শ্রীমদ্বাল্মীকীয রামাযণে বালকাণ্ডম্ ।
অথ একচত্বারিংশস্সর্গঃ ।
পুত্রাংশ্চিরগতান্ জ্ঞাত্বা সগরো রঘুনন্দন ।
নপ্তারমব্রবীদ্রাজা দীপ্যমানং স্বতেজসা ॥ 1 ॥
শূরশ্চ কৃতবিদ্যশ্চ পূর্বৈস্তুল্যোঽসি তেজসা ।
পিতৃণাং গতিমন্বিচ্ছ যেন চাশ্বোঽপবাহিতঃ ॥ 2 ॥
অন্তর্ভৌমানি সত্ত্বানি বীর্যবন্তি মহান্তি চ ।
তেষাং ত্বং প্রতিঘাতার্থং সাস্ত্রং গৃহ্ণীষ্ব কার্মুকম্ ॥ 3 ॥
অভিবাদ্যাভিবাদ্যাংস্ত্বং হত্বা বিঘ্নকরানপি ।
সিদ্ধার্থস্সন্নিবর্তস্ব মম যজ্ঞস্য পারগঃ ॥ 4 ॥
এবমুক্তোংঽশুমান্সম্যক্ সগরেণ মহাত্মনা ।
ধনুরাদায খড্গং চ জগাম লঘুবিক্রমঃ ॥ 5 ॥
স খাতং পিতৃভির্মার্গমন্তর্ভৌমং মহাত্মভিঃ ।
প্রাপদ্যত নরশ্রেষ্ঠ তেন রাজ্ঞাঽভিচোদিতঃ ॥ 6 ॥
দৈত্যদানবরক্ষোভিঃ পিশাচপতগোরগৈঃ ।
পূজ্যমানং মহাতেজা দিশাগজমপশ্যত ॥ 7 ॥
স তং প্রদক্ষিণং কৃত্বা পৃষ্ট্বা চাপি নিরামযম্ ।
পিতৃন্ স পরিপপ্রচ্ছ বাজিহর্তারমেব চ ॥ 8 ॥
দিশাগজস্তু তচ্ছ্রুত্বা প্রত্যাহাংশুমতো বচঃ ।
আসমঞ্জ কৃতার্থস্ত্বং সহাশ্বশ্শীঘ্রমেষ্যসি ॥ 9 ॥
তস্য তদ্বচনং শ্রুত্বা সর্বানেব দিশাগজান্ ।
যথাক্রমং যথান্যাযং প্রষ্টুং সমুপচক্রমে ॥ 10 ॥
তৈশ্চ সর্বৈর্দিশাপালৈর্বাক্যজ্ঞৈর্বাক্যকোবিদৈঃ ।
পূজিতস্সহযশ্চৈব গন্তাঽসীত্যভিচোদিতঃ ॥ 11 ॥
তেষাং তদ্বচনং শ্রুত্বা জগাম লঘুবিক্রমঃ ।
ভস্মরাশীকৃতা যত্র পিতরস্তস্য সাগরাঃ ॥ 12 ॥
স দুঃখবশমাপন্নস্ত্বসমঞ্জসুতস্তদা ।
চুক্রোশ পরমার্তস্তু বধাত্তেষাং সুদুঃখিতঃ ॥ 13 ॥
যজ্ঞীযং চ হযং তত্র চরন্তমবিদূরতঃ ।
দদর্শ পুরুষব্যাঘ্রো দুঃখশোকসমন্বিতঃ ॥ 14 ॥
স তেষাং রাজপুত্রাণাং কর্তুকামো জলক্রিযাম্ ।
সলিলার্থী মহাতেজা ন চাপশ্যজ্জলাশযম্ ॥ 15 ॥
বিসার্য নিপুণাং দৃষ্টিং ততোঽপশ্যত্খগাধিপম্ ।
পিতৃণাং মাতুলং রাম সুপর্ণমনিলোপমম্ ॥ 16 ॥
স চৈবমব্রবীদ্বাক্যং বৈনতেযো মহাবল ঃ ।
মা শুচঃ পুরুষব্যাঘ্র বধোঽযং লোকসম্মতঃ ॥ 17 ॥
কপিলেনাপ্রমেযেন দগ্ধা হীমে মহাবলাঃ ।
সলিলং নার্হসি প্রাজ্ঞ দাতুমেষাং হি লৌকিকম্ ॥ 18 ॥
গঙ্গা হিমবতো জ্যেষ্ঠা দুহিতা পুরুষর্ষভ ।
তস্যাং কুরু মহাবাহো পিতৃণাং তু জলক্রিযাম্ ॥ 19 ॥
ভস্মরাশীকৃতানেতান্ প্লাবযেল্লোকপাবনী ।
তযা ক্লিন্নমিদং ভস্ম গঙ্গযা লোককান্তযা ॥ 20 ॥
ষষ্টিং পুত্রসহস্রাণি স্বর্গলোকং চ নেষ্যতি ।
গচ্ছ চাশ্বং মহাভাগ তং গৃহ্য পুরুষর্ষভ ॥ 21 ॥
যজ্ঞং পৈতামহং বীর সংবর্তযিতুমর্হসি ।
সুপর্ণবচনং শ্রুত্বা সোংঽশুমানতিবীর্যবান্ ॥ 22 ॥
ত্বরিতং হযমাদায পুনরাযান্মহাযশাঃ ।
ততো রাজানমাসাদ্য দীক্ষিতং রঘুনন্দন ॥ 23 ॥
ন্যবেদযদ্যথাবৃত্তং সুপর্ণবচনং তথা ।
তচ্ছ্রুত্বা ঘোরসঙ্কাশং বাক্যমংশুমতো নৃপঃ ॥ 24 ॥
যজ্ঞং নিবর্তযামাস যথাকল্পং যথাবিধি ।
স্বপুরং চাগমচ্ছ্রীমানিষ্টযজ্ঞোমহীপতিঃ ॥ 25 ॥
গঙ্গাযাশ্চাগমে রাজা নিশ্চযং নাধ্যগচ্ছত ।
অকৃত্বা নিশ্চযং রাজা কালেন মহতা মহান্ ।
ত্রিংশদ্বর্ষসহস্রাণি রাজ্যং কৃত্বা দিবং গতঃ ॥ 26 ॥
ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে বালকাণ্ডে একচত্বারিংশস্সর্গঃ ॥
Roman (IAST) Transliteration
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ekacatvāriṃśassargaḥ |
putrāṃściragatān jñātvā sagaro raghunandana |
naptāramabravīdrājā dīpyamānaṃ svatejasā || 1 ||
śūraśca kṛtavidyaśca pūrvaistulyo'si tejasā |
pitṛṇāṃ gatimanviccha yena cāśvo'pavāhitaḥ || 2 ||
antarbhaumāni sattvāni vīryavanti mahānti ca |
teṣāṃ tvaṃ pratighātārthaṃ sāstraṃ gṛhṇīṣva kārmukam || 3 ||
abhivādyābhivādyāṃstvaṃ hatvā vighnakarānapi |
siddhārthassannivartasva mama yajñasya pāragaḥ || 4 ||
evamuktoṃ'śumānsamyak sagareṇa mahātmanā |
dhanurādāya khaḍgaṃ ca jagāma laghuvikramaḥ || 5 ||
sa khātaṃ pitṛbhirmārgamantarbhaumaṃ mahātmabhiḥ |
prāpadyata naraśreṣṭha tena rājñā'bhicoditaḥ || 6 ||
daityadānavarakṣobhiḥ piśācapatagoragaiḥ |
pūjyamānaṃ mahātejā diśāgajamapaśyata || 7 ||
sa taṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam |
pitṛn sa paripapraccha vājihartārameva ca || 8 ||
diśāgajastu tacchrutvā pratyāhāṃśumato vacaḥ |
āsamañja kṛtārthastvaṃ sahāśvaśśīghrameṣyasi || 9 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā sarvāneva diśāgajān |
yathākramaṃ yathānyāyaṃ praṣṭuṃ samupacakrame || 10 ||
taiśca sarvairdiśāpālairvākyajñairvākyakovidaiḥ |
pūjitassahayaścaiva gantā'sītyabhicoditaḥ || 11 ||
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā jagāma laghuvikramaḥ |
bhasmarāśīkṛtā yatra pitarastasya sāgarāḥ || 12 ||
sa duḥkhavaśamāpannastvasamañjasutastadā |
cukrośa paramārtastu vadhātteṣāṃ suduḥkhitaḥ || 13 ||
yajñīyaṃ ca hayaṃ tatra carantamavidūrataḥ |
dadarśa puruṣavyāghro duḥkhaśokasamanvitaḥ || 14 ||
sa teṣāṃ rājaputrāṇāṃ kartukāmo jalakriyām |
salilārthī mahātejā na cāpaśyajjalāśayam || 15 ||
visārya nipuṇāṃ dṛṣṭiṃ tato'paśyatkhagādhipam |
pitṛṇāṃ mātulaṃ rāma suparṇamanilopamam || 16 ||
sa caivamabravīdvākyaṃ vainateyo mahābala ḥ |
mā śucaḥ puruṣavyāghra vadho'yaṃ lokasammataḥ || 17 ||
kapilenāprameyena dagdhā hīme mahābalāḥ |
salilaṃ nārhasi prājña dātumeṣāṃ hi laukikam || 18 ||
gaṅgā himavato jyeṣṭhā duhitā puruṣarṣabha |
tasyāṃ kuru mahābāho pitṛṇāṃ tu jalakriyām || 19 ||
bhasmarāśīkṛtānetān plāvayellokapāvanī |
tayā klinnamidaṃ bhasma gaṅgayā lokakāntayā || 20 ||
ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi svargalokaṃ ca neṣyati |
gaccha cāśvaṃ mahābhāga taṃ gṛhya puruṣarṣabha || 21 ||
yajñaṃ paitāmahaṃ vīra saṃvartayitumarhasi |
suparṇavacanaṃ śrutvā soṃ'śumānativīryavān || 22 ||
tvaritaṃ hayamādāya punarāyānmahāyaśāḥ |
tato rājānamāsādya dīkṣitaṃ raghunandana || 23 ||
nyavedayadyathāvṛttaṃ suparṇavacanaṃ tathā |
tacchrutvā ghorasaṅkāśaṃ vākyamaṃśumato nṛpaḥ || 24 ||
yajñaṃ nivartayāmāsa yathākalpaṃ yathāvidhi |
svapuraṃ cāgamacchrīmāniṣṭayajñomahīpatiḥ || 25 ||
gaṅgāyāścāgame rājā niścayaṃ nādhyagacchata |
akṛtvā niścayaṃ rājā kālena mahatā mahān |
triṃśadvarṣasahasrāṇi rājyaṃ kṛtvā divaṃ gataḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डम् ।
अथ एकचत्वारिंशस्सर्गः ।
पुत्रांश्चिरगतान् ज्ञात्वा सगरो रघुनन्दन ।
नप्तारमब्रवीद्राजा दीप्यमानं स्वतेजसा ॥ 1 ॥
शूरश्च कृतविद्यश्च पूर्वैस्तुल्योऽसि तेजसा ।
पितृणां गतिमन्विच्छ येन चाश्वोऽपवाहितः ॥ 2 ॥
अन्तर्भौमानि सत्त्वानि वीर्यवन्ति महान्ति च ।
तेषां त्वं प्रतिघातार्थं सास्त्रं गृह्णीष्व कार्मुकम् ॥ 3 ॥
अभिवाद्याभिवाद्यांस्त्वं हत्वा विघ्नकरानपि ।
सिद्धार्थस्सन्निवर्तस्व मम यज्ञस्य पारगः ॥ 4 ॥
एवमुक्तोंऽशुमान्सम्यक् सगरेण महात्मना ।
धनुरादाय खड्गं च जगाम लघुविक्रमः ॥ 5 ॥
स खातं पितृभिर्मार्गमन्तर्भौमं महात्मभिः ।
प्रापद्यत नरश्रेष्ठ तेन राज्ञाऽभिचोदितः ॥ 6 ॥
दैत्यदानवरक्षोभिः पिशाचपतगोरगैः ।
पूज्यमानं महातेजा दिशागजमपश्यत ॥ 7 ॥
स तं प्रदक्षिणं कृत्वा पृष्ट्वा चापि निरामयम् ।
पितृन् स परिपप्रच्छ वाजिहर्तारमेव च ॥ 8 ॥
दिशागजस्तु तच्छ्रुत्वा प्रत्याहांशुमतो वचः ।
आसमञ्ज कृतार्थस्त्वं सहाश्वश्शीघ्रमेष्यसि ॥ 9 ॥
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सर्वानेव दिशागजान् ।
यथाक्रमं यथान्यायं प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥ 10 ॥
तैश्च सर्वैर्दिशापालैर्वाक्यज्ञैर्वाक्यकोविदैः ।
पूजितस्सहयश्चैव गन्ताऽसीत्यभिचोदितः ॥ 11 ॥
तेषां तद्वचनं श्रुत्वा जगाम लघुविक्रमः ।
भस्मराशीकृता यत्र पितरस्तस्य सागराः ॥ 12 ॥
स दुःखवशमापन्नस्त्वसमञ्जसुतस्तदा ।
चुक्रोश परमार्तस्तु वधात्तेषां सुदुःखितः ॥ 13 ॥
यज्ञीयं च हयं तत्र चरन्तमविदूरतः ।
ददर्श पुरुषव्याघ्रो दुःखशोकसमन्वितः ॥ 14 ॥
स तेषां राजपुत्राणां कर्तुकामो जलक्रियाम् ।
सलिलार्थी महातेजा न चापश्यज्जलाशयम् ॥ 15 ॥
विसार्य निपुणां दृष्टिं ततोऽपश्यत्खगाधिपम् ।
पितृणां मातुलं राम सुपर्णमनिलोपमम् ॥ 16 ॥
स चैवमब्रवीद्वाक्यं वैनतेयो महाबल ः ।
मा शुचः पुरुषव्याघ्र वधोऽयं लोकसम्मतः ॥ 17 ॥
कपिलेनाप्रमेयेन दग्धा हीमे महाबलाः ।
सलिलं नार्हसि प्राज्ञ दातुमेषां हि लौकिकम् ॥ 18 ॥
गङ्गा हिमवतो ज्येष्ठा दुहिता पुरुषर्षभ ।
तस्यां कुरु महाबाहो पितृणां तु जलक्रियाम् ॥ 19 ॥
भस्मराशीकृतानेतान् प्लावयेल्लोकपावनी ।
तया क्लिन्नमिदं भस्म गङ्गया लोककान्तया ॥ 20 ॥
षष्टिं पुत्रसहस्राणि स्वर्गलोकं च नेष्यति ।
गच्छ चाश्वं महाभाग तं गृह्य पुरुषर्षभ ॥ 21 ॥
यज्ञं पैतामहं वीर संवर्तयितुमर्हसि ।
सुपर्णवचनं श्रुत्वा सोंऽशुमानतिवीर्यवान् ॥ 22 ॥
त्वरितं हयमादाय पुनरायान्महायशाः ।
ततो राजानमासाद्य दीक्षितं रघुनन्दन ॥ 23 ॥
न्यवेदयद्यथावृत्तं सुपर्णवचनं तथा ।
तच्छ्रुत्वा घोरसङ्काशं वाक्यमंशुमतो नृपः ॥ 24 ॥
यज्ञं निवर्तयामास यथाकल्पं यथाविधि ।
स्वपुरं चागमच्छ्रीमानिष्टयज्ञोमहीपतिः ॥ 25 ॥
गङ्गायाश्चागमे राजा निश्चयं नाध्यगच्छत ।
अकृत्वा निश्चयं राजा कालेन महता महान् ।
त्रिंशद्वर्षसहस्राणि राज्यं कृत्वा दिवं गतः ॥ 26 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे एकचत्वारिंशस्सर्गः ॥
śrīmadvālmīkīya rāmāyaṇe bālakāṇḍam |
atha ekacatvāriṃśassargaḥ |
putrāṃściragatān jñātvā sagaro raghunandana |
naptāramabravīdrājā dīpyamānaṃ svatejasā || 1 ||
śūraśca kṛtavidyaśca pūrvaistulyo'si tejasā |
pitṛṇāṃ gatimanviccha yena cāśvo'pavāhitaḥ || 2 ||
antarbhaumāni sattvāni vīryavanti mahānti ca |
teṣāṃ tvaṃ pratighātārthaṃ sāstraṃ gṛhṇīṣva kārmukam || 3 ||
abhivādyābhivādyāṃstvaṃ hatvā vighnakarānapi |
siddhārthassannivartasva mama yajñasya pāragaḥ || 4 ||
evamuktoṃ'śumānsamyak sagareṇa mahātmanā |
dhanurādāya khaḍgaṃ ca jagāma laghuvikramaḥ || 5 ||
sa khātaṃ pitṛbhirmārgamantarbhaumaṃ mahātmabhiḥ |
prāpadyata naraśreṣṭha tena rājñā'bhicoditaḥ || 6 ||
daityadānavarakṣobhiḥ piśācapatagoragaiḥ |
pūjyamānaṃ mahātejā diśāgajamapaśyata || 7 ||
sa taṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā pṛṣṭvā cāpi nirāmayam |
pitṛn sa paripapraccha vājihartārameva ca || 8 ||
diśāgajastu tacchrutvā pratyāhāṃśumato vacaḥ |
āsamañja kṛtārthastvaṃ sahāśvaśśīghrameṣyasi || 9 ||
tasya tadvacanaṃ śrutvā sarvāneva diśāgajān |
yathākramaṃ yathānyāyaṃ praṣṭuṃ samupacakrame || 10 ||
taiśca sarvairdiśāpālairvākyajñairvākyakovidaiḥ |
pūjitassahayaścaiva gantā'sītyabhicoditaḥ || 11 ||
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā jagāma laghuvikramaḥ |
bhasmarāśīkṛtā yatra pitarastasya sāgarāḥ || 12 ||
sa duḥkhavaśamāpannastvasamañjasutastadā |
cukrośa paramārtastu vadhātteṣāṃ suduḥkhitaḥ || 13 ||
yajñīyaṃ ca hayaṃ tatra carantamavidūrataḥ |
dadarśa puruṣavyāghro duḥkhaśokasamanvitaḥ || 14 ||
sa teṣāṃ rājaputrāṇāṃ kartukāmo jalakriyām |
salilārthī mahātejā na cāpaśyajjalāśayam || 15 ||
visārya nipuṇāṃ dṛṣṭiṃ tato'paśyatkhagādhipam |
pitṛṇāṃ mātulaṃ rāma suparṇamanilopamam || 16 ||
sa caivamabravīdvākyaṃ vainateyo mahābala ḥ |
mā śucaḥ puruṣavyāghra vadho'yaṃ lokasammataḥ || 17 ||
kapilenāprameyena dagdhā hīme mahābalāḥ |
salilaṃ nārhasi prājña dātumeṣāṃ hi laukikam || 18 ||
gaṅgā himavato jyeṣṭhā duhitā puruṣarṣabha |
tasyāṃ kuru mahābāho pitṛṇāṃ tu jalakriyām || 19 ||
bhasmarāśīkṛtānetān plāvayellokapāvanī |
tayā klinnamidaṃ bhasma gaṅgayā lokakāntayā || 20 ||
ṣaṣṭiṃ putrasahasrāṇi svargalokaṃ ca neṣyati |
gaccha cāśvaṃ mahābhāga taṃ gṛhya puruṣarṣabha || 21 ||
yajñaṃ paitāmahaṃ vīra saṃvartayitumarhasi |
suparṇavacanaṃ śrutvā soṃ'śumānativīryavān || 22 ||
tvaritaṃ hayamādāya punarāyānmahāyaśāḥ |
tato rājānamāsādya dīkṣitaṃ raghunandana || 23 ||
nyavedayadyathāvṛttaṃ suparṇavacanaṃ tathā |
tacchrutvā ghorasaṅkāśaṃ vākyamaṃśumato nṛpaḥ || 24 ||
yajñaṃ nivartayāmāsa yathākalpaṃ yathāvidhi |
svapuraṃ cāgamacchrīmāniṣṭayajñomahīpatiḥ || 25 ||
gaṅgāyāścāgame rājā niścayaṃ nādhyagacchata |
akṛtvā niścayaṃ rājā kālena mahatā mahān |
triṃśadvarṣasahasrāṇi rājyaṃ kṛtvā divaṃ gataḥ || 26 ||
ityārṣe śrīmadrāmāyaṇe vālmīkīya ādikāvye bālakāṇḍe ekacatvāriṃśassargaḥ ||
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Bengali script.
Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version.