📚 Valmiki Ramayana · Kishkindha Kanda

4.64 કિષ્કિન્ધાકાણ્ડ - ચતુઃષષ્ટિતમ સર્ગઃ

Sarga 64

✍️ Author Maharishi Valmiki 🖋️ Gujarati script 🔢 24 verses 23 views
📄 Download PDF
View: Text in this script too →
🖋️ Script: ગુજરાતી ▾
⚠️ AI-generated translation — the Hindi meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.
Summary — Hindi
सम्पाति के वचनों से प्रसन्न होकर वानर दक्षिण समुद्र के निकट पहुँचे और वहाँ पड़ाव डाला। उस विशाल, भयंकर जीवों से भरे सागर को देखकर वानर सेना विषाद में पड़ गई और सोचने लगी कि अब क्या करना चाहिए। तब वालि-पुत्र अंगद ने वानरों को ढाढ़स बंधाया और कहा कि विषाद सबसे बड़ा दोष है, जो पराक्रम के अवसर पर विषाद को सह लेता है उसका पुरुषार्थ सफल नहीं होता। रात्रि बीतने पर अंगद ने वानरों और वानर-वृद्धों के साथ मंत्रणा की और पूछा कि कौन सौ योजन समुद्र को लाँघकर सुग्रीव का कार्य सिद्ध करेगा। अंगद के वचनों पर कोई कुछ न कह सका और सारी सेना स्तब्ध रह गई, फिर अंगद ने वानरों से उनकी लाँघने की शक्ति बताने को कहा।

AI-generated · not yet verified

The Hindi meaning of each verse is shown below the verse.

⚠️ AI-generated translation — the English meaning was produced by AI and automatically cross-checked against the Sanskrit, but it may still contain errors. It has not yet been reviewed by a scholar. Please refer to a traditional commentary for study.
Summary — English
The monkey heroes, encouraged by the vulture king Sampati's words about Ravana's destruction, reach the northern shore of the southern ocean and make camp, but the sight of the impassable ocean fills them with despair. Angada, the son of Vali, reassures the frightened monkeys, declaring that despair is the worst fault and destroys human effort. After the night passes, Angada takes counsel with the elder monkeys and asks who among them can leap across the ocean of a hundred yojanas and fulfill the promise to Sugriva. No monkey answers, and Angada again urges each to declare his power in leaping.

AI-generated · not yet verified

The English meaning of each verse is shown below the verse.

Meaning —
શ્રીમદ્વાલ્મીકીય રામાયણે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડમ્ ।
અથ ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ।
Shloka 1
આખ્યાતા ગૃધ્રરાજેન સમુત્પ્લુત્ય પ્લવઙ્ગમાઃ ।
સઙ્ગતાઃ પ્રીતિસંયુક્તા વિનેદુર્ભીમવિક્રમાઃ ॥ 1 ॥
ākhyātā gṛdhrarājena samutplutya plavaṅgamāḥ |
saṅgatāḥ prītisaṃyuktā vinedurbhīmavikramāḥ || 1 ||

The monkey heroes of terrible prowess, having been told by the king of vultures, leapt up and, gathering together filled with joy, shouted aloud. AI

गृध्रराज (सम्पाति) के द्वारा बताए जाने पर वे भयंकर पराक्रमी वानर उछलकर एक साथ इकट्ठे हो गए और प्रसन्नता से युक्त होकर गरजने लगे। AI

Shloka 2
સમ્પાતેર્વચનં શ્રુત્વા હરયો રાવણક્ષયમ્ ।
હૃષ્ટાસ્સાગરમાજગ્મુસ્સીતાદર્શનકાઙ્ક્ષિણઃ ॥ 2 ॥
sampātervacanaṃ śrutvā harayo rāvaṇakṣayam |
hṛṣṭāssāgaramājagmussītādarśanakāṅkṣiṇaḥ || 2 ||

Having heard Sampati's words concerning the destruction of Ravana, the monkeys, delighted and desiring to see Sita, came to the ocean. AI

सम्पाति के वचन सुनकर वानर रावण के विनाश की बात से प्रसन्न होकर सीता के दर्शन की इच्छा से समुद्र के पास आए। AI

Shloka 3
અભિક્રમ્ય તુ તં દેશં દદૃશુર્ભીમવિક્રમાઃ ।
કૃત્સ્નં લોકસ્ય મહતઃ પ્રતિબિમ્બમિવ સ્થિતમ્ ॥ 3 ॥
abhikramya tu taṃ deśaṃ dadṛśurbhīmavikramāḥ |
kṛtsnaṃ lokasya mahataḥ pratibimbamiva sthitam || 3 ||

Advancing to that region, the heroes of terrible prowess beheld it standing like the full reflection of the great world. AI

उस प्रदेश पर पहुँचकर उन भयंकर पराक्रमी वानरों ने उसे देखा, जो मानो सम्पूर्ण महान लोक का प्रतिबिम्ब बनकर स्थित था। AI

Shloka 4
દક્ષિણસ્ય સમુદ્રસ્ય સમાસાદ્યોત્તરાં દિશમ્ ।
સન્નિવેશં તતશ્ચક્રુર્હરિવીરા મહાબલાઃ ॥ 4 ॥
dakṣiṇasya samudrasya samāsādyottarāṃ diśam |
sanniveśaṃ tataścakrurharivīrā mahābalāḥ || 4 ||

Having reached the northern direction of the southern ocean, the mighty monkey heroes then made their encampment there. AI

महाबलशाली वानर वीरों ने दक्षिण समुद्र की उत्तर दिशा में पहुँचकर वहाँ अपना पड़ाव डाला। AI

Shloka 5
સત્ત્વૈર્મહદ્ભિર્વિકૃતૈઃ ક્રીડદ્ભિર્વિવિધૈર્જલે ।
વ્યાત્તાસ્યૈસ્સુમહાકાયૈરૂર્મિભિશ્ચ સમાકુલમ્ ॥ 5 ॥
sattvairmahadbhirvikṛtaiḥ krīḍadbhirvividhairjale |
vyāttāsyaissumahākāyairūrmibhiśca samākulam || 5 ||

It was crowded with huge misshapen creatures sporting in the varied waters, and with vast-bodied waves bearing open mouths. AI

वह समुद्र महान और विकृत आकार वाले जीवों से, जल में विविध प्रकार से क्रीड़ा करने वाले प्राणियों से, फैले हुए मुख वाले अत्यंत विशाल शरीर वाले जंतुओं से और लहरों से व्याकुल था। AI

Shloka 6
પ્રસુપ્તમિવ ચાન્યત્ર ક્રીડન્તમિવ ચાન્યતઃ ।
ક્વચિત્પર્વતમાત્રૈશ્ચ જલરાશિભિરાવૃતમ્ ॥ 6 ॥
prasuptamiva cānyatra krīḍantamiva cānyataḥ |
kvacitparvatamātraiśca jalarāśibhirāvṛtam || 6 ||

Here it seemed asleep, there it seemed to sport; in places it was covered with masses of water as large as mountains. AI

कहीं वह सोया हुआ-सा प्रतीत होता था और कहीं क्रीड़ा करता हुआ-सा; कहीं पर्वत के समान जलराशियों से घिरा हुआ था। AI

Shloka 7
સઙ્કુલં દાનવેન્દ્રૈશ્ચ પાતાલતલવાસિભિઃ ।
રોમહર્ષકરં દૃષ્ટ્વા વિષેદુઃ કપિકુઞ્જરાઃ ॥ 7 ॥
saṅkulaṃ dānavendraiśca pātālatalavāsibhiḥ |
romaharṣakaraṃ dṛṣṭvā viṣeduḥ kapikuñjarāḥ || 7 ||

Crowded with lords of the Danavas dwelling in the depths of the netherworld, seeing it — a thing that makes the hair stand on end — the elephant-like monkeys were despondent. AI

पातालतल में निवास करने वाले दानवेन्द्रों से भरे उस समुद्र को देखकर, जो रोमांच उत्पन्न करने वाला था, वे वानरश्रेष्ठ भयभीत हो गए। AI

Shloka 8
આકાશમિવ દુષ્પારં સાગરં પ્રેક્ષય વાનરાઃ ।
વિષેદુ સ્સહસાસર્વે કથં કાર્યમિતિ બ્રુવન્ ॥ 8 ॥
ākāśamiva duṣpāraṃ sāgaraṃ prekṣaya vānarāḥ |
viṣedu ssahasāsarve kathaṃ kāryamiti bruvan || 8 ||

Beholding the ocean, impassable as the sky, the monkeys all at once became despondent, saying to one another, 'What is to be done?' AI

आकाश के समान दुर्लंघ्य उस सागर को देखकर सभी वानर सहसा विषाद में पड़ गए और कहने लगे कि अब क्या करना चाहिए। AI

Shloka 9
વિષણ્ણાં વાહિનીં દૃષ્ટ્વા સાગરસ્ય નિરીક્ષણાત્ ।
આશ્વાસયામાસ હરીન્ભયાર્તાન્ હરિસત્તમઃ ॥ 9 ॥
viṣaṇṇāṃ vāhinīṃ dṛṣṭvā sāgarasya nirīkṣaṇāt |
āśvāsayāmāsa harīnbhayārtān harisattamaḥ || 9 ||

Seeing the despondent army as they gazed upon the ocean, that best of monkeys reassured the monkeys afflicted with fear. AI

सागर को देखने से उदास हुई उस वानर-सेना को देखकर श्रेष्ठ वानरों में श्रेष्ठ उस वानर ने भय से पीड़ित उन वानरों को ढाढ़स बंधाया ॥ 9 ॥ AI

Shloka 10
તાન્વિષાદેન મહતા વિષણ્ણાન્વાનરર્ષભાન્ ।
ઉવાચ મતિમાન્કાલે વાલિસૂનુર્મહાબલઃ ॥ 10 ॥
tānviṣādena mahatā viṣaṇṇānvānararṣabhān |
uvāca matimānkāle vālisūnurmahābalaḥ || 10 ||

The mighty and wise son of Vali, at the proper time, spoke to those bulls among monkeys who were dejected with great despair. AI

बुद्धिमान् और महाबली वालि-पुत्र ने उस समय बड़े विषाद से उदास उन वानरश्रेष्ठों से कहा ॥ 10 ॥ AI

Shloka 11
ન વિષાદે મનઃ કાર્યં વિષાદો દોષવત્તમઃ ।
વિષાદો હન્તિ પુરુષં બાલં ક્રુદ્ધ ઇવોરગઃ ॥ 11 ॥
na viṣāde manaḥ kāryaṃ viṣādo doṣavattamaḥ |
viṣādo hanti puruṣaṃ bālaṃ kruddha ivoragaḥ || 11 ||

One should not set the mind on despair; despair is the worst of faults. Despair kills a man like an angry serpent kills a child. AI

विषाद मन में नहीं करना चाहिए; विषाद सबसे बड़ा दोष है। विषाद मनुष्य को उसी प्रकार नष्ट कर देता है, जैसे क्रुद्ध सर्प बालक को मार डालता है ॥ 11 ॥ AI

Shloka 12
યો વિષાદં પ્રસહતે વિક્રમે પર્યુપસ્થિતે ।
તેજસા તસ્ય હીનસ્ય પુરુષાર્થો ન સિધ્યતિ ॥ 12 ॥
yo viṣādaṃ prasahate vikrame paryupasthite |
tejasā tasya hīnasya puruṣārtho na sidhyati || 12 ||

For him who gives way to despair when valor is at hand, being deprived of his power, his human effort does not succeed. AI

जो पराक्रम का अवसर आने पर विषाद को सह लेता है, उस तेज से हीन पुरुष का पुरुषार्थ सफल नहीं होता ॥ 12 ॥ AI

Shloka 13
તસ્યાં રાત્ર્યાં વ્યતીતાયામઙ્ગદો વાનરૈસ્સહ ।
હરિવૃદ્ધૈસ્સમાગમ્ય પુનર્મન્ત્રમમન્ત્રયત્ ॥ 13 ॥
tasyāṃ rātryāṃ vyatītāyāmaṅgado vānaraissaha |
harivṛddhaissamāgamya punarmantramamantrayat || 13 ||

When that night had passed, Angada, together with the monkeys, having met with the elders among the monkeys, again took counsel. AI

उस रात्रि के बीत जाने पर अंगद ने वानरों तथा वानर-वृद्धों के साथ एकत्र होकर फिर मंत्रणा की ॥ 13 ॥ AI

Shloka 14
સા વાનરાણાં ધ્વજિની પરિવાર્યાઙ્ગદં બભૌ ।
વાસવં પરિવાર્યેવ મરુતાં વાહિની સ્થિતા ॥ 14 ॥
sā vānarāṇāṃ dhvajinī parivāryāṅgadaṃ babhau |
vāsavaṃ parivāryeva marutāṃ vāhinī sthitā || 14 ||

That army of monkeys, surrounding Angada, shone forth, as the host of the Maruts stands surrounding Vasava. AI

वह वानर-सेना अंगद को घेरकर ऐसी शोभा पा रही थी, जैसे मरुतों की सेना इंद्र को घेरकर स्थित हो ॥ 14 ॥ AI

Shloka 15
કોઽન્યસ્તાં વાનરીં સેનાં શક્તઃસ્તમ્ભયિતું ભવેત્ ।
અન્યત્ર વાલિતનયાદન્યત્ર ચ હનૂમતઃ ॥ 15 ॥
ko'nyastāṃ vānarīṃ senāṃ śaktaḥstambhayituṃ bhavet |
anyatra vālitanayādanyatra ca hanūmataḥ || 15 ||

Who else could be capable of steadying that monkey army, other than the son of Vali and other than Hanuman? AI

वालि-पुत्र और हनुमान् के अतिरिक्त और कौन उस वानर-सेना को रोक सकने में समर्थ हो सकता है? ॥ 15 ॥ AI

Shloka 16
તતસ્તાન્હરિવૃદ્ધાંશ્ચ તચ્ચ સૈન્યમરિન્દમઃ ।
અનુમાન્યાઙ્ગદશ્શ્રીમાન્વાક્યમર્થવદબ્રવીત્ ॥ 16 ॥
tatastānharivṛddhāṃśca tacca sainyamarindamaḥ |
anumānyāṅgadaśśrīmānvākyamarthavadabravīt || 16 ||

Then the glorious Angada, subduer of foes, having conciliated those elders among the monkeys and that army, spoke words full of meaning. AI

तब श्रीमान् शत्रुओं का दमन करने वाले अंगद ने उन वानर-वृद्धों तथा उस सेना को आदरपूर्वक संबोधित करके अर्थयुक्त वचन कहे ॥ 16 ॥ AI

Shloka 17
ક ઇદાનીં મહાતેજા લઙ્ઘયિષ્યતિ સાગરમ્ ।
કઃ કરિષ્યતિ સુગ્રીવં સત્યસન્ધમરિન્દમમ્ ॥ 17 ॥
ka idānīṃ mahātejā laṅghayiṣyati sāgaram |
kaḥ kariṣyati sugrīvaṃ satyasandhamarindamam || 17 ||

Who now, of great splendor, will leap across the ocean? Who will fulfill his promise to Sugriva, the slayer of foes, who is true to his word? AI

अब कौन महातेजस्वी समुद्र को लाँघेगा? कौन सत्यप्रतिज्ञ और शत्रुदमन सुग्रीव का कार्य सिद्ध करेगा? AI

Shloka 18
કો વીરો યોજનશતં લઙ્ઘયેત પ્લવઙ્ગમાઃ ।
ઇમાંશ્ચ યૂથપાન્ સર્વાન્મોક્ષયેત્કો મહાભયાત્ ॥ 18 ॥
ko vīro yojanaśataṃ laṅghayeta plavaṅgamāḥ |
imāṃśca yūthapān sarvānmokṣayetko mahābhayāt || 18 ||

O monkeys, who is the hero who can leap a hundred yojanas, and who can free all these leaders of the troops from this great peril? AI

हे वानरों! कौन वीर है जो सौ योजन को लाँघ जाएगा? और इन सब यूथपतियों को इस महाभय से कौन छुड़ाएगा? AI

Shloka 19
કસ્ય પ્રભાવાદ્ધારાંશ્ચ પુત્રાંશ્ચૈવ ગૃહાણિ ચ ।
ઇતો નિવૃત્તાઃ પશ્યેમ સિદ્ધાર્થાસ્સુખિનો વયમ્ ॥ 19 ॥
kasya prabhāvāddhārāṃśca putrāṃścaiva gṛhāṇi ca |
ito nivṛttāḥ paśyema siddhārthāssukhino vayam || 19 ||

By whose power shall we, our purpose accomplished and happy, return from here and see our wives, sons, and homes? AI

किसके प्रभाव से हम सिद्धार्थ और सुखी होकर यहाँ से लौटकर अपनी स्त्रियों, पुत्रों और घरों को देख सकेंगे? AI

Shloka 20
કસ્ય પ્રસાદાદ્રામં ચ લક્ષ્મણં ચ મહાબલમ્ ।
અભિગચ્છેમ સંહૃષ્ટાસ્સુગ્રીવં ચ વનૌકસમ્ ॥ 20 ॥
kasya prasādādrāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahābalam |
abhigacchema saṃhṛṣṭāssugrīvaṃ ca vanaukasam || 20 ||

By whose grace shall we, rejoicing, go to Rama and the mighty Lakshmana, and to Sugriva, the dweller of the forest? AI

किसकी कृपा से हम प्रसन्न होकर राम, महाबली लक्ष्मण और वनवासी सुग्रीव के पास जा सकेंगे? AI

Shloka 21
યદિ કશ્ચિત્સમર્થો વસ્સાગરપ્લવને હરિઃ ।
સ દદા ત્વિહ ન શશીઘ્રં પુણ્યામભયદક્ષિણામ્ ॥ 21 ॥
yadi kaścitsamartho vassāgaraplavane hariḥ |
sa dadā tviha na śaśīghraṃ puṇyāmabhayadakṣiṇām || 21 ||

If any monkey here is capable of leaping across the ocean, let him now quickly grant the auspicious gift of fearlessness. AI

यदि कोई वानर समुद्र को लाँघने में समर्थ है, तो वह शीघ्र ही यहाँ पुण्यमयी अभयदक्षिणा दे। AI

Shloka 22
અઙ્ગદસ્ય વચ શ્શૃત્વા ન કશ્ચિત્ કિઞ્ચિદબ્રવીત્ ।
સ્તિમિતે વા ભવત્સર્વા સા તત્ર હરિવાહિની ॥ 22 ॥
aṅgadasya vaca śśṛtvā na kaścit kiñcidabravīt |
stimite vā bhavatsarvā sā tatra harivāhinī || 22 ||

Hearing Angada's words, no one said anything at all; all that army of monkeys stood silent there. AI

अंगद के वचन सुनकर किसी ने कुछ नहीं कहा। वह सारी वानर सेना वहाँ स्तब्ध हो गई। AI

Shloka 23
પુનરેવાઙ્ગદઃ પ્રાહ તાન્હરીન્હરિસત્તમઃ ।
સર્વે બલવતાં શ્રેષ્ઠા ભવન્તો દૃઢવિક્રમાઃ ॥ 23 ॥
punarevāṅgadaḥ prāha tānharīnharisattamaḥ |
sarve balavatāṃ śreṣṭhā bhavanto dṛḍhavikramāḥ || 23 ||

Again Angada, the best of monkeys, spoke to those monkeys: 'All of you are the foremost among the strong and firm in valor.' AI

फिर हरिश्रेष्ठ अंगद ने उन वानरों से कहा—आप सभी बलवानों में श्रेष्ठ और दृढ़ पराक्रमी हैं। AI

Shloka 24
વ્યપદેશ્ય કુલે જાતાઃ પૂજિતાશ્ચાપ્યભીક્ષ્ણશઃ ।
ન હિ વો ગમને સઙ્ગઃ કદાચિત્કસ્યચિત્ક્વચિત્ ।
બ્રુવધ્વં યસ્ય યા શક્તિઃ પ્લવને પ્લવગર્ષભાઃ ॥ 24 ॥
vyapadeśya kule jātāḥ pūjitāścāpyabhīkṣṇaśaḥ |
na hi vo gamane saṅgaḥ kadācitkasyacitkvacit |
bruvadhvaṃ yasya yā śaktiḥ plavane plavagarṣabhāḥ || 24 ||

'Born in renowned families and honored again and again, there has never been any hesitation in any of you regarding going anywhere. O bulls among leapers, declare each what his power is in leaping.' AI

आप लोग प्रसिद्ध कुलों में उत्पन्न हुए हैं और सदा पूजित रहे हैं। हे प्लवगर्षभों! आपको कभी कहीं भी गमन में कोई संकोच नहीं है। इसलिए बताइए कि किसमें लाँघने की कितनी शक्ति है। AI

ઇત્યાર્ષે શ્રીમદ્રામાયણે વાલ્મીકીય આદિકાવ્યે કિષ્કિન્ધાકાણ્ડે ચતુઃષષ્ટિતમસ્સર્ગઃ ॥
Sanskrit — Devanagari (original)
श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे किष्किन्धाकाण्डम् ।
अथ चतुःषष्टितमस्सर्गः ।
आख्याता गृध्रराजेन समुत्प्लुत्य प्लवङ्गमाः ।
सङ्गताः प्रीतिसंयुक्ता विनेदुर्भीमविक्रमाः ॥ 1 ॥
सम्पातेर्वचनं श्रुत्वा हरयो रावणक्षयम् ।
हृष्टास्सागरमाजग्मुस्सीतादर्शनकाङ्क्षिणः ॥ 2 ॥
अभिक्रम्य तु तं देशं ददृशुर्भीमविक्रमाः ।
कृत्स्नं लोकस्य महतः प्रतिबिम्बमिव स्थितम् ॥ 3 ॥
दक्षिणस्य समुद्रस्य समासाद्योत्तरां दिशम् ।
सन्निवेशं ततश्चक्रुर्हरिवीरा महाबलाः ॥ 4 ॥
सत्त्वैर्महद्भिर्विकृतैः क्रीडद्भिर्विविधैर्जले ।
व्यात्तास्यैस्सुमहाकायैरूर्मिभिश्च समाकुलम् ॥ 5 ॥
प्रसुप्तमिव चान्यत्र क्रीडन्तमिव चान्यतः ।
क्वचित्पर्वतमात्रैश्च जलराशिभिरावृतम् ॥ 6 ॥
सङ्कुलं दानवेन्द्रैश्च पातालतलवासिभिः ।
रोमहर्षकरं दृष्ट्वा विषेदुः कपिकुञ्जराः ॥ 7 ॥
आकाशमिव दुष्पारं सागरं प्रेक्षय वानराः ।
विषेदु स्सहसासर्वे कथं कार्यमिति ब्रुवन् ॥ 8 ॥
विषण्णां वाहिनीं दृष्ट्वा सागरस्य निरीक्षणात् ।
आश्वासयामास हरीन्भयार्तान् हरिसत्तमः ॥ 9 ॥
तान्विषादेन महता विषण्णान्वानरर्षभान् ।
उवाच मतिमान्काले वालिसूनुर्महाबलः ॥ 10 ॥
न विषादे मनः कार्यं विषादो दोषवत्तमः ।
विषादो हन्ति पुरुषं बालं क्रुद्ध इवोरगः ॥ 11 ॥
यो विषादं प्रसहते विक्रमे पर्युपस्थिते ।
तेजसा तस्य हीनस्य पुरुषार्थो न सिध्यति ॥ 12 ॥
तस्यां रात्र्यां व्यतीतायामङ्गदो वानरैस्सह ।
हरिवृद्धैस्समागम्य पुनर्मन्त्रममन्त्रयत् ॥ 13 ॥
सा वानराणां ध्वजिनी परिवार्याङ्गदं बभौ ।
वासवं परिवार्येव मरुतां वाहिनी स्थिता ॥ 14 ॥
कोऽन्यस्तां वानरीं सेनां शक्तःस्तम्भयितुं भवेत् ।
अन्यत्र वालितनयादन्यत्र च हनूमतः ॥ 15 ॥
ततस्तान्हरिवृद्धांश्च तच्च सैन्यमरिन्दमः ।
अनुमान्याङ्गदश्श्रीमान्वाक्यमर्थवदब्रवीत् ॥ 16 ॥
क इदानीं महातेजा लङ्घयिष्यति सागरम् ।
कः करिष्यति सुग्रीवं सत्यसन्धमरिन्दमम् ॥ 17 ॥
को वीरो योजनशतं लङ्घयेत प्लवङ्गमाः ।
इमांश्च यूथपान् सर्वान्मोक्षयेत्को महाभयात् ॥ 18 ॥
कस्य प्रभावाद्धारांश्च पुत्रांश्चैव गृहाणि च ।
इतो निवृत्ताः पश्येम सिद्धार्थास्सुखिनो वयम् ॥ 19 ॥
कस्य प्रसादाद्रामं च लक्ष्मणं च महाबलम् ।
अभिगच्छेम संहृष्टास्सुग्रीवं च वनौकसम् ॥ 20 ॥
यदि कश्चित्समर्थो वस्सागरप्लवने हरिः ।
स ददा त्विह न शशीघ्रं पुण्यामभयदक्षिणाम् ॥ 21 ॥
अङ्गदस्य वच श्शृत्वा न कश्चित् किञ्चिदब्रवीत् ।
स्तिमिते वा भवत्सर्वा सा तत्र हरिवाहिनी ॥ 22 ॥
पुनरेवाङ्गदः प्राह तान्हरीन्हरिसत्तमः ।
सर्वे बलवतां श्रेष्ठा भवन्तो दृढविक्रमाः ॥ 23 ॥
व्यपदेश्य कुले जाताः पूजिताश्चाप्यभीक्ष्णशः ।
न हि वो गमने सङ्गः कदाचित्कस्यचित्क्वचित् ।
ब्रुवध्वं यस्य या शक्तिः प्लवने प्लवगर्षभाः ॥ 24 ॥
इत्यार्षे श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे चतुःषष्टितमस्सर्गः ॥
🕉️ This is the original Sanskrit rendered in Gujarati script. Pronunciation is identical to the Sanskrit Devanagari version. It is a transliteration, not a translation — see “Meaning” for translations where available.
🕉 InfoLyter.in