1.31 বালকাণ্ড - একত্রিংশ সর্গঃ

1.31 Balakanda - Ekatrimsha Sargah

✍️ Valmiki 🖋️ Bengali script
📄 Download PDF
শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ একত্রিংশস্সর্গঃ ।
অথ তাং রজনীং তত্র কৃতার্থৌ রামলক্ষ্মণৌ ।
ঊষতুর্মুদিতৌ বীরৌ প্রহৃষ্টেনান্তরাত্মনা ॥ 1 ॥
প্রভাতাযাং তু শর্বর্যাং কৃতপৌর্বাহ্ণিকক্রিযৌ ।
বিশ্বামিত্রমৃষীংশ্চান্যান্ সহিতাবভিজগ্মতুঃ ॥ 2 ॥
অভিবাদ্য মুনিশ্রেষ্ঠং জ্বলন্তমিব পাবকম্ ।
ঊচতুর্মধুরোদারং বাক্যং মধুরভাষিণৌ ॥ 3 ॥
ইমৌ স্ম মুনিশার্দূল কিঙ্করৌ সমুপস্থিতৌ ।
আজ্ঞাপয যথেষ্টং বৈ শাসনং করবাব কিম্ ॥ 4 ॥
এবমুক্তা স্ততস্তাভ্যাং সর্ব এব মহর্ষযঃ ।
বিশ্বামিত্রং পুরস্কৃত্য রামং বচনমব্রুবন্ ॥ 5 ॥
মৈথিলস্য নরশ্রেষ্ঠ জনকস্য ভবিষ্যতি ।
যজ্ঞঃ পরমধর্মিষ্ঠস্তস্য যাস্যামহে বযম্ ॥ 6 ॥
ত্বং চৈব নরশার্দূল সহাস্মাভির্গমিষ্যসি ।
অদ্ভুতং ধনুরত্নং চ তত্র তদ্রষ্টুমর্হসি ॥ 7 ॥
তদ্ধি পূর্বং নরশ্রেষ্ঠ দত্তং সদসি দৈবতৈঃ ।
অপ্রমেযবলং ঘোরং মখে পরমভাস্বরম্ ॥ 8 ॥
নাস্য দেবা ন গন্ধর্বা নাসুরা ন চ রাক্ষসাঃ ।
কর্তুমারোপণং শক্তা ন কথঞ্চন মানুষাঃ ॥ 9 ॥
ধনুষস্তস্য বীর্যং তু জিজ্ঞাসন্তো মহীক্ষিতঃ ।
ন শেকুরারোপযিতুং রাজপুত্রা মহাবলাঃ ॥ 10 ॥
তদ্ধনুর্নরশার্দূল মৈথিলস্য মহাত্মনঃ ।
তত্র দ্রক্ষ্যসি কাকুত্স্থ যজ্ঞং চাদ্ভুতদর্শনম্ ॥ 11 ॥
তদ্ধি যজ্ঞফলং তেন মৈথিলেনোত্তমং ধনুঃ ।
যাচিতং নরশার্দূল সুনাভং সর্বদৈবতৈঃ ॥ 12 ॥
আযাগভূতং নৃপতেস্তস্য বেশ্মনি রাঘব ।
অর্চিতং বিবিধৈর্গন্ধৈর্ধূপৈশ্চাগরুগন্ধিভিঃ ॥ 13 ॥
এবমুক্ত্বা মুনিবরঃ প্রস্থানমকরোত্তদা ।
সর্ষিসঙ্ঘ স্সকাকুত্স্থঃ আমন্ত্র্য বনদেবতাঃ ॥ 14 ॥
স্বস্তি বোঽস্তু গমিষ্যামি সিদ্বস্সিদ্ধাশ্রমাদহম্ ।
উত্তরে জাহ্নবীতীরে হিমবন্তং শিলোচ্চযম্ ॥ 15 ॥
প্রদক্ষিণং ততঃ কৃত্বা সিদ্ধাশ্রমমনুত্তমম্ ।
উত্তরাং দিশমুদ্দিশ্য প্রস্থাতুমুপচক্রমে ॥ 16 ॥
তং প্রযান্তং মুনিবরমন্বযাদনুসারিণম্ ।
শকটীশতমাত্রং তু প্রাযেণ ব্রহ্মবাদিনাম্ ॥ 17 ॥
মৃগপক্ষিগণাশ্চৈব সিদ্ধাশ্রমনিবাসিনঃ ।
অনুজগ্মুর্মহাত্মানং বিশ্বামিত্রং মহামুনিম্ ॥ 18 ॥
নিবর্তযামাস ততঃ পক্ষিসঙ্ঘান্ মৃগানপি ।
তে গত্বা দূরমধ্বানং লম্বমানে দিবাকরে ।
বাসং চক্রুর্মুনিগণাঃ শোণাকূলে সমাহিতাঃ ॥ 19 ॥
তেঽস্তং গতে দিনকরে স্নাত্বা হুতহুতাশনাঃ ।
বিশ্বামিত্রং পুরস্কৃত্য নিষেদুরমিতৌজসঃ ॥ 20 ॥
রামোঽপি সহসৌমিত্রির্মুনীং স্তানভিপূজ্য চ ।
অগ্রতো নিষসাদাথ বিশ্বামিত্রস্য ধীমতঃ ॥ 21 ॥
অথ রামো মহাতেজাঃ বিশ্বামিত্রং মহামুনিম্ ।
পপ্রচ্ছ নরশার্দূলঃ কৌতূহলসমন্বিতঃ ॥ 22 ॥
ভগবন্ কোঽন্বযং দেশস্সমৃদ্ধবনশোভিতঃ ।
শ্রোতুমিচ্ছামি ভদ্রং তে বক্তুমর্হসি তত্ত্বতঃ ॥ 23 ॥
চোদিতো রামবাক্যেন কথযামাস সুব্রতঃ ।
তস্য দেশস্য নিখিলমৃষিমধ্যে মহাতপাঃ ॥ 24 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে একত্রিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
atha tāṃ rajanīṃ tatra kṛtārthau rāmalakṣmaṇau |
ūṣaturmuditau vīrau prahṛṣṭenāntarātmanā || 1 ||
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtapaurvāhṇikakriyau |
viśvāmitramṛṣīṃścānyān sahitāvabhijagmatuḥ || 2 ||
abhivādya muniśreṣṭhaṃ jvalantamiva pāvakam |
ūcaturmadhurodāraṃ vākyaṃ madhurabhāṣiṇau || 3 ||
imau sma muniśārdūla kiṅkarau samupasthitau |
ājñāpaya yatheṣṭaṃ vai śāsanaṃ karavāva kim || 4 ||
evamuktā statastābhyāṃ sarva eva maharṣayaḥ |
viśvāmitraṃ puraskṛtya rāmaṃ vacanamabruvan || 5 ||
maithilasya naraśreṣṭha janakasya bhaviṣyati |
yajñaḥ paramadharmiṣṭhastasya yāsyāmahe vayam || 6 ||
tvaṃ caiva naraśārdūla sahāsmābhirgamiṣyasi |
adbhutaṃ dhanuratnaṃ ca tatra tadraṣṭumarhasi || 7 ||
taddhi pūrvaṃ naraśreṣṭha dattaṃ sadasi daivataiḥ |
aprameyabalaṃ ghoraṃ makhe paramabhāsvaram || 8 ||
nāsya devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥ |
kartumāropaṇaṃ śaktā na kathañcana mānuṣāḥ || 9 ||
dhanuṣastasya vīryaṃ tu jijñāsanto mahīkṣitaḥ |
na śekurāropayituṃ rājaputrā mahābalāḥ || 10 ||
taddhanurnaraśārdūla maithilasya mahātmanaḥ |
tatra drakṣyasi kākutstha yajñaṃ cādbhutadarśanam || 11 ||
taddhi yajñaphalaṃ tena maithilenottamaṃ dhanuḥ |
yācitaṃ naraśārdūla sunābhaṃ sarvadaivataiḥ || 12 ||
āyāgabhūtaṃ nṛpatestasya veśmani rāghava |
arcitaṃ vividhairgandhairdhūpaiścāgarugandhibhiḥ || 13 ||
evamuktvā munivaraḥ prasthānamakarottadā |
sarṣisaṅgha ssakākutsthaḥ āmantrya vanadevatāḥ || 14 ||
svasti vo'stu gamiṣyāmi sidvassiddhāśramādaham |
uttare jāhnavītīre himavantaṃ śiloccayam || 15 ||
pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā siddhāśramamanuttamam |
uttarāṃ diśamuddiśya prasthātumupacakrame || 16 ||
taṃ prayāntaṃ munivaramanvayādanusāriṇam |
śakaṭīśatamātraṃ tu prāyeṇa brahmavādinām || 17 ||
mṛgapakṣigaṇāścaiva siddhāśramanivāsinaḥ |
anujagmurmahātmānaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim || 18 ||
nivartayāmāsa tataḥ pakṣisaṅghān mṛgānapi |
te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |
vāsaṃ cakrurmunigaṇāḥ śoṇākūle samāhitāḥ || 19 ||
te'staṃ gate dinakare snātvā hutahutāśanāḥ |
viśvāmitraṃ puraskṛtya niṣeduramitaujasaḥ || 20 ||
rāmo'pi sahasaumitrirmunīṃ stānabhipūjya ca |
agrato niṣasādātha viśvāmitrasya dhīmataḥ || 21 ||
atha rāmo mahātejāḥ viśvāmitraṃ mahāmunim |
papraccha naraśārdūlaḥ kautūhalasamanvitaḥ || 22 ||
bhagavan ko'nvayaṃ deśassamṛddhavanaśobhitaḥ |
śrotumicchāmi bhadraṃ te vaktumarhasi tattvataḥ || 23 ||
codito rāmavākyena kathayāmāsa suvrataḥ |
tasya deśasya nikhilamṛṣimadhye mahātapāḥ || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ एकत्रिंशस्सर्गः ।
अथ तां रजनीं तत्र कृतार्थौ रामलक्ष्मणौ ।
ऊषतुर्मुदितौ वीरौ प्रहृष्टेनान्तरात्मना ॥ 1 ॥
प्रभातायां तु शर्वर्यां कृतपौर्वाह्णिकक्रियौ ।
विश्वामित्रमृषींश्चान्यान् सहितावभिजग्मतुः ॥ 2 ॥
अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठं ज्वलन्तमिव पावकम् ।
ऊचतुर्मधुरोदारं वाक्यं मधुरभाषिणौ ॥ 3 ॥
इमौ स्म मुनिशार्दूल किङ्करौ समुपस्थितौ ।
आज्ञापय यथेष्टं वै शासनं करवाव किम् ॥ 4 ॥
एवमुक्ता स्ततस्ताभ्यां सर्व एव महर्षयः ।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य रामं वचनमब्रुवन् ॥ 5 ॥
मैथिलस्य नरश्रेष्ठ जनकस्य भविष्यति ।
यज्ञः परमधर्मिष्ठस्तस्य यास्यामहे वयम् ॥ 6 ॥
त्वं चैव नरशार्दूल सहास्माभिर्गमिष्यसि ।
अद्भुतं धनुरत्नं च तत्र तद्रष्टुमर्हसि ॥ 7 ॥
तद्धि पूर्वं नरश्रेष्ठ दत्तं सदसि दैवतैः ।
अप्रमेयबलं घोरं मखे परमभास्वरम् ॥ 8 ॥
नास्य देवा न गन्धर्वा नासुरा न च राक्षसाः ।
कर्तुमारोपणं शक्ता न कथञ्चन मानुषाः ॥ 9 ॥
धनुषस्तस्य वीर्यं तु जिज्ञासन्तो महीक्षितः ।
न शेकुरारोपयितुं राजपुत्रा महाबलाः ॥ 10 ॥
तद्धनुर्नरशार्दूल मैथिलस्य महात्मनः ।
तत्र द्रक्ष्यसि काकुत्स्थ यज्ञं चाद्भुतदर्शनम् ॥ 11 ॥
तद्धि यज्ञफलं तेन मैथिलेनोत्तमं धनुः ।
याचितं नरशार्दूल सुनाभं सर्वदैवतैः ॥ 12 ॥
आयागभूतं नृपतेस्तस्य वेश्मनि राघव ।
अर्चितं विविधैर्गन्धैर्धूपैश्चागरुगन्धिभिः ॥ 13 ॥
एवमुक्त्वा मुनिवरः प्रस्थानमकरोत्तदा ।
सर्षिसङ्घ स्सकाकुत्स्थः आमन्त्र्य वनदेवताः ॥ 14 ॥
स्वस्ति वोऽस्तु गमिष्यामि सिद्वस्सिद्धाश्रमादहम् ।
उत्तरे जाह्नवीतीरे हिमवन्तं शिलोच्चयम् ॥ 15 ॥
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा सिद्धाश्रममनुत्तमम् ।
उत्तरां दिशमुद्दिश्य प्रस्थातुमुपचक्रमे ॥ 16 ॥
तं प्रयान्तं मुनिवरमन्वयादनुसारिणम् ।
शकटीशतमात्रं तु प्रायेण ब्रह्मवादिनाम् ॥ 17 ॥
मृगपक्षिगणाश्चैव सिद्धाश्रमनिवासिनः ।
अनुजग्मुर्महात्मानं विश्वामित्रं महामुनिम् ॥ 18 ॥
निवर्तयामास ततः पक्षिसङ्घान् मृगानपि ।
ते गत्वा दूरमध्वानं लम्बमाने दिवाकरे ।
वासं चक्रुर्मुनिगणाः शोणाकूले समाहिताः ॥ 19 ॥
तेऽस्तं गते दिनकरे स्नात्वा हुतहुताशनाः ।
विश्वामित्रं पुरस्कृत्य निषेदुरमितौजसः ॥ 20 ॥
रामोऽपि सहसौमित्रिर्मुनीं स्तानभिपूज्य च ।
अग्रतो निषसादाथ विश्वामित्रस्य धीमतः ॥ 21 ॥
अथ रामो महातेजाः विश्वामित्रं महामुनिम् ।
पप्रच्छ नरशार्दूलः कौतूहलसमन्वितः ॥ 22 ॥
भगवन् कोऽन्वयं देशस्समृद्धवनशोभितः ।
श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते वक्तुमर्हसि तत्त्वतः ॥ 23 ॥
चोदितो रामवाक्येन कथयामास सुव्रतः ।
तस्य देशस्य निखिलमृषिमध्ये महातपाः ॥ 24 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे एकत्रिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ekatriṃśassargaḥ |
atha tāṃ rajanīṃ tatra kṛtārthau rāmalakṣmaṇau |
ūṣaturmuditau vīrau prahṛṣṭenāntarātmanā || 1 ||
prabhātāyāṃ tu śarvaryāṃ kṛtapaurvāhṇikakriyau |
viśvāmitramṛṣīṃścānyān sahitāvabhijagmatuḥ || 2 ||
abhivādya muniśreṣṭhaṃ jvalantamiva pāvakam |
ūcaturmadhurodāraṃ vākyaṃ madhurabhāṣiṇau || 3 ||
imau sma muniśārdūla kiṅkarau samupasthitau |
ājñāpaya yatheṣṭaṃ vai śāsanaṃ karavāva kim || 4 ||
evamuktā statastābhyāṃ sarva eva maharṣayaḥ |
viśvāmitraṃ puraskṛtya rāmaṃ vacanamabruvan || 5 ||
maithilasya naraśreṣṭha janakasya bhaviṣyati |
yajñaḥ paramadharmiṣṭhastasya yāsyāmahe vayam || 6 ||
tvaṃ caiva naraśārdūla sahāsmābhirgamiṣyasi |
adbhutaṃ dhanuratnaṃ ca tatra tadraṣṭumarhasi || 7 ||
taddhi pūrvaṃ naraśreṣṭha dattaṃ sadasi daivataiḥ |
aprameyabalaṃ ghoraṃ makhe paramabhāsvaram || 8 ||
nāsya devā na gandharvā nāsurā na ca rākṣasāḥ |
kartumāropaṇaṃ śaktā na kathañcana mānuṣāḥ || 9 ||
dhanuṣastasya vīryaṃ tu jijñāsanto mahīkṣitaḥ |
na śekurāropayituṃ rājaputrā mahābalāḥ || 10 ||
taddhanurnaraśārdūla maithilasya mahātmanaḥ |
tatra drakṣyasi kākutstha yajñaṃ cādbhutadarśanam || 11 ||
taddhi yajñaphalaṃ tena maithilenottamaṃ dhanuḥ |
yācitaṃ naraśārdūla sunābhaṃ sarvadaivataiḥ || 12 ||
āyāgabhūtaṃ nṛpatestasya veśmani rāghava |
arcitaṃ vividhairgandhairdhūpaiścāgarugandhibhiḥ || 13 ||
evamuktvā munivaraḥ prasthānamakarottadā |
sarṣisaṅgha ssakākutsthaḥ āmantrya vanadevatāḥ || 14 ||
svasti vo'stu gamiṣyāmi sidvassiddhāśramādaham |
uttare jāhnavītīre himavantaṃ śiloccayam || 15 ||
pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā siddhāśramamanuttamam |
uttarāṃ diśamuddiśya prasthātumupacakrame || 16 ||
taṃ prayāntaṃ munivaramanvayādanusāriṇam |
śakaṭīśatamātraṃ tu prāyeṇa brahmavādinām || 17 ||
mṛgapakṣigaṇāścaiva siddhāśramanivāsinaḥ |
anujagmurmahātmānaṃ viśvāmitraṃ mahāmunim || 18 ||
nivartayāmāsa tataḥ pakṣisaṅghān mṛgānapi |
te gatvā dūramadhvānaṃ lambamāne divākare |
vāsaṃ cakrurmunigaṇāḥ śoṇākūle samāhitāḥ || 19 ||
te'staṃ gate dinakare snātvā hutahutāśanāḥ |
viśvāmitraṃ puraskṛtya niṣeduramitaujasaḥ || 20 ||
rāmo'pi sahasaumitrirmunīṃ stānabhipūjya ca |
agrato niṣasādātha viśvāmitrasya dhīmataḥ || 21 ||
atha rāmo mahātejāḥ viśvāmitraṃ mahāmunim |
papraccha naraśārdūlaḥ kautūhalasamanvitaḥ || 22 ||
bhagavan ko'nvayaṃ deśassamṛddhavanaśobhitaḥ |
śrotumicchāmi bhadraṃ te vaktumarhasi tattvataḥ || 23 ||
codito rāmavākyena kathayāmāsa suvrataḥ |
tasya deśasya nikhilamṛṣimadhye mahātapāḥ || 24 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekatriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.
🕉 InfoLyter.in