📚 Valmiki Ramayana · Sundara Kanda

5.36 సున్దరకాణ్డ - షట్త్రింశ సర్గః

Sarga 36

✍️ Author Maharishi Valmiki 🖋️ Telugu script 🔢 47 verses 32 views
📄 Download PDF
View: Text in this script too →
🖋️ Script: తెలుగు ▾
⚠️ AI-generated translation — the English meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.
Summary — English
Hanuman gives Sita Rama's ring engraved with his name as a token of assurance, and she rejoices as though she had attained her husband himself. She praises Hanuman for crossing the ocean and assailing the demon abode, then asks many questions about Rama, Lakshmana, Bharata, and whether Rama will come to rescue her. Hanuman replies that Rama does not know she is there, swears by mountains and roots and fruits that Rama will soon come with a great army, and describes Rama's sleepless grief and constant repetition of her name.

AI-generated · not yet verified

The English meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the Konkani meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.
Summary — Konkani
हनुमानान सीतेक रामाचो दूत म्हणून आपली ओळख करून दिली आनी रामाची मुद्री दाखोवन तिचो विश्वास संपादन केलो. मुद्री पळोवन सीता खोशी जाली आनी तिणें हनुमानाचो पराक्रम वाखाणलो. उपरांत तिणें राम, लक्ष्मण, भरत, सुग्रीव हांचे कुशल आनी आपल्या मुक्तीखातीर रामान केल्लो यत्न हांचे विशीं हनुमानाक विचारलें. हनुमानान सीतेक आश्वासन दिलें की राम लवकरच सेनेसयत येवन तिका सोडयतलो, आनी राम तिच्या विरहान कशे तरेन दुखी आसा हें सांगलें.

AI-generated · not yet verified

The Konkani meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —
శ్రీమద్వాల్మీకీయ రామాయణే సున్దరకాణ్డమ్ ।
అథ షట్త్రింశస్సర్గః ।
Shloka 1
భూయ ఏవ మహాతేజా హనూమాన్పవనాత్మజః ।
అబ్రవీత్ప్రశ్రితం వాక్యం సీతాప్రత్యయకారణాత్ ॥ 1 ॥
bhūya eva mahātejā hanūmānpavanātmajaḥ |
abravītpraśritaṃ vākyaṃ sītāpratyayakāraṇāt || 1 ||

Again the great-souled Hanuman, son of the wind, spoke humble words in order to give Sita confidence. AI

परतूनय महातेजस्वी, पवनात्मज हनुमान हांणे सीतेक विश्वास दिवपाखातीर नम्र उतरां सांगलीं. AI

Shloka 2
వానరోఽహం మహాభాగే దూతో రామస్య ధీమతః ।
రామనామాఙ్కితం చేదం పశ్య దేవ్యఙ్గులీయకమ్ ॥ 2 ॥
vānaro'haṃ mahābhāge dūto rāmasya dhīmataḥ |
rāmanāmāṅkitaṃ cedaṃ paśya devyaṅgulīyakam || 2 ||

'O greatly blessed lady, I am a monkey, a messenger of the wise Rama. Behold, O goddess, this ring engraved with Rama's name.' AI

'हे महाभागे, हांव एक वानर, बुद्धिमान रामाचो दूत. हे देवी, रामाचें नांव कोरांतलें हें अंगठ्याचें मुद्री पळय.' AI

Shloka 3
ప్రత్యయార్థం తవాఽనీతం తేన దత్తం మహాత్మనా ।
సమాశ్వసిహి భద్రం తే క్షీణదుఃఖఫలా హ్యసి ॥ 3 ॥
pratyayārthaṃ tavā'nītaṃ tena dattaṃ mahātmanā |
samāśvasihi bhadraṃ te kṣīṇaduḥkhaphalā hyasi || 3 ||

'It was brought to you by that great soul and given as a token of assurance. Take comfort; may all be well with you, for you are soon to reap the fruit of your sorrows now ended.' AI

'तुजो विश्वास जावपाखातीर तें त्या महात्म्यान हाडलें आनी तुका दिलें. समाधान धर, तुजें बरें जावं; कारण तुज्या दुखांचो फळ आतां सोंपलां.' AI

Shloka 4
గృహీత్వా ప్రేక్షమాణా సా భర్తుః కరవిభూషణమ్ ।
భర్తారమివ సమ్ప్రాప్తా జానకీ ముదితాఽభవత్ ॥ 4 ॥
gṛhītvā prekṣamāṇā sā bhartuḥ karavibhūṣaṇam |
bhartāramiva samprāptā jānakī muditā'bhavat || 4 ||

Taking that ornament of her husband's hand and gazing at it, Janaki became joyful, as though she had attained her husband himself. AI

आपल्या घोवाच्या हाताचें तें आभूषण घेवन ताचेर नदर मारतना जानकी आपल्या घोवाकूच मेळ्ळी अशी खोशी जाली. AI

Shloka 5
చారు తద్వదనం తస్యాస్తామ్రశుక్లాయతేక్షణమ్ ।
అశోభత విశాలాక్ష్యా రాహుముక్త ఇవోడురాట్ ॥ 5 ॥
cāru tadvadanaṃ tasyāstāmraśuklāyatekṣaṇam |
aśobhata viśālākṣyā rāhumukta ivoḍurāṭ || 5 ||

Her lovely face with its large eyes, reddish-white like a lotus, shone brightly, like the moon released from Rahu. AI

तिचें सुंदर तोंड, कमळासारकीं तांबडीं-धवल विशाल दोळे आसलेलें, राहूच्यान सुटल्या चंद्रासारकें शोभलें. AI

Shloka 6
తతస్సా హ్రీమతీ బాలా భర్తృసన్దేశహర్షితా ।
పరితుష్టా ప్రియం కృత్వా ప్రశశంస మహాకపిమ్ ॥ 6 ॥
tatassā hrīmatī bālā bhartṛsandeśaharṣitā |
parituṣṭā priyaṃ kṛtvā praśaśaṃsa mahākapim || 6 ||

Then that modest young woman, delighted by her husband's message, being well pleased and feeling that a kindness had been done to her, praised the great monkey. AI

उपरांत ती लज्जाळ बालिका, घोवाच्या संदेशान खोशी जाल्ली, समाधान पावन आपलें बरें जालें अशें मानून तिणें त्या महाकपीक वाखाणलो. AI

Shloka 7
విక్రాన్తస్త్వం సమర్థస్త్వం ప్రాజ్ఞస్త్వం వానరోత్తమ ।
యేనేదం రాక్షసపదం త్వయైకేన ప్రధర్షితమ్ ॥ 7 ॥
vikrāntastvaṃ samarthastvaṃ prājñastvaṃ vānarottama |
yenedaṃ rākṣasapadaṃ tvayaikena pradharṣitam || 7 ||

'O best of monkeys, you are valiant, you are capable, you are wise, since by you alone this abode of the demons has been assailed.' AI

'हे वानरश्रेष्ठा, तूं वीर आसा, तूं समर्थ आसा, तूं शहाणो आसा; कारण हें राक्षसांचें स्थान तुवें एकल्यानूच हल्ल्यार केलें.' AI

Shloka 8
శతయోజనవిస్తీర్ణ స్సాగరో మకరాలయః ।
విక్రమశ్లాఘనీయేన క్రమతా గోష్పదీకృతః ॥ 8 ॥
śatayojanavistīrṇa ssāgaro makarālayaḥ |
vikramaślāghanīyena kramatā goṣpadīkṛtaḥ || 8 ||

'The ocean, a hundred yojanas wide and the home of sea-monsters, was crossed by you whose stride is worthy of praise, and made as small as a cow's hoofprint.' AI

'शंभर योजन विस्ताराचो, मकरांचो आसरो आशिल्लो समुद्र, तुज्या वाखाणण्यासारख्या पराक्रमान तुवें ओलांडलो आनी तो गायेच्या खुरासारको ल्हान केलो.' AI

Shloka 9
న హి త్వాం ప్రాకృతం మన్యే వానరం వానరర్షభ ।
యస్య తే నాస్తి సన్త్రాసో రావణాన్నాపి సమ్భ్రమః ॥ 9 ॥
na hi tvāṃ prākṛtaṃ manye vānaraṃ vānararṣabha |
yasya te nāsti santrāso rāvaṇānnāpi sambhramaḥ || 9 ||

O bull among monkeys, I do not regard you as an ordinary monkey, for you have no fear of Ravana nor any agitation. AI

हे वानरांमधल्या श्रेष्ठा, हांव तुका सामान्य वानर मानीनात, कारण तुका रावणाचो भय ना आनी कसलोच गोंदळ ना. AI

Shloka 10
అర్హసే చ కపిశ్రేష్ఠ మయా సమభిభాషితుమ్ ।
యద్యసి ప్రేషితస్తేన రామేణ విదితాత్మనా ॥ 10 ॥
arhase ca kapiśreṣṭha mayā samabhibhāṣitum |
yadyasi preṣitastena rāmeṇa viditātmanā || 10 ||

O best of monkeys, you are worthy to be spoken to by me, if you have been sent by that Rama who knows the self. AI

हे कपिश्रेष्ठा, जर तुका आत्मज्ञानी रामान धाडला आसा, तर हांव तुजे कडेन उलोवपाक योग्य आसां. AI

Shloka 11
ప్రేషయిష్యతి దుర్ధర్షో రామో న హ్యపరీక్షితమ్ ।
పరాక్రమమవిజ్ఞాయ మత్సకాశం విశేషతః ॥ 11 ॥
preṣayiṣyati durdharṣo rāmo na hyaparīkṣitam |
parākramamavijñāya matsakāśaṃ viśeṣataḥ || 11 ||

The unassailable Rama will not send anyone to me, especially without having tested and known his valor. AI

अजिंक्य राम आपलो पराक्रम पारखून आनी वळखून घेतल्याबगर कोणाकूच, खास करून म्हजे कडेन, धाडचो ना. AI

Shloka 12
దిష్ట్యా చ కుశలీ రామో ధర్మాత్మా సత్యసఙ్గరః ।
లక్ష్మణశ్చ మహాతేజాస్సుమిత్రానన్దవర్ధనః ॥ 12 ॥
diṣṭyā ca kuśalī rāmo dharmātmā satyasaṅgaraḥ |
lakṣmaṇaśca mahātejāssumitrānandavardhanaḥ || 12 ||

By good fortune, the righteous Rama, whose vow is truth, is well; and so is the greatly resplendent Lakshmana, the joy of Sumitra. AI

दैवान राम कुशळ आसा, तो धर्मात्मा आनी सत्याचो व्रत घेतिल्लो; आनी सुमित्रेचो आनंद वाडोवपी, म्हान तेजस्वी लक्ष्मणूय कुशळ आसा. AI

Shloka 13
కుశలీ యది కాకుత్స్థః కిం ను సాగరమేఖలామ్ ।
మహీం దహతి కోపేన యుగాన్తాగ్నిరివోత్థితః ॥ 13 ॥
kuśalī yadi kākutsthaḥ kiṃ nu sāgaramekhalām |
mahīṃ dahati kopena yugāntāgnirivotthitaḥ || 13 ||

If the descendant of Kakutstha is well, why does he not burn the earth girdled by the ocean in his anger, like the fire at the end of an age arisen? AI

जर ककुत्स्थकुलांतलो राम कुशळ आसा, तर तो रागान प्रळयकाळच्या उदेल्ल्या अग्नीसारको सागराच्या मेखळेन वेढिल्ली पृथ्वी कित्याक ना जळोवंक? AI

Shloka 14
అథవా శక్తిమన్తౌ తౌ సురాణామపి నిగ్రహే ।
మమైవ తు న దుఃఖానామస్తి మన్యే విపర్యయః ॥ 14 ॥
athavā śaktimantau tau surāṇāmapi nigrahe |
mamaiva tu na duḥkhānāmasti manye viparyayaḥ || 14 ||

Or else, those two are capable even of subduing the gods; but I think there is no reversal of my sorrows. AI

वा, ते दोगूय देवांकूय दमन करपाक समर्थ आसात; पूण म्हज्या दुखांचो विपर्यय (अंत) जावचो ना अशें हांव मानतां. AI

Shloka 15
కచ్చిన్న వ్యథితో రామః కచ్చిన్న పరితప్యతే ।
ఉత్తరాణి చ కార్యాణి కురుతే పురుషోత్తమః ॥ 15 ॥
kaccinna vyathito rāmaḥ kaccinna paritapyate |
uttarāṇi ca kāryāṇi kurute puruṣottamaḥ || 15 ||

Is Rama not distressed? Is he not burning with grief? Does the best of men attend to the tasks that follow? AI

राम व्यथित जालो ना काय? तो संतापत ना काय? पुरुषोत्तम फुडलीं कार्यां करतलो काय? AI

Shloka 16
కచ్చిన్న దీన స్సమ్భ్రాన్తః కార్యేషు న చ ముహ్యతి ।
కచ్చిత్పురుషకార్యాణి కురుతే నృపతేస్సుతః ॥ 16 ॥
kaccinna dīna ssambhrāntaḥ kāryeṣu na ca muhyati |
kaccitpuruṣakāryāṇi kurute nṛpatessutaḥ || 16 ||

Is the son of the king not wretched, not bewildered, and not confused in his affairs? Does he perform the deeds of a man? AI

राजाचो पूत दीन आनी भ्रमिष्ट जालो ना काय? कार्यांनी तो गोंदळटा ना काय? तो पुरुषाक साजे अशीं कार्यां करता काय? AI

Shloka 17
ద్వివిధం త్రివిధోపాయముపాయమపి సేవతే ।
విజిగీషుస్సుహృత్కచ్చిన్మిత్రేషు చ పరన్తపః ॥ 17 ॥
dvividhaṃ trividhopāyamupāyamapi sevate |
vijigīṣussuhṛtkaccinmitreṣu ca parantapaḥ || 17 ||

Does the scorcher of foes, the son of the king, resort to the twofold and threefold means and strategy? Does he, desiring victory, act among his friends? AI

दुश्मनांक दुखयणारो राजाचो पुत्र विजयाची इच्छा करपी जावन द्विविध आनी त्रिविध उपाय आनी मार्ग हांचो आसरो घेता काय? तो आपल्या मित्रांमदीं वागता काय? AI

Shloka 18
కచ్చిన్మిత్రాణి లభతే మిత్రైశ్చాప్యభిగమ్యతే ।
కచ్చిత్కల్యాణమిత్త్రశ్చ మిత్రత్త్రైశ్చాపి పురస్కృతః ॥ 18 ॥
kaccinmitrāṇi labhate mitraiścāpyabhigamyate |
kaccitkalyāṇamittraśca mitrattraiścāpi puraskṛtaḥ || 18 ||

Does he gain friends, and is he approached by friends? Is he one whose friends are auspicious, and is he honored by his friends? AI

तो मित्र मेळयता काय, आनी मित्रांनी ताचे-कडेन येवप जाता काय? तो कल्याणकारक मित्रांचो आसा काय, आनी मित्रांनी ताचो भोवमान जाता काय? AI

Shloka 19
కచ్చిదాశాస్తి దేవానాం ప్రసాదం పార్థివాత్మజః ।
కచ్చిత్పురుషకారం చ దైవం చ ప్రతిపద్యతే ॥ 19 ॥
kaccidāśāsti devānāṃ prasādaṃ pārthivātmajaḥ |
kaccitpuruṣakāraṃ ca daivaṃ ca pratipadyate || 19 ||

Does the prince seek the grace of the gods? Does he pursue both human effort and destiny? AI

राजपुत्र देवांचो प्रसाद मागता काय? तो पुरुषप्रयत्न आनी दैव ह्या दोगांकूय आपणायता काय? AI

Shloka 20
కచ్చిన్న విగతస్నేహః ప్రవాసాన్మయి రాఘవః ।
కచ్చిన్మాం వ్యసనాదస్మాన్మోక్షయిష్యతి వానర ॥ 20 ॥
kaccinna vigatasnehaḥ pravāsānmayi rāghavaḥ |
kaccinmāṃ vyasanādasmānmokṣayiṣyati vānara || 20 ||

Has Raghava not lost his affection for me because of my absence? O monkey, will he free me from this misfortune? AI

हे वानरा, म्हज्या विलगपाक लागून राघवान म्हजेरलो स्नेह सोडलो ना काय? तो ह्या संकश्टांतल्यान म्हाका सोडयता काय? AI

Shloka 21
సుఖానాముచితో నిత్యమసుఖానామనౌచితః ।
దుఃఖముత్తరమాసాద్య కచ్చిద్రామో న సీదతి ॥ 21 ॥
sukhānāmucito nityamasukhānāmanaucitaḥ |
duḥkhamuttaramāsādya kaccidrāmo na sīdati || 21 ||

Rama, who is ever fit for pleasures and unfit for sorrows, having met with greater suffering — does he not sink under it? AI

नित्य सुखांक योग्य आनी दुखांक अयोग्य असो राम, ह्या परस चड दुख मेळ्ळ्यार तो खालीं बुडटा काय ना? AI

Shloka 22
కౌసల్యాయాస్తథా కచ్చిత్సుమిత్రాయాస్తథైవ చ ।
అభీక్ష్ణం శ్రూయతే కచ్చిత్కుశలం భరతస్య చ ॥ 22 ॥
kausalyāyāstathā kaccitsumitrāyāstathaiva ca |
abhīkṣṇaṃ śrūyate kaccitkuśalaṃ bharatasya ca || 22 ||

Is the welfare of Kausalya, and likewise of Sumitra, and also of Bharata, heard of constantly? AI

कौसल्येचें आनी तशेंच सुमित्रेचें, आनी भरताचेंय कुशल नित्य आयकुपाक मेळटा काय? AI

Shloka 23
మన్నిమిత్తేన మానార్హః కచ్చిచ్ఛోకేన రాఘవః ।
కచ్చిన్నాన్యమనా రామః కచ్చిన్మాం తారయిష్యతి ॥ 23 ॥
mannimittena mānārhaḥ kaccicchokena rāghavaḥ |
kaccinnānyamanā rāmaḥ kaccinmāṃ tārayiṣyati || 23 ||

Does the venerable Raghava, because of sorrow on my account, not turn his mind elsewhere? Will Rama rescue me? AI

म्हज्या निमतान दुखान मानाक योग्य असो राघव आपलें मन दुसरिकडे घालना काय? राम म्हाका तारता काय? AI

Shloka 24
కచ్చిదక్షౌహిణీం భీమాం భరతో భ్రాతృవత్సలః ।
ధ్వజినీం మన్త్రిభిర్గుప్తాం ప్రేషయిష్యతి మత్కృతే ॥ 24 ॥
kaccidakṣauhiṇīṃ bhīmāṃ bharato bhrātṛvatsalaḥ |
dhvajinīṃ mantribhirguptāṃ preṣayiṣyati matkṛte || 24 ||

Will Bharata, loving his brother, send a terrible army with a host of akshauhini, guarded by his ministers, for my sake? AI

भावाचेर मोग करपी भरत म्हज्या खातीर भयंकर अक्षौहिणी सेना, मंत्र्यांनी राखिल्ली ध्वजांवळी सेना धाडटा काय? AI

Shloka 25
వానరాధిపతిశ్శీమాన్సుగ్రీవః కచ్చిదేష్యతి ।
మత్కృతే హరిభిర్వీరైర్వృతో దన్తనఖాయుధైః ॥ 25 ॥
vānarādhipatiśśīmānsugrīvaḥ kaccideṣyati |
matkṛte haribhirvīrairvṛto dantanakhāyudhaiḥ || 25 ||

Will the noble Sugriva, lord of the monkeys, come for my sake, surrounded by brave monkeys whose weapons are their teeth and nails? AI

सुग्रीव नांवाचो बुद्धीमान वानरांचो राजा, दांत आनी नखां हींच आयुधां आशिल्ल्या वीर वानरांनी वेढिल्लो, म्हजे खातीर येतलो काय? AI

Shloka 26
కచ్చిచ్ఛ లక్ష్మణశ్శూరస్సుమిత్రానన్దవర్ధనః ।
అస్త్రవిచ్ఛరజాలేన రాక్షసాన్విధమిష్యతి ॥ 26 ॥
kacciccha lakṣmaṇaśśūrassumitrānandavardhanaḥ |
astraviccharajālena rākṣasānvidhamiṣyati || 26 ||

Will the valiant Lakshmana, who brings joy to Sumitra, skilled in weapons, destroy the demons with a net of arrows? AI

सुमित्रेक आनंद दिवपी, शूर आनी अस्त्रां विशीं जाणकार लक्ष्मण, बाणांच्या जाळ्यान राक्षसांचो नाश करतलो काय? AI

Shloka 27
రౌద్రేణ కచ్చిదస్త్రేణ జ్వలతా నిహతం రణే ।
ద్రక్ష్యామ్యల్పేన కాలేన రావణం ససుహృజ్జనమ్ ॥ 27 ॥
raudreṇa kaccidastreṇa jvalatā nihataṃ raṇe |
drakṣyāmyalpena kālena rāvaṇaṃ sasuhṛjjanam || 27 ||

Will I soon see Ravana slain in battle together with his kinsmen, struck down by the blazing, terrible weapon? AI

भयानक आनी ज्वलनशील त्या अस्त्रान मारिल्लो, आपल्या सगळ्या सोयऱ्यां-मित्रांसयत रावण, थोड्या काळान रणांत मारिल्लो हांव पळोवंक पावतलों काय? AI

Shloka 28
కచ్చిన్న తద్ధేమసమానవర్ణం తస్యాననం పద్మసమానగన్ధి ।
మయా వినా శుష్యతి శోకదీనం జలక్షయే పద్మమివాతపేన ॥ 28 ॥
kaccinna taddhemasamānavarṇaṃ tasyānanaṃ padmasamānagandhi |
mayā vinā śuṣyati śokadīnaṃ jalakṣaye padmamivātapena || 28 ||

Will not that face of hers, of hue like gold and fragrance like a lotus, wither away without me, sorrowful and wretched, like a lotus in the heat when the water is gone? AI

सोन्यासारखो रंग आनी कमळासारखो वास आशिल्लो तिचो तो चेहरो, म्हजेभायर शोकान दुबळो जावन, उदक सोंपल्यार उन्हान सुकून वचपी कमळा सारखो सुकून वचनासलो काय? AI

Shloka 29
ధర్మాపదేశాత్త్యజతశ్చ రాజ్యం మాం చాప్యరణ్యం నయతః పదాతిమ్ ।
నాసీద్వ్యథా యస్య న భీర్న శోకః కచ్చిత్స ధైర్యం హృదయే కరోతి ॥ 29 ॥
dharmāpadeśāttyajataśca rājyaṃ māṃ cāpyaraṇyaṃ nayataḥ padātim |
nāsīdvyathā yasya na bhīrna śokaḥ kaccitsa dhairyaṃ hṛdaye karoti || 29 ||

He who, at the command of dharma, gave up the kingdom, and led me too to the forest on foot — he had no anguish, no fear, no sorrow; will he keep firmness in his heart? AI

धर्माच्या आदेशान राज्य सोडिल्लो आनी म्हाका पयलीं चलत रानांत व्हेल्लो तो, जाका कसलोच त्रास, भंय वा दुख्ख नासलो, तो आपल्या काळजांत धीर धरतलो काय? AI

Shloka 30
న చాస్య మాతా న పితా చ నాన్యః స్నేహాద్విశిష్టోఽస్తి మయా సమో వా ।
తావత్త్వహం దూత జిజీవిషేయం యావత్ప్రవృత్తిం శృణుయాం ప్రియస్య ॥ 30 ॥
na cāsya mātā na pitā ca nānyaḥ snehādviśiṣṭo'sti mayā samo vā |
tāvattvahaṃ dūta jijīviṣeyaṃ yāvatpravṛttiṃ śṛṇuyāṃ priyasya || 30 ||

He has neither mother nor father, nor any other dearer to him than I, or equal to me; therefore, O messenger, I wish to live only until I hear tidings of my beloved. AI

ताका आवय ना, बापूय ना, आनी म्हजेभायर वा म्हज्या बरोबर तितलोच मोगाचो दुसरो कोणूच ना; देखून, हे दूत, म्हज्या मोगाच्या खबरेंतल्यान म्हाका खबर मेळचेमेरेन हांव जियेवपाक सोदतां. AI

Shloka 31
ఇతీవ దేవీ వచనం మహార్థం తం వానరేన్ద్రం మధురార్థముక్త్వా ।
శ్రోతుం పునస్తస్య వచోఽభిరామం రామార్థయుక్తం విరరామ రామా ॥ 31 ॥
itīva devī vacanaṃ mahārthaṃ taṃ vānarendraṃ madhurārthamuktvā |
śrotuṃ punastasya vaco'bhirāmaṃ rāmārthayuktaṃ virarāma rāmā || 31 ||

Having thus spoken to that lord of the monkeys words of great meaning and sweet import, the lady, longing to hear again his delightful words concerning Rama, fell silent. AI

अशे तरेन ती देवी, वानरांच्या त्या राजाक खूब अर्थ आनी गोड अर्थ आशिल्लीं उतरां सांगून, रामाचे विशीं आशिल्लीं ताचीं मनोहर उतरां परतून आयकुपाक उत्सुक जावन, ती स्त्री मौन जाली. AI

Shloka 32
సీతాయా వచనం శ్రుత్వా మారుతిర్భీమవిక్రమః ।
శిరస్యఞ్జలిమాధాయ వాక్యముత్తరమబ్రవీత్ ॥ 32 ॥
sītāyā vacanaṃ śrutvā mārutirbhīmavikramaḥ |
śirasyañjalimādhāya vākyamuttaramabravīt || 32 ||

Hearing Sita's words, the mighty Maruti of terrible valor, placing his joined palms on his head, spoke these words in reply. AI

सीतेचीं उतरां आयकून, भयानक पराक्रम आशिल्ल्या मारुतीन आपल्या माथ्यार विनयान हात जोडून, अशें उत्तर दिलें. AI

Shloka 33
న త్వామిహస్థాం జానీతే రామః కమలలోచనే ।
తేన త్వాం నానయత్యాశు శచీమివ పురన్దరః ॥ 33 ॥
na tvāmihasthāṃ jānīte rāmaḥ kamalalocane |
tena tvāṃ nānayatyāśu śacīmiva purandaraḥ || 33 ||

O lotus-eyed lady, Rama does not know that you are here. That is why, like Indra (the slayer of Pura) bringing Shachi, he does not swiftly come to take you away. AI

हे कमळनयनी, रामाक तू हांगा आसा हें खबर ना. तेच कारणान, पुरंदरान शचीक व्हरिल्ली तशें, तो तुका रोखडो व्हरूंक येना. AI

Shloka 34
శ్రుత్వైవ తు వచో మహ్యం క్షిప్రమేష్యతి రాఘవః ।
చమూం ప్రకర్షన్మహతీం హర్యృక్షగణసఙ్కులామ్ ॥ 34 ॥
śrutvaiva tu vaco mahyaṃ kṣiprameṣyati rāghavaḥ |
camūṃ prakarṣanmahatīṃ haryṛkṣagaṇasaṅkulām || 34 ||

As soon as he hears my words, the descendant of Raghu will come swiftly, drawing along a great army crowded with hosts of monkeys and bears. AI

म्हजें उतर आयकून राघव लगेच येतलो, माकडां आनी रीछांनी भरिल्ली व्हड सेना घेवन येतलो. AI

Shloka 35
విష్టమ్భయిత్వా బాణౌఘైరక్షోభ్యం వరుణాలయమ్ ।
కరిష్యతి పురీం లఙ్కాం కాకుత్స్థః శాన్తరాక్షసామ్ ॥ 35 ॥
viṣṭambhayitvā bāṇaughairakṣobhyaṃ varuṇālayam |
kariṣyati purīṃ laṅkāṃ kākutsthaḥ śāntarākṣasām || 35 ||

Having made the unshakable abode of Varuna (the ocean) stand still with showers of arrows, the descendant of Kakutsa will make the city of Lanka free of its Rakshasas. AI

बाणांच्या मारांनी अक्षोभ्य अशा वरुणाच्या घराक (समुद्राक) थंबावन, काकुत्स्थ लंकेचें नगर राक्षसांविरयत करतलो. AI

Shloka 36
తత్ర యద్యన్తరా మృత్యుర్యది దేవాస్సహాసురాః ।
స్థాస్యన్తి పథి రామస్య స తానపి వధిష్యతి ॥ 36 ॥
tatra yadyantarā mṛtyuryadi devāssahāsurāḥ |
sthāsyanti pathi rāmasya sa tānapi vadhiṣyati || 36 ||

If death comes in between, or if the gods together with the Asuras stand in Rama's path, he will slay even them. AI

ताचे वाटेर मदीं मरण आयलें जाल्यार वा देव आसुरांसयत उबे रावले जाल्यार, तो तांकांय मारतलो. AI

Shloka 37
తవాదర్శనజేనార్యే శోకేన స పరిప్లుతః ।
న శర్మ లభతే రామస్సింహార్దిత ఇవ ద్విపః ॥ 37 ॥
tavādarśanajenārye śokena sa pariplutaḥ |
na śarma labhate rāmassiṃhārdita iva dvipaḥ || 37 ||

O noble lady, overwhelmed by grief born of not seeing you, Rama finds no peace, like an elephant tormented by a lion. AI

हे आर्ये, तुका न पळोवपाच्या दुखान भरिल्लो राम, सिंहान त्रास दिल्ल्या हत्तीवरी, कसलीय शांती मेळयना. AI

Shloka 38
మలయేన చ విన్ధ్యేన మేరుణా మన్దరేణ చ ।
దర్దురేణ చ తే దేవి శపే మూలఫలేన చ ॥ 38 ॥
malayena ca vindhyena meruṇā mandareṇa ca |
dardureṇa ca te devi śape mūlaphalena ca || 38 ||

O goddess, I swear by the Malaya, the Vindhya, the Meru and the Mandara mountains, and by the dardura (frog) and by roots and fruits. AI

हे देवी, मलय, विंध्य, मेरू आनी मंदर ह्या पर्वतांची, दर्दुराची आनी मुळां-फळांची सोय करून हांव शपथ घेता. AI

Shloka 39
యథా సునయనం వల్గు బిమ్బోష్ఠం చారు కుణ్డలమ్ ।
ముఖం ద్రక్ష్యసి రామస్య పూర్ణచన్ద్రమివోదితమ్ ॥ 39 ॥
yathā sunayanaṃ valgu bimboṣṭhaṃ cāru kuṇḍalam |
mukhaṃ drakṣyasi rāmasya pūrṇacandramivoditam || 39 ||

You will soon see Rama's face, with its lovely eyes, charming and with bimba-fruit lips and beautiful earrings, like the full moon risen. AI

सुंदर दोळे आनी बिंबा फळा सारके ओंठ आनी सोबीत कुंडलां आशिल्लें रामाचें उदयाक आयिल्ल्या पूर्ण चंद्रा सारकें मुख तूं पळोवंक पावतली. AI

Shloka 40
క్షిప్రం ద్రక్ష్యసి వైదేహి రామం ప్రస్రవణే గిరౌ ।
శతక్రతుమివాసీనం నాగరాజస్య మూర్ధని ॥ 40 ॥
kṣipraṃ drakṣyasi vaidehi rāmaṃ prasravaṇe girau |
śatakratumivāsīnaṃ nāgarājasya mūrdhani || 40 ||

O Vaidehi, you will soon see Rama on the mountain Prasravana, seated like the hundred-rite Indra upon the head of the king of serpents. AI

हे वैदेही, प्रस्रवण पर्वताचेर, नागराजाच्या माथ्यार बसल्ल्या शतक्रतू (इंद्रा) सारक्या रामाक तूं रोखडो पळोवंक पावतली. AI

Shloka 41
న మాంసం రాఘవో భుఙక్తే న చాఽపి మధు సేవతే ।
వన్యం సువిహితం నిత్యం భక్తమశ్నాతి పఞ్చమమ్ ॥ 41 ॥
na māṃsaṃ rāghavo bhuṅakte na cā'pi madhu sevate |
vanyaṃ suvihitaṃ nityaṃ bhaktamaśnāti pañcamam || 41 ||

Raghava does not eat meat, nor does he partake of honey; daily he eats well-prepared forest food as his fifth meal. AI

राघव मांस खायना, आनी म्होंवयूय तो सेवना; दिसा-दिसाक तो रानांतलें बरें तयार केल्लें अन्न पांचवें जेवण म्हणून खाता. AI

Shloka 42
నైవ దంశాన్న మశకాన్న కీటాన్న సరీసృపాన్ ।
రాఘవోఽపనయేద్గాత్రాత్త్వద్గతేనాన్తరాత్మనా ॥ 42 ॥
naiva daṃśānna maśakānna kīṭānna sarīsṛpān |
rāghavo'panayedgātrāttvadgatenāntarātmanā || 42 ||

With his inner self fixed on you, Raghava does not brush away gnats, mosquitoes, insects, or creeping creatures from his body. AI

तुज्या ध्यानांत आपलो आंतरात्मो गुंतयल्लो राघव, आपल्या आंगारसून डांस, मुस्कां, कीट आनी सरपटपी जीव काडून उडयना. AI

Shloka 43
నిత్యం ధ్యానపరో రామో నిత్యం శోకపరాయణః ।
నాన్యచ్చిన్తయతే కిఞ్చిత్స తు కామవశం గతః ॥ 43 ॥
nityaṃ dhyānaparo rāmo nityaṃ śokaparāyaṇaḥ |
nānyaccintayate kiñcitsa tu kāmavaśaṃ gataḥ || 43 ||

Rama is ever absorbed in meditation, ever given over to grief; he thinks of nothing else — he has come under the sway of desire. AI

राम नित्य ध्यानांत मग्न आसा, नित्य शोकांत बुडल्लो आसा; तो हेर कितेंय चिंतना — तो कामाच्या ताब्यांत आयला. AI

Shloka 44
అనిద్రస్సతతం రామస్సుప్తోఽపి చ నరోత్తమః ।
సీతేతి మధురాం వాణీం వ్యాహరన్ప్రతిబుధ్యతే ॥ 44 ॥
anidrassatataṃ rāmassupto'pi ca narottamaḥ |
sīteti madhurāṃ vāṇīṃ vyāharanpratibudhyate || 44 ||

Rama is sleepless continually, and even when the best of men has slept, he wakes again uttering the sweet word 'Sita.' AI

राम नित्य निद्रेवीण आसा, आनी नरश्रेष्ठ न्हिदलो तरी तो जागो जावन गोड उलोवपान 'सीता' अशें उच्चारता. AI

Shloka 45
దృష్ట్వా ఫలం వా పుష్పం వా యద్వాఽన్యత్సుమనోహరమ్ ।
బహుశో హా ప్రియేత్యేవం శ్వసంస్త్వామభిభాషతే ॥ 45 ॥
dṛṣṭvā phalaṃ vā puṣpaṃ vā yadvā'nyatsumanoharam |
bahuśo hā priyetyevaṃ śvasaṃstvāmabhibhāṣate || 45 ||

Seeing a fruit or a flower or anything else lovely, he sighs again and again, 'Ah, my beloved!' and so addresses you. AI

फळ वा फूल वा हेर खंयचीय सुंदर वस्तू पळयल्यार, तो खूब फावटी 'हाय म्हजे प्रिये!' अशें उस्वास घेत उलोवन तुका संबोदून उलयता. AI

Shloka 46
స దేవి నిత్యం పరితప్యమాన స్త్వామేవ సీతేత్యభిభాషమాణః ।
ధృతవ్రతో రాజసుతో మహాత్మా తవైవ లాభాయ కృతప్రయత్నః ॥ 46 ॥
sa devi nityaṃ paritapyamāna stvāmeva sītetyabhibhāṣamāṇaḥ |
dhṛtavrato rājasuto mahātmā tavaiva lābhāya kṛtaprayatnaḥ || 46 ||

Thus, O goddess, the great-souled prince, ever burning with anguish, ever saying 'O Sita' to you, firm in his vow, has made his effort solely for the gaining of you. AI

देवी, अशें नित्य तळमळत, तुका 'सीता' म्हणून संबोदून उलोवपी, व्रत धरिल्लो, महात्मो राजपुत्र, तुजोच लाभ जावपाखातीर आपलो यत्न केला. AI

Shloka 47
సా రామసఙ్కీర్తనవీతశోకా రామస్య శోకేన సమానశోకా ।
శరన్ముఖే సామ్బుదశేషచన్ద్రా నిశేవ వైదేహసుతా బభూవ ॥ 47 ॥
sā rāmasaṅkīrtanavītaśokā rāmasya śokena samānaśokā |
śaranmukhe sāmbudaśeṣacandrā niśeva vaidehasutā babhūva || 47 ||

She whose grief was banished by the recital of Rama's name, yet whose grief was equal to Rama's grief, the daughter of Videha became like a night at the close of autumn whose remaining clouds and moon linger on. AI

रामाच्या नामस्मरणान तिचो शोक ना जालो, पूण तिचो शोक रामाच्या शोकाक समान जालो; अशी वैदेहीची कन्या, शरद ऋतूच्या सुरवातेक उरिल्ल्या मेघांनी आनी चंद्रानी युक्त अशा रात्रीसारकी जाली. AI

ఇత్యార్షే శ్రీమద్రామాయణే వాల్మీకీయ ఆదికావ్యే సున్దరకాణ్డే షట్త్రింశస్సర్గః ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे सुन्दरकाण्डम् ।
अथ षट्त्रिंशस्सर्गः ।
भूय एव महातेजा हनूमान्पवनात्मजः ।
अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं सीताप्रत्ययकारणात् ॥ 1 ॥
वानरोऽहं महाभागे दूतो रामस्य धीमतः ।
रामनामाङ्कितं चेदं पश्य देव्यङ्गुलीयकम् ॥ 2 ॥
प्रत्ययार्थं तवाऽनीतं तेन दत्तं महात्मना ।
समाश्वसिहि भद्रं ते क्षीणदुःखफला ह्यसि ॥ 3 ॥
गृहीत्वा प्रेक्षमाणा सा भर्तुः करविभूषणम् ।
भर्तारमिव सम्प्राप्ता जानकी मुदिताऽभवत् ॥ 4 ॥
चारु तद्वदनं तस्यास्ताम्रशुक्लायतेक्षणम् ।
अशोभत विशालाक्ष्या राहुमुक्त इवोडुराट् ॥ 5 ॥
ततस्सा ह्रीमती बाला भर्तृसन्देशहर्षिता ।
परितुष्टा प्रियं कृत्वा प्रशशंस महाकपिम् ॥ 6 ॥
विक्रान्तस्त्वं समर्थस्त्वं प्राज्ञस्त्वं वानरोत्तम ।
येनेदं राक्षसपदं त्वयैकेन प्रधर्षितम् ॥ 7 ॥
शतयोजनविस्तीर्ण स्सागरो मकरालयः ।
विक्रमश्लाघनीयेन क्रमता गोष्पदीकृतः ॥ 8 ॥
न हि त्वां प्राकृतं मन्ये वानरं वानरर्षभ ।
यस्य ते नास्ति सन्त्रासो रावणान्नापि सम्भ्रमः ॥ 9 ॥
अर्हसे च कपिश्रेष्ठ मया समभिभाषितुम् ।
यद्यसि प्रेषितस्तेन रामेण विदितात्मना ॥ 10 ॥
प्रेषयिष्यति दुर्धर्षो रामो न ह्यपरीक्षितम् ।
पराक्रममविज्ञाय मत्सकाशं विशेषतः ॥ 11 ॥
दिष्ट्या च कुशली रामो धर्मात्मा सत्यसङ्गरः ।
लक्ष्मणश्च महातेजास्सुमित्रानन्दवर्धनः ॥ 12 ॥
कुशली यदि काकुत्स्थः किं नु सागरमेखलाम् ।
महीं दहति कोपेन युगान्ताग्निरिवोत्थितः ॥ 13 ॥
अथवा शक्तिमन्तौ तौ सुराणामपि निग्रहे ।
ममैव तु न दुःखानामस्ति मन्ये विपर्ययः ॥ 14 ॥
कच्चिन्न व्यथितो रामः कच्चिन्न परितप्यते ।
उत्तराणि च कार्याणि कुरुते पुरुषोत्तमः ॥ 15 ॥
कच्चिन्न दीन स्सम्भ्रान्तः कार्येषु न च मुह्यति ।
कच्चित्पुरुषकार्याणि कुरुते नृपतेस्सुतः ॥ 16 ॥
द्विविधं त्रिविधोपायमुपायमपि सेवते ।
विजिगीषुस्सुहृत्कच्चिन्मित्रेषु च परन्तपः ॥ 17 ॥
कच्चिन्मित्राणि लभते मित्रैश्चाप्यभिगम्यते ।
कच्चित्कल्याणमित्त्रश्च मित्रत्त्रैश्चापि पुरस्कृतः ॥ 18 ॥
कच्चिदाशास्ति देवानां प्रसादं पार्थिवात्मजः ।
कच्चित्पुरुषकारं च दैवं च प्रतिपद्यते ॥ 19 ॥
कच्चिन्न विगतस्नेहः प्रवासान्मयि राघवः ।
कच्चिन्मां व्यसनादस्मान्मोक्षयिष्यति वानर ॥ 20 ॥
सुखानामुचितो नित्यमसुखानामनौचितः ।
दुःखमुत्तरमासाद्य कच्चिद्रामो न सीदति ॥ 21 ॥
कौसल्यायास्तथा कच्चित्सुमित्रायास्तथैव च ।
अभीक्ष्णं श्रूयते कच्चित्कुशलं भरतस्य च ॥ 22 ॥
मन्निमित्तेन मानार्हः कच्चिच्छोकेन राघवः ।
कच्चिन्नान्यमना रामः कच्चिन्मां तारयिष्यति ॥ 23 ॥
कच्चिदक्षौहिणीं भीमां भरतो भ्रातृवत्सलः ।
ध्वजिनीं मन्त्रिभिर्गुप्तां प्रेषयिष्यति मत्कृते ॥ 24 ॥
वानराधिपतिश्शीमान्सुग्रीवः कच्चिदेष्यति ।
मत्कृते हरिभिर्वीरैर्वृतो दन्तनखायुधैः ॥ 25 ॥
कच्चिच्छ लक्ष्मणश्शूरस्सुमित्रानन्दवर्धनः ।
अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान्विधमिष्यति ॥ 26 ॥
रौद्रेण कच्चिदस्त्रेण ज्वलता निहतं रणे ।
द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम् ॥ 27 ॥
कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं तस्याननं पद्मसमानगन्धि ।
मया विना शुष्यति शोकदीनं जलक्षये पद्ममिवातपेन ॥ 28 ॥
धर्मापदेशात्त्यजतश्च राज्यं मां चाप्यरण्यं नयतः पदातिम् ।
नासीद्व्यथा यस्य न भीर्न शोकः कच्चित्स धैर्यं हृदये करोति ॥ 29 ॥
न चास्य माता न पिता च नान्यः स्नेहाद्विशिष्टोऽस्ति मया समो वा ।
तावत्त्वहं दूत जिजीविषेयं यावत्प्रवृत्तिं शृणुयां प्रियस्य ॥ 30 ॥
इतीव देवी वचनं महार्थं तं वानरेन्द्रं मधुरार्थमुक्त्वा ।
श्रोतुं पुनस्तस्य वचोऽभिरामं रामार्थयुक्तं विरराम रामा ॥ 31 ॥
सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर्भीमविक्रमः ।
शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत् ॥ 32 ॥
न त्वामिहस्थां जानीते रामः कमललोचने ।
तेन त्वां नानयत्याशु शचीमिव पुरन्दरः ॥ 33 ॥
श्रुत्वैव तु वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः ।
चमूं प्रकर्षन्महतीं हर्यृक्षगणसङ्कुलाम् ॥ 34 ॥
विष्टम्भयित्वा बाणौघैरक्षोभ्यं वरुणालयम् ।
करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम् ॥ 35 ॥
तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवास्सहासुराः ।
स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति ॥ 36 ॥
तवादर्शनजेनार्ये शोकेन स परिप्लुतः ।
न शर्म लभते रामस्सिंहार्दित इव द्विपः ॥ 37 ॥
मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा मन्दरेण च ।
दर्दुरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च ॥ 38 ॥
यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारु कुण्डलम् ।
मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम् ॥ 39 ॥
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ ।
शतक्रतुमिवासीनं नागराजस्य मूर्धनि ॥ 40 ॥
न मांसं राघवो भुङक्ते न चाऽपि मधु सेवते ।
वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम् ॥ 41 ॥
नैव दंशान्न मशकान्न कीटान्न सरीसृपान् ।
राघवोऽपनयेद्गात्रात्त्वद्गतेनान्तरात्मना ॥ 42 ॥
नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः ।
नान्यच्चिन्तयते किञ्चित्स तु कामवशं गतः ॥ 43 ॥
अनिद्रस्सततं रामस्सुप्तोऽपि च नरोत्तमः ।
सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन्प्रतिबुध्यते ॥ 44 ॥
दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यद्वाऽन्यत्सुमनोहरम् ।
बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते ॥ 45 ॥
स देवि नित्यं परितप्यमान स्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः ।
धृतव्रतो राजसुतो महात्मा तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः ॥ 46 ॥
सा रामसङ्कीर्तनवीतशोका रामस्य शोकेन समानशोका ।
शरन्मुखे साम्बुदशेषचन्द्रा निशेव वैदेहसुता बभूव ॥ 47 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये सुन्दरकाण्डे षट्त्रिंशस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Telugu script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.
🕉 InfoLyter.in