ॥
निर्विघ्ना व्रतचर्या सा भविष्यति सुरक्षिता ।
अहं तत्रागमिष्यामि न रामं नेतुमर्हसि ॥ 6 ॥
बालो ह्यकृतविद्यश्च न च वेत्ति बलाबलम् ।
न चास्त्रबलसंयुक्तो न च युद्धविशारदः ॥ 7 ॥
न चासौ रक्षसां योग्यः कूटयुद्धा हि ते ध्रुवम् ।
विप्रयुक्तो हि रामेण मुहूर्तमपि नोत्सहे ॥ 8 ॥
जीवितुं मुनिशार्दूल न रामं नेतुमर्हसि ।
यदि वा राघवं ब्रह्मन्नेतुमिच्छसि सुव्रत ॥ 9 ॥
चतुरङ्गसमायुक्तं मया च सहितं नय ।
षष्टिर्वर्षसहस्राणि जातस्य मम कौशिक ॥ 10 ॥
दुःखेनोत्पादितश्चायं न रामं नेतुमर्हसि ।
चतुर्णामात्मजानां हि प्रीतिःपरमिका मम ॥ 11 ॥
ज्येष्ठं धर्मप्रधानं च न रामं नेतुमर्हसि ।
किंवीर्या राक्षसास्ते च कस्य पुत्राश्च ते च के ॥ 12 ॥
कथं प्रमाणाः के चैतान्रक्षन्ति मुनिपुङ्गव ।
कथं च प्रतिकर्तव्यं तेषां रामेण रक्षसाम् ॥ 13 ॥
मामकैर्वा बलैर्ब्रह्मन्मया वा कूटयोधिनाम् ।
3 सर्वं मे शंस भगवन्कथं तेषां मया रणे ॥ 14 ॥
स्थातव्यं दुष्टभावानां वीर्योत्सिक्ता हि राक्षसाः ।
4 तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रोऽभ्यभाषत ॥ 15 ॥
पौलस्त्यवंशप्रभवो रावणो नाम राक्षसः ।
स ब्रह्मणा दत्तवरस्त्रैलोक्यं बाधते भृशम् ॥ 16 ॥
महाबलो महावीर्यो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः ।
श्रूयते हि महावीर्यो रावणो राक्षसाधिपः ॥ 17 ॥
साक्षाद्वैश्रवणभ्राता पुत्रो विश्रवसो मुनेः ।
यदा स्वयं न यज्ञस्य विघ्नकर्ता महाबलः ॥ 18 ॥
तेन सञ्चोदितौ द्वौ तु राक्षसौ वै महाबलौ ।
मारीचश्च सुबाहुश्च यज्ञविघ्नं करिष्यतः ॥ 19 ॥
इत्युक्तो मुनिना तेन राजोवाच मुनिं तदा ।
न हि शक्तोऽस्मि सङ्ग्रामे स्थातुं तस्य दुरात्मनः ॥ 20 ॥
स त्वं प्रसादं धर्मज्ञ कुरुष्व मम पुत्रके ।
मम चैवाल्पभाग्यस्य दैवतं हि भवान्गुरुः ॥ 21 ॥
देवदानवगन्धर्वा यक्षाःपतगपन्नगाः ।
न शक्ता रावणं सोढुं किं पुनर्मानवा युधि ॥ 22 ॥
स हि वीर्यवतां वीर्यमादत्ते युधि राक्षसः ।
तेन चाहं न शक्तोऽस्मि संयोद्धुं तस्य वा बलैः ॥ 23 ॥
सबलो वा मुनिश्रेष्ठ सहितो वा ममात्मजैः ।
कथमप्यमरप्रख्यं सङ्ग्रामाणामकोविदम् ।
बालं मे तनयं ब्रह्मन् नैव दास्यामि पुत्रकम् ॥ 24 ॥
अथ कालोपमौ युध्दे सुतौ सुन्दोपसुन्दयोः ॥ 25 ॥
यज्ञविघ्नकरौ तौ ते नैव दास्यामि पुत्रकम् ।
मारीचश्च सुबाहुश्च वीर्यवन्तौ सुशिक्षितौ ।
तयोरन्यतरेणाहं योध्दा स्यां ससुहृद्गणः ॥ 26 ॥
इति नरपतिजल्पनाद्द्विजेन्द्रं कुशिकसुतं सुमहान्विवेश मन्युः ।
सुहुत इव मखेऽग्निराज्यसिक्त स्समभवदुज्ज्वलितो महर्षिवह्निः ॥ 27 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे विंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha viṃśassargaḥ |
tacchrutvā rājaśārdūlo viśvāmitrasya bhāṣitam |
muhūrtamiva nissañjñassañjñāvānidamabravīt || 1 ||
ūnaṣoḍaśavarṣo me rāmo rājīvalocanaḥ |
na yuddhayogyatāmasya paśyāmi saha rākṣasaiḥ || 2 ||
iyamakṣauhiṇī pūrṇā yasyāhaṃ patirīśvaraḥ |
anayā saṃvṛto gatvā yoddhā'haṃ tairniśācaraiḥ || 3 ||
ime śūrāśca vikrāntā bhṛtyā me'straviśāradāḥ |
yogyā rakṣogaṇairyoddhuṃ na rāmaṃ netumarhasi || 4 ||
ahameva dhanuṣpāṇirgoptā samaramūrdhani |
yāvatprāṇāndhariṣyāmi tāvadyotsye niśācaraiḥ || 5 ||
nirvighnā vratacaryā sā bhaviṣyati surakṣitā |
ahaṃ tatrāgamiṣyāmi na rāmaṃ netumarhasi || 6 ||
bālo hyakṛtavidyaśca na ca vetti balābalam |
na cāstrabalasaṃyukto na ca yuddhaviśāradaḥ || 7 ||
na cāsau rakṣasāṃ yogyaḥ kūṭayuddhā hi te dhruvam |
viprayukto hi rāmeṇa muhūrtamapi notsahe || 8 ||
jīvituṃ muniśārdūla na rāmaṃ netumarhasi |
yadi vā rāghavaṃ brahmannetumicchasi suvrata || 9 ||
caturaṅgasamāyuktaṃ mayā ca sahitaṃ naya |
ṣaṣṭirvarṣasahasrāṇi jātasya mama kauśika || 10 ||
duḥkhenotpāditaścāyaṃ na rāmaṃ netumarhasi |
caturṇāmātmajānāṃ hi prītiḥparamikā mama || 11 ||
jyeṣṭhaṃ dharmapradhānaṃ ca na rāmaṃ netumarhasi |
kiṃvīryā rākṣasāste ca kasya putrāśca te ca ke || 12 ||
kathaṃ pramāṇāḥ ke caitānrakṣanti munipuṅgava |
kathaṃ ca pratikartavyaṃ teṣāṃ rāmeṇa rakṣasām || 13 ||
māmakairvā balairbrahmanmayā vā kūṭayodhinām |
3 sarvaṃ me śaṃsa bhagavankathaṃ teṣāṃ mayā raṇe || 14 ||
sthātavyaṃ duṣṭabhāvānāṃ vīryotsiktā hi rākṣasāḥ |
4 tasya tadvacanaṃ śrutvā viśvāmitro'bhyabhāṣata || 15 ||
paulastyavaṃśaprabhavo rāvaṇo nāma rākṣasaḥ |
sa brahmaṇā dattavarastrailokyaṃ bādhate bhṛśam || 16 ||
mahābalo mahāvīryo rākṣasairbahubhirvṛtaḥ |
śrūyate hi mahāvīryo rāvaṇo rākṣasādhipaḥ || 17 ||
sākṣādvaiśravaṇabhrātā putro viśravaso muneḥ |
yadā svayaṃ na yajñasya vighnakartā mahābalaḥ || 18 ||
tena sañcoditau dvau tu rākṣasau vai mahābalau |
mārīcaśca subāhuśca yajñavighnaṃ kariṣyataḥ || 19 ||
ityukto muninā tena rājovāca muniṃ tadā |
na hi śakto'smi saṅgrāme sthātuṃ tasya durātmanaḥ || 20 ||
sa tvaṃ prasādaṃ dharmajña kuruṣva mama putrake |
mama caivālpabhāgyasya daivataṃ hi bhavānguruḥ || 21 ||
devadānavagandharvā yakṣāḥpatagapannagāḥ |
na śaktā rāvaṇaṃ soḍhuṃ kiṃ punarmānavā yudhi || 22 ||
sa hi vīryavatāṃ vīryamādatte yudhi rākṣasaḥ |
tena cāhaṃ na śakto'smi saṃyoddhuṃ tasya vā balaiḥ || 23 ||
sabalo vā muniśreṣṭha sahito vā mamātmajaiḥ |
kathamapyamaraprakhyaṃ saṅgrāmāṇāmakovidam |
bālaṃ me tanayaṃ brahman naiva dāsyāmi putrakam || 24 ||
atha kālopamau yudhde sutau sundopasundayoḥ || 25 ||
yajñavighnakarau tau te naiva dāsyāmi putrakam |
mārīcaśca subāhuśca vīryavantau suśikṣitau |
tayoranyatareṇāhaṃ yodhdā syāṃ sasuhṛdgaṇaḥ || 26 ||
iti narapatijalpanāddvijendraṃ kuśikasutaṃ sumahānviveśa manyuḥ |
suhuta iva makhe'gnirājyasikta ssamabhavadujjvalito maharṣivahniḥ || 27 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe viṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.